Nhà thơ Văn Công -hồn thơ thấm đẫm tình người và trách nhiệm
Nhiều người cho rằng nhà thơ Văn Công, tên thật Cao Xuân Thiêm là người làm chính trị, thực ra cũng chưa hẳn. Nhà thơ Văn Công vốn sinh ra trong một gia đình nho học, ở Diễn An, Diễn Châu, Nghệ An vốn có truyền thống văn học do đó ông cũng ảnh hưởng không ít tài xướng hoạ thơ ca của gia đình. Văn Công bắt đầu làm thơ năm 13 tuổi, bài Tựu trường ông làm lúc đó đến năm 1996, Nxb Hội Nhà văn đã in lại. Nhà nghèo, năm 17 tuổi, ông bỏ học để đi làm công kiếm sống ở Huế và Đà Nẵng và có dịp được trau dồi nhiều kiến thức về thơ văn.
Khi cuộc kháng chiến toàn quốc nổ ra, nhà thơ lao vào công tác cách mạng. Từ đội viên đội Công tác vũ trang Tây Nguyên đến phòng Quốc dân thiểu số Phú Yên, ở đâu Đảng cần ông đều có mặt. Từ cuối 1946, ông làm cán bộ công tác miền núi Phú Yên đến năm 1954. Trong suốt chín năm kháng chiến chống Pháp, ông là người gắn bó mật thiết với miền núi, với đồng bào dân tộc và chính vậy, họ đã nuôi nấng bảo vệ ông trước kẻ địch. Từ một người miền xuôi, ông đã hòa nhập với họ để hướng dẫn đấu tranh, làm cách mạng giải phóng khỏi ách nô lệ. Văn Công như một già làng ở miền tây Phú Yên. Và tại đây, trong những căn nhà bên triền đất ven bờ Krông Pa và sông Hinh, vốn là cái nôi xuất phát của trường ca Đam San, Xinh Nhã, Đăm Đon. Đêm đêm ông được nghe các điệu Khan qua các người già trong những buôn làng để tâm hồn thi sĩ của ông xúc động mà trở lại việc sáng tác thơ và ca dao. Nếu những năm chống Pháp, nhà thơ Nguyên Hồ nổi tiếng về ca dao kháng chiến ở đồng bằng Phú Yên thì nhà thơ Văn Công lại nổi tiếng về miền núi. Những tờ báo của Khu V lần lượt in thơ Văn Công Chín năm kháng chiến trường kì/ Chín năm gian khổ dạn dày gió sương/ Ngược xuôi qua mọi nẻo đường/ Ba lô, dép lốp núi rừng xông pha - Hát tiếp bài ca, 8-1954).
Sau năm 1954, Văn Công được phân công ở lại miền Nam, xây dựng xã Thồ Lồ (miền tây Phú Yên) thành căn cứ địa của tỉnh. Thơ ông từng được giải thưởng báo Thống nhất, giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu của Hội Văn nghệ giải phóng miền Nam, được đưa vào các tuyển tập thơ lớn của Việt Nam và Văn Công đã có vị trí xứng đáng trong làng thơ miền Nam kháng chiến với những bài thơ giàu tình cảm và sục sôi chiến đấu. Rất tiếc, thời gian này, nhà thơ rất ít thời gian cho riêng mình bởi ông bận công việc: Phụ trách ban Tài Mậu tỉnh, Tỉnh uỷ viên, phó Bí thư Tỉnh uỷ, phó Ban chi viện Khu V... đã lấn át việc sáng tác và thời gian đọc cho dù ông vẫn đam mê và khi rảnh là tranh thủ viết. Năm 1965, tập thơ Bất khuất đã được Ban Tuyên huấn Phú Yên cho ra mắt và sau này, năm 1978 Hội Văn nghệ Phú Khánh xuất bản tập Mảnh đất yêu thương tập hợp các bài ông viết từ năm 1954 đến 1975.
Sau ngày giải phóng miền Nam, Văn Công vẫn bị công việc đeo đẳng, thúc ép. Ông từng qua nhiều công tác chính trị như Bí thư huyện uỷ Tây Sơn (bây giờ là huyện Sơn Hoà), Quyền chủ tịch rồi Phó Chủ tịch tỉnh Phú Khánh. Mãi đến năm 1989, khi tái lập tỉnh Phú Yên, ông từ chối mọi công việc được mời cả về chính trị lẫn văn học nghệ thuật và lúc này ông hối hả viết, như để bù vào những năm tháng phải làm việc cách mạng và như đuổi theo thời gian đã mất, chạy đua với tuổi già đang đến vì ông sinh năm 1928. Những tập sách cho ra mắt, những tập thơ in chung đều đặn xuất hiện. Ngoài thơ, ông còn viết kí, các công trình nghiên cứu về bản sắc đồng bào dân tộc nơi ông từng sống, cùng hoạt động và trở thành một đề tài quí cho những người viết trẻ, các nhà sưu tầm văn nghệ, nhà viết sử tìm đọc. Bây giờ, mọi người đã gọi ông bằng cái tên đầy quí trọng dù ông nhiều lần lắc đầu: Nhà thơ Văn Công, nhà thơ Việt Nam cao tuổi ở Phú Yên đã xem Phú Yên là quê hương thứ hai của mình với các tác phẩm: Khúc ca miền quê (Thơ-1985), Miền đất huyền thoại (Kí-1990), Vùng đất lửa (Kí-1992), Trước chiều gió (Thơ-1996), Hương đêm (Thơ-1996) và các tập sách về lịch sử và khảo cứu: Hậu cần nhân dân (1997), Người Ba Na ở Phú Yên (1998) và cả: Kí ức về một miền đất (hồi kí, 2001)... Mới đây, Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Phú Yên đã tuyển chọn xuất bản Tuyển tập Thơ Văn của Văn Công và UBND tỉnh trao tặng giải A văn học - nghệ thuật Phú Yên 20 năm (1975-2000) cho ông, đây không riêng gì sự tự hào của ông mà là của tỉnh, của nhiều văn nghệ sĩ đã mến mộ.
Nhà thơ Văn Công từng nói với mọi người, nhất là các văn nghệ sĩ tỉnh nhà:
- Mình là một cán bộ từng làm chính trị nhưng lại đam mê thơ từ nhỏ, coi thơ là bạn chí cốt giúp mình vượt qua nhiều thử thách gian nan, là nhật kí cảm xúc cuộc đời. Mình đâu có chủ định làm thơ để thành nhà thơ. Tuy viết cho riêng mình, nhưng vẫn là nguồn mạch đến với đời, với những người đã từng sống, từng hoạt động, cùng chia sẻ mọi gian nan thử thách. Nguồn mạch ấy còn đến với đồng chí, đồng bào và bạn bè nhiều nơi, nhất là các vùng đất mang nhiều kỉ niệm...
Nhà văn Thanh Quế, người quê Phú Yên, luôn cảm phục nhà thơ Văn Công và cũng từng nhận xét: “Nhà thơ Văn Công là một con người luôn khiêm tốn, biết mình biết ta, tự lượng sức mình để làm việc và đánh giá người khác là đặc điểm của ông trong công tác chính trị cũng như trong sáng tác văn học”. Trong một cuộc tâm tình cùng ông, tôi được biết thêm rằng, vào thời kháng chiến chống Pháp, nhà thơ được đi dự Đại hội Chiến sĩ thi đua Liên khu V. ở đây, ông gặp một cô gái người xã An Ninh (Phú Yên). Họ yêu nhau. Nhưng công việc lại cuốn hút mỗi người một nơi, khi hoà bình lập lại, người con gái đi tập kết, nhà thơ thì ở lại theo yêu cầu của Đảng. Hai bên cứ mãi đợi nhau cho đến năm 1967, khi cô ấy đi lấy chồng... Và ông là người lập gia đình muộn hơn đến năm 1969, trong chiến trường miền Nam đầy khói lửa.
Đến thăm nhà ông, một căn nhà nhỏ gần biển Tuy Hoà mênh mông sóng vỗ ngày đêm, cũng vẫn bình dị và gần gũi, ông bảo “Mình sắp đi dự Đại hội đại biểu Nhà văn Việt Nam do BCH Hội mời, năm nay sức khoẻ kém quá, mà cũng đâu còn trai trẻ nữa...”. Tôi nhìn ông và trong ánh mắt đăm chiêu buồn buồn ấy toát lên những nỗi niềm: Nỗi niềm thương nhớ quê nhà vùng chiêm trũng Diễn Châu ít có dịp về, thương nhớ về một thời tham gia cách mạng ai còn, ai mất tận các vùng miền núi miền tây Phú Yên với anh em dân tộc hạt muối cắn đôi và cả một nỗi nhớ mênh mang những người bạn viết lúc ông về lại phố biển Tuy Hoà khi hoàn thành việc nước. Không gì hơn, lúc này tôi cầu mong nhà thơ luôn được khoẻ mạnh và từ con tim thấm đẫm tình người lẫn trách nhiệm kia, vẫn ào ạt cuộn chạy những vần thơ trong sáng, trong sáng như nơi góc phòng tĩnh lặng có chiếc bàn viết cùng các trang bản thảo dở dang cạnh tấm huy hiệu trên 50 năm tuổi Đảng.
(Báo Văn nghệ)
Nhiều người cho rằng nhà thơ Văn Công, tên thật Cao Xuân Thiêm là người làm chính trị, thực ra cũng chưa hẳn. Nhà thơ Văn Công vốn sinh ra trong một gia đình nho học, ở Diễn An, Diễn Châu, Nghệ An vốn có truyền thống văn học do đó ông cũng ảnh hưởng không ít tài xướng hoạ thơ ca của gia đình. Văn Công bắt đầu làm thơ năm 13 tuổi, bài Tựu trường ông làm lúc đó đến năm 1996, Nxb Hội Nhà văn đã in lại. Nhà nghèo, năm 17 tuổi, ông bỏ học để đi làm công kiếm sống ở Huế và Đà Nẵng và có dịp được trau dồi nhiều kiến thức về thơ văn.
Khi cuộc kháng chiến toàn quốc nổ ra, nhà thơ lao vào công tác cách mạng. Từ đội viên đội Công tác vũ trang Tây Nguyên đến phòng Quốc dân thiểu số Phú Yên, ở đâu Đảng cần ông đều có mặt. Từ cuối 1946, ông làm cán bộ công tác miền núi Phú Yên đến năm 1954. Trong suốt chín năm kháng chiến chống Pháp, ông là người gắn bó mật thiết với miền núi, với đồng bào dân tộc và chính vậy, họ đã nuôi nấng bảo vệ ông trước kẻ địch. Từ một người miền xuôi, ông đã hòa nhập với họ để hướng dẫn đấu tranh, làm cách mạng giải phóng khỏi ách nô lệ. Văn Công như một già làng ở miền tây Phú Yên. Và tại đây, trong những căn nhà bên triền đất ven bờ Krông Pa và sông Hinh, vốn là cái nôi xuất phát của trường ca Đam San, Xinh Nhã, Đăm Đon. Đêm đêm ông được nghe các điệu Khan qua các người già trong những buôn làng để tâm hồn thi sĩ của ông xúc động mà trở lại việc sáng tác thơ và ca dao. Nếu những năm chống Pháp, nhà thơ Nguyên Hồ nổi tiếng về ca dao kháng chiến ở đồng bằng Phú Yên thì nhà thơ Văn Công lại nổi tiếng về miền núi. Những tờ báo của Khu V lần lượt in thơ Văn Công Chín năm kháng chiến trường kì/ Chín năm gian khổ dạn dày gió sương/ Ngược xuôi qua mọi nẻo đường/ Ba lô, dép lốp núi rừng xông pha - Hát tiếp bài ca, 8-1954).
Sau năm 1954, Văn Công được phân công ở lại miền Nam, xây dựng xã Thồ Lồ (miền tây Phú Yên) thành căn cứ địa của tỉnh. Thơ ông từng được giải thưởng báo Thống nhất, giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu của Hội Văn nghệ giải phóng miền Nam, được đưa vào các tuyển tập thơ lớn của Việt Nam và Văn Công đã có vị trí xứng đáng trong làng thơ miền Nam kháng chiến với những bài thơ giàu tình cảm và sục sôi chiến đấu. Rất tiếc, thời gian này, nhà thơ rất ít thời gian cho riêng mình bởi ông bận công việc: Phụ trách ban Tài Mậu tỉnh, Tỉnh uỷ viên, phó Bí thư Tỉnh uỷ, phó Ban chi viện Khu V... đã lấn át việc sáng tác và thời gian đọc cho dù ông vẫn đam mê và khi rảnh là tranh thủ viết. Năm 1965, tập thơ Bất khuất đã được Ban Tuyên huấn Phú Yên cho ra mắt và sau này, năm 1978 Hội Văn nghệ Phú Khánh xuất bản tập Mảnh đất yêu thương tập hợp các bài ông viết từ năm 1954 đến 1975.
Sau ngày giải phóng miền Nam, Văn Công vẫn bị công việc đeo đẳng, thúc ép. Ông từng qua nhiều công tác chính trị như Bí thư huyện uỷ Tây Sơn (bây giờ là huyện Sơn Hoà), Quyền chủ tịch rồi Phó Chủ tịch tỉnh Phú Khánh. Mãi đến năm 1989, khi tái lập tỉnh Phú Yên, ông từ chối mọi công việc được mời cả về chính trị lẫn văn học nghệ thuật và lúc này ông hối hả viết, như để bù vào những năm tháng phải làm việc cách mạng và như đuổi theo thời gian đã mất, chạy đua với tuổi già đang đến vì ông sinh năm 1928. Những tập sách cho ra mắt, những tập thơ in chung đều đặn xuất hiện. Ngoài thơ, ông còn viết kí, các công trình nghiên cứu về bản sắc đồng bào dân tộc nơi ông từng sống, cùng hoạt động và trở thành một đề tài quí cho những người viết trẻ, các nhà sưu tầm văn nghệ, nhà viết sử tìm đọc. Bây giờ, mọi người đã gọi ông bằng cái tên đầy quí trọng dù ông nhiều lần lắc đầu: Nhà thơ Văn Công, nhà thơ Việt Nam cao tuổi ở Phú Yên đã xem Phú Yên là quê hương thứ hai của mình với các tác phẩm: Khúc ca miền quê (Thơ-1985), Miền đất huyền thoại (Kí-1990), Vùng đất lửa (Kí-1992), Trước chiều gió (Thơ-1996), Hương đêm (Thơ-1996) và các tập sách về lịch sử và khảo cứu: Hậu cần nhân dân (1997), Người Ba Na ở Phú Yên (1998) và cả: Kí ức về một miền đất (hồi kí, 2001)... Mới đây, Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Phú Yên đã tuyển chọn xuất bản Tuyển tập Thơ Văn của Văn Công và UBND tỉnh trao tặng giải A văn học - nghệ thuật Phú Yên 20 năm (1975-2000) cho ông, đây không riêng gì sự tự hào của ông mà là của tỉnh, của nhiều văn nghệ sĩ đã mến mộ.
Nhà thơ Văn Công từng nói với mọi người, nhất là các văn nghệ sĩ tỉnh nhà:
- Mình là một cán bộ từng làm chính trị nhưng lại đam mê thơ từ nhỏ, coi thơ là bạn chí cốt giúp mình vượt qua nhiều thử thách gian nan, là nhật kí cảm xúc cuộc đời. Mình đâu có chủ định làm thơ để thành nhà thơ. Tuy viết cho riêng mình, nhưng vẫn là nguồn mạch đến với đời, với những người đã từng sống, từng hoạt động, cùng chia sẻ mọi gian nan thử thách. Nguồn mạch ấy còn đến với đồng chí, đồng bào và bạn bè nhiều nơi, nhất là các vùng đất mang nhiều kỉ niệm...
Nhà văn Thanh Quế, người quê Phú Yên, luôn cảm phục nhà thơ Văn Công và cũng từng nhận xét: “Nhà thơ Văn Công là một con người luôn khiêm tốn, biết mình biết ta, tự lượng sức mình để làm việc và đánh giá người khác là đặc điểm của ông trong công tác chính trị cũng như trong sáng tác văn học”. Trong một cuộc tâm tình cùng ông, tôi được biết thêm rằng, vào thời kháng chiến chống Pháp, nhà thơ được đi dự Đại hội Chiến sĩ thi đua Liên khu V. ở đây, ông gặp một cô gái người xã An Ninh (Phú Yên). Họ yêu nhau. Nhưng công việc lại cuốn hút mỗi người một nơi, khi hoà bình lập lại, người con gái đi tập kết, nhà thơ thì ở lại theo yêu cầu của Đảng. Hai bên cứ mãi đợi nhau cho đến năm 1967, khi cô ấy đi lấy chồng... Và ông là người lập gia đình muộn hơn đến năm 1969, trong chiến trường miền Nam đầy khói lửa.
Đến thăm nhà ông, một căn nhà nhỏ gần biển Tuy Hoà mênh mông sóng vỗ ngày đêm, cũng vẫn bình dị và gần gũi, ông bảo “Mình sắp đi dự Đại hội đại biểu Nhà văn Việt Nam do BCH Hội mời, năm nay sức khoẻ kém quá, mà cũng đâu còn trai trẻ nữa...”. Tôi nhìn ông và trong ánh mắt đăm chiêu buồn buồn ấy toát lên những nỗi niềm: Nỗi niềm thương nhớ quê nhà vùng chiêm trũng Diễn Châu ít có dịp về, thương nhớ về một thời tham gia cách mạng ai còn, ai mất tận các vùng miền núi miền tây Phú Yên với anh em dân tộc hạt muối cắn đôi và cả một nỗi nhớ mênh mang những người bạn viết lúc ông về lại phố biển Tuy Hoà khi hoàn thành việc nước. Không gì hơn, lúc này tôi cầu mong nhà thơ luôn được khoẻ mạnh và từ con tim thấm đẫm tình người lẫn trách nhiệm kia, vẫn ào ạt cuộn chạy những vần thơ trong sáng, trong sáng như nơi góc phòng tĩnh lặng có chiếc bàn viết cùng các trang bản thảo dở dang cạnh tấm huy hiệu trên 50 năm tuổi Đảng.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,