Trở về với ký ức thơ
Hoàng Vũ Thuật
(Đọc Ký ức - Thơ Thái Hải - Nxb Hội Nhà văn, 2003)
Trở về với ký ức của mình qua thơ, một sự nhìn lại chặng đường đã đi, để chiêm nghiệm, để nhắc nhở người ta sống tốt hơn và cũng để giúp người ta viết những câu thơ với quá khứ và hiện tại có trách nhiệm hơn. Phải chăng đó là chủ tâm của Thái Hải, tác giả tập thơ thứ hai này.
ở tập đầu tay Trước biển(*), nhà thơ Ngô Minh trong “Đôi lời giới thiệu” đã nhận xét đây là loại thơ đáng tin cậy. Thái Hải tiếp tục làm được điều ấy với độc giả qua tập Ký ức. Có điều đọc Thái Hải lần này ít nhiều ta nhận ra một cảm quan mới hơn, đường nét hơn. Đối với người cầm bút đó là việc làm không dễ dàng gì. Bởi sự tin cậy, chính là sự gửi gắm, đồng cảm của bạn đọc. Viết cho mình mà người ta thấy người ta trong ấy. Người ta đau buồn với nỗi đau buồn của nhà thơ, người ta yêu cái tình yêu của nhà thơ, tôn trọng cái nhà thơ tôn trọng.
Tôi tôn trọng cách cảm và nghĩ khi viết về cha mẹ. Lửa và nước biểu tượng của sức sống, đồng thời có thể xem như khởi nguồn sự sống. Thái Hải rất có lý khi đưa vào thơ để trình bày lòng hiếu thảo của con cái đối với bậc sinh thành dưỡng dục. Với cha: Thuở nhỏ con nghịch hơn quỷ sứ/ Người phạt/ Ngọn roi như ngọn lửa, để rồi: Con lớn lên từ ngọn roi mang hình lửa của người! Với mẹ: Trong đau đớn sinh nở/ Con khóc/ Mẹ sâu thẳm mạch nguồn, và từ đấy: Qua nắng trời con hiểu/ Nước và mẹ bắt đầu như thế!
Từ mạch nguồn lửa và nước, Thái Hải mở cánh cửa thơ ra nhiều hướng. Anh tìm lại cái tuổi thơ Xóm Giếng Cau cát trắng, chút ráng vàng giữa trời quê chín nẫu ở làng quê ngoại. Anh thả chiếc neo thơ vào biển cả cuộc đời từng trải, suy ngẫm thời đạn bom rơi tím trời nơi đồng đội ngã xuống thành ngọn lửa hồng hoang. Thái Hải nhìn thẳng vào cuộc chiến với những người lính trẻ vụng về, chưa một lần hôn trước khi ra trận. Câu thơ bật lên nỗi đau khắc khoải:
Ba chục năm rồi mày vẫn thế
Vẹn nguyên trong nấm mộ nghĩa trang
Cuộc chiến lùi xa mày đâu biết
Nên cứ lặng im đứng thẳng hàng.
(Chiều Quảng Trị)
Đọc Thái Hải, nhận ra chân dung người thơ nặng nợ với mảnh đất nuôi mình lớn khôn, nặng nợ với bạn bè cùng thế hệ. Trái tim thơ thường trực nhịp điệu đam mê, đa cảm, đây là điều không thể thiếu đối với người sáng tạo. Hình ảnh trong thơ gần gũi, thánh thiện, nhưng không là bản sao chép cuộc sống cứng nhắc, anh tìm ra cách biểu cảm tinh tế, vì vậy neo được trong tâm trí người đọc:
Phố xưa nhỏ gói trong bánh lá
Tuổi thơ tôi vuông vắn cục đường
(Tết)
Hoặc khi nói về cái nắng nóng tháng sáu ở miền Trung: Tháng sáu mưa không ướt nổi lông mày (Ký hoạ), nhờ sự liên tưởng đậm chất dân gian mà câu thơ thêm ý vị, gợi cảm. Bài “Mùa đông”, cảnh vật trải ra như bức tranh ảm đạm, điểm nhấn của bức tranh là bóng dáng: Bà cụ già chầm chậm/ Lọ mọ bước qua ngày. Cũng bằng thao tác kiểu này trong bài “Thánh thiện”, Thái Hải đột ngột đưa vào thơ hình ảnh ngỡ như không ăn nhập với toàn bài nhưng lại tạo được ấn tượng: Chạnh thương bánh xe bò/ Lễ mễ/ Trên con đường đi qua.
Mỗi nhà thơ có góc khuất riêng của mình. Nhờ cái góc khuất riêng mà làm nên cá tính sáng tạo, bung mở bao chiều kỳ diệu trong nghệ thuật. Thái Hải ít nhiều đã có góc khuất ấy khi anh hướng thơ về phía tìm kiếm, câu thơ trải nghiệm, chắc nặng hơn như qua các bài: Gió, Thánh thiện, Làng, Lửa, Nước, Người điên, Một mai, Kiếm tìm, Đêm…
Sự chuyển hoá của không gian, thời gian và con người đi qua đêm dài trong bài Đêm vừa thực lại vừa ảo, vừa tĩnh lại vừa động. Cái thực, cái động của thiên nhiên: bầu trời cháy trong muôn ngàn tinh tú/ gió như kẻ ăn xin/ xồng xộc ùa vào chỗ trống… tiếng côn trùng nỉ non/ gồng lên thác đổ/ giàn đồng ca giống nòi… vườn khuya sương đổ. ẩn trong cái thực, cái động ấy là cái tĩnh, cái ảo của tâm trạng, của một hồn thơ thao thức:
loài giun dế nói lời tình tự
… sợi tóc chớp sáng
rơi
như con chữ trên trang giấy
… đêm
chầm chậm đi qua cửa sổ
điếu thuốc tàn vụt đốm sao mai
ở bài “Kiếm tìm”, anh lấy người khác để nói về mình, tìm thấy mình trong niềm đau, trong trăn trở của người khác. Là chân dung bạn, cũng là chân dung mình, cái cớ để nảy nở những câu thơ có cánh:
Lịch lãm và bạo liệt
bên chai rượu rỗng
giữa biển và sóng
trôi
con thuyền - trái tim định - mệnh
Thái Hải nhìn thấy được con đường nghệ thuật là cuộc đời lận đận kiếm tìm/ kiếm tìm những con chữ nhỏ xíu như giọt máu. Nói cách khác anh đã tiệm cận được nơi mà anh cần đến.
Hình như Thái Hải còn lừng khừng giữa hai con đường thơ, vừa bằng lòng chấp nhận một thi pháp ổn định, vừa muốn tiệm cận cái mới, cách tân chính mình?
Thái Hải xuất hiện sau 1975, anh là người lính, từng có mặt trên những trận chiến khốc liệt trước đó. Cho dù viết ở đề tài nào, chỗ đứng của Thái Hải phải là vị trí xuất phát của thế hệ nhà thơ trẻ, tạo ra tiếng nói mới, khúc chương mới, không thể đi lại trên con đường xưa, mà một số nhà thơ an phận hoặc ngủ quên trong tiếng chuông của quá khứ.
Tôi tin anh sẽ tự khẳng định mình, bởi vì chính anh đã bước chân trên con đường mới:
Ta tìm ta giữa nắng trời
Bóng đổ dài phía núi
Con đường cát bụi chênh vênh…
(Thánh thiện)
Đồng Hới, 3-8-2004
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Hoàng Vũ Thuật
(Đọc Ký ức - Thơ Thái Hải - Nxb Hội Nhà văn, 2003)
Trở về với ký ức của mình qua thơ, một sự nhìn lại chặng đường đã đi, để chiêm nghiệm, để nhắc nhở người ta sống tốt hơn và cũng để giúp người ta viết những câu thơ với quá khứ và hiện tại có trách nhiệm hơn. Phải chăng đó là chủ tâm của Thái Hải, tác giả tập thơ thứ hai này.
ở tập đầu tay Trước biển(*), nhà thơ Ngô Minh trong “Đôi lời giới thiệu” đã nhận xét đây là loại thơ đáng tin cậy. Thái Hải tiếp tục làm được điều ấy với độc giả qua tập Ký ức. Có điều đọc Thái Hải lần này ít nhiều ta nhận ra một cảm quan mới hơn, đường nét hơn. Đối với người cầm bút đó là việc làm không dễ dàng gì. Bởi sự tin cậy, chính là sự gửi gắm, đồng cảm của bạn đọc. Viết cho mình mà người ta thấy người ta trong ấy. Người ta đau buồn với nỗi đau buồn của nhà thơ, người ta yêu cái tình yêu của nhà thơ, tôn trọng cái nhà thơ tôn trọng.
Tôi tôn trọng cách cảm và nghĩ khi viết về cha mẹ. Lửa và nước biểu tượng của sức sống, đồng thời có thể xem như khởi nguồn sự sống. Thái Hải rất có lý khi đưa vào thơ để trình bày lòng hiếu thảo của con cái đối với bậc sinh thành dưỡng dục. Với cha: Thuở nhỏ con nghịch hơn quỷ sứ/ Người phạt/ Ngọn roi như ngọn lửa, để rồi: Con lớn lên từ ngọn roi mang hình lửa của người! Với mẹ: Trong đau đớn sinh nở/ Con khóc/ Mẹ sâu thẳm mạch nguồn, và từ đấy: Qua nắng trời con hiểu/ Nước và mẹ bắt đầu như thế!
Từ mạch nguồn lửa và nước, Thái Hải mở cánh cửa thơ ra nhiều hướng. Anh tìm lại cái tuổi thơ Xóm Giếng Cau cát trắng, chút ráng vàng giữa trời quê chín nẫu ở làng quê ngoại. Anh thả chiếc neo thơ vào biển cả cuộc đời từng trải, suy ngẫm thời đạn bom rơi tím trời nơi đồng đội ngã xuống thành ngọn lửa hồng hoang. Thái Hải nhìn thẳng vào cuộc chiến với những người lính trẻ vụng về, chưa một lần hôn trước khi ra trận. Câu thơ bật lên nỗi đau khắc khoải:
Ba chục năm rồi mày vẫn thế
Vẹn nguyên trong nấm mộ nghĩa trang
Cuộc chiến lùi xa mày đâu biết
Nên cứ lặng im đứng thẳng hàng.
(Chiều Quảng Trị)
Đọc Thái Hải, nhận ra chân dung người thơ nặng nợ với mảnh đất nuôi mình lớn khôn, nặng nợ với bạn bè cùng thế hệ. Trái tim thơ thường trực nhịp điệu đam mê, đa cảm, đây là điều không thể thiếu đối với người sáng tạo. Hình ảnh trong thơ gần gũi, thánh thiện, nhưng không là bản sao chép cuộc sống cứng nhắc, anh tìm ra cách biểu cảm tinh tế, vì vậy neo được trong tâm trí người đọc:
Phố xưa nhỏ gói trong bánh lá
Tuổi thơ tôi vuông vắn cục đường
(Tết)
Hoặc khi nói về cái nắng nóng tháng sáu ở miền Trung: Tháng sáu mưa không ướt nổi lông mày (Ký hoạ), nhờ sự liên tưởng đậm chất dân gian mà câu thơ thêm ý vị, gợi cảm. Bài “Mùa đông”, cảnh vật trải ra như bức tranh ảm đạm, điểm nhấn của bức tranh là bóng dáng: Bà cụ già chầm chậm/ Lọ mọ bước qua ngày. Cũng bằng thao tác kiểu này trong bài “Thánh thiện”, Thái Hải đột ngột đưa vào thơ hình ảnh ngỡ như không ăn nhập với toàn bài nhưng lại tạo được ấn tượng: Chạnh thương bánh xe bò/ Lễ mễ/ Trên con đường đi qua.
Mỗi nhà thơ có góc khuất riêng của mình. Nhờ cái góc khuất riêng mà làm nên cá tính sáng tạo, bung mở bao chiều kỳ diệu trong nghệ thuật. Thái Hải ít nhiều đã có góc khuất ấy khi anh hướng thơ về phía tìm kiếm, câu thơ trải nghiệm, chắc nặng hơn như qua các bài: Gió, Thánh thiện, Làng, Lửa, Nước, Người điên, Một mai, Kiếm tìm, Đêm…
Sự chuyển hoá của không gian, thời gian và con người đi qua đêm dài trong bài Đêm vừa thực lại vừa ảo, vừa tĩnh lại vừa động. Cái thực, cái động của thiên nhiên: bầu trời cháy trong muôn ngàn tinh tú/ gió như kẻ ăn xin/ xồng xộc ùa vào chỗ trống… tiếng côn trùng nỉ non/ gồng lên thác đổ/ giàn đồng ca giống nòi… vườn khuya sương đổ. ẩn trong cái thực, cái động ấy là cái tĩnh, cái ảo của tâm trạng, của một hồn thơ thao thức:
loài giun dế nói lời tình tự
… sợi tóc chớp sáng
rơi
như con chữ trên trang giấy
… đêm
chầm chậm đi qua cửa sổ
điếu thuốc tàn vụt đốm sao mai
ở bài “Kiếm tìm”, anh lấy người khác để nói về mình, tìm thấy mình trong niềm đau, trong trăn trở của người khác. Là chân dung bạn, cũng là chân dung mình, cái cớ để nảy nở những câu thơ có cánh:
Lịch lãm và bạo liệt
bên chai rượu rỗng
giữa biển và sóng
trôi
con thuyền - trái tim định - mệnh
Thái Hải nhìn thấy được con đường nghệ thuật là cuộc đời lận đận kiếm tìm/ kiếm tìm những con chữ nhỏ xíu như giọt máu. Nói cách khác anh đã tiệm cận được nơi mà anh cần đến.
Hình như Thái Hải còn lừng khừng giữa hai con đường thơ, vừa bằng lòng chấp nhận một thi pháp ổn định, vừa muốn tiệm cận cái mới, cách tân chính mình?
Thái Hải xuất hiện sau 1975, anh là người lính, từng có mặt trên những trận chiến khốc liệt trước đó. Cho dù viết ở đề tài nào, chỗ đứng của Thái Hải phải là vị trí xuất phát của thế hệ nhà thơ trẻ, tạo ra tiếng nói mới, khúc chương mới, không thể đi lại trên con đường xưa, mà một số nhà thơ an phận hoặc ngủ quên trong tiếng chuông của quá khứ.
Tôi tin anh sẽ tự khẳng định mình, bởi vì chính anh đã bước chân trên con đường mới:
Ta tìm ta giữa nắng trời
Bóng đổ dài phía núi
Con đường cát bụi chênh vênh…
(Thánh thiện)
Đồng Hới, 3-8-2004
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,