Đọc thơ Đàm Khánh Phương
Trịnh Thanh Sơn
Từ ngày được gặp rồi quen biết, rồi thân thiết với Đàm Khánh Phương, tôi biết anh là người có tâm hồn thi sĩ. Nhưng thi sĩ cũng có ba bảy đường, có người chuyên chú, đêm ngày đăm đắm vì thơ, ngỡ không có thơ thì không sống nổi; có người lại lấy thơ làm trang sức, làm cái cà vạt trong bộ trang phục lễ hội, trong những cuộc cười suốt sáng thâu đêm. Thơ trong trường hợp này chỉ là phương tiện để tiến thân hay hành lạc. Đàm Khánh Phương không thuộc hai dạng người trên, anh yêu thơ, trọng thơ, đắm say nhưng không chầm vập, vồn vã mà lặng lẽ. Anh làm thơ, được giải thơ từ ngày còn ngồi trên ghế nhà trường, vậy mà đến nay, đã qua tuổi “lục thập hoa giáp”, anh mới cho in tập thơ đầu tay - tập Thức cùng Huệ trắng.
Tôi ngồi trong đêm, đọc bản thảo của anh và hình dung ra hành trình tâm hồn của một con người quá nhiều vật vã, quá nhiều thua thiệt và cũng quá nhiều hạnh phúc! Những vật vã, thua thiệt và hạnh phúc ấy, Đàm Khánh Phương chỉ nói qua thơ, có lúc riết róng, khẩn khoản, lại có lúc thì thầm, nhỏ nhẹ… tựu trung những gì khó giãi bày nhất về nông nỗi cuộc đời, Phương mượn thơ để nói. Một lời yêu, một lời thề, một ước vọng hay một thất vọng… qua thơ anh đều được dịu dàng hơn. Dịu dàng đầu môi không khó, dịu dàng qua thơ mới khó vô cùng. Vậy mà, Phương đã dịu dàng hoá thơ mình đến độ, ai cũng nhận ra tâm hồn anh thật dịu dàng, nồng ấm, thiết tha! Người ta bảo, nếu không có thơ thì câu nói thường cũng trở thành ú ớ, đúng vậy thay!
Thơ Đàm Khánh Phương trong tập này trải dài trên một trục thời gian chừng bốn mươi năm, vì vậy, nó giống như một tập tuyển sớm. Đã là thơ Tuyển thì giọng điệu và phong cách, bản lĩnh và thi pháp đều hiển hiện rõ mồn một. Tôi thực sự ngạc nhiên khi đọc những dòng thơ anh viết về một ngày xa cách:
Có đêm nào vắng như đêm nay
Từ cái tuổi biết thức đêm
Anh mới đọ ra cái chiều sâu đáng sợ
của một ngày…
Lại có lúc tôi giật mình khi đọc Phương mà ngỡ gặp lại Vũ Hoàng Chương:
Xin cất dấu những nồng nàn mê dại
Những mắt môi, thổn thức thịt da quen
Gội giá buốt cho hồn ta sống lại
Có lẽ nào mưa trôi mất em…
Có thể nói, thơ Đàm Khánh Phương là thơ của người thơ chuyên nghiệp. Từ thể thức, vần điệu, ngôn từ, thi tâm và thi ảnh, Phương đều tỏ ra thật lão luyện và tinh tế. Chính vì vậy, có lúc thơ anh cũ như một nhà thơ tiền chiến, lại có lúc thơ anh mới như một nhà thơ cách tân. Cái quan trọng đối với thơ Phương, vì vậy, không phải là kỹ thuật thơ mà là điệu tâm hồn và tâm thế. Có những bài thơ, khổ thơ, câu thơ, Đàm Khánh Phương viết đắm say và tài hoa như bất cứ một nhà thơ nào thời chống Mỹ:
Đêm trắng Trường Sơn nỗi nhớ nhà
Giặc vào mũi súng, vợ chờ xa
Ung dung nằm giữa chùm mây bạc
Tóc mẹ vào che giấc ngủ ta…
Rồi bất chợt, Đàm Khánh Phương lại hiện ra như một nhà hiền triết, với những nỗi niềm đau buốt về số phận con người và thế sự. Anh ý thức rất rõ, một thế hệ, một lớp người cùng thời bước lên một đoàn tàu và cùng băng về phía trước. Trong đoàn tàu kia, ai đã biết ai hơn ai? Chỉ khi xuống ga thì mới biết! Lỡ một chuyến tàu đã khốn nạn, xuống nhầm một sân ga còn khốn nạn hơn nhiều. Và thơ Phương đã nói rất hay về điều ấy:
Lỡ một sân ga chậm cả quãng
đường chiều
Giữa phố thị tôi một mình ngơ ngác
Giữa cuộn chảy một mình tôi thất lạc
Hoang lạnh trước mặt mình,
hoang lạnh phía sau lưng…
Những đắng cay ấy tưởng không nếm qua, ngỡ không hiểu được. Và khi nó hoá thành thơ, thơ bấm vào ta như bấm huyệt, mấy ai không giật nảy mình lên như trúng huyệt của mình?
Con người thơ, với tất cả từng trải của đời mình dường như lại là bến bờ cảm thông và sẻ chia cho người khác. Có những khi, Đàm Khánh Phương yêu bạn còn hơn yêu mình, quên hết những thua thiệt của đời mình để sẻ chia với những mất mát của người khác. Và khi ấy, thơ anh mới dịu dàng và khắc khoải làm sao:
Mãi bước đi trên gót chân
mười tám tuổi
Trái tim sao phấp phỏng đợi chờ
Để giữ lại yên lành nơi bếp lửa
Để không hề xây xước mỗi câu thơ
Thực ra, tôi cũng biết, giữa cuộc đời này, Phương gặp quá nhiều cay đắng. Anh bình tĩnh sống, bình tĩnh yêu thương, bình tĩnh lo âu và trách nhiệm. Có nhiều lần gặp anh, tôi biết những đắng cay, mất mát và thua thiệt dường như đang làm trái tim anh tan vỡ. Tôi chưa nhìn thấy anh khóc lần nào, nhưng đọc thơ anh, tôi biết Phương nhiều lần phải khóc. Khi nào phải khóc thì Phương giấu đi, chỉ cần một niềm vui nho nhỏ là Phương khoe, Phương cười, Phương uống mút mùa sương khói.
Nhưng chẳng ai thua cuộc suốt đời.
Cũng có ngày hạnh phúc mỉm cười với anh, tuy có muộn màng. Phương reo vui như một chàng trai mới lớn:
Bây giờ có em, ta là tất cả
Vào rừng là chim, ra sông là cá
Bù cho những ngày ta ngồi như đá
Rượu nghiền héo nát ta thành bình vôi
Cái ông bình vôi bị rượu nghiền héo nát kia đã hồi sinh trở lại, tươi xanh và đằm thắm duyên tình. Và nhờ thế, thơ Đàm Khánh Phương cũng tươi xanh trở lại, với một niềm tin yêu vào cõi đời, cõi người. Tôi rất đồng cảm với niềm tự tin, sự thách thức và cả những mềm yếu và nông nổi mới tràn đầy hy vọng của anh:
Vào rừng chơi với rừng thôi
Vàng tâm núc nác sẽ rồi biết nhau
Ngọn ngành cho hết nông sâu
Chẳng lo lạc giữa sắc màu của đêm
Nào ngờ thất lạc vào em
Để cho sỏi đá cũng mềm trước hoa.
Chuyện núc nác, vàng tâm, chuyện sỏi đá mềm trước hoa là chuyện của bây giờ, của hôm nay, khi Đàm Khánh Phương đang thức cùng Huệ trắng!
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Trịnh Thanh Sơn
Từ ngày được gặp rồi quen biết, rồi thân thiết với Đàm Khánh Phương, tôi biết anh là người có tâm hồn thi sĩ. Nhưng thi sĩ cũng có ba bảy đường, có người chuyên chú, đêm ngày đăm đắm vì thơ, ngỡ không có thơ thì không sống nổi; có người lại lấy thơ làm trang sức, làm cái cà vạt trong bộ trang phục lễ hội, trong những cuộc cười suốt sáng thâu đêm. Thơ trong trường hợp này chỉ là phương tiện để tiến thân hay hành lạc. Đàm Khánh Phương không thuộc hai dạng người trên, anh yêu thơ, trọng thơ, đắm say nhưng không chầm vập, vồn vã mà lặng lẽ. Anh làm thơ, được giải thơ từ ngày còn ngồi trên ghế nhà trường, vậy mà đến nay, đã qua tuổi “lục thập hoa giáp”, anh mới cho in tập thơ đầu tay - tập Thức cùng Huệ trắng.
Tôi ngồi trong đêm, đọc bản thảo của anh và hình dung ra hành trình tâm hồn của một con người quá nhiều vật vã, quá nhiều thua thiệt và cũng quá nhiều hạnh phúc! Những vật vã, thua thiệt và hạnh phúc ấy, Đàm Khánh Phương chỉ nói qua thơ, có lúc riết róng, khẩn khoản, lại có lúc thì thầm, nhỏ nhẹ… tựu trung những gì khó giãi bày nhất về nông nỗi cuộc đời, Phương mượn thơ để nói. Một lời yêu, một lời thề, một ước vọng hay một thất vọng… qua thơ anh đều được dịu dàng hơn. Dịu dàng đầu môi không khó, dịu dàng qua thơ mới khó vô cùng. Vậy mà, Phương đã dịu dàng hoá thơ mình đến độ, ai cũng nhận ra tâm hồn anh thật dịu dàng, nồng ấm, thiết tha! Người ta bảo, nếu không có thơ thì câu nói thường cũng trở thành ú ớ, đúng vậy thay!
Thơ Đàm Khánh Phương trong tập này trải dài trên một trục thời gian chừng bốn mươi năm, vì vậy, nó giống như một tập tuyển sớm. Đã là thơ Tuyển thì giọng điệu và phong cách, bản lĩnh và thi pháp đều hiển hiện rõ mồn một. Tôi thực sự ngạc nhiên khi đọc những dòng thơ anh viết về một ngày xa cách:
Có đêm nào vắng như đêm nay
Từ cái tuổi biết thức đêm
Anh mới đọ ra cái chiều sâu đáng sợ
của một ngày…
Lại có lúc tôi giật mình khi đọc Phương mà ngỡ gặp lại Vũ Hoàng Chương:
Xin cất dấu những nồng nàn mê dại
Những mắt môi, thổn thức thịt da quen
Gội giá buốt cho hồn ta sống lại
Có lẽ nào mưa trôi mất em…
Có thể nói, thơ Đàm Khánh Phương là thơ của người thơ chuyên nghiệp. Từ thể thức, vần điệu, ngôn từ, thi tâm và thi ảnh, Phương đều tỏ ra thật lão luyện và tinh tế. Chính vì vậy, có lúc thơ anh cũ như một nhà thơ tiền chiến, lại có lúc thơ anh mới như một nhà thơ cách tân. Cái quan trọng đối với thơ Phương, vì vậy, không phải là kỹ thuật thơ mà là điệu tâm hồn và tâm thế. Có những bài thơ, khổ thơ, câu thơ, Đàm Khánh Phương viết đắm say và tài hoa như bất cứ một nhà thơ nào thời chống Mỹ:
Đêm trắng Trường Sơn nỗi nhớ nhà
Giặc vào mũi súng, vợ chờ xa
Ung dung nằm giữa chùm mây bạc
Tóc mẹ vào che giấc ngủ ta…
Rồi bất chợt, Đàm Khánh Phương lại hiện ra như một nhà hiền triết, với những nỗi niềm đau buốt về số phận con người và thế sự. Anh ý thức rất rõ, một thế hệ, một lớp người cùng thời bước lên một đoàn tàu và cùng băng về phía trước. Trong đoàn tàu kia, ai đã biết ai hơn ai? Chỉ khi xuống ga thì mới biết! Lỡ một chuyến tàu đã khốn nạn, xuống nhầm một sân ga còn khốn nạn hơn nhiều. Và thơ Phương đã nói rất hay về điều ấy:
Lỡ một sân ga chậm cả quãng
đường chiều
Giữa phố thị tôi một mình ngơ ngác
Giữa cuộn chảy một mình tôi thất lạc
Hoang lạnh trước mặt mình,
hoang lạnh phía sau lưng…
Những đắng cay ấy tưởng không nếm qua, ngỡ không hiểu được. Và khi nó hoá thành thơ, thơ bấm vào ta như bấm huyệt, mấy ai không giật nảy mình lên như trúng huyệt của mình?
Con người thơ, với tất cả từng trải của đời mình dường như lại là bến bờ cảm thông và sẻ chia cho người khác. Có những khi, Đàm Khánh Phương yêu bạn còn hơn yêu mình, quên hết những thua thiệt của đời mình để sẻ chia với những mất mát của người khác. Và khi ấy, thơ anh mới dịu dàng và khắc khoải làm sao:
Mãi bước đi trên gót chân
mười tám tuổi
Trái tim sao phấp phỏng đợi chờ
Để giữ lại yên lành nơi bếp lửa
Để không hề xây xước mỗi câu thơ
Thực ra, tôi cũng biết, giữa cuộc đời này, Phương gặp quá nhiều cay đắng. Anh bình tĩnh sống, bình tĩnh yêu thương, bình tĩnh lo âu và trách nhiệm. Có nhiều lần gặp anh, tôi biết những đắng cay, mất mát và thua thiệt dường như đang làm trái tim anh tan vỡ. Tôi chưa nhìn thấy anh khóc lần nào, nhưng đọc thơ anh, tôi biết Phương nhiều lần phải khóc. Khi nào phải khóc thì Phương giấu đi, chỉ cần một niềm vui nho nhỏ là Phương khoe, Phương cười, Phương uống mút mùa sương khói.
Nhưng chẳng ai thua cuộc suốt đời.
Cũng có ngày hạnh phúc mỉm cười với anh, tuy có muộn màng. Phương reo vui như một chàng trai mới lớn:
Bây giờ có em, ta là tất cả
Vào rừng là chim, ra sông là cá
Bù cho những ngày ta ngồi như đá
Rượu nghiền héo nát ta thành bình vôi
Cái ông bình vôi bị rượu nghiền héo nát kia đã hồi sinh trở lại, tươi xanh và đằm thắm duyên tình. Và nhờ thế, thơ Đàm Khánh Phương cũng tươi xanh trở lại, với một niềm tin yêu vào cõi đời, cõi người. Tôi rất đồng cảm với niềm tự tin, sự thách thức và cả những mềm yếu và nông nổi mới tràn đầy hy vọng của anh:
Vào rừng chơi với rừng thôi
Vàng tâm núc nác sẽ rồi biết nhau
Ngọn ngành cho hết nông sâu
Chẳng lo lạc giữa sắc màu của đêm
Nào ngờ thất lạc vào em
Để cho sỏi đá cũng mềm trước hoa.
Chuyện núc nác, vàng tâm, chuyện sỏi đá mềm trước hoa là chuyện của bây giờ, của hôm nay, khi Đàm Khánh Phương đang thức cùng Huệ trắng!
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,