Tiếng dội từ biển sóng
Nguyễn Bao
(Đọc Tuyển tập Văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh)
Quê hương thường là mảnh đất đầu tiên, với những kỷ niệm sâu đậm nhất để nhiều nhà văn khai thác, xây dựng, các tác phẩm mãi về sau.
Với nhà văn Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, quê hương Quảng Bình cũng là nơi cung cấp những chất liệu sống động và phong phú nhất để nhà văn tái hiện chân thực cuộc đời của nhân vật mà mình từng hiểu cặn kẽ, từng gắn bó quý mến và luôn muốn được chia sẻ.
Đọc Tuyển tập Văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh (Nhà Xuất bản Hội Nhà văn, 2004) ta càng thấy những truyện ngắn và tiểu thuyết có sức hấp dẫn đối với đông đảo độc giả đều bắt nguồn từ vốn sống của tác giả tích lũy từ thời tuổi trẻ và những năm công tác ở quê nhà.
Trong gần 50 năm qua các tập truyện ngắn Những người bạn gái (1964), Làng cát (1968), Đêm trắng rừng chè (1974) và Chớp nguồn (1983), đã lưu lại trong trí nhớ bạn đọc hình ảnh những nhân vật phụ nữ cần cù, chất phác, bám biển, bám đất, dũng cảm trong chiến đấu và sản xuất dưới bom đạn giặc. Con cá, con tôm đánh bắt được từ lòng biển không chỉ thấm đẫm mồ hôi mà nhiều khi còn nhuốm cả máu. (Còn có 3 truyện dài viết cho thiếu nhi đã được Nhà xuất bản Kim Đồng tái bản, không đưa vào tuyển tập này).
Chỉ trong một truyện ngắn khoảng mươi trang in như truyện Bám biển, nhà văn cũng khái quát được một cách sinh động những nỗi vất vả của chị em ngư dân Quảng Bình,(trong những ngày chiến tranh chống Mỹ ác liệt: Để không lỡ chậm con nước, từ mờ sáng khi động cát còn chìm trong sương sớm, những cô gái làng biển trong đội đánh cá nữ đã phải nhổ neo, dong thuyền đến vùng tung lưới. Tiếng bom rền trong đất liền nhiều khi vọng đến tai họ. Nhưng tiếng cá quẫy tanh tách quanh mạn thuyền, luồng cá loáng ánh bạc “một vùng nước rỗ lăn tăn như trũng mưa” có sức cuốn hút kỳ lạ đối với những nữ ngư dân... Bối cảnh đó làm nổi rõ tính cách các nhân vật.
Trong những truyện ngắn thành công của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, người đọc thường gặp những chi tiết đời sống rất thật như được xem cảnh quay đặc tả của một cuốn phim tài liệu về miền đất lửa miền Trung. Sức cuốn hút không phải ở cốt truyện li kì hoặc những đối thoại sắc sảo, mà chính bởi tính chân thật của nhân vật và sự việc.
Với Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, nghề báo đã giúp nghề văn tích lũy vốn sống cùng những tính cách nhân vật được điển hình hóa bằng nghệ thuật viết truyện.
Những cô thợ dệt, những công nhân nông trường, những cô nuôi dạy trẻ mồ côi... cho đến những bà già vá lưới, những xã viên hợp tác miền biển... đều hiện lên mộc mạc, giản dị như chính cuộc sống.
Có lẽ tấm lòng của người viết từ chỗ yêu mến thật sự những người đã gặp trong cuộc đời nên khi xây dựng nhân vật đã truyền được mối rung cảm vào trang viết, phả sức sống cho những nhân vật trong truyện của mình.
Nguyễn Thị Cẩm Thạnh là nhà văn nữ cần mẫn tích lũy vốn sống. Những chuyến đi thực tế trong thời chiến, những dịp tìm hiểu cuộc sống của nữ công nhân ở vùng cao xa xôi... đều giúp nhà văn có thêm nhiều chất liệu để xây dựng tác phẩm. Hầu như không có chuyến đi nào không lưu lại dấu ấn trên trang văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh. Các truyện ngắn “đứng được” như ở phía sau Cửa Việt, Vượt dòng Thạch Hãn, Đêm trắng rừng chè… và nhiều truyện ngắn khác được dịch, giới thiệu ra nước ngoài hoặc in trong các tuyển tập... đều được hình thành từ những chuyến đi.
Trong một chuyến thâm nhập thực tế do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, tôi đã thấy chị Cẩm Thạnh chịu khó ghi chép, hỏi han cặn kẽ, tỉ mỉ những người trồng vải thiều trên đồi Bắc Giang, kể cả những chuyện mà mấy anh em làm thơ chúng tôi cho rằng rất ít liên quan đến sáng tạo văn chương! Chỉ vài tháng sau, khi báo Văn nghệ đăng truyện ngắn Mùa hoa vải thiều của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, chúng tôi mới thấy rõ khả năng khái quát hóa, sử dụng chi tiết đời sống và lao động có hiệu quả của chị. Câu chuyện về cuộc đời của chính một nhà văn trong đoàn, vốn là người Bắc Giang cùng “dãy đồi bạt ngàn cây vải thiều với tán lá hình nón xanh rờn nở hoa màu cốm xốp...” đã đi vào truyện ngắn của nhà văn một cách nhẹ nhàng và hấp dẫn. Từ lá dâu xanh đến sợi tơ vàng là sức mạnh chuyển hóa của sáng tạo văn học.
Trung thành với những cảm nhận đối với mình từ cuộc sống, nhất quán với phong cách đã khá ổn định và quen thuộc của một cây bút lâu năm trong nghề, nhà văn Nguyễn Thị Cẩm Thạnh đã viết hai tiểu thuyết San hô đỏ (1987) và Âm vang biển sóng (1998).
Chúng ta gặp trong San hô đỏ những phụ nữ vùng biển vất vả kiếm sống, vật lộn cùng sóng gió và đạn bom để trụ vững trên cồn cát, bảo vệ làng chài quê nhà. Trực tiếp cùng ngư dân lênh đênh trên biển sóng, nhà văn đã có những trang viết hết sức sinh động về biển, về nghề cá... Thiên nhiên và con người được khắc họa trong bối cảnh vừa hiền hòa vừa dữ dội đã tạo sức hấp dẫn cho người đọc. Cả những kinh nghiệm đi biển của dân đánh cá: Trông mây đoán bão, nhìn màu nước biết luồng cá đi, nghe tiếng sóng vỗ mạn thuyền biết mình đang ở vùng biển nào..., cả lời ăn tiếng nói, phong tục tập quán của ngư dân... đều là những chất liệu để nhà văn vẽ nên bức tranh chân thật của một vùng đất. Như san hô đỏ, càng dầu dãi trong biển mặn càng rực màu, những trang viết của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh ngày càng hấp dẫn vì thấm đẫm chất liệu đời sống.
Sinh trưởng giữa một làng biển, chia sẻ mọi buồn vui với ngư dân từ tuổi ấu thơ, sau này khi trở thành nhà văn, Nguyễn Thị Cẩm Thạnh lại có nhiều dịp công tác và thâm nhập thực tế ở các vùng biển... nên những sáng tác của chị thường gây được ấn tượng bền lâu trong trí nhớ độc giả. Nguyễn Thị Cẩm Thạnh là một trong số các nhà văn giàu vốn sống và có nhiều trang viết đẹp, sâu sắc về con người và thiên nhiên vùng biển.
Tiểu thuyết Âm vang biển sóng lại đưa người đọc vào một bối cảnh rộng lớn hơn. Có thể coi đây là những trang đời của chính người viết. Những chặng đường trưởng thành của một nữ sinh Đồng Khánh, những năm tháng hoạt động cách mạng và kháng chiến, những gian khổ, mất mát trong chiến tranh và niềm vui trong đất nước độc lập, tự do… được diễn tả hồn nhiên, chân thực.
Những diễn biến trải dài trong nhiều năm theo các giai đoạn lịch sử không gây cảm giác tản mạn vì được gắn kết với số phận các nhân vật sống động và cũng chính là hình ảnh những người ruột thịt thân yêu của chính tác giả.
Cuốn tiểu thuyết đã khắc họa hình tượng một phụ nữ trên đường đi theo cách mạng đồng thời cũng là hình bóng của đất nước, là tiếng vang của lịch sử thông qua một cá thể đã được điển hình hóa bằng sáng tạo văn học.
Hình ảnh nhân vật chính: Đông Thúy, con chim trả xanh biếc của biển Đông, vượt qua bão táp, sóng gió, quyết liệt bay tới chân trời tự do... truyền được cảm xúc vừa hồn nhiên,vừa trong sáng cho đông đảo bạn đọc, nhất là những nữ độc giả.
Tuyển tập Văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh tập hợp những tác phẩm chính của nhà văn trong nửa thế kỷ cầm bút.
Tình yêu cuộc sống và lòng thành thực say mê thể hiện tình yêu ấy… cộng với khả năng nghề nghiệp khá thuần thục đã là những yếu tố quan trọng để tác giả tiếp tục có được những sáng tác phản ánh chân thật đời sống, những sáng tác có ích cho nhiều thế hệ bạn đọc hôm nay và mai sau.n
Tháng 10-2004
(Báo Văn nghệ)
Nguyễn Bao
(Đọc Tuyển tập Văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh)
Quê hương thường là mảnh đất đầu tiên, với những kỷ niệm sâu đậm nhất để nhiều nhà văn khai thác, xây dựng, các tác phẩm mãi về sau.
Với nhà văn Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, quê hương Quảng Bình cũng là nơi cung cấp những chất liệu sống động và phong phú nhất để nhà văn tái hiện chân thực cuộc đời của nhân vật mà mình từng hiểu cặn kẽ, từng gắn bó quý mến và luôn muốn được chia sẻ.
Đọc Tuyển tập Văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh (Nhà Xuất bản Hội Nhà văn, 2004) ta càng thấy những truyện ngắn và tiểu thuyết có sức hấp dẫn đối với đông đảo độc giả đều bắt nguồn từ vốn sống của tác giả tích lũy từ thời tuổi trẻ và những năm công tác ở quê nhà.
Trong gần 50 năm qua các tập truyện ngắn Những người bạn gái (1964), Làng cát (1968), Đêm trắng rừng chè (1974) và Chớp nguồn (1983), đã lưu lại trong trí nhớ bạn đọc hình ảnh những nhân vật phụ nữ cần cù, chất phác, bám biển, bám đất, dũng cảm trong chiến đấu và sản xuất dưới bom đạn giặc. Con cá, con tôm đánh bắt được từ lòng biển không chỉ thấm đẫm mồ hôi mà nhiều khi còn nhuốm cả máu. (Còn có 3 truyện dài viết cho thiếu nhi đã được Nhà xuất bản Kim Đồng tái bản, không đưa vào tuyển tập này).
Chỉ trong một truyện ngắn khoảng mươi trang in như truyện Bám biển, nhà văn cũng khái quát được một cách sinh động những nỗi vất vả của chị em ngư dân Quảng Bình,(trong những ngày chiến tranh chống Mỹ ác liệt: Để không lỡ chậm con nước, từ mờ sáng khi động cát còn chìm trong sương sớm, những cô gái làng biển trong đội đánh cá nữ đã phải nhổ neo, dong thuyền đến vùng tung lưới. Tiếng bom rền trong đất liền nhiều khi vọng đến tai họ. Nhưng tiếng cá quẫy tanh tách quanh mạn thuyền, luồng cá loáng ánh bạc “một vùng nước rỗ lăn tăn như trũng mưa” có sức cuốn hút kỳ lạ đối với những nữ ngư dân... Bối cảnh đó làm nổi rõ tính cách các nhân vật.
Trong những truyện ngắn thành công của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, người đọc thường gặp những chi tiết đời sống rất thật như được xem cảnh quay đặc tả của một cuốn phim tài liệu về miền đất lửa miền Trung. Sức cuốn hút không phải ở cốt truyện li kì hoặc những đối thoại sắc sảo, mà chính bởi tính chân thật của nhân vật và sự việc.
Với Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, nghề báo đã giúp nghề văn tích lũy vốn sống cùng những tính cách nhân vật được điển hình hóa bằng nghệ thuật viết truyện.
Những cô thợ dệt, những công nhân nông trường, những cô nuôi dạy trẻ mồ côi... cho đến những bà già vá lưới, những xã viên hợp tác miền biển... đều hiện lên mộc mạc, giản dị như chính cuộc sống.
Có lẽ tấm lòng của người viết từ chỗ yêu mến thật sự những người đã gặp trong cuộc đời nên khi xây dựng nhân vật đã truyền được mối rung cảm vào trang viết, phả sức sống cho những nhân vật trong truyện của mình.
Nguyễn Thị Cẩm Thạnh là nhà văn nữ cần mẫn tích lũy vốn sống. Những chuyến đi thực tế trong thời chiến, những dịp tìm hiểu cuộc sống của nữ công nhân ở vùng cao xa xôi... đều giúp nhà văn có thêm nhiều chất liệu để xây dựng tác phẩm. Hầu như không có chuyến đi nào không lưu lại dấu ấn trên trang văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh. Các truyện ngắn “đứng được” như ở phía sau Cửa Việt, Vượt dòng Thạch Hãn, Đêm trắng rừng chè… và nhiều truyện ngắn khác được dịch, giới thiệu ra nước ngoài hoặc in trong các tuyển tập... đều được hình thành từ những chuyến đi.
Trong một chuyến thâm nhập thực tế do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, tôi đã thấy chị Cẩm Thạnh chịu khó ghi chép, hỏi han cặn kẽ, tỉ mỉ những người trồng vải thiều trên đồi Bắc Giang, kể cả những chuyện mà mấy anh em làm thơ chúng tôi cho rằng rất ít liên quan đến sáng tạo văn chương! Chỉ vài tháng sau, khi báo Văn nghệ đăng truyện ngắn Mùa hoa vải thiều của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, chúng tôi mới thấy rõ khả năng khái quát hóa, sử dụng chi tiết đời sống và lao động có hiệu quả của chị. Câu chuyện về cuộc đời của chính một nhà văn trong đoàn, vốn là người Bắc Giang cùng “dãy đồi bạt ngàn cây vải thiều với tán lá hình nón xanh rờn nở hoa màu cốm xốp...” đã đi vào truyện ngắn của nhà văn một cách nhẹ nhàng và hấp dẫn. Từ lá dâu xanh đến sợi tơ vàng là sức mạnh chuyển hóa của sáng tạo văn học.
Trung thành với những cảm nhận đối với mình từ cuộc sống, nhất quán với phong cách đã khá ổn định và quen thuộc của một cây bút lâu năm trong nghề, nhà văn Nguyễn Thị Cẩm Thạnh đã viết hai tiểu thuyết San hô đỏ (1987) và Âm vang biển sóng (1998).
Chúng ta gặp trong San hô đỏ những phụ nữ vùng biển vất vả kiếm sống, vật lộn cùng sóng gió và đạn bom để trụ vững trên cồn cát, bảo vệ làng chài quê nhà. Trực tiếp cùng ngư dân lênh đênh trên biển sóng, nhà văn đã có những trang viết hết sức sinh động về biển, về nghề cá... Thiên nhiên và con người được khắc họa trong bối cảnh vừa hiền hòa vừa dữ dội đã tạo sức hấp dẫn cho người đọc. Cả những kinh nghiệm đi biển của dân đánh cá: Trông mây đoán bão, nhìn màu nước biết luồng cá đi, nghe tiếng sóng vỗ mạn thuyền biết mình đang ở vùng biển nào..., cả lời ăn tiếng nói, phong tục tập quán của ngư dân... đều là những chất liệu để nhà văn vẽ nên bức tranh chân thật của một vùng đất. Như san hô đỏ, càng dầu dãi trong biển mặn càng rực màu, những trang viết của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh ngày càng hấp dẫn vì thấm đẫm chất liệu đời sống.
Sinh trưởng giữa một làng biển, chia sẻ mọi buồn vui với ngư dân từ tuổi ấu thơ, sau này khi trở thành nhà văn, Nguyễn Thị Cẩm Thạnh lại có nhiều dịp công tác và thâm nhập thực tế ở các vùng biển... nên những sáng tác của chị thường gây được ấn tượng bền lâu trong trí nhớ độc giả. Nguyễn Thị Cẩm Thạnh là một trong số các nhà văn giàu vốn sống và có nhiều trang viết đẹp, sâu sắc về con người và thiên nhiên vùng biển.
Tiểu thuyết Âm vang biển sóng lại đưa người đọc vào một bối cảnh rộng lớn hơn. Có thể coi đây là những trang đời của chính người viết. Những chặng đường trưởng thành của một nữ sinh Đồng Khánh, những năm tháng hoạt động cách mạng và kháng chiến, những gian khổ, mất mát trong chiến tranh và niềm vui trong đất nước độc lập, tự do… được diễn tả hồn nhiên, chân thực.
Những diễn biến trải dài trong nhiều năm theo các giai đoạn lịch sử không gây cảm giác tản mạn vì được gắn kết với số phận các nhân vật sống động và cũng chính là hình ảnh những người ruột thịt thân yêu của chính tác giả.
Cuốn tiểu thuyết đã khắc họa hình tượng một phụ nữ trên đường đi theo cách mạng đồng thời cũng là hình bóng của đất nước, là tiếng vang của lịch sử thông qua một cá thể đã được điển hình hóa bằng sáng tạo văn học.
Hình ảnh nhân vật chính: Đông Thúy, con chim trả xanh biếc của biển Đông, vượt qua bão táp, sóng gió, quyết liệt bay tới chân trời tự do... truyền được cảm xúc vừa hồn nhiên,vừa trong sáng cho đông đảo bạn đọc, nhất là những nữ độc giả.
Tuyển tập Văn của Nguyễn Thị Cẩm Thạnh tập hợp những tác phẩm chính của nhà văn trong nửa thế kỷ cầm bút.
Tình yêu cuộc sống và lòng thành thực say mê thể hiện tình yêu ấy… cộng với khả năng nghề nghiệp khá thuần thục đã là những yếu tố quan trọng để tác giả tiếp tục có được những sáng tác phản ánh chân thật đời sống, những sáng tác có ích cho nhiều thế hệ bạn đọc hôm nay và mai sau.n
Tháng 10-2004
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,