<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2005-03-29 22:00:45mickey>
Lê Cảnh Nhạc và khúc giao mùa hồn hậu
(Đọc tập thơ Khúc giao mùa, Nxb Hội Nhà văn, 2005)
Nguyễn Thành Phong
Có ba đề tài chính, ba nỗi quay quắt, nhớ nhung, yêu thương, cả dằn vặt nữa, trong Khúc giao mùa của Lê Cảnh Nhạc. Đó là thơ viết về quê hương, thơ viết về cha mẹ cùng những người thân thuộc và thơ viết về tình yêu của anh. Đây cũng là ba đề tài muôn thủa của các thi sĩ. Mỗi nhà thơ có một cách cảm, cách nói riêng về ba đề tài này để làm cho những hình tượng của riêng mình vừa không giống với các nhà thơ khác lại vừa đồng điệu được với rất nhiều người. Lê Cảnh Nhạc viết về quê hương, về cha mẹ cùng những con người thân thuộc, về tình yêu với nhân vật em - người yêu hay người vợ, đều lấy sự chân tình, trực tiếp bằng các chi tiết rất thật trong kinh nghiệm sống và sự trải nghiệm làm điểm khởi đầu cho cảm xúc của mình. Vì thế, những bài thơ toát lên vẻ đẹp hồn hậu chân thành của Lê Cảnh Nhạc được chính đối tượng mà anh hướng tới đón nhận trước tiên. Thơ Lê Cảnh Nhạc trước hết không xa lạ với chính những người thân của anh - những độc giả đặc biệt đầu tiên, trước khi nó bắt đầu con đường đi ra với mọi người để chinh phục và trở nên quen thuộc với bạn đọc nói chung.
Quê hương của Lê Cảnh Nhạc là: Đò Vạn Rú không còn làng Vạn nữal Bến Ngàn Sâu chỉ sải một mái chèo... Là Chợ đã dựng ven sông vẫn gọi là Chợ Bộng/ Cầu treo vắt sông sâu đâu sợ mùa lũ cuốn / Lúa chen lối về làng, phù sa ngấn quanh chân... Là Gió ngàn xanh đẫm mát nước sông Lal Tùng ảnh thành tên từ bóng thông Tùng Lĩnh. Và sau hết, đó là Trong xanh lưng chừng núil Trong xanh soi đại ngànl Tụ khí đất trờil Tỏa mạch thiêng nuôi chí người Hà Tĩnh... Qua những câu này, ta thấy quê hương trong thơ Lê Cảnh Nhạc là một miền đất với những địa danh rất cụ thể, đã gắn bó với máu thịt và cảm xúc của anh.
Nhưng rồi từ những địa danh cụ thể ấy, những câu thơ của Lê Cảnh Nhạc đã ngân nga cất lên những cảm xúc có nguồn mạch chung từ tâm thế của mọi con người yêu quê hương khác. Những địa danh cụ thể làm bảo chứng tin cậy cho cảm xúc của một nhà thơ. Vì thế, khi anh nói với người yêu thì cũng là thay lời bao chàng trai đi đến từ một miền quê nơi thôn dã muốn nói với người yêu:
Người yêu ơi thôi nũng nịu đi em
Chả ngại thiếu dầu thơm, về gội dầu lá sả
Chim khách gọi đầu hè, sóc chuyền cành trước ngõ
Tàu cau rụng sau nhà, hoa bưởi nở vườn bên...
(Sao em không về quê cùng anh?)
Cũng như khi anh nói với một người vong quê thì cũng là nói thay những người tha thiết gắn bó với quê hương mình:
Thành phố lung linh nhấp nháy vạn sắc mầu
Đâu phải là quê hương, sao em ở lại?
Mùa này quê ta con lũ tràn bờ bãi
Mẹ còng lưng vá đê ngăn nước giữ mùa
(Trăn trở)
Ngay cả khi tác giả tự nhủ với lòng mình thì cũng là tâm trạng chung, là lời tâm sự chung của những người phải xa quê hương tự nhủ với mình:
Âm thanh tuổi thơ xao động suốt cuộc đời
Ai cũng một lần qua, xin đừng quên trở lại
Âm thanh tuổi thơ mãi dội về lay gọi
Giữa hồn tôi xòe nở những búp chồi
(Âm thanh tuổi thơ)
Viết về những con người máu thịt và thân thuộc của đời mình, Lê Cảnh Nhạc cũng dùng bút pháp chung như viết về miền đất quê hương anh. Nhiều gương mặt và tâm hồn những con người hiện lên trong thơ Lê Cảnh Nhạc với những chi tiết rất riêng thuộc về ký ức sống của anh.
Đây là hình ảnh người mẹ:
Con lớn lên, đồng níu mẹ hai vai
Bão giật tháng ba, lũ tràn tháng tám
Đắp đập, vá đê, be bờ chống hạn
Hạt gạo nuôi con biết mấy tảo tần
Cắm bàn tay giá buốt xuống dồng
Để cây lúa trổ đòng đơm hạt mẩy
Cơm trọ trường xa dành con mùa gạo mới
Mẹ lót chum khoai chống chọi với mùa màng
(Mẹ vĩnh hằng)
Và đây là hình ảnh người cha trong một bài thơ anh viết dâng tặng cha người bạn thân của mình:
Suốt cuộc đời thanh bạch chẳng vinh hoa
Sống bình lặng như cuối nguồn sông chảy
Biển cả mênh mông, những cánh buồm vẫy gọi
Phù sa lắng vào bờ, đất tiếc chuyến đi xa
(Quê hương trong nỗi nhớ về cha)
Hay những dòng hướng về bạn bè:
Đôi chân giày dép so chung
Một bên vấp, cả hai cùng nhói đau
Bạn thân dù ở nơi nào
Buồn vui, cay đắng, ngọt ngào nhân đôi
(Bạn)
Trong những bài thơ của Lê Cảnh Nhạc viết về tình yêu, tôi thích thơ viết về vợ của anh hơn. Những bài thơ tình yêu, viết về người con gái trong vị thế là người tình của Lê Cảnh Nhạc cũng reo vui, cũng vang động nhưng không sâu sắc. Chỉ khi anh viết về người con gái trong vị thế là người vợ, người giữ lửa cho ngôi nhà thì những câu thơ của anh mới làm tôi tin rằng nó được cất lên từ xúc cảm thật sự.
Vẫn là em, điên đảo hờn ghen
Nồng như ớt, mặn như là muối bể
Cuống quýt vào ra chua chanh chát khế
Quay quắt thương, quay quắt nhớ xa chồng
...
Vẫn là em, chẳng toan tính bao giờ
Bên này chồng con, bên này nội ngoại
Bạn bè buồn vui, việc tang, việc cưới
Xắn tay lo như chuyện nhà mình
...
Bến gia đình neo tơ lòng vương vấn
Bởi mãi còn nồng ớt với chua chanh...
(Vẫn là em...)
Những câu thơ trên là rút ra từ bài thơ Lê Cảnh Nhạc viết về chính người vợ của mình. Đây là một bài thơ rất hay. Đọc bài thơ, người ta thấy hiện lên một người phụ nữ của thời hiện đại hôm nay với nhiều sức ép mà vẫn không bị phôi pha đi những phẩm chất ngàn đời của người phụ nữ Việt, vừa đảm đang, chu đáo, chăm chút cho chồng con, vừa ghen hờn, vừa lo lắng cho những cám dỗ có thể công phá vào thành trì tình yêu của ngôi nhà mình. Câu chữ trong bài thơ không mới nhưng hình tượng lại rất mới, vừa hiện đại mà vẫn không xa lạ với bất cứ ai.
Còn nhiều những câu thơ, bài thơ như thế trong Khúc giao mùa. Những câu thơ không choáng ngợp vì sự tung tẩy của câu chữ và ngôn từ nhưng lại dễ chinh phục người đọc vì cái tình giản dị, sâu lắng, thân gần. Những câu thơ không sáng choang lên vì nhân danh chho những bút pháp mới mẻ, cách tân. Đã có nhiều câu thơ viết về nông thôn, về người nông dân đang được tung hô, được tấn phong các giải thưởng, có thể được một số người sống ở thị thành thán phục. Thế nhưng nếu đem đọc nhưng câu thơ ấy cho những người nông dân thì họ sẽ cười ồ vì sự lạ lùng như một cách nói ngộ nghĩnh hay là họ chỉ biết im lặng vì chẳng hiểu tác giả đang viết như vậy nghĩa là muốn nói điều gì về chính họ và mảnh đất nông thôn ngàn đời gắn bó với họ.
Những câu thơ của Lê Cảnh Nhạc, nhất là những dòng anh viết về quê hương, về những con người thân thuộc và máu thịt của mình ở nông thôn, luôn có những tín hiệu gần gụi, dễ cho ta những cảm nhận như những bạn cũ của ta nơi thôn ổ, mỗi lần có dịp được gặp lại họ, ta thấy như tự tin vào mình hơn, thấy yêu hơn, xao xuyến hơn trước vẻ đẹp ngàn xưa của nơi chốn đã sinh ra và nuôi dưỡng tâm hồn ta từ ngày nào và bây giờ lại vẫn đang tiếp tục là nơi tựa đỡ cho tâm thế ta để trở nên mạnh mẽ, vững chãi hơn trước cuộc đời này.
Từ trước tới nay, Lê Cảnh Nhạc hoạt động sáng tác văn học với tư cách là một nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi. Anh đã có nhiều tác phẩm thành công về loại hình văn xuôi gồm các truyện ngắn, truyện vừa và ký viết về và viết cho thiếu nhi. Khúc giao mùa là tập thơ đầu tiên của anh. Tập thơ dày dặn, đẹp đẽ, thân thiện một gương mặt mới: Gương mặt của Nhà thơ Lê Cảnh Nhạc.
(Báo Văn nghệ)
(Đọc tập thơ Khúc giao mùa, Nxb Hội Nhà văn, 2005)
Nguyễn Thành Phong
Có ba đề tài chính, ba nỗi quay quắt, nhớ nhung, yêu thương, cả dằn vặt nữa, trong Khúc giao mùa của Lê Cảnh Nhạc. Đó là thơ viết về quê hương, thơ viết về cha mẹ cùng những người thân thuộc và thơ viết về tình yêu của anh. Đây cũng là ba đề tài muôn thủa của các thi sĩ. Mỗi nhà thơ có một cách cảm, cách nói riêng về ba đề tài này để làm cho những hình tượng của riêng mình vừa không giống với các nhà thơ khác lại vừa đồng điệu được với rất nhiều người. Lê Cảnh Nhạc viết về quê hương, về cha mẹ cùng những con người thân thuộc, về tình yêu với nhân vật em - người yêu hay người vợ, đều lấy sự chân tình, trực tiếp bằng các chi tiết rất thật trong kinh nghiệm sống và sự trải nghiệm làm điểm khởi đầu cho cảm xúc của mình. Vì thế, những bài thơ toát lên vẻ đẹp hồn hậu chân thành của Lê Cảnh Nhạc được chính đối tượng mà anh hướng tới đón nhận trước tiên. Thơ Lê Cảnh Nhạc trước hết không xa lạ với chính những người thân của anh - những độc giả đặc biệt đầu tiên, trước khi nó bắt đầu con đường đi ra với mọi người để chinh phục và trở nên quen thuộc với bạn đọc nói chung.
Quê hương của Lê Cảnh Nhạc là: Đò Vạn Rú không còn làng Vạn nữal Bến Ngàn Sâu chỉ sải một mái chèo... Là Chợ đã dựng ven sông vẫn gọi là Chợ Bộng/ Cầu treo vắt sông sâu đâu sợ mùa lũ cuốn / Lúa chen lối về làng, phù sa ngấn quanh chân... Là Gió ngàn xanh đẫm mát nước sông Lal Tùng ảnh thành tên từ bóng thông Tùng Lĩnh. Và sau hết, đó là Trong xanh lưng chừng núil Trong xanh soi đại ngànl Tụ khí đất trờil Tỏa mạch thiêng nuôi chí người Hà Tĩnh... Qua những câu này, ta thấy quê hương trong thơ Lê Cảnh Nhạc là một miền đất với những địa danh rất cụ thể, đã gắn bó với máu thịt và cảm xúc của anh.
Nhưng rồi từ những địa danh cụ thể ấy, những câu thơ của Lê Cảnh Nhạc đã ngân nga cất lên những cảm xúc có nguồn mạch chung từ tâm thế của mọi con người yêu quê hương khác. Những địa danh cụ thể làm bảo chứng tin cậy cho cảm xúc của một nhà thơ. Vì thế, khi anh nói với người yêu thì cũng là thay lời bao chàng trai đi đến từ một miền quê nơi thôn dã muốn nói với người yêu:
Người yêu ơi thôi nũng nịu đi em
Chả ngại thiếu dầu thơm, về gội dầu lá sả
Chim khách gọi đầu hè, sóc chuyền cành trước ngõ
Tàu cau rụng sau nhà, hoa bưởi nở vườn bên...
(Sao em không về quê cùng anh?)
Cũng như khi anh nói với một người vong quê thì cũng là nói thay những người tha thiết gắn bó với quê hương mình:
Thành phố lung linh nhấp nháy vạn sắc mầu
Đâu phải là quê hương, sao em ở lại?
Mùa này quê ta con lũ tràn bờ bãi
Mẹ còng lưng vá đê ngăn nước giữ mùa
(Trăn trở)
Ngay cả khi tác giả tự nhủ với lòng mình thì cũng là tâm trạng chung, là lời tâm sự chung của những người phải xa quê hương tự nhủ với mình:
Âm thanh tuổi thơ xao động suốt cuộc đời
Ai cũng một lần qua, xin đừng quên trở lại
Âm thanh tuổi thơ mãi dội về lay gọi
Giữa hồn tôi xòe nở những búp chồi
(Âm thanh tuổi thơ)
Viết về những con người máu thịt và thân thuộc của đời mình, Lê Cảnh Nhạc cũng dùng bút pháp chung như viết về miền đất quê hương anh. Nhiều gương mặt và tâm hồn những con người hiện lên trong thơ Lê Cảnh Nhạc với những chi tiết rất riêng thuộc về ký ức sống của anh.
Đây là hình ảnh người mẹ:
Con lớn lên, đồng níu mẹ hai vai
Bão giật tháng ba, lũ tràn tháng tám
Đắp đập, vá đê, be bờ chống hạn
Hạt gạo nuôi con biết mấy tảo tần
Cắm bàn tay giá buốt xuống dồng
Để cây lúa trổ đòng đơm hạt mẩy
Cơm trọ trường xa dành con mùa gạo mới
Mẹ lót chum khoai chống chọi với mùa màng
(Mẹ vĩnh hằng)
Và đây là hình ảnh người cha trong một bài thơ anh viết dâng tặng cha người bạn thân của mình:
Suốt cuộc đời thanh bạch chẳng vinh hoa
Sống bình lặng như cuối nguồn sông chảy
Biển cả mênh mông, những cánh buồm vẫy gọi
Phù sa lắng vào bờ, đất tiếc chuyến đi xa
(Quê hương trong nỗi nhớ về cha)
Hay những dòng hướng về bạn bè:
Đôi chân giày dép so chung
Một bên vấp, cả hai cùng nhói đau
Bạn thân dù ở nơi nào
Buồn vui, cay đắng, ngọt ngào nhân đôi
(Bạn)
Trong những bài thơ của Lê Cảnh Nhạc viết về tình yêu, tôi thích thơ viết về vợ của anh hơn. Những bài thơ tình yêu, viết về người con gái trong vị thế là người tình của Lê Cảnh Nhạc cũng reo vui, cũng vang động nhưng không sâu sắc. Chỉ khi anh viết về người con gái trong vị thế là người vợ, người giữ lửa cho ngôi nhà thì những câu thơ của anh mới làm tôi tin rằng nó được cất lên từ xúc cảm thật sự.
Vẫn là em, điên đảo hờn ghen
Nồng như ớt, mặn như là muối bể
Cuống quýt vào ra chua chanh chát khế
Quay quắt thương, quay quắt nhớ xa chồng
...
Vẫn là em, chẳng toan tính bao giờ
Bên này chồng con, bên này nội ngoại
Bạn bè buồn vui, việc tang, việc cưới
Xắn tay lo như chuyện nhà mình
...
Bến gia đình neo tơ lòng vương vấn
Bởi mãi còn nồng ớt với chua chanh...
(Vẫn là em...)
Những câu thơ trên là rút ra từ bài thơ Lê Cảnh Nhạc viết về chính người vợ của mình. Đây là một bài thơ rất hay. Đọc bài thơ, người ta thấy hiện lên một người phụ nữ của thời hiện đại hôm nay với nhiều sức ép mà vẫn không bị phôi pha đi những phẩm chất ngàn đời của người phụ nữ Việt, vừa đảm đang, chu đáo, chăm chút cho chồng con, vừa ghen hờn, vừa lo lắng cho những cám dỗ có thể công phá vào thành trì tình yêu của ngôi nhà mình. Câu chữ trong bài thơ không mới nhưng hình tượng lại rất mới, vừa hiện đại mà vẫn không xa lạ với bất cứ ai.
Còn nhiều những câu thơ, bài thơ như thế trong Khúc giao mùa. Những câu thơ không choáng ngợp vì sự tung tẩy của câu chữ và ngôn từ nhưng lại dễ chinh phục người đọc vì cái tình giản dị, sâu lắng, thân gần. Những câu thơ không sáng choang lên vì nhân danh chho những bút pháp mới mẻ, cách tân. Đã có nhiều câu thơ viết về nông thôn, về người nông dân đang được tung hô, được tấn phong các giải thưởng, có thể được một số người sống ở thị thành thán phục. Thế nhưng nếu đem đọc nhưng câu thơ ấy cho những người nông dân thì họ sẽ cười ồ vì sự lạ lùng như một cách nói ngộ nghĩnh hay là họ chỉ biết im lặng vì chẳng hiểu tác giả đang viết như vậy nghĩa là muốn nói điều gì về chính họ và mảnh đất nông thôn ngàn đời gắn bó với họ.
Những câu thơ của Lê Cảnh Nhạc, nhất là những dòng anh viết về quê hương, về những con người thân thuộc và máu thịt của mình ở nông thôn, luôn có những tín hiệu gần gụi, dễ cho ta những cảm nhận như những bạn cũ của ta nơi thôn ổ, mỗi lần có dịp được gặp lại họ, ta thấy như tự tin vào mình hơn, thấy yêu hơn, xao xuyến hơn trước vẻ đẹp ngàn xưa của nơi chốn đã sinh ra và nuôi dưỡng tâm hồn ta từ ngày nào và bây giờ lại vẫn đang tiếp tục là nơi tựa đỡ cho tâm thế ta để trở nên mạnh mẽ, vững chãi hơn trước cuộc đời này.
Từ trước tới nay, Lê Cảnh Nhạc hoạt động sáng tác văn học với tư cách là một nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi. Anh đã có nhiều tác phẩm thành công về loại hình văn xuôi gồm các truyện ngắn, truyện vừa và ký viết về và viết cho thiếu nhi. Khúc giao mùa là tập thơ đầu tiên của anh. Tập thơ dày dặn, đẹp đẽ, thân thiện một gương mặt mới: Gương mặt của Nhà thơ Lê Cảnh Nhạc.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,