Hoàng Kim Dung và những cảm quan tinh tế
Ngô Quân Miện
Tập thơ mới nhất của Hoàng Kim Dung có tên là Dòng sông mùa hạ. Mới nghe cái tên sách, cứ tưởng đến một dòng sông cuồn cuộn, chảy xiết có nhiều nổi chìm, sóng gió. Và dòng chảy của những tâm tình của tác giả cũng thế. Nhưng không, khi đọc ba tập Trong mưa, Ô cửa giêng hai và Dòng sông mùa hạ của chị, tôi lại thấy giọng thơ chủ đạo của chị là một giọng thơ nhỏ nhẹ, thầm thì rất nữ tính.
Thơ của Hoàng Kim Dung nhạy cảm, thiên về những cảm giác, cảm quan tinh tế, hồn nhiên hơn là những suy nghĩ lý tính. Trước thiên nhiên thời tiết, cảnh quan, cảnh huống, các giác quan của nhà thơ bắt được khá nhạy những làn sóng cực vi ở đó. Và dây tơ tự phát bật lên. Trong bài thơ Bây giờ mùa hạ, chị viết:
Trong im lặng vô cùng của đêm
Em nghe thấy tiếng dòng sông chảy xiết
Tiếng trở mình rất nhẹ của những cây hoa dại
Trên con đường lên núi
ở đây, nghe tiếng dòng sông chảy xiết là chuyện thường, ai cũng thấy được. Nhưng nghe được tiếng trở mình rất nhẹ của những cây hoa dại là nghe bằng một cảm quan riêng chứ không phải bằng cái tai như của mọi người. Khi mùa hạ đến với những cơn mưa nhanh và những ngày nắng gắt, nhà thơ chợt thấy:
Bất chợt hao gầy mùa hạ
(Viết tiếp mùa hạ)
Câu thơ gợi lên gương mặt một người thân một thời gặp lại với những xúc động mến thương, dịu nhẹ.
Có lúc tác giả lại thấy một cảm giác nhớ tiếc mùa xuân dội xuống cơ thể mình như một trận mưa chiều thảng thốt.
Để bây giờ hạ đổ đầy vai!
(Chiều)
Đứng trước nắng, nhà thơ như đứng trước một cái gì đẹp mà rất mong manh giống như một khát khao:
Nắng của ngày
nồng nàn
dễ vỡ
(Nắng)
Nhưng Hoàng Kim Dung không chỉ dừng lại ở những cảm quan nhạy bén ấy. Phía sau chúng là những tâm sự, những tâm tình, những tiếng nói của trái tim nhất là của trái tim phụ nữ. Nói về tình yêu, về lòng thuỷ chung, về hạnh phúc, đôi lúc chị nói bằng những cảm giác thẩm mỹ. Bằng cảm giác về hội hoạ, như:
Những thiếu phụ người H’Mông như đang dệt
đất đai núi rừng trong vải thổ cẩm
(Bản Cát Cát chiều mưa)
Bằng màu sắc của một loài hoa:
Hoa cúc tím giữa mùa xuân êm ả
Khi khô rồi vẫn màu tím thuỷ chung
(Hoa cúc tím)
Bằng một tiếng khèn nơi bản vắng
Tiếng khèn anh vang xa khắp bản.
Em cất đầy nhớ anh trong áo
(Tiếng khèn vang xa)
Câu Em cất đầy nhớ anh trong áo như một nét hoa văn, một đường chỉ thêu dung dị mà có nghệ thuật. Nếu lại viết nó một cách văn vẻ như Em cất đầy nỗi nhớ anh trong ngực áo chẳng hạn thì câu thơ sẽ chẳng còn gì, nó sẽ mất hẳn cái hơi thở hồn nhiên đi. Nhiều câu thơ của Hoàng Kim Dung cho thấy chất thơ của chị có cái nét riêng rất tế vi, câu thơ có khi chỉ bám vào một, hai từ, có khi nó lại như câu thơ bắt được. Như câu sau đây:
Thôi đừng tiếc một thời rất trẻ
Ta bây giờ như cọng rơm mùa
(Viết tiếp mùa hạ)
Nếu bỏ qua hoặc bỏ mất ba chữ cọng rơm mùa thì cả hai câu thơ sẽ mất hết.
Tác giả cũng là người khá tinh tế trong cảm nhận tâm lý phụ nữ. Đối với một người tuổi bốn mươi chẳng hạn, chị ghi lại được sự giao động và sự giao thoa giữa cái khao khát và cái bình tâm:
Muốn lặng thầm đi lại cháy bùng
Giữa chừng thảng thốt lại như không
Vườn trưa im lặng nghe cây chín
Những trái thời gian sẽ phập phồng
(Tuổi bốn mươi)
Nhưng với thân phận của một người đàn bà Hà Nội, phải sống cô đơn với bóng đêm, chị cũng nhìn thấu nỗi lo lắng chua chát trong cuộc sống, pha trộn với nỗi nhớ tiếc tuổi thơ nơi phố cũ:
Tựa lưng vào cánh cửa đêm
Thao thức một dòng sông trắng
Phố đêm chát mặn hai bờ
Người đàn bà giấu mặt vào đêm
(Cánh cửa đêm)
Trong thơ của Hoàng Kim Dung, có hình ảnh của hai cụ bà với vẻ bề ngoài gốc gác quê mùa nhưng lại có tâm hồn nhân hậu như Tiên và Bụt mang đến điều lành cho mọi người. Cả hai hình ảnh ấy đều gây cho ta niềm xúc động và lòng tôn kính chân thành. Một là bà ngoại của tác giả đã chín mươi ba tuổi vẫn muốn “san gánh nặng lo âu”.
Bà tần tảo một đời dong duổi ngược xuôi
Khi lưng đã mỏi, khi chân đã mềm
Bà vẫn muốn san gánh nặng lo âu
Thế rồi nhẹ nhàng bà đi như lá như cây
(Ngày của bà ngoại)
“Bà đi như lá, như cây”, thật là không có gì nhẹ nhàng hơn thế được. Đúng là bà đi về cõi tiên, một câu thơ rất tâm linh!
Hai là bà cụ bán trầu cau trong ngõ phố xưa vốn là cô gái vùng quan họ:
Lá trầu thì vẫn xanh
Quả cau thì vẫn thắm
Chỉ có bà là cũ kỹ như trôi về cổ tích.
(Bà lão bán trầu cau)
(Bà lão bán trầu cau)
Thơ của chị, buồn hay vui, đều trong sáng và nhân hậu. Trong bài Khoảng cách, ta thấy nỗi sợ hãi khủng khiếp trước một tâm hồn vô cảm:
Thật khủng khiếp khi lòng yêu thương cạn kiệt
Khi người ta cứ vô cảm trước sự đời
Trước nét đẹp của ánh trăng, ngọn cỏ
Trước nỗi buồn da diết cũng dửng dưng...
Hoàng Kim Dung có được những câu thơ tinh tế, nhạy cảm, nhưng cũng có lúc chị để chúng bị lẫn, bị chìm trong những câu giải mành mành. Sự chắt lọc hơn nữa sẽ đem đến hiệu quả hơn nữa.
1-2005
N.Q.M
(Báo Văn nghệ)
Ngô Quân Miện
Tập thơ mới nhất của Hoàng Kim Dung có tên là Dòng sông mùa hạ. Mới nghe cái tên sách, cứ tưởng đến một dòng sông cuồn cuộn, chảy xiết có nhiều nổi chìm, sóng gió. Và dòng chảy của những tâm tình của tác giả cũng thế. Nhưng không, khi đọc ba tập Trong mưa, Ô cửa giêng hai và Dòng sông mùa hạ của chị, tôi lại thấy giọng thơ chủ đạo của chị là một giọng thơ nhỏ nhẹ, thầm thì rất nữ tính.
Thơ của Hoàng Kim Dung nhạy cảm, thiên về những cảm giác, cảm quan tinh tế, hồn nhiên hơn là những suy nghĩ lý tính. Trước thiên nhiên thời tiết, cảnh quan, cảnh huống, các giác quan của nhà thơ bắt được khá nhạy những làn sóng cực vi ở đó. Và dây tơ tự phát bật lên. Trong bài thơ Bây giờ mùa hạ, chị viết:
Trong im lặng vô cùng của đêm
Em nghe thấy tiếng dòng sông chảy xiết
Tiếng trở mình rất nhẹ của những cây hoa dại
Trên con đường lên núi
ở đây, nghe tiếng dòng sông chảy xiết là chuyện thường, ai cũng thấy được. Nhưng nghe được tiếng trở mình rất nhẹ của những cây hoa dại là nghe bằng một cảm quan riêng chứ không phải bằng cái tai như của mọi người. Khi mùa hạ đến với những cơn mưa nhanh và những ngày nắng gắt, nhà thơ chợt thấy:
Bất chợt hao gầy mùa hạ
(Viết tiếp mùa hạ)
Câu thơ gợi lên gương mặt một người thân một thời gặp lại với những xúc động mến thương, dịu nhẹ.
Có lúc tác giả lại thấy một cảm giác nhớ tiếc mùa xuân dội xuống cơ thể mình như một trận mưa chiều thảng thốt.
Để bây giờ hạ đổ đầy vai!
(Chiều)
Đứng trước nắng, nhà thơ như đứng trước một cái gì đẹp mà rất mong manh giống như một khát khao:
Nắng của ngày
nồng nàn
dễ vỡ
(Nắng)
Nhưng Hoàng Kim Dung không chỉ dừng lại ở những cảm quan nhạy bén ấy. Phía sau chúng là những tâm sự, những tâm tình, những tiếng nói của trái tim nhất là của trái tim phụ nữ. Nói về tình yêu, về lòng thuỷ chung, về hạnh phúc, đôi lúc chị nói bằng những cảm giác thẩm mỹ. Bằng cảm giác về hội hoạ, như:
Những thiếu phụ người H’Mông như đang dệt
đất đai núi rừng trong vải thổ cẩm
(Bản Cát Cát chiều mưa)
Bằng màu sắc của một loài hoa:
Hoa cúc tím giữa mùa xuân êm ả
Khi khô rồi vẫn màu tím thuỷ chung
(Hoa cúc tím)
Bằng một tiếng khèn nơi bản vắng
Tiếng khèn anh vang xa khắp bản.
Em cất đầy nhớ anh trong áo
(Tiếng khèn vang xa)
Câu Em cất đầy nhớ anh trong áo như một nét hoa văn, một đường chỉ thêu dung dị mà có nghệ thuật. Nếu lại viết nó một cách văn vẻ như Em cất đầy nỗi nhớ anh trong ngực áo chẳng hạn thì câu thơ sẽ chẳng còn gì, nó sẽ mất hẳn cái hơi thở hồn nhiên đi. Nhiều câu thơ của Hoàng Kim Dung cho thấy chất thơ của chị có cái nét riêng rất tế vi, câu thơ có khi chỉ bám vào một, hai từ, có khi nó lại như câu thơ bắt được. Như câu sau đây:
Thôi đừng tiếc một thời rất trẻ
Ta bây giờ như cọng rơm mùa
(Viết tiếp mùa hạ)
Nếu bỏ qua hoặc bỏ mất ba chữ cọng rơm mùa thì cả hai câu thơ sẽ mất hết.
Tác giả cũng là người khá tinh tế trong cảm nhận tâm lý phụ nữ. Đối với một người tuổi bốn mươi chẳng hạn, chị ghi lại được sự giao động và sự giao thoa giữa cái khao khát và cái bình tâm:
Muốn lặng thầm đi lại cháy bùng
Giữa chừng thảng thốt lại như không
Vườn trưa im lặng nghe cây chín
Những trái thời gian sẽ phập phồng
(Tuổi bốn mươi)
Nhưng với thân phận của một người đàn bà Hà Nội, phải sống cô đơn với bóng đêm, chị cũng nhìn thấu nỗi lo lắng chua chát trong cuộc sống, pha trộn với nỗi nhớ tiếc tuổi thơ nơi phố cũ:
Tựa lưng vào cánh cửa đêm
Thao thức một dòng sông trắng
Phố đêm chát mặn hai bờ
Người đàn bà giấu mặt vào đêm
(Cánh cửa đêm)
Trong thơ của Hoàng Kim Dung, có hình ảnh của hai cụ bà với vẻ bề ngoài gốc gác quê mùa nhưng lại có tâm hồn nhân hậu như Tiên và Bụt mang đến điều lành cho mọi người. Cả hai hình ảnh ấy đều gây cho ta niềm xúc động và lòng tôn kính chân thành. Một là bà ngoại của tác giả đã chín mươi ba tuổi vẫn muốn “san gánh nặng lo âu”.
Bà tần tảo một đời dong duổi ngược xuôi
Khi lưng đã mỏi, khi chân đã mềm
Bà vẫn muốn san gánh nặng lo âu
Thế rồi nhẹ nhàng bà đi như lá như cây
(Ngày của bà ngoại)
“Bà đi như lá, như cây”, thật là không có gì nhẹ nhàng hơn thế được. Đúng là bà đi về cõi tiên, một câu thơ rất tâm linh!
Hai là bà cụ bán trầu cau trong ngõ phố xưa vốn là cô gái vùng quan họ:
Lá trầu thì vẫn xanh
Quả cau thì vẫn thắm
Chỉ có bà là cũ kỹ như trôi về cổ tích.
(Bà lão bán trầu cau)
(Bà lão bán trầu cau)
Thơ của chị, buồn hay vui, đều trong sáng và nhân hậu. Trong bài Khoảng cách, ta thấy nỗi sợ hãi khủng khiếp trước một tâm hồn vô cảm:
Thật khủng khiếp khi lòng yêu thương cạn kiệt
Khi người ta cứ vô cảm trước sự đời
Trước nét đẹp của ánh trăng, ngọn cỏ
Trước nỗi buồn da diết cũng dửng dưng...
Hoàng Kim Dung có được những câu thơ tinh tế, nhạy cảm, nhưng cũng có lúc chị để chúng bị lẫn, bị chìm trong những câu giải mành mành. Sự chắt lọc hơn nữa sẽ đem đến hiệu quả hơn nữa.
1-2005
N.Q.M
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,