Nhà hàng hải
Hồi đầu học kỳ một, chi đội 5B của chúng tôi ra một câu hỏi: “Bạn thích môn học nào nhất?”
Tất cả đội viên đều phải trả lời. Câu trả lời được ghi vào một mảnh giấy nhỏ và được chuyển cho thầy giáo các bộ môn.
Phải nói là việc ấy gây nên một không khí tranh luận về học tập rất sôi nổi trong lớp.
Những câu trả lời rất khác nhau.
Thằng Quang đét trả lời nó thích môn toán. Uớc mơ của nó là sau này sẽ làm kế toán trưởng như ông bố rất được mọi người trọng vọng của nó, hiện đang làm kế toán trưởng ở nhà máy xi măng. Cái Hường thích môn sinh vật, nó sẽ làm một nhà thực vật học, chuyên lai tạo, cấy ghép cành chanh vào gốc cam như ông Mít – Su-rin. Cái én, một con bé răng sún, có khuôn mặt xinh xinh như các tấm ảnh bé ngoan ở bìa lịch thì lại thích môn lịch sử. Nó nói môn học này sẽ cho nó nhiều hiểu biết để sau này nó có thể khai quật các ngôi mộ cổ. ý định của nó làm cả lớp hết sức ngạc nhiên. Vì nhẽ ra nó thích làm một danh ca hay bác sĩ thì đúng hơn. Các bạn thử nghĩ xem, một đứa con gái răng sún mà lại thích tìm hài cốt! Thằng Vọng muốn làm một ngôi sao trên sân cỏ nên nó thích môn thể dục. Có thể nó sẽ đạt được ý muốn vì nó có cặp giò vòng kiềng! Cái Dậu muốn làm cô giáo. Nó cứ băn khoăn không biết nên thích môn gì? Ôi cái con bé ấy! Chẳng bù cho thằng Phú gà tồ! Thằng gà tồ “thích nhất” những bốn môn cơ!
Mấy đứa thích trở thành nhà vật lý hay hoá học, tất nhiên chúng ghi các môn đó. Còn loại có tâm hồn thi sĩ như thằng Thuật sài thì nó chấm môn văn rồi. (Xin tiết lộ cho các bạn biết là từ năm lớp bốn nó đã biết làm thơ. Nó làm những bài thơ lục bát gieo vần ở chữ thứ sáu câu
lục với chữ thứ bẩy câu
bát).
Còn tôi, tôi thích môn địa lý.
Tất cả các nhà hàng hải đều giỏi môn này. Mà tôi chỉ có một mong ước trở thành người chinh phục đại dương…
Giờ địa lý đầu tiên.
Chúng tôi ngồi im lặng chờ thầy giáo dến.
Đó là một thầy giáo già. Có lẽ thầy đã gần sáu mươi tuổi. Dáng người thầy cao cao. Tuổi tác đã làm thầy trở nên gầy gò và bước đi hơi chậm chạp. Mái tóc thầy nhiều sợi bạc hơn sợi đen; có thể nói là thầy không còn sợi tóc nào đen, sợi nào chưa bạc cũng đã ngà ngà. Ngay lông mày thầy cũng có vài sợi trắng. Quần áo thầy mặc hơi rộng quá, nhưng những bộ quần áo ấy được giữ gìn cẩn thận, nguyên nếp. Ngay cả những lúc nóng nực thầy vẫn bỏ áo trong quần và cài khuy tay cẩn thận. Thầy mang một cái cặp da nhỏ màu nâu, ở các góc đã sờn trắng, vì dùng lâu năm. Thầy còn mang theo một quả cầu và bàn tay gầy guộc bên kia lại còn cầm tấm bản đồ thế giới cuộn tròn như cái bóng đèn tuýp. Nhưng đáng chú ý nhất vẫn là cái thước của thầy. Nó hình vuông, mỗi chiều khoảng hai phân và chiều dài tới hơn một mét, bằng gỗ lim đen bóng. Sau này chúng tôi biết đó là cái thước do một học sinh cũ tự làm lấy, tặng thầy, cách đây đã gần ba mươi năm.
Nhìn dáng thầy như vậy, tất cả mọi người đã phải kính trọng thầy. Những thằng ngỗ ngược nhất trong lớp cũng trở nên biết điều.
Thầy bước vào. Tất cả chúng tôi đứng dậy chào. Thầy hơi cúi đầu chào lại rồi vẫy tay, ra hiệu chúng tôi ngồi xuống.
- Chúng ta làm quen với nhau nhé! – Thấy nói bằng giọng hơi rè vì đã phải nói quá nhiều trong gần bốn mươi năm – Tôi là Đinh Ngọc Lan, chuyên giảng môn địa lý. Từ nay tôi sẽ phụ trách lớp ta về môn này. Các anh chị cứ gọi tôi là thầy Lan.
Nói xong thầy lại bàn của thầy, xếp tất cả dụng cụ giảng dạy lên mặt bàn. Thầy mở cặp, lấy ra trong đó một chiếc ống tay giả bằng vải đen, lòng vào cánh tay phải lên đến tận khuỷu. ống tay giả này có tác dụng không cho bụi phấn bám vào áo. Rồi mở hộp kính, thầy thay chiếc kính trắng đang đeo trên mắt bằng cái kính trắng khác. Thầy giở tấm bản đò, treo lên bảng, cẩn thận vuốt hai góc dưới cho phẳng.
Chúng tôi lặng im theo dõi từng động tác của thầy…
ở thầy có những điều làm chúng tôi ngỡ ngàng. Nào là hai cái kính, nào là chiếc ống tay giả. Nào là cái thước đáng được đưa vào phòng truyền thống với cái cặp da cũng có giá trị như vậy. Nhưng hơn tắt cả, thầy đã gọi chúng tôi bằng “anh, chị” một cách thân mật như tôn trọng dù chúng tôi chỉ đáng là cháu nội thầy. Các thầy, cô trẻ chỉ gọi chúng tôi bằng “em”. Còn khi nào gọi bằng “anh, chị”, thì coi chừng! Bão táp sắp nổi lên đấy!
Sau khi đã làm xong những động tác cần thiết mở đầu một giờ học, thầy giở quyền sổ điểm ra. Thầy lặng lẽ rê cây bút từ trên xuống dưới theo cột lên chúng tôi lại một lần rê nữa từ dưới lên trên, nhanh hơn. Rồi lại rê xuống…
- Anh Thái Văn Trừng! – Thầy gọi và chấm một cái vào phía cuối dòng tên.
Tôi đứng dậy, không nén được hồi hộp.
Thầy lại thay kính, nhìn tôi một lát, như thăm dò xem trò Thái Văn Trừng của thầy ra sao? Rồi thầy rời ghế, bước chậm rãi ở lối đi giữa hai dãy bàn, đến chỗ tôi ở cuối lớp.
Sắp phải trả lời một câu hỏi đây. Tôi lo phát sốt. Có thể thầy sẽ hỏi về diện tích đồng bằng Nam Bộ, hoặc tình hình khoáng sản nước ta? Câu nào thì tôi cũng bí. Thầy mà hỏi tên cái mỏm đất tột cùng ở phía Bắc thì càng gay!
ở các môn khác đã mấy đứa bị bắt cóc rồi. Có đứa bị hỏi về cách chăn nuôi gà, có đứa phải đọc thuộc lòng bài “Mình về với Bác đường xuôi…”. Lại có đứa phải cầm phấn giải ngay một bài toán “Hai đội sản xuất có cùng một số lao động chính như nhau, đội một có 50 héc-ta, đội hai có 70 hécta”.
Những câu hỏi đáng sợ!
Tôi đạp thằng Quang đét một cái. Như vậy là tôi ngầm bảo nó, hễ thầy hỏi là phải giở sách ra nhắc tôi ngay. Về điểm ấy thì ngồi phía cuối lớp tiện lợi lắm, các bạn nhác học ạ!
Đến cạnh tôi, thầy đặt bàn tay gầy guộc của thầy lên vai tôi. Vì chưa hiểu dụng ý của thầy nên tôi thầy gai khắp người, sống lưng thì lạnh toát đi.
Nhưng tôi thầy ấm áp hẳn lên khi cũng với bàn tay ấy thầy vuốt ve tôi một cách âu yếm!
- Thội anh ngồi xuống! – Thầy nói, xoa đầu tôi lần nữa, trước khi quay lại bục giảng.
Tôi thấy lạ lùng quá. Thằng Quang đét và những đứa khác cũng thấy lạ lùng không kém. Chúng quay cả lại phía tôi, trố mắt lên như hỏi: “Vì sao cậu “thoát nạn” thế?”.
- Các anh chị! – Giọng thầy Lan vang lên - Tôi vô cùng sung sướng được biết rằng trong lớp ta có những anh, chị yêu thích môn địa lý, như anh Trừng chả hạn! Lòng yêu thích của anh, chị làm tô vô cùng cảm động. Xin các anh, chị hãy vui lòng nhận ở ông giáo già này lời cảm ơn chân thành vì lòng yêu thích đó. Cũng xin các anh, chị hãy cố gắng cùng tôi, chúng ta hoàn thành tốt chương trình nghiên cứu môn địa lý rất phức tạp nhưng cũng rất bổ ích này. Mong các anh, chị hãy cho thầy giáo già của các anh, chị những niềm vui khi được ghi vào bài của các anh chị những điểm 10, điệm 9 bằng mực đỏ!
Trong lúc nói thầy hay nhìn tôi. Điều đó làm tôi sung sướng, hãnh diện. Điều đó cũng làm tôi thấy rằng mình phải cố gắng học môn địa lý thật giỏi, nếu không muốn lâm vào hoàn cảnh của một thằng học trò bạc bội!
Một lần nữa xin cám ơn các anh, chị đã yêu thích môn học của tôi!
Thầy lấy khăn mùi xoa, chấm chấm hai mi mắt…
Giọng xúc động và những giọt nước mắt của thầy làm tôi cũng rưng rưng…
Sau đó thầy bắt đầu nói về môn địa lý. Vừa nói thầy vừa xoay quả cầu cho nó quay tít, dùng thước trỏ bản đồ hoặc viết vài chữ lên phần bảng không bị tấm bản đồ che lấp.
Thầy nói rằng trên hành tinh vĩ đại của chúng ta có nhiều vùng rất khác nhau về nhiệt độ, gió mưa, sông ngòi, cây cỏ, loài vật, giống người…Những sự khác nhau đó đều có những nguyên nhân mà môn địa lý có nhiệm vụ nghiên cứu. Địa lý làm cho người ta biết được những tài nguyên nổi và tài nguyên chìm sâu trong lòng đất, trong lòng biển…Môn địa lý đưa người ta đến những vùng xa xôi, vùng cực băng giá hayvùng xích đạo quanh năm chói chang ánh mặt trời. Môn địa lý cho người ta biết những dòng sông và những dãy núi mà trong đó chứa đựng những năng lượng khổng lồ hoặc những kho châu báu vô tận. Môn địa lý còn cho người ta biết những vực sâu đại dương, những đảo san hô, những con đường vòng quanh thế giới. Môn địa lý cũng đem đến cho con người những kiến thức về trình độ phát triển của một quốc gia. Nguồn gốc và tài năng của các chủng tộc muôn nghìn màu sắc. Học địa lý người ta còn hiểu được những núi lửa – những hoả diệm sơn – giận dữ như thế nào, thế nào là sự hình thành một trận giớ và trong cơn bão chứ đựng một năng lượng bằng bao nhiêu triệu ki lô oát! Địa lý còn khẳng định sức mạnh cải tạo thiên nhiên, bắt thiên nhiên phải phục vụ mình của loài người. Địa lý, địa lý! Đó là môn học phức tạp nhưng vô cùng lý thú.
Cuối cùng thầy giáo kết luận:
- Các anh, chị! Vậy là môn địa lý đã mở ra trước mắt các anh, chị trang đầu! Rồi đây chúng ta sẽ đi sâu vào những trang khác với những câu chuyện hấp dẫn. Tôi hy vọng tất cả các anh, chị đều yêu thích môn học này như anh trừng!…Còn anh Trừng, anh có thể hứa với ông già này, rằng anh sẽ trở thành một cây địa lý của lớp không?
Tôi đứng dậy run run hứa:
- Thưa thầy em sẽ trở thành cây địa lý và nhà hàng hải ạ!
Thầy rất hài lòng, tháo cái ống tay giả ra. Vừa lúc ấy trồng tan học. Phải nói là thầy giảng bài rất tài tình, không thừa thiếu một phút!…
Chẳng có lý do gì để tôi không trở thành “cây địa lý” cả. Tôi học bài địa lý rất hứng thú. Vì hứng thú nên tôi chóng thuộc bài. Về bản đồ là việc bọn học trò rất sợ. Nhưng tôi cũng tìm cho mình được một cách vẽ nhanh mà chính xác. Bản đồ của tôi được tô nhiều màu: biển màu xanh nước biển, đồng bằng màu xanh lá cây, cao nguyên màu gạch non…rất đẹp mắt. Tôi lại còn có thể vẽ bản đồ mà không có mẫu, hoặc phóng to một bản đồ nhỏ trong sách thành một bản đồ rất to, chỉ bằng cách kẻ dăm bảy ô vuông.
Tôi còn biết cả những điều mà chỉ có các anh chị lớp sáu hay lớp bảy mới biết được! Chẳng hạn tôi biết nước Hà Lan ở dưới mực nước biển, dãy Hy-ma-lay-a cao nhất thế giới, còn vực Ma-rri-an thì sâu tới hơn mười một ki lô mét…Mặc dù chưa tận mắt trông thấy nhưng tôi có thể tả một cách hấp dẫn một cánh rừng tai-ga ở vùng Xi-bia, những con chim cánh cụt nổi tiếng ở châu Nam Cực.
Tôi là niềm tự nào của thầy Lan, niềm tự hào của cả lớp, niềm tự hào của đại gia đình các nhà hàng hải tương lai và cũng là niềm tự hào của tôi.
ở sổ điểm, chỗ môn địa lý, những điểm mười, điểm chín của tôi xếp hàng rất chỉnh tề.
Nhưng ở chỗ các môn khác những điểm kém luôn luôn xuất hiện. Không chỉ có ba và bốn đâu, thỉnh thoảng có cả “gậy” và “ngỗng” nữa.
Chi đội coi đó là hiện tượng không tốt. Các bạn nhắc tôi không được học lệch. Tôi tỉnh khô.
Một buổi sinh hoạt đội, cái én, cái con sún răng thích dào mộ cổ ấy, tấn công tôi bằng giọng gay gắt:
- Bạn Trừng học rất giỏi môn địa lý. Như vậy là rất tốt. Nhưng còn các môn khác, tại sao bạn lại xơi lắm ngỗng như vậy? Mà toàn là ngỗng quay béo ú nhé! (cả lớp cười bò ra). Một đội viên phải phấn đấu học giỏi tất cả các môn học. Bạn không xấu hổ ư, khi thầy Đồng, thầy Ca, cô Ngạn cứ phải phàn nàn về bạn?
Chà! Đồ sún răng. Tôi thầm tiếc là đã bầu nó làm phân đội phó hôm nào!
Giơ tay lên, xin được nói, tôi phản công nó ngay:
- Bạn én phê bình tôi học lệch, còn bạn thế nào? thậm chí bạn cũng chẳng biết múi giờ là gì?
Có thể là tôi đã dánh trúng chỗ hiểm. Cái én đỏ mặt lên vì xấu hổ: Trong khi cả thế giới nhất trí chia các múi giờ theo kinh tuyến thì nó lại bảo là múi giờ tính bằng vĩ tuyến. Chuyện ấy đã được lên báo liếp với các tranh vẽ của thằng hoạ sĩ Nam rồi. Mà trong tranh nó lại sún những bốn cái răng kia!
Sau một phút xấu hổ, cái én cố gắng đáp lại, giọng càng gay gắt, mặt càng đỏ hơn.
- Tôi đã biết múi giờ rồi. Trong tuần này tôi cũng đã được một điểm bảy về môn địa. Còn bạn thì có dám phấn đấu để tuần sau được bảy điểm môn lịch sử không nào? Trước cả lớp, bạn có dám hứa hẹn không?
Tôi đang nghĩ cách chống lại thì tất cả mọi người đã nhao nhao lên:
- Môn toán nữa!
- Môn văn nữa!
- Môn ngoại ngữ nữa!
Dường như tôi bị cả chi đội tấn công. Chiến đấu với cái én đã khó, chiến đấu với cả lớp lại càng gay go. Nhưng tôi có lý lẽ của tôi chứ!
- Tôi không thích đào mộ cổ, không thích làm thơ, không thích làm kế toán…tôi chỉ thích làm nhà hàng hải thôi! Vì vậy tôi chỉ cần học giỏi môn địa lý là đủ rồi. Xin hỏi các bạn tôi cần gì phải biết ghép cam với chanh khi tôi đang lái tàu vượt đại dương?
- Bạn Trừng nói không đúng! – “Cô giáo Dậu” lên tiếng – Hiện nay bạn không phải thuyền trưởng mà là học sinh. Bạn có nhiệm vụ phải học giỏi tất cả các môn. Nếu ai cũng chỉ học một môn như bạn thì đây không phải là lớp học nữa, không phải 5B nữa, chúng ta cũng không phải học sinh nữa… Bố tôi là thợ nguội ở nhà máy thế mà còn phải học thêm những sáu môn trong lớp bổ túc buổi tối đấy!
Lời phát biểu của “cô giáo” được một tràng vỗ tay rất dài ủng hộ. Thậm chí thằng Vọng “cầu thủ” còn thò bón ngón tay vào miệng huýt còi tán thành nhiệt liệt. Tôi giận nó lắm, đồ bênh gái!
Có lẽ đã xảy ra một trận đánh nhau giữa tôivà nó, nếu hết giờ họp nó không lao ra sân bóng bằng lối cửa sổ.
Chi đội đã quyết nghị bắt tôi học đều các môn!
Nhưng tôi mặc kệ. Đã bảo rằng tôi chỉ thích làm nhà hàng hải. Vì vậy tôi phải tập trung sức cho môn địa lý. Ai cũng biết phân tán tư tưởng thì tác hại thế nào!
Vì vậy tôi vẫn được mười và chín môn địa, “gậy” và “ngỗng” các môn khác. Tôi rất bằng lòng như vậy. Chỉ hơi tiếc rằng không có điểm 11 để thầy Lan ghi vào sổ cho tôi mà thôi.
Có hôm thầy Lan gặp tôi ở hành lang trong giờ chơi:
- Anh học lệch như vậy tôi rất không hài lòng – Thầy nói – Anh nghĩ sao thế, anh Trừng?
Trời ơi! Đến thầy mà còn hỏi tôi nghĩ gì nữa! – Tôi nghĩ rằng tôi sẽ chinh phục biển chứ gì! – Và tôi đã học giỏi môn của thầy, thế mà thầy còn không hài lòng ư? Không, thầy nói thế thôi, chứ…thầy rất hài lòng về tôi!…
Nhịp điệu “mười và chín”, “gậy” và “ngỗng” vẫn diễn ra bình thường!
Thế rồi… tôi phải kể tỉ mỉ với các bạn chuyện này.
ở trường tôi, cửa nữa tháng lại có một buổi họcđược gọi là “trò chơi”. Nào trò chơi toán học, trò chơi ngoại ngữ, trò chơi sinh vật, trò chơi thể dục thể thao…Trong buổi ấy bạn có thể bắt thăm lấy các câu hỏi, nếu bạn muốn cũng có khi là thăm dành cho tập thể, tất cả cùng suy nghĩ rồi cử một đứa trả lời. Cũng có thể bạn sẽ được đổ a-xít vào ba-giơ hoặc gõ ma-níp truyền đi những bức điện “tạch tè, tạch tạch tè,…”… Với những trò chơi ấy cần phải nhanh nhẹn, thông minh và cần nhất là học giỏi! Nói chung là…khá đau đầu!… Nhưng cũng thúvị. Vì rất có thể bạn sẽ được cô giáo tặng một quyển truyện, một tấm giấy quỳ, hoặc một cái com-pa bằng đồng có chốt hàm khẩu độ hẳn hoi.
Hôm ấy là trò chơi địa lý.
Tất cả bọn hối 5 gồm ba lớp, một trăm bốn mươi hai đứa, đều được mời đến hội trường. ở đây có những dãy ghế băng, có sân khấu, dùng để họp mít tinh hay biểu diễn văn nghệ.
Điều khiển trò chơi hôm nay là thầy Lan, thầy giáo già vô cùng kính yêu của tôi.
Có thể ở đâu đó người ta có những văn phòng địa lý rất hiện đại, gồm cả bầu trời sao với kính thiên văn, với những gì gì nữa ấy, còn chúng tôi, chúng tôi chỉ có độc một tấm bản đồ.
Nhưng đây không phải là tấm bản đồ thường. Trước hết nó rất to, một chiều ba mét và chiều kia tới gần năm mét. Sau nữa, bạn có thể làm cho bất cứ một quốc gia nào, một thành phố lớn hoặc một hòn đảo nào sáng lên bằng một hệ thống công tắc điện lắp ở góc bản đồ. Mà không phải chỉ có ánh sáng trắng, còn nhiều màu sặc sỡ khác. Đây là công trình của thầy Lan và các anh chị lớp trên làm từ những năm trước.
Chúng tôi hì hục khiêng nó vào, đặt chính giữa sân khấu. Thầy Lan mang cái ghế tựa, ngồi phía dưới. Tất cả đồ đạc của thầy đặt ở mép dân khấu, nơi có biểu diễn văn nghệ người ta đặt hộp đèn, hắt ánh sáng lên diễn viên.
Đã đến giờ. Tất cả chúng tôi chen chúc nhau lên những dãy ghế gần nhất. Một trăm bốn mươi hai đứa, thế mà lọt thỏm giữa hội trường!
Có thể nói là tôi rất hồi hộp. Vì chỉ tí tẹo nữa tôi sẽ được bốc thăm. Và ở đây, trước cả khối, chứ không riêng 5B, tôi sẽ được các bạn tung hô nhiệt liệt!
- Các anh các chị có thích đi du lịch không? – Thầy giáo hỏi.
- Có, có!
- Thưa thầy có ạ! – Chúng tôi nhao nhao lên. Được đi dulịch thì còn gì bằng.
Chờ cho trật tự ổn định lại thầy hỏi tiếp:
- Vậy ai trong số các anh chị có thể đưa mọi người đi nào?
Im lặng.
Có mấy đứa ngoái nhìn tôi. Nhưng tôi làm sao có thể đưa chúng đi du lịch được, khi còn ngồi trên chiếc ghế băng này?
Thầy giáo nhìn tôi, mỉm cười “Chết nỗi! Thầy nghĩ là tôi làm được việc đó sao?”. Tôi vội cụp mắt xuống lo lắng. “Sắp gọi này, sắp gọi này”…
Thầy gọi thật:
- Anh Thái Văn Trừng, 5B! Mời anh lên đây.
Tôi đilên trong nhịp trống ngực đổ hồi như trống hộ đê.
- Em…thưa thầy…-Tôi định từ chối.
Song thầy kéo tôi lại gần, xoay người tôi lại phía các bạn, và bàn tay gầy guộc của thầy vuốt vuốt vai tôi rất âu yếm. Tôi hơi vững lòng. Nhưng cũng chưa hiểu rồi cái gì sẽ đến đây.
- Tôi xin giới thiệu với các anh chị, anh Thái Văn Trừng là một “cây địa lý” của5B. Về môn địa lý, anh Trừng làm tôi rất tự hào…Còn, hôm nay, anh Trừng sẽ làm cho các anh chị khác thấy, để trở thành một nhà hàng hải chân chính, người ta cần những gì!
Những tiếng vỗ tay vang lên rầm rộ. Tôi cảm thấy sung sướng vô hạn. Các bạn hoan hô tôi!
- Anh Trừng – thầy lại nói – giả sử thế này. Đây là một con tàu lớn, có nhiều phương tiện đại. Tất cả các bạn ngồi kia là hành khách, còn anh là thuyền trưởng. Trên người anh không phải là chiếc quần xanh với áo sơ mi cộc tay, mà là bộ quần áo của thuyền trưởng, màu trắng, có gù vai bằng kim tuyến. Đầu anh đội mũ kê-pi, chân đi giầy da không ngấm nước. Đó là giả sử như vậy. Anh có nhiệm vụ đưa một trăm bốn mươi hai hành khách kia đi vòng quanh thế giới!
Lại những tràng vỗ tay như sấm, lại tiếng la thét kích động. Và vút lên một tiếng còi mồm chói tai của thằng Vọng cầu thủ.
Tôi hiểu ra ý định của thầy và cũng hiểu rằng việc này tôi có thể làm một cách dễ dàng.
Thầy trao cho tôi cái thước trứ danh của thầy và ra hiệu bảo tôi trèo lên sân khấu.
Nếu bạn từng lên sân khấu, bạn sẽ biết cảm giác của tôi lúc này! Vừa hồi hộp vừa hãnh diện. Tôi tự nhủ mình hãy trẫn tĩnh. Thầy giáo nhìn tôi, nhắc:
- Kìa! Anh bắt đầu đi chứ! Bây giờ con tàu chúng ta đang ở cảng Hải Phòng. Đã đến giờ xuất phát.
- Thưa thầy, thưa các bạn…- Tôi mở đầu.
- Không! Không! – Thầy giáo xua tay – Lúc này anh đang là thuyền trưởng còn các bạn anh là hành khách!
- Các vị khách thân mến – Tôi nói và bật một công tắc. àung cảng Hải Phòng sáng lên, màu xanh lá cây – Bây giờ chúng ta xuất phát! Tôi sẽ đưa các vị đi vòng quanh thế giới theo hướng tây, hướng cùng chiều với một thứ gió từ 30 vĩ độ Bắc và 30 vĩ độ Nam thổi về xích đạo, mà các nhà hàng hải chúng tôi quen gọi là “mậu dịch phong”…Nhưng trước khi đến những đất nước, vùng biển xa lạ, chúng ta hãy ghé vịnh Cam Ranh. Đây là một vịnh lớn và kín…tót bậc nhất ở nước ta và cũng bậc nhất thế giới. Người ta đã gọi Cam Ranh là một kỳ quan của thiên nhiên đấy!
Sau câu nói, chúng tôi đã đến Cam Ranh. Đèn ở cảng Cam Ranh đã nhấp nháy, chứng tỏ điều đó…
Từ biệt Cam Ranh, vịnh biển thần tiên, tôi cho tàu vượt qua eo Mã Lai. Nhiều hành khách muốn tôi cho họ biết thành phố Xanh-ga-po ở chỗ nào. Tôi liền giảng cho mọi người rằng đó là một thành phố có hàng trăm cao ốc – một cái chợ buôn bán sầm uất của thế giới. Chúng tôi vừa đi vừa ngắm ấn Độ Dương êm ả. Vì còn phải đi đường dài nên chúng tôi chỉ ghé lại Xri-lan-ca một lát. Tuy vậy chúng tôi cũng đã có dịp uống nước dừa, đặc sản của “đất nước rực rỡ” này. Cái én – lúc này đã là nhà sử học chính cống – trỏ cho mọi người một công trình kiến trúc tuyệt đẹp gồm nửa quả cầu màu trắng đỡ một khối lập phương và một tháp nhọn màu vàng. Nhà sử học bảo đó là một trong những đa-gô-ba (mộ cổ), bên trong có hài cốt vua chúa hay nhà truyền đạo Phật… Chúng tôi vẫy chào hòn đảo ấy, vẫy chào cả lục địa ấn Độ cổ kính nơi có cây cột sắt tuyệt vời… Chẳng mấy chốc con tàu của chúng tôi chỉ còn cách bờ biển Trung Đông năm mươi hải lý. Bây giờ có hai lối đi. Một là vòng xuống phía nam, ghé qua nước Man-gát. Có thể mua một ít ca-cao ở đây, để dành uống dần. Sau đó đến mũi Hảo Vọng đầy sóng gió… Nhà thơ Thuật không thích đi lối đó. Anh ta kể truyện “Người thuỷthủ Xin-bát trong bộ “Một nghìn lẻ một đêm” và đòi ghé lại A-đen hoặc Cai-rô để thăm những người A Rập. Tôi thấy cũng có lý vì tàu chúng tôi cần lấy thêm dầu, mà đây là cái rốn dầu của thế giới, tốt quá đi chứ!
Con tàu vào Hồng Hải. Hường, nhà nữ sinh vật học cho hay rằng nước biển ở đây sở dĩ có màu đỏ vì trong đó có một loài tảo đỏ sống dày đặc. Qua kênh Xuy-ê chúng tôi vào Địa Trung Hải – cái nôi của một nền văn hoá rực rỡ. Vì quá hâm mộ nước ý nên chúng tôi dừng lại ở đó để ngắm trời xanh và nghe những bản tình ca… Dân ý rất tốt bụng. Chia tay họ tôi không khỏi nhớ nhung…
Lại nhằm hướng tây đi tới. Chẳng bao lâu con tàu đã vào lãnh hải của Ma-rốc va Tây Ban Nha ở eo Zi-bran-ta. Chúng tôi đi giữa hai châu lục, và bằng mắt thường có thể trông thấy những dọi cát và cây cối của cả hai chân vì có chỗ eo biển chỉ rộng 14 ki lô mét!
Trước mắt tôi, đã là Đại Tây Dương, đại dương thứ hai trên hành tinh, nơi có dòng hải lưu nóng Gơn-xtơ-rim và dòng hải lưu lạnh Grô-en-lan nổi tiếng. ở đại dương này chúng tôi được ngắm bình minh và hoàng hôn đỏ thẫm. Một số người muốn được thấy băng giá vĩnh cửu nên yêu cầu tôi rẽ về phương bắc, nhằm Băng Đảo, hòn đảo lớn nhất địa cầu. Tôi cũng rất muốn mắt mình được chói ngợp trong màu băng giá long lanh. Nhưng bây giờ đang mùa xuân, mùa băng tan. Tôi không dám mạo hiểm. Vì có thể chúng tôi sẽ bị những núi băng trôi nghiền nát, như cối xay nghiền cà phê!
Tôi cho tàu lao nhanh. Chân vịt quạt nước sùng sục hết cỡ, phun về phía sau cả một dải bọt trắng xoá. Tôi vượt đại dương này trong năm phút, vừa đủ để nói vài điều chủ yếu về nó. Phút thứ sáu, chúng tôi đã cập bến La Ha-ba-na. Trong đêm, thành phố rực sáng, lộng lẫy. ở hòn đảo Cu Ba này thì khỏi phải nói nhiều. Chúng tôi được ăn mía thả cửa, có thể ăn một cây, hoặc hai cây, tuỳ ý.
Trong khi nghỉ ngơi ở đây, tôi cho hành khách biết là sắp tới, chúng tôi đi vào vùng “tam giác quỷ” khét tiếng. Nghe nói đến “tam giác quỷ” nhiều người sợ vàng mắt. Nhưng tôi bảo với họ rằng không phải lúc nào qua đó cũng gặp nạn.
Trung phong xuất sắc của tội tuyển bóng đá quốc gia, anh bạn Vọng của tôi, năn nỉ tôi cho tàu đi dọc bờ biển Nam Mỹ. Anh ta muốn có dịp ghé Bra-xin hay ác-hen-ti-na để thi thố tài năng với các cầu thủ ở những “đất nước bóng đá” này. Được xem các cầu thủ loại nhất thế giới đã thì còn gì bằng! Song tôi thấy không thể chiều anh bạn. Là một nhà hàng hải có lương tâm và dày dạn kinh nghiệm tôi không thể đưa hàng trăm hành khách vào chốn nguy hiểm được. Ai mà biết, những gì sẽ xảy ra khi con tàu phải che lách trong eo Ma-gien-lăng ở chót cùng lục địa ấy!
Tôi quyết định đi qua kênh Pa-na-ma. Xin chào Cu Ba anh hùng, chào Đại Tây Dương đầy bí ẩn! Tạm biệt nhé…
Và chúng tôi vào kênh, lần lượt vượt qua 25 cửa âu cảu đoạn đường 150 ki lô mét.
ở kênh này, nhiều người thấy bực mình: có những chỗ con tàu phải để cho hệ thống tời hai bờ kênh kéo đi như kéo một chiến xà lan hạng bét! Có ai đó kêu lên “Nừu vào tay tôi, tôi đã thiết kế kênh theo kiểu khác đi rồi!”.
Nhưng chúng tôi đã ra đến Thái Bình Dương, Biển mẹ! Chao ôi! Thái Bình Dương vĩ đại, kỳ tích số một của tạo hoá! Nhìn những con sóng vỗ bên mạn tàu, tôi cứ bâng khuâng tự hỏi, có con sóng nào ở đây đã từng vỗ vào bờ cát quê ta? Phải, có thể thế lắm chứ, dù cách nhau chiều rộng của Thái Bình Dương, nửa vòng quả đất!
Vì muốn mau về đến đích, cũng vì đã mệt mỏi, tôi cho tàu chạy với…tốc độ ánh sáng! Chớp một cái chúng tôi đã ở toạ độ 176 kinh độ đông – 25 vĩ độ bắc! Chính giữa đại dương.
Tôi định chớp một cái nữa để về đến Hải Phòng thì…xảy ra một sự cố ghê gớm, không ai có thể ngờ trước.
Thầy giáo già của tôi lên tiếng:
- Đồng chí thuyền trưởng, đồng chí có thể nói cho mọi người biết vì sao có cái tên Thái Bình Dương được không?
Tôi vui lòng giải thích ngay về cái tên đó và nói thêm:
- Nhưng Thái Bình Dương lại là đại dương hung dữ nhất! ở đây thường có sóng thần do núi lửa và động đất gây ra. Sóng thần có thể cuốn đi một khu phố hoặc một quả núi. Đối với nó, những con tàu chỉ là cái vỏ trấu! Bão biển cũng là tai hoạ thường gặp. Trong cơn bão, sóng có thể cao đến năm, sáu mét. Gặp vật cản, nó chồm lên tới ba mươi, bốn mươi mét!…
- Lúc này con tàu của chúng ta đang gặp một cơn bão kiểu ấy – Thầy giáo tôi nói – Gió thổi lồng lộn, sóng đánh bốn bề. Biển đang gào thét đòi nuốt chửng tất cả những gì nổi trên mặt nó. Số phận của con tàu và một trăm bốn mươi hai hành khách đặt cả nơi thuyền trưởng, thuyền trưởng hãy quyết định đi!
Tôi ra lệnh:
- Tất cả rời mặt boong! Tôi sẽ tìm nơi cho tàu ẩn nấp ở hòn đảo kia…
- Không! Đang đêm! Tất cả ngập trong bóng tối và cơn phẫn nộ của biển! Chẳng ai nhìn thấy gì hết! Thuyền trưởng làm sao biết có hòn đảo? – Thầy giáo lại hỏi.
- Em xác định được toạ độ, thưa thầy – Tôi nói và ở chỗ hòn đảo ấy loé lên một tia sáng! Rồi tắt ngấm. Cái bóng đèn pin ở đảo phía sau bản đồ cháy rồi. Mà cháy đúng lúc con tàu đang nguy ngập! Chán quá.
- Đó là đảo gì? – Tiếng thầy giáo lại vang lên sau lưng tôi.
- Đó là đảo…đảo…- Tôi ghé mắt vào gần tấm bản đồ. Nhưng trời hại tôi! Tên đảo viết bằng tiếng Nga…
- Đảo gì thuyền trưởng?
- Dạ, thưa…- Tôi lo sợ đến nghẹn ngào. Và tủi hổ quá chừng! Hơn một trăm cặp mắt đang nhìn vào tôi, trong đó có những cặp mắt chế giễu. Chỉ có một từ Nga mà cũng không đọc được! Tôi muốn bứt một tai mình ném xuống đất!
- Thôi! Không phải nói tên đảonữa! Đó chưa phải là sự trừng phạt lớn nhất đối với những anh thường xơi “gậy” ngoại ngữ đâu! Còn nhiều điều khó chịu hơn kia – Thầy giáo nói, vẫn cái giọng khàn khàn chậm rãi, nhưng tôi có cảm giác như đây mới là bão táp thực sự đổ xuống đầu tôi – Anh cho tàu ghé vào đó đi! Nhớ là xung quanh mịt mùng, không nhìn thấy gì hết. Số phận con tàu và hành khách đng trong tay anh, nhà hàng hải ạ!
Tôi nhớ ra con tàu của tôi có nhiều máy móc hiện đại.
- Em sẽ cho máy móc làm việc!
- Đúng!
Tôi lao vào khoang chỉ huy. ở đây, tất cả các máy báo động – nhấp nháy liên hồi. Tôi cũng chìm ngập trong cái màu đỏ dễ làm người hoảng hốt ấy. Gió đang mạnh lên. Trong khoang hành khách có những tiếng đồ dùng rơi vỡ loảng xoảng, tiếng người say sóng nôn oẹ. Tàu tròng trành dữ dội. Tôi nghe những tiếng răng rắc! Và tiếng nước chảy ồ ồ… Có lẽ một khoang nào đó đã thủng! Phải nhanh tay mới được!
Tôi định vặn một cái núm điều khiển nào đó để con tàu vào nằm yên ấm ở cái cảng tôi không biết tên. Nhưng phía sau tôi lại…vang lên giọng nói của thầy Lan:
- Muốn điều khiển được những máy móc hiện đại ấy anh phải biết tính toán sức gió, tốc độ sóng, sức nặng của con tàu…Anh phải biết làm những bài toán có đồ thị pa-ra-bôn và phương trình mũ… Nhưng anh có chịu học toán và lý đâu..
Tôi sững lại, không phải trong buồng điều khiển mà…giữa sân khấu. Cảm giác lo sợ và xấu hổ còn dữ dội hơn lúc nãy.
- Anh đã không tính toán được, không điều khiển được con tàu – Thầy giáo nói – Trong tai biến nhiều khi chỉ chậm một phút thôi, đã tan tành tất cả. Vì anh dốt toán nên con tàu đâm vào đá ngầm rồi đó. Nó bị xé tan ra hàng trăm mảnh! Tất cả hành khách và thuyền trưởng nữa đều bị hất lên đảo hoang. Rét mướt, tơi tả. Thảm trạng ấy anh phải chịu trách nhiệm. Nhưng người ta sẽ xử anh sau…Còn lúc này, anh vẫn phải thi hành công vụ. Anh phải kiếm cái ăn, nuôi sống từng ấy con người chứ! Nhưng anh có còn đủ sức khoẻ để lê bước đi sau một cuộc hành trình dài và cơn bão biển đó không nhỉ?…Tôi biết là anh không chịu học môn thể dục…
- Thưa thầy em sẽ học và đủ sức khoẻ chịu đựng ạ. Tôi nói trong nghẹn ngào, tôi đã hiểu phần nào ý đồ của thầy.
- Phải, tôi tin anh rèn luyện thì chịu đựng được…Nhưng anh không chịu học môn sinh vật! Mà trên đảo toàn là cây cỏ dại. Có thứ ăn vào sẽ khoẻ người, bổ như sâm! Cũng có thứ chỉ nếm thôi cũng đủ ngộ độc…
Tôi đưa mắt nhìn cái Hường, cái con bé thích ghép cây, lúc này đã là một nhà sinh học trứ danh: “cứu tớ với!”. Nó hiểu ý tôi, nhưng lại nói oang oang:
- Mình bị say sóng và bị thương nữa! Trong hoạn nạn không chịu cứu giúp nhau lại bịa ra cái trò chết ngất. Tôi đành hứa với thầy:
- Em sẽ học môn sinh vật ạ!
Thầy khẽ gật đầu. Không khí lúc này thật trang nghiêm. Hình dong tôi thảm hại, có lẽ rất dễ chế giễu. Nhưng tất cả cứ im thin thít. Thậm chí đến thở bọn bạn tôi cũng thở nhẹ.
Bỗng thầy giáo lại lên tiếng, vui vẻ:
- ồ! Thuyền trưởng ạ, đây không phải là hoang đảo! Có người lại phía chúng ta kia kìa! Anh không biết ngoại ngữ chắc là chả làm cho họ hiểu cần phải giúp anh những gì…Nhưng thôi. Cứ cho là anh giỏi ngoại ngữ!… Những người tốt bụng ấy sẽ cho anh và hành khách ăn uống, thuốc men và những thứ anh yêu cầu! Thậ là may mắn. Đất trời trở lại bình an rồi. Một ngày rất đẹp, có nắng và biển xanh ngăn ngắt! Người đứng đầu hòn đảo này thật là dễ mến! Ông ta mời thuyền trưởng đến toả Thị sảnh nói chuyện. Sau khi thăm hỏi nhau rồi, ông ta muốn thuyền trưởng cho ông ta một khái niệm về đất nước thuyền trưởng, nước Việt Nam mà ông ta biết là ở bán đảo Đông Dương ấy… Cách tốt nhất là thuyền trưởng nói với vị chủ nhà mến khách quá trình lịch sử và văn học nghệ thuật của đất nước mình. Nhưng như vậy lại phải giỏi sử và thông hiểu văn học nghệ thuật chứ!…Ôi! Xấu hổ! Nếu không nói được về Bà Triệu, về Kiều, về Nam Cao…! Thế mà người ta sẽ đánh giá Tổ quốc anh qua anh đấy anh ạ!…Một thuyền trưởng không hiểu về Tổ quốc mình. Trời ơi!…Thà hết chìm dưới đáy biển còn hơn lâm vào tình thế ấy!
Tôi toát mồ hôi hột. Chân tôi tự nhiên run run. Tôi muốn khóc lên. Muốn làm việc gì thật dữ dội. Muốn rủa mình thật độc. Tôi đã biết muốn thành nhà hàng hải người ta phải chuẩn bị cho mình những gì và chuẩn bị như thế nào rồi!
- Em…em…thưa thầy…- Tôi định thú nhận điều đó. Nhưng thầy giáo khoát tay ra hiệu không cần.
Thầy đứng dậy, chậm rãi đi về phía cửa nách, lên sân khấu. Thầy cầm lấy cái thước trứ danh từ tay tôi, nói nhỏ:
- Anh có thể về chỗ!
Tôi loạng choạng đi ra cửa nách. ở cái xó không ai trông thấy được, tôi đã lau trộm hai giọt nước mắt nóng hổi. Xuống ghế ngồi, mắt tôi đỏ hoe. Tất cả, một trăm bốn mươi mốt đưa bạn đều nhìn tôi. Nhưng không đứa nào tỏ ý cười cợt hoặc chế giễu. Chúng thông cảm với tôi…
ở trên sân khấu, thầy giáo già chống thước lặng lẽ nhìn tất cả học sinh thân yêu của thầy. Thầy đứng nghiêng nghiêng và chúng tôi thấy mái đầu bạc của thầy hơi rung rung trong một niềm xúc động sâu sắc. Thầy đã già quá, gầy và yếu. Lòng tôi xót xa vì thấy rằng qua bao nhiêu năm tháng, thầy đã mất bao sức lực để lo lắng cho tương lai của các thể hệ học trò, lẽ ra thầy phải được yên tâm, hoàn toàn yên tâm…thế mà chúng tôi, vẫn còn làm thầy phải lo lắng chưa nguôi…
- Các anh, các chị! – Tiếng thầy vang lên, lại càng rè hơn bất cứ lúc nào. Những âm thanh rè rè ấy cưa vào trái tim chúng tôi như một lưỡi cưa – Anh Thái Văn Trừng đã chứng minh cho mọi người thấy, muốn thành một nhà hàng hải chân chính, người ta cần thông thạo những gì! Còn các anh, các chị khác, những người muốn trở thành kỹ sư, bác sĩ, thợ tiện, lái máy cày, nhà vật lý, nhà thơ, hoa tiêu, nhà sinh vật, kế toán…thì sao? Câu trả lời đã rõ ràng, không thể thành người thợ giỏi nếu không biết vật lý, cũng như không thể trở thành nhà vật lý nếu không biết hoá học! Sau này mỗi anh mỗi chị chỉ phục vụ Tổ quốc bằng một nghề thôi, nhưng nhà trường vẫn phải dạy các anh, các chị cả mười môn học vì lẽ đó!…Tôi, một thầy giáo già đã gần bốn mươi năm trong nghề, đã dạy dỗ gần bốn mươi lứa học sinh như các anh chị…Xin có một lời khuyên: Các anh chị hãy suy nghĩ kỹ về những gì học được hôm nay!
Thầy dừng lại, bước xuống…
Bọn chúng tôi nhìn nhau như tất cả đều có lỗi. Khác với bất cứ buổi nào, lần này chúng tôi ra về trong im lặng. Chặng riêng gì tôi, đứa nào cũng găm một ý nghĩ, một quyết tâm mới trong đầu!
Tôi cương quyết bỏ đi một nửa cái nhịp điệu “mười và chín”, “gậy và ngỗng”! Tôi chỉ cần nửa trên “mười và chín” thôi!
Và tôi đã làm như thế!
Tôi mơ ước khi tôi đã được mặc y phục thuyền trưởng thực sự, tôi sẽ đến bên thày, cung kính mời thầy lên con tàu của tôi, đi một vòng quanh thế giới rồi thưa:
- Em trở thành một nhà hàng hải chân chính là nhờ công ơn dạy dỗ của thầy!
Chắc là thầy sẽ rất vui. Thầy sẽ nói một lời cảm ơn vì thầy vẫn có thói quen cảm ơn những trò mang lại cho thầy niềm vui.
