Sự nghi vấn về ba bài thơ
Quang Huy
Tuyển tập thơ Việt Nam thế kỷ XX, một tuyển tập thơ đồ sộ dày tới ngót 1.000 trang vừa được Nhà xuất bản Giáo dục cho ra mắt bạn đọc cả nước đúng vào lễ khai mạc Ngày thơ Việt Nam lần thứ 3 (rằm tháng Giêng năm ất Dậu - 23 tháng 2 năm 2005). Tuyển tập thơ công phu này do 3 nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi, Quang Huy và Vũ Quần Phương tuyển chọn và biên soạn. Tất cả gồm hơn 600 bài thơ của gần 480 tác giả. Lẽ ra mỗi bài thơ phải có xuất xứ rõ ràng: Tên tác giả, quê quán, năm sinh và nghề nghiệp. Nhưng trong tuyển tập này có 3 trường hợp ngoại lệ. Đó là tuy không biết đích xác tác giả nhưng vì 3 bài thơ này đã neo giữ trong lòng người đọc mấy chục năm nay rồi nên vẫn được in.
Trường hợp thứ nhất là bài Hai sắc hoa ti-gôn của T.T.KH.
Người ta kể rằng vào khoảng tháng 7 năm 1937, sau khi nhà văn Thanh Châu cho in truyện ngắn Hoa ti-gôn trên Tiểu thuyết thứ bảy ở Hà Nội thì toà soạn liên tiếp nhận được các bài thơ ký tên T.T.KH gửi đến. Thơ khá hay và đã được chọn đăng hai bài. Trong đó bài Hai sắc hoa ti-gôn được mọi người trầm trồ thán phục. Toà soạn xin địa chỉ của tác giả nhiều lần nhưng đều bị từ chối. Chỉ còn những câu thơ sống mãi trong vở chép của những cô nữ sinh:
- Cho tôi ép nốt dòng dư lệ
Nhỏ xuống thành thơ khóc chút duyên.
- ở lại vườn Thanh có một mình
Tôi yêu gió rụng lúc tàn canh
- Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng
Trời ơi! Người ấy có buồn không
Có thầm nghĩ đến loài hoa vỡ
Tựa trái tim phai, tựa máu hồng?
Trong khi T.T.KH im lặng, thì một vài nhà thơ lại đăng những bài thơ hưởng ứng làm như có quen biết thậm chí đã từng dính líu với đời tư của người nữ sĩ bí ẩn này (các bài Dòng dư lệ với lời đề tặng T.T.KH của Nguyễn Bính và Màu máu ti-gôn của Thâm Tâm). Từ đó sự bí ẩn của T.T.KH càng được nhân lên. Như vậy bà (nếu đúng là phụ nữ) có thể là một tác giả thật đã giấu tên hoặc cũng có thể là một sự nguỵ tác của một số nhà thơ đương thời. Sau này có nghe đồn bà là con gái một quan tuần phủ Thanh Hoá. Hồi phụ trách Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin, tôi có cho xuất bản cuốn sách T.T.KH - nàng là ai của tác giả Thế Nhật. Sách có dẫn ra nghi vấn trên. Nhưng mấy tháng sau, có một lá thư từ Pháp gửi về, người viết tự nhận là họ hàng với con gái quan tuần phủ đã phản bác chuyện này. Và như vậy, đã gần bảy mươi năm rồi, cái tên T.T.KH cứ mãi còn là một bí ẩn, không có lời giải đáp.
Trường hợp thứ hai và thứ ba là hai bài thơ Em tắm của Bạc Văn ùi và Nhớ vợ của Cầm Vĩnh Ui. Về họ tên thì hai tác giả này có vẻ là người dân tộc thiểu số ở vùng núi phía Bắc rồi, nhưng hai ông thuộc dân tộc nào, bao nhiêu tuổi, sinh sống ở địa chỉ nào thì đến nay không ai biết được. Tôi có dò hỏi nhiều nhà thơ dân tộc thiểu số ở nước ta thì ai cũng lắc đầu xin chịu.
Bài Em tắm giọng chất phác chứ không phải đài các như khi Nguyễn Du tả Thúc Sinh rình xem Thuý Kiều tắm:
Sao anh lại rình
Trộm xem em tắm?
…
Da của em trắng ngần
Là của anh tất cả
Không phải người xa lạ
Việc gì mà trộm xem?
Những câu thơ đầm ấm, dễ thương quá, như chắt ra từ gan ruột.
Bài thơ Nhớ vợ còn thú vị hơn nữa. Bài thơ thác lời một chiến sĩ xin cấp trên về nghỉ phép vì lý do nhớ vợ quá, một lý do chân thành và quá hồn nhiên như bản tính một anh lính trẻ người dân tộc:
Tôi nhớ vợ tôi lắm
Xin anh về hai ngày
hoặc:
Cho tôi đi anh nhé
Về ôm vợ hai đêm
Khổ cuối của bài thơ hiện ra đột ngột làm ta sửng sốt và thích thú. Chúng ta đã từng nghe lời ghi công của những người ở chiến trường đối với người vợ ở hậu phương, nhưng có lẽ kiểu ghi công này là độc đáo nhất từ xưa đến nay:
Nếu có được trên tặng
Cho một cái bằng khen
Tôi sẽ rọc đôi liền
Gửi cho vợ một nửa.
Nhiều người đồn rằng hai bài thơ trên là của nhà thơ Cầm Giang. Tên thật của ông là Lê Gia Hợp ở Thanh Hoá. Lớn lên ông làm con nuôi ông Lương Cầm Cang ở Vĩnh Phúc. Từ đó ông đổi tên thành Cầm Giang. Ông là tác giả của các bài thơ Núi Mường Hung, Dòng sông Mã và Người con gái Châu Yên có tên trong Tuyển tập thơ Việt Nam thế kỷ XX. Ông đã mất cách đây 16 năm. Nghe nói sau khi sáng tác 2 bài thơ Em tắm và Nhớ vợ ông không dám nhận là của mình bởi vì giữa lúc cả nước có chiến tranh, ai lại tả một người con trai đứng rình người con gái tắm, ai lại xin phép về ôm vợ 2 đêm và rồi khi có bằng khen thì rọc đôi tặng vợ một nửa! Nghe “mất lập trường” quá. Và cứ thế lời đồn đại lại lan ra mãi, đến nay vẫn chưa có lời xác nhận thoả đáng nào là thơ của Cầm Giang.
Đó là hai tác giả bài thơ còn phủ dày lớp sương mù nghi vấn. Nhưng ba bài thơ kia thì mãi mãi sừng sững với thời gian.
(Báo Văn nghệ)
Quang Huy
Tuyển tập thơ Việt Nam thế kỷ XX, một tuyển tập thơ đồ sộ dày tới ngót 1.000 trang vừa được Nhà xuất bản Giáo dục cho ra mắt bạn đọc cả nước đúng vào lễ khai mạc Ngày thơ Việt Nam lần thứ 3 (rằm tháng Giêng năm ất Dậu - 23 tháng 2 năm 2005). Tuyển tập thơ công phu này do 3 nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi, Quang Huy và Vũ Quần Phương tuyển chọn và biên soạn. Tất cả gồm hơn 600 bài thơ của gần 480 tác giả. Lẽ ra mỗi bài thơ phải có xuất xứ rõ ràng: Tên tác giả, quê quán, năm sinh và nghề nghiệp. Nhưng trong tuyển tập này có 3 trường hợp ngoại lệ. Đó là tuy không biết đích xác tác giả nhưng vì 3 bài thơ này đã neo giữ trong lòng người đọc mấy chục năm nay rồi nên vẫn được in.
Trường hợp thứ nhất là bài Hai sắc hoa ti-gôn của T.T.KH.
Người ta kể rằng vào khoảng tháng 7 năm 1937, sau khi nhà văn Thanh Châu cho in truyện ngắn Hoa ti-gôn trên Tiểu thuyết thứ bảy ở Hà Nội thì toà soạn liên tiếp nhận được các bài thơ ký tên T.T.KH gửi đến. Thơ khá hay và đã được chọn đăng hai bài. Trong đó bài Hai sắc hoa ti-gôn được mọi người trầm trồ thán phục. Toà soạn xin địa chỉ của tác giả nhiều lần nhưng đều bị từ chối. Chỉ còn những câu thơ sống mãi trong vở chép của những cô nữ sinh:
- Cho tôi ép nốt dòng dư lệ
Nhỏ xuống thành thơ khóc chút duyên.
- ở lại vườn Thanh có một mình
Tôi yêu gió rụng lúc tàn canh
- Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng
Trời ơi! Người ấy có buồn không
Có thầm nghĩ đến loài hoa vỡ
Tựa trái tim phai, tựa máu hồng?
Trong khi T.T.KH im lặng, thì một vài nhà thơ lại đăng những bài thơ hưởng ứng làm như có quen biết thậm chí đã từng dính líu với đời tư của người nữ sĩ bí ẩn này (các bài Dòng dư lệ với lời đề tặng T.T.KH của Nguyễn Bính và Màu máu ti-gôn của Thâm Tâm). Từ đó sự bí ẩn của T.T.KH càng được nhân lên. Như vậy bà (nếu đúng là phụ nữ) có thể là một tác giả thật đã giấu tên hoặc cũng có thể là một sự nguỵ tác của một số nhà thơ đương thời. Sau này có nghe đồn bà là con gái một quan tuần phủ Thanh Hoá. Hồi phụ trách Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin, tôi có cho xuất bản cuốn sách T.T.KH - nàng là ai của tác giả Thế Nhật. Sách có dẫn ra nghi vấn trên. Nhưng mấy tháng sau, có một lá thư từ Pháp gửi về, người viết tự nhận là họ hàng với con gái quan tuần phủ đã phản bác chuyện này. Và như vậy, đã gần bảy mươi năm rồi, cái tên T.T.KH cứ mãi còn là một bí ẩn, không có lời giải đáp.
Trường hợp thứ hai và thứ ba là hai bài thơ Em tắm của Bạc Văn ùi và Nhớ vợ của Cầm Vĩnh Ui. Về họ tên thì hai tác giả này có vẻ là người dân tộc thiểu số ở vùng núi phía Bắc rồi, nhưng hai ông thuộc dân tộc nào, bao nhiêu tuổi, sinh sống ở địa chỉ nào thì đến nay không ai biết được. Tôi có dò hỏi nhiều nhà thơ dân tộc thiểu số ở nước ta thì ai cũng lắc đầu xin chịu.
Bài Em tắm giọng chất phác chứ không phải đài các như khi Nguyễn Du tả Thúc Sinh rình xem Thuý Kiều tắm:
Sao anh lại rình
Trộm xem em tắm?
…
Da của em trắng ngần
Là của anh tất cả
Không phải người xa lạ
Việc gì mà trộm xem?
Những câu thơ đầm ấm, dễ thương quá, như chắt ra từ gan ruột.
Bài thơ Nhớ vợ còn thú vị hơn nữa. Bài thơ thác lời một chiến sĩ xin cấp trên về nghỉ phép vì lý do nhớ vợ quá, một lý do chân thành và quá hồn nhiên như bản tính một anh lính trẻ người dân tộc:
Tôi nhớ vợ tôi lắm
Xin anh về hai ngày
hoặc:
Cho tôi đi anh nhé
Về ôm vợ hai đêm
Khổ cuối của bài thơ hiện ra đột ngột làm ta sửng sốt và thích thú. Chúng ta đã từng nghe lời ghi công của những người ở chiến trường đối với người vợ ở hậu phương, nhưng có lẽ kiểu ghi công này là độc đáo nhất từ xưa đến nay:
Nếu có được trên tặng
Cho một cái bằng khen
Tôi sẽ rọc đôi liền
Gửi cho vợ một nửa.
Nhiều người đồn rằng hai bài thơ trên là của nhà thơ Cầm Giang. Tên thật của ông là Lê Gia Hợp ở Thanh Hoá. Lớn lên ông làm con nuôi ông Lương Cầm Cang ở Vĩnh Phúc. Từ đó ông đổi tên thành Cầm Giang. Ông là tác giả của các bài thơ Núi Mường Hung, Dòng sông Mã và Người con gái Châu Yên có tên trong Tuyển tập thơ Việt Nam thế kỷ XX. Ông đã mất cách đây 16 năm. Nghe nói sau khi sáng tác 2 bài thơ Em tắm và Nhớ vợ ông không dám nhận là của mình bởi vì giữa lúc cả nước có chiến tranh, ai lại tả một người con trai đứng rình người con gái tắm, ai lại xin phép về ôm vợ 2 đêm và rồi khi có bằng khen thì rọc đôi tặng vợ một nửa! Nghe “mất lập trường” quá. Và cứ thế lời đồn đại lại lan ra mãi, đến nay vẫn chưa có lời xác nhận thoả đáng nào là thơ của Cầm Giang.
Đó là hai tác giả bài thơ còn phủ dày lớp sương mù nghi vấn. Nhưng ba bài thơ kia thì mãi mãi sừng sững với thời gian.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,