Chuyện tìm mộ Vương Lân - Vương Trọng
Tháng 6 năm 1972 có tin Vương Lân đã hy sinh ở mặt trận Quảng trị, bà Quê mẹ Lân khóc khản cả giọng, họ hàng lối xóm đến chia buồn. bà lục túi áo lấy lá thư cuối cùng của con trai gởi về cách đây mấy tuần. Bức thư đề Ái Tử ngày 1-5 -1972
Hôm nay sau những trận đánh ác liệt đơn vị con tập kết tại vùng ái Tử con viết vài dòng hú họa gởi về thăm mẹ. quảng Trị đã giải phóng nhưng còn bề bộn lắm...Ngày mai chúng con nhận nhiệm vụ mới...trong cơn giãy chết của quân thù con mong mẹ bình tâm, con sẽ chiến thắng như đã từng chiến thắng". Đợi cho khách xem hết bức thư, bà Quê thốt lên một câu khản đặc:"Thế mà giờ nó chết rồi, các anh ơi"!Bà Quê ngất đi,người nhà tìm nước gừng cho bà uống tỉnh lại. Có người an ủi bà rằng đây mới chỉ là tin đồn, chưa có giấy báo tử, ngay tin của đồng đội hay đơn vị cũng chưa có, chắc chi tin đồn này là đúng. Bà Quê ngồi lặng yên. Lân đẹp trai, học giỏi nổi tiếng. Hai năm cuối lớp bảy và lớp mười đều đạt giải thưởng học sinh giỏi cấp tỉnh. Thích làm thơ hồi học phổ thông đã có thơ in ở báo tỉnh và từ khi vào bộ đội tháng 4 năm 1968 nhiều bài được đăng ở báo Quân Đội Nhân Dân....
Làng Đông Bích của Lân có gần chục liệt sĩ hy sinh ở Quảng Trị, họ đều có giấy báo tử gởi về,địa phương lần lượt tổ chức lễ truy điệu. Riêng Lân thì không có tin tức gì, ngoài tin đồn ấy. Đến ngày 30-4-75 vẫn biệt vô âm tín. Nhà bà Quê muốn làm giỗ cúng Lân nhưng không biết chọn ngày nào. Mãi đến tháng 8 năm 1976 giấy báo tử mới về. Nội dung như sau: "Kính gởi gia đình bà Vương Thị Quê. Chúng tôi rất thương tiếc báo tin và chứng nhận đồng chí Vương Đình Lân, sinh năm 1949, cấp bậc thượng sĩ chức vị tiểu đội trưởng, đơn vị C2.D7,E66,F304,KH5 đã hy sinh ngày 26-5-1972 tại trạch Phổ 2, Hải Lăng, Quảng Trị trong trường hợp chiến đấu, được xác nhận là liệt sĩ. Đơn vị đã mai táng tại Hải Lăng quảng Trị. Ngày 3 tháng 8 năm 1976. Thủ trưởng đơn vị:Trung Tá Hoàng Nhiên".
Đọc giấ báo tử này Vương Long, em Vương Lân đã nảy sinh ý định sau này sẽ đi tìm mộ anh trai vì đơn vị địa phương rất cụ thể chứ không phải chung chung kiểu "hy sinh ở mặt trận phía nam" như nhiều liệt sĩ khác. Thế nhưng mấy lần Long tổ chức đoàn vào Quảng Trị đều không có kết quả vì huyện đội Hải Lăng nói rằng: Ở Hải Lăng không có xã nào là Trạch phổ 2, chắc báo tử ghi nhầm địa danh, hơn nữa hồi tháng 5 không có trận đánh nào diễn ra trên địa bàn Hải Lăng. Không thể dựa vào tên địa phương trong giấy báo tử, thế thì phải cất công tìm đơn vị, cụ thể C2.D7,E66...Nhưng thời gian trôi qua khá lâu, đơn vị thay đổi, người cũ chả còn ai...Kết quả tìm được cũng không có gì cụ thể hơn nội dung trong tờ giấy báo tử. Tưởng là chuyện tìm mộ anh trai trở nên mù mịt, thì từ một sự tình cờ, Vương Long gặp được anh Lê Tiến Quang, quê ở huyện Anh Sơn, nhập ngũ trước Lân hai tháng, thời chiến tranh là y tá bệnh xá D9 của E66. Một điều đáng nói là Quang và Lân mặc dù ở hai tiểu đoàn khác nhau nhưng đã từng gặp nhau ở trung đoàn bộ trong một đợt tập huấn hạt nhân văn hóa văn nghệ, vì cả hai đều yêu thơ thích sáng tác thơ. Lần ấy nhà văn Cao tiến Lê, làm báo quân khu 4 đã chụp hai người một tấm ảnh kỷ niệm. Lân đã gởi về nhà nhưng bị thất lạc. Quang đưa cho Long xem tập nhật ký của mình viết hồi mùa hè năm 1972 ở mặt trận Quảng Trị, trong đó có bài "Đêm Văn Quỹ" sáng tác ngày 26-5-1972 9 đúng ngày Lân hy sinh ỏ Quảng Trị Hải Lăng.
Sáng ngày Phò Trạch đánh to
Chiều nay Văn Quỹ ta chờ thương binh
Suốt đêm lũ muỗi hoành hành
Hừng đông lệnh rút một mình thu quân
Để hiểu hoàn cảnh hy sinh của Vương Lân, cũng như nội dung bài thơ này, chúng ta hãy nghe lời giải thích của Lê Tiến Quang: Ngày 1-5-1972, toàn tỉnh Quảng Trị được giải phóng, quân ta đóng sát bờ bắc sông Âu Lâu, phía nam Âu Lâu là huyện Phong Điền của Thừa Thiên thuộc quyền kiểm soát của ngụy quyền Sài-Gòn. nhiều đêm bọn ngụy cho biệt kích ra quấy phá , đánh lẻ tiêu diệt sinh lực ta nên cấp trên cử D9 cộng với hai chục tay súng của D2,D7 vượt sông Âu Lâu đánh sang mấy xã phía bắc của huyện Phong Điền. Trước sức mạnh của ta lính địa phương ngụy chạy tan tác, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn chúng đã huy động lính chủ lực với máy bay, xe tăng, pháo...bao vây lực lượng của ta trên đất Phong Điền. trận đánh hết sức ác liệt. theo kế hoạch nếu có thương binh thì đưa về hậu cứ của tiểu đoàn ở Thôn Văn quỹ, xã Hải hòa Hải lăng nhưng trận đó không một thương binh nào của ta vượt sông Âu Lâu được mà tất cả đã hy sinh! Suốt đêm y tá Quang chờ thương binh mà không đón được một ai là vì thế. Điều đáng nói là ở đây Vương Lân nằm trong số hơn hai chục tay súng của C2,D7 bổ sung cho D9. Theo Tiến Quang, Vương lân chắc chắn hy sinh ở Phong Điền.
Tháng 10 năm 2010 Quang tự nguyện đưa Long vào Quảng Trị đi tìm mộ Lân. Đoàn đi ô-tô dọc đường Một, đến cầu Mỹ Chánh rẽ về phía biển, đến vùng đất của huyện Phong Điền, Thừa Thiên tiếp giáp với Hải Lăng, Quảng Trị. Vùng đất này cách đây gần bốn mươi năm Quang chỉ nhìn thấy, thì nay đặt chân tận nơi. Một số cán bộ địa phương đã nhắc lại trận chiến khốc liệt ấy và dẫn Quang và Long đi thăm nghĩa trang liệt sĩ Phong Hòa, có 130 ngôi mộ liệt sĩ vô danh mà theo lời giới thiệu phần lớn là liệt sĩ trận đánh ấy. Cả Quang và Long đều tin Vương Lân nằm trong nghĩa trang này còn mộ nào thi chưa thể xác định được. Trong chuyến đi ấy Vương Long đã lấy một ít đất ở vùng chiến sự đó đem về mai táng trong nghĩa trang của dòng họ trên núi Quỳ Sơn, với tấm mộ tạm thời của anh mình cho người nhà hương khói những lần tảo mộ để chờ đợi ngày tìm được mộ chính thức.
Thời gian gần đây ở Nghệ An đặc biệt là Nam Đàn có nhiều Trung Tâm tìm mộ liệt sĩ xuất hiện và điều đáng mừng là đã tìm được rất nhiều hài cốt liệt sĩ đưa về quê hương. Trung tâm liệt sĩ của cô Hạnh ở Nam Cát xuất hiện trước, trung tâm ông Trần Đình Bình ở Nam Trung xuất hiện sau. Và nguyên nhân xuất hiện Trung tâm ở Nam Trung cũng khá đặc biệt. Ông Trần Đình Bình sinh năm 1957, quê ở Nam trung, Nam Đàn, là bộ đội phục viên, làm việc ở Vinh. Nhờ trung tâm của cô Hạnh ở Nam Cát, ngày 25 tháng 2 năm 2011, ông tìm được mộ cha. sau đó hai ngày ông tìm được mộ chú từ chiến trường phía nam. sau khi hài cốt của cha và chú được mai táng trên quê hương , "vong" của người cha dặn Bình nên mở một trung tâm ở Nam Trung vì đây là nơi nằm trên con đường hành quân vào nam của bộ đội ta thời chống Mỹ. Thế là từ tháng 3 năm 2011 trung tâm này được mở ra, và chỉ trong một thời gian ngắn đã tìm được nhiều mộ liệt sĩ. Trung tâm của ông Bình ở Nam Trung có 35 bàn thờ nghĩa là cùng lúc có thể có vong của 35 liệt sĩ nhập vào người nhà. Đó là nói về mặt lý thuyết, sự thực khó khăn hơn nhiều. Các gia đình muốn tìm mộ người thân sau khi thắp hương khấn trước bàn thờ nhà mình thì tổ chức một đoàn gồm 5 đến 10 người là những người thân của liệt sĩ và lập bàn thờ và ngồi thiền ở trung tâm này. Sở dĩ người ta tổ chức đoàn đông như vậy là để cho vong của liệt sĩ dễ chọn người mà nhập, nhưng thời gian để vong nhập cũng khá lâu, thường là vài tuần đến một tháng mới có kết quả.
Vương Long tổ chức đoàn đến gần chục người, còn nữa là các cháu gọi Lân bằng bác hoặc cậu ruột. Về lập bàn thờ và ngồi thiền hơn một tuần thì vong nhập vào cháu Dũng sinh năm 1982, con người chị ruột kế Lân. Có điều đáng lưu ý là khi vong mới nhập, nói năng rất ngọng nghịu, chỉ hai chữ em Long mà phải nhắc đi nhắc lại mấy lần người nghe mới hiểu được. Nhưng chỉ qua mấy ngày thì nói năng lưu loát, nhưng có gì ràng buộc không vong nào chỉ ngay nơi mộ mình mai táng. Lân khẳng định mộ mình ở Quảng Trị, nhưng không cho biết nơi chốn cụ thể. Một điều đáng lưu ý , là khi vong của Lân nhập vào, Dũng ngồi xếp bằng, mắt nhắm miệng trả lời câu hỏi, đồng thời ta viết ra những gì mình nói vào một quyển sổ. Vì mắt nhắm , chữ viết xiên xẹo nhưng vẫn dễ đọc. Ta hãy theo dõi một đoạn đối thoại giữa người nhà và Vương Lân vào ngày 12 tháng 7 năm 2011
_Mộ anh ở đâu?
_Ở Quảng Trị
_Anh nhớ ngày giỗ không?
_Có
_ngày nào?
_13 tháng 4 âm lịch
_Anh còn gì không?
_Còn ít xương
_Anh thích về nghĩa trang hay về nhà?
_Về nhà
_Anh cho biết ngày về?
_(cười)
_Mộ anh mai táng ở làng xã nào?
_Đừng đưa tin gì khi anh chưa nói.
_Liệt sĩ chỗ anh nằm có đông không?
_Một mình
_Ô tô vào được không?
_Được
_Có biết huyện xã nào không?
_Không nói trước, thông tin không đúng
Trong giấy báo tử Vương Lân hy sinh ngày 26 tháng 5 dương lịch, su ra âm lịch, đúng ngày 13 tháng 4. Chỉ riêng điều này thôi, chứng tỏ là Lân nói , chứ cháu Dũng không thể biết được điều đó. Trước khi tìm đến Trung tâm này người nhà vẫn tin Lân nằm trong nghĩa trang xã Phong Hòa, thế mà lúc này lân bảo nằm một mình làm gia đình băn khoăn. Lân khẳng định ở Quảng Trị càng chứng tỏ Lân không nằm ở nghĩa trang đó (thuộc Thừa thiên). Một điều nữa làm gia đình hoang mang là cuộc đối thoại không tiến triển gì thêm để biết được nơi mai táng. Phải nhờ Trung Tâm hỗ trợ thôi! Bên cạnh bàn thờ Vương Lân có một bàn thờ khác, liệt sĩ nói rất cụ thể nơi mộ mình mai táng, còn nhắc lại số lính mình viết vào tấm vải dù, và khi gia đình đó khai quật lên thì đúng y nguyên. Vong của liệt sĩ đó bảo lân rằng: " Đừng để gia đình phải chờ đợi quá lâu, tôi ra hạn cho đồng chí đến ba giờ rưỡi chiều ngày 14 tháng 7 phải nói cho gia đình biết nơi mai táng". Thông thường sáng và chiều các gia đình tìm mộ ngồi thiền xung quanh bàn thờ, trưa về khu nhà trọ ăn cơm và nghỉ trưa đến hai giờ chiều. Nhưng 1 giờ 30 chiều 14 tháng 7, cháu Dũng từ khu nhà trọ chạy thẳng sang khu bàn thờ, tự nhập, mượn một quyển sổ của gia đình khác viết vào đó: "Tỉnh Quảng Trị, huyện Hải lăng, xã An Mỹ. Long xác định lại thông tin nhé, chiều nay 3 giờ 30 phút anh sẽ lên lại". Long gọi điện vào huyện Hải lăng, họ cho biết không có xã An Mỹ. Đúng 3 giờ 30 phút chiều 14 tháng 7, Lân xác định lại: "Thôn An Thơ, có cổng chào, cồn, xung quanh có ruộng, nước cả, chưa cày cấy". Và mười phút sau, Lân vẽ sơ đồ: "cổng chào An thơ, mũi tên vào làng, khoảng năm vạt ruộng, cồn đất, có cây chặt dở. Anh ở đây!" Ngày 15 tháng 7 vẽ lại sơ đồ. Nhấn mạnh cồn đất, anh nằm ở đây.
Hỏi: _Trong mộ có di vật gì không?
_Không có di vật, chỗ anh nằm có mô đất cao hơn chung quanh. Nên vào coi trước. Anh giờ xác định cũng khó.
Long gọi điện vào huyện Hải lăng họ cho biết có thôn An Thơ, nằm bên cạnh thôn Văn Quỹ thuộc xã Hải Hòa. Nghe nói thế Long nhớ lại bài thơ "Đêm Văn Quỹ" của anh Lê Thế Quang, và tin vong báo chính xác. Hơn nữa đối với cháu Dũng (người mà vong nhập) cũng như hầu hết người ngồi quanh bàn thờ này thì có thể biết tên tỉnh Quảng trị, chứ huyện Hải Lăng cũng ít nghe nói đến huống gì thôn An Thơ! Thế là Long cho hai con trai là Lê và Nhuận vào tận nơi xác định lại cho chính xác. Còn vong của Lân vẫn nhập vào cháu Dũng ở khu trung tâm.
Trước khi đi bộ đội Lân có người bạn gái tên là Trâm
_Anh có muốn gặp người ấy không?
_Giờ gặp rồi khóc, buồn lắm
_Bác nhắc lại tên người ấy xem
_Rầy. Ngượng lắm. Kỷ niệm xưa mà. Không nói nữa đâu. (khóc)
_Bác có nhớ tên người ấy không?
_Bí mật.
_Bác viết chữ cái tên người ấy cũng được
_Chữ T
Lại khóc rồi nói tiếp:
_Khó nhớ lắm. Cũng buồn lắm. Ký ức mất hết rồi. Anh buồn là không nhớ được nhiều
Vẽ lại sơ đồ, nhấn mạnh cồn đất, có cây to vừa.
_Mắt mờ lắm, không thấy nhiều đâu. Hôm nào vào Quảng Trị cháu Nhuận dắt bác đi, mù không tự đi được...
Lê và Nhuận vào huyện Hải Lăng, tìm về xã Hải Lăng, 16 giờ 16 phút ngày 16 tháng 7, hai cháu Lê, Nhuận từ Quảng Trị nhắn tin về:" Đúng có thôn An Thơ và có cổng chào. Chính xác là một vạt đất, một bên là ruộng, một bên ao bèo. Có hai cây to vừa mới bị chặt ngọn bên cạnh ao bèo, cách mô đất hơn 4 mét. Đó là đất Thừa thiên nhưng mô đất là của Quảng Trị, cách Thừa thiên một ao bèo". Lưu ý rằng ao bèo chính là khúc sông Âu Lâu bị bồi lấp.
Ngày 19 tháng 7 đoàn người vào Quảng Trị. Đêm hôm đó tổ chức khai quật bà con thôn An Thơ giúp sức. Đất phù sa màu hồng, nhưng đào chừng sáu mươi phân gặp một vùng tròn như cái mũ, đất đen khi bốc vào tiểu, cháu Dũng sờ, bảo: "Đây là đầu của bác". Tương tự cho các phần còn lại của cơ thể:" Đây là tay của bác" "Đây là chân của bác". Chỉ còn lại một đoạn xương ống nhưng khá mủn. Thì ra Lân đã chết trong tư thế ngồi rồi bị đất vùi lên nên độ nông sâu của đầu và chân rất khác nhau. Mọi người phỏng đoán rằng Lân đã bị thương nặng ở Phong Điền, Thừa Thiên, cố bò về Hải lăng Quảng Trị, nhưng không thoát được. Gía như đêm đó y tá Quang gặp được Lân thì hẳn mọi chuyện đã khác! Ngày hôm sau, hài cốt của Lân được đưa về làng Đông Bích, xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, Nghệ An và được mai táng trong nghĩa trang dòng họ.
Có một điều nữa đáng nói là bản thân cháu Dũng không bao giờ quan tâm đến thơ ca, thế nhưng khi vong của cậu Lân nhập vào thì luôn tranh thủ thời gian sáng tác thơ. Ngày 18 tháng 7 Lân sáng tác bài thơ "Ngày trở về" có đoạn như sau:
Anh đã đi suốt cả cuộc đời
Bốn mươi năm nằm trên đất Quảng
Nơi anh nằm rộn tiếng chim ca
Cánh đồng lúa bao la bát ngát
Ôm vào lòng như mảnh đất quê hương...
Gặp các chị, em cùng các cháu
Lòng nghẹn ngào bao ngày tháng chia xa
Thấy chị gầy, cặp mắt em sâu
Các cháu ngồi vui bên bác
Ngày trở về hạnh phúc biết bao
Đồng đội ơi mình xin về trước...
Ghi chú: "Tôi tràn đầy hạnh phúc khi gặp các chị các em và các cháu nên đã có bài thơ này".
Ngày 17 tháng 7 sau khi đối thoại với người nhà về chuyện tình yêu. Lân có viết bài thơ bốn câu với đầu đề gởi T
Anh đã về nhưng không dám gặp em
Kỷ niệm xưa làm anh buồn lắm
Anh chúc em sống đời êm ấm
hẹn gặp nhau ở thế giới của mình.
Và còn nhiều bài nữa được viết trong đợt này, giọng thơ tương đồng với thơ Lân để lại trong di cảo.
Có một thời chúng ta xếp những chuyện không giải thích được bằng khoa học là "mê tín dị đoan", nghĩa là chúng ta không chấp nhận thế giới tâm linh. Nhưng gần đây đã có nhiều thay đổi, ngay bộ công an cũng có Trung tâm Nghiên Cứu Tiềm Năng của con Người, cụ thể là nghiên cứu về vong, linh hồn...và đã giúp nhiều gia đình tìm được mộ liệt sĩ. Không chỉ trong nước, ngay trong kênh truyền hình quốc tế Discovery, đã nhiều lần tôi thấy chiếu chương trình tìm mộ liệt sĩ bằng ngoại cảm ở nước ta. Dân quê tôi vốn vô thần, trước đây vẫn coi chết là hết, nhưng gần đây nhất là sau chuyện tìm mộ Vương lân, nhiều người đã thay đổi nhận thức. Thì ra song song với thế giới hữu hình của chúng ta mà như cụ Nguyễn Du gọi là "người có thân" (Trời kia đã bắt làm người có thân), tồn tại một thế giới vô hình, thế giới của linh hồn, "người không thân". Phải chăng đó cũng là điều an ủi chúng ta, nhất là đối với những ai tuổi tác đã trôi dần về những năm cuối của cuộc đời? (Trích trong báo Văn Nghệ số 51 ngày 17 tháng 12 năm 2011 trang 4 và 5.)
Tháng 6 năm 1972 có tin Vương Lân đã hy sinh ở mặt trận Quảng trị, bà Quê mẹ Lân khóc khản cả giọng, họ hàng lối xóm đến chia buồn. bà lục túi áo lấy lá thư cuối cùng của con trai gởi về cách đây mấy tuần. Bức thư đề Ái Tử ngày 1-5 -1972
Hôm nay sau những trận đánh ác liệt đơn vị con tập kết tại vùng ái Tử con viết vài dòng hú họa gởi về thăm mẹ. quảng Trị đã giải phóng nhưng còn bề bộn lắm...Ngày mai chúng con nhận nhiệm vụ mới...trong cơn giãy chết của quân thù con mong mẹ bình tâm, con sẽ chiến thắng như đã từng chiến thắng". Đợi cho khách xem hết bức thư, bà Quê thốt lên một câu khản đặc:"Thế mà giờ nó chết rồi, các anh ơi"!Bà Quê ngất đi,người nhà tìm nước gừng cho bà uống tỉnh lại. Có người an ủi bà rằng đây mới chỉ là tin đồn, chưa có giấy báo tử, ngay tin của đồng đội hay đơn vị cũng chưa có, chắc chi tin đồn này là đúng. Bà Quê ngồi lặng yên. Lân đẹp trai, học giỏi nổi tiếng. Hai năm cuối lớp bảy và lớp mười đều đạt giải thưởng học sinh giỏi cấp tỉnh. Thích làm thơ hồi học phổ thông đã có thơ in ở báo tỉnh và từ khi vào bộ đội tháng 4 năm 1968 nhiều bài được đăng ở báo Quân Đội Nhân Dân....
Làng Đông Bích của Lân có gần chục liệt sĩ hy sinh ở Quảng Trị, họ đều có giấy báo tử gởi về,địa phương lần lượt tổ chức lễ truy điệu. Riêng Lân thì không có tin tức gì, ngoài tin đồn ấy. Đến ngày 30-4-75 vẫn biệt vô âm tín. Nhà bà Quê muốn làm giỗ cúng Lân nhưng không biết chọn ngày nào. Mãi đến tháng 8 năm 1976 giấy báo tử mới về. Nội dung như sau: "Kính gởi gia đình bà Vương Thị Quê. Chúng tôi rất thương tiếc báo tin và chứng nhận đồng chí Vương Đình Lân, sinh năm 1949, cấp bậc thượng sĩ chức vị tiểu đội trưởng, đơn vị C2.D7,E66,F304,KH5 đã hy sinh ngày 26-5-1972 tại trạch Phổ 2, Hải Lăng, Quảng Trị trong trường hợp chiến đấu, được xác nhận là liệt sĩ. Đơn vị đã mai táng tại Hải Lăng quảng Trị. Ngày 3 tháng 8 năm 1976. Thủ trưởng đơn vị:Trung Tá Hoàng Nhiên".
Đọc giấ báo tử này Vương Long, em Vương Lân đã nảy sinh ý định sau này sẽ đi tìm mộ anh trai vì đơn vị địa phương rất cụ thể chứ không phải chung chung kiểu "hy sinh ở mặt trận phía nam" như nhiều liệt sĩ khác. Thế nhưng mấy lần Long tổ chức đoàn vào Quảng Trị đều không có kết quả vì huyện đội Hải Lăng nói rằng: Ở Hải Lăng không có xã nào là Trạch phổ 2, chắc báo tử ghi nhầm địa danh, hơn nữa hồi tháng 5 không có trận đánh nào diễn ra trên địa bàn Hải Lăng. Không thể dựa vào tên địa phương trong giấy báo tử, thế thì phải cất công tìm đơn vị, cụ thể C2.D7,E66...Nhưng thời gian trôi qua khá lâu, đơn vị thay đổi, người cũ chả còn ai...Kết quả tìm được cũng không có gì cụ thể hơn nội dung trong tờ giấy báo tử. Tưởng là chuyện tìm mộ anh trai trở nên mù mịt, thì từ một sự tình cờ, Vương Long gặp được anh Lê Tiến Quang, quê ở huyện Anh Sơn, nhập ngũ trước Lân hai tháng, thời chiến tranh là y tá bệnh xá D9 của E66. Một điều đáng nói là Quang và Lân mặc dù ở hai tiểu đoàn khác nhau nhưng đã từng gặp nhau ở trung đoàn bộ trong một đợt tập huấn hạt nhân văn hóa văn nghệ, vì cả hai đều yêu thơ thích sáng tác thơ. Lần ấy nhà văn Cao tiến Lê, làm báo quân khu 4 đã chụp hai người một tấm ảnh kỷ niệm. Lân đã gởi về nhà nhưng bị thất lạc. Quang đưa cho Long xem tập nhật ký của mình viết hồi mùa hè năm 1972 ở mặt trận Quảng Trị, trong đó có bài "Đêm Văn Quỹ" sáng tác ngày 26-5-1972 9 đúng ngày Lân hy sinh ỏ Quảng Trị Hải Lăng.
Sáng ngày Phò Trạch đánh to
Chiều nay Văn Quỹ ta chờ thương binh
Suốt đêm lũ muỗi hoành hành
Hừng đông lệnh rút một mình thu quân
Để hiểu hoàn cảnh hy sinh của Vương Lân, cũng như nội dung bài thơ này, chúng ta hãy nghe lời giải thích của Lê Tiến Quang: Ngày 1-5-1972, toàn tỉnh Quảng Trị được giải phóng, quân ta đóng sát bờ bắc sông Âu Lâu, phía nam Âu Lâu là huyện Phong Điền của Thừa Thiên thuộc quyền kiểm soát của ngụy quyền Sài-Gòn. nhiều đêm bọn ngụy cho biệt kích ra quấy phá , đánh lẻ tiêu diệt sinh lực ta nên cấp trên cử D9 cộng với hai chục tay súng của D2,D7 vượt sông Âu Lâu đánh sang mấy xã phía bắc của huyện Phong Điền. Trước sức mạnh của ta lính địa phương ngụy chạy tan tác, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn chúng đã huy động lính chủ lực với máy bay, xe tăng, pháo...bao vây lực lượng của ta trên đất Phong Điền. trận đánh hết sức ác liệt. theo kế hoạch nếu có thương binh thì đưa về hậu cứ của tiểu đoàn ở Thôn Văn quỹ, xã Hải hòa Hải lăng nhưng trận đó không một thương binh nào của ta vượt sông Âu Lâu được mà tất cả đã hy sinh! Suốt đêm y tá Quang chờ thương binh mà không đón được một ai là vì thế. Điều đáng nói là ở đây Vương Lân nằm trong số hơn hai chục tay súng của C2,D7 bổ sung cho D9. Theo Tiến Quang, Vương lân chắc chắn hy sinh ở Phong Điền.
Tháng 10 năm 2010 Quang tự nguyện đưa Long vào Quảng Trị đi tìm mộ Lân. Đoàn đi ô-tô dọc đường Một, đến cầu Mỹ Chánh rẽ về phía biển, đến vùng đất của huyện Phong Điền, Thừa Thiên tiếp giáp với Hải Lăng, Quảng Trị. Vùng đất này cách đây gần bốn mươi năm Quang chỉ nhìn thấy, thì nay đặt chân tận nơi. Một số cán bộ địa phương đã nhắc lại trận chiến khốc liệt ấy và dẫn Quang và Long đi thăm nghĩa trang liệt sĩ Phong Hòa, có 130 ngôi mộ liệt sĩ vô danh mà theo lời giới thiệu phần lớn là liệt sĩ trận đánh ấy. Cả Quang và Long đều tin Vương Lân nằm trong nghĩa trang này còn mộ nào thi chưa thể xác định được. Trong chuyến đi ấy Vương Long đã lấy một ít đất ở vùng chiến sự đó đem về mai táng trong nghĩa trang của dòng họ trên núi Quỳ Sơn, với tấm mộ tạm thời của anh mình cho người nhà hương khói những lần tảo mộ để chờ đợi ngày tìm được mộ chính thức.
Thời gian gần đây ở Nghệ An đặc biệt là Nam Đàn có nhiều Trung Tâm tìm mộ liệt sĩ xuất hiện và điều đáng mừng là đã tìm được rất nhiều hài cốt liệt sĩ đưa về quê hương. Trung tâm liệt sĩ của cô Hạnh ở Nam Cát xuất hiện trước, trung tâm ông Trần Đình Bình ở Nam Trung xuất hiện sau. Và nguyên nhân xuất hiện Trung tâm ở Nam Trung cũng khá đặc biệt. Ông Trần Đình Bình sinh năm 1957, quê ở Nam trung, Nam Đàn, là bộ đội phục viên, làm việc ở Vinh. Nhờ trung tâm của cô Hạnh ở Nam Cát, ngày 25 tháng 2 năm 2011, ông tìm được mộ cha. sau đó hai ngày ông tìm được mộ chú từ chiến trường phía nam. sau khi hài cốt của cha và chú được mai táng trên quê hương , "vong" của người cha dặn Bình nên mở một trung tâm ở Nam Trung vì đây là nơi nằm trên con đường hành quân vào nam của bộ đội ta thời chống Mỹ. Thế là từ tháng 3 năm 2011 trung tâm này được mở ra, và chỉ trong một thời gian ngắn đã tìm được nhiều mộ liệt sĩ. Trung tâm của ông Bình ở Nam Trung có 35 bàn thờ nghĩa là cùng lúc có thể có vong của 35 liệt sĩ nhập vào người nhà. Đó là nói về mặt lý thuyết, sự thực khó khăn hơn nhiều. Các gia đình muốn tìm mộ người thân sau khi thắp hương khấn trước bàn thờ nhà mình thì tổ chức một đoàn gồm 5 đến 10 người là những người thân của liệt sĩ và lập bàn thờ và ngồi thiền ở trung tâm này. Sở dĩ người ta tổ chức đoàn đông như vậy là để cho vong của liệt sĩ dễ chọn người mà nhập, nhưng thời gian để vong nhập cũng khá lâu, thường là vài tuần đến một tháng mới có kết quả.
Vương Long tổ chức đoàn đến gần chục người, còn nữa là các cháu gọi Lân bằng bác hoặc cậu ruột. Về lập bàn thờ và ngồi thiền hơn một tuần thì vong nhập vào cháu Dũng sinh năm 1982, con người chị ruột kế Lân. Có điều đáng lưu ý là khi vong mới nhập, nói năng rất ngọng nghịu, chỉ hai chữ em Long mà phải nhắc đi nhắc lại mấy lần người nghe mới hiểu được. Nhưng chỉ qua mấy ngày thì nói năng lưu loát, nhưng có gì ràng buộc không vong nào chỉ ngay nơi mộ mình mai táng. Lân khẳng định mộ mình ở Quảng Trị, nhưng không cho biết nơi chốn cụ thể. Một điều đáng lưu ý , là khi vong của Lân nhập vào, Dũng ngồi xếp bằng, mắt nhắm miệng trả lời câu hỏi, đồng thời ta viết ra những gì mình nói vào một quyển sổ. Vì mắt nhắm , chữ viết xiên xẹo nhưng vẫn dễ đọc. Ta hãy theo dõi một đoạn đối thoại giữa người nhà và Vương Lân vào ngày 12 tháng 7 năm 2011
_Mộ anh ở đâu?
_Ở Quảng Trị
_Anh nhớ ngày giỗ không?
_Có
_ngày nào?
_13 tháng 4 âm lịch
_Anh còn gì không?
_Còn ít xương
_Anh thích về nghĩa trang hay về nhà?
_Về nhà
_Anh cho biết ngày về?
_(cười)
_Mộ anh mai táng ở làng xã nào?
_Đừng đưa tin gì khi anh chưa nói.
_Liệt sĩ chỗ anh nằm có đông không?
_Một mình
_Ô tô vào được không?
_Được
_Có biết huyện xã nào không?
_Không nói trước, thông tin không đúng
Trong giấy báo tử Vương Lân hy sinh ngày 26 tháng 5 dương lịch, su ra âm lịch, đúng ngày 13 tháng 4. Chỉ riêng điều này thôi, chứng tỏ là Lân nói , chứ cháu Dũng không thể biết được điều đó. Trước khi tìm đến Trung tâm này người nhà vẫn tin Lân nằm trong nghĩa trang xã Phong Hòa, thế mà lúc này lân bảo nằm một mình làm gia đình băn khoăn. Lân khẳng định ở Quảng Trị càng chứng tỏ Lân không nằm ở nghĩa trang đó (thuộc Thừa thiên). Một điều nữa làm gia đình hoang mang là cuộc đối thoại không tiến triển gì thêm để biết được nơi mai táng. Phải nhờ Trung Tâm hỗ trợ thôi! Bên cạnh bàn thờ Vương Lân có một bàn thờ khác, liệt sĩ nói rất cụ thể nơi mộ mình mai táng, còn nhắc lại số lính mình viết vào tấm vải dù, và khi gia đình đó khai quật lên thì đúng y nguyên. Vong của liệt sĩ đó bảo lân rằng: " Đừng để gia đình phải chờ đợi quá lâu, tôi ra hạn cho đồng chí đến ba giờ rưỡi chiều ngày 14 tháng 7 phải nói cho gia đình biết nơi mai táng". Thông thường sáng và chiều các gia đình tìm mộ ngồi thiền xung quanh bàn thờ, trưa về khu nhà trọ ăn cơm và nghỉ trưa đến hai giờ chiều. Nhưng 1 giờ 30 chiều 14 tháng 7, cháu Dũng từ khu nhà trọ chạy thẳng sang khu bàn thờ, tự nhập, mượn một quyển sổ của gia đình khác viết vào đó: "Tỉnh Quảng Trị, huyện Hải lăng, xã An Mỹ. Long xác định lại thông tin nhé, chiều nay 3 giờ 30 phút anh sẽ lên lại". Long gọi điện vào huyện Hải lăng, họ cho biết không có xã An Mỹ. Đúng 3 giờ 30 phút chiều 14 tháng 7, Lân xác định lại: "Thôn An Thơ, có cổng chào, cồn, xung quanh có ruộng, nước cả, chưa cày cấy". Và mười phút sau, Lân vẽ sơ đồ: "cổng chào An thơ, mũi tên vào làng, khoảng năm vạt ruộng, cồn đất, có cây chặt dở. Anh ở đây!" Ngày 15 tháng 7 vẽ lại sơ đồ. Nhấn mạnh cồn đất, anh nằm ở đây.
Hỏi: _Trong mộ có di vật gì không?
_Không có di vật, chỗ anh nằm có mô đất cao hơn chung quanh. Nên vào coi trước. Anh giờ xác định cũng khó.
Long gọi điện vào huyện Hải lăng họ cho biết có thôn An Thơ, nằm bên cạnh thôn Văn Quỹ thuộc xã Hải Hòa. Nghe nói thế Long nhớ lại bài thơ "Đêm Văn Quỹ" của anh Lê Thế Quang, và tin vong báo chính xác. Hơn nữa đối với cháu Dũng (người mà vong nhập) cũng như hầu hết người ngồi quanh bàn thờ này thì có thể biết tên tỉnh Quảng trị, chứ huyện Hải Lăng cũng ít nghe nói đến huống gì thôn An Thơ! Thế là Long cho hai con trai là Lê và Nhuận vào tận nơi xác định lại cho chính xác. Còn vong của Lân vẫn nhập vào cháu Dũng ở khu trung tâm.
Trước khi đi bộ đội Lân có người bạn gái tên là Trâm
_Anh có muốn gặp người ấy không?
_Giờ gặp rồi khóc, buồn lắm
_Bác nhắc lại tên người ấy xem
_Rầy. Ngượng lắm. Kỷ niệm xưa mà. Không nói nữa đâu. (khóc)
_Bác có nhớ tên người ấy không?
_Bí mật.
_Bác viết chữ cái tên người ấy cũng được
_Chữ T
Lại khóc rồi nói tiếp:
_Khó nhớ lắm. Cũng buồn lắm. Ký ức mất hết rồi. Anh buồn là không nhớ được nhiều
Vẽ lại sơ đồ, nhấn mạnh cồn đất, có cây to vừa.
_Mắt mờ lắm, không thấy nhiều đâu. Hôm nào vào Quảng Trị cháu Nhuận dắt bác đi, mù không tự đi được...
Lê và Nhuận vào huyện Hải Lăng, tìm về xã Hải Lăng, 16 giờ 16 phút ngày 16 tháng 7, hai cháu Lê, Nhuận từ Quảng Trị nhắn tin về:" Đúng có thôn An Thơ và có cổng chào. Chính xác là một vạt đất, một bên là ruộng, một bên ao bèo. Có hai cây to vừa mới bị chặt ngọn bên cạnh ao bèo, cách mô đất hơn 4 mét. Đó là đất Thừa thiên nhưng mô đất là của Quảng Trị, cách Thừa thiên một ao bèo". Lưu ý rằng ao bèo chính là khúc sông Âu Lâu bị bồi lấp.
Ngày 19 tháng 7 đoàn người vào Quảng Trị. Đêm hôm đó tổ chức khai quật bà con thôn An Thơ giúp sức. Đất phù sa màu hồng, nhưng đào chừng sáu mươi phân gặp một vùng tròn như cái mũ, đất đen khi bốc vào tiểu, cháu Dũng sờ, bảo: "Đây là đầu của bác". Tương tự cho các phần còn lại của cơ thể:" Đây là tay của bác" "Đây là chân của bác". Chỉ còn lại một đoạn xương ống nhưng khá mủn. Thì ra Lân đã chết trong tư thế ngồi rồi bị đất vùi lên nên độ nông sâu của đầu và chân rất khác nhau. Mọi người phỏng đoán rằng Lân đã bị thương nặng ở Phong Điền, Thừa Thiên, cố bò về Hải lăng Quảng Trị, nhưng không thoát được. Gía như đêm đó y tá Quang gặp được Lân thì hẳn mọi chuyện đã khác! Ngày hôm sau, hài cốt của Lân được đưa về làng Đông Bích, xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, Nghệ An và được mai táng trong nghĩa trang dòng họ.
Có một điều nữa đáng nói là bản thân cháu Dũng không bao giờ quan tâm đến thơ ca, thế nhưng khi vong của cậu Lân nhập vào thì luôn tranh thủ thời gian sáng tác thơ. Ngày 18 tháng 7 Lân sáng tác bài thơ "Ngày trở về" có đoạn như sau:
Anh đã đi suốt cả cuộc đời
Bốn mươi năm nằm trên đất Quảng
Nơi anh nằm rộn tiếng chim ca
Cánh đồng lúa bao la bát ngát
Ôm vào lòng như mảnh đất quê hương...
Gặp các chị, em cùng các cháu
Lòng nghẹn ngào bao ngày tháng chia xa
Thấy chị gầy, cặp mắt em sâu
Các cháu ngồi vui bên bác
Ngày trở về hạnh phúc biết bao
Đồng đội ơi mình xin về trước...
Ghi chú: "Tôi tràn đầy hạnh phúc khi gặp các chị các em và các cháu nên đã có bài thơ này".
Ngày 17 tháng 7 sau khi đối thoại với người nhà về chuyện tình yêu. Lân có viết bài thơ bốn câu với đầu đề gởi T
Anh đã về nhưng không dám gặp em
Kỷ niệm xưa làm anh buồn lắm
Anh chúc em sống đời êm ấm
hẹn gặp nhau ở thế giới của mình.
Và còn nhiều bài nữa được viết trong đợt này, giọng thơ tương đồng với thơ Lân để lại trong di cảo.
Có một thời chúng ta xếp những chuyện không giải thích được bằng khoa học là "mê tín dị đoan", nghĩa là chúng ta không chấp nhận thế giới tâm linh. Nhưng gần đây đã có nhiều thay đổi, ngay bộ công an cũng có Trung tâm Nghiên Cứu Tiềm Năng của con Người, cụ thể là nghiên cứu về vong, linh hồn...và đã giúp nhiều gia đình tìm được mộ liệt sĩ. Không chỉ trong nước, ngay trong kênh truyền hình quốc tế Discovery, đã nhiều lần tôi thấy chiếu chương trình tìm mộ liệt sĩ bằng ngoại cảm ở nước ta. Dân quê tôi vốn vô thần, trước đây vẫn coi chết là hết, nhưng gần đây nhất là sau chuyện tìm mộ Vương lân, nhiều người đã thay đổi nhận thức. Thì ra song song với thế giới hữu hình của chúng ta mà như cụ Nguyễn Du gọi là "người có thân" (Trời kia đã bắt làm người có thân), tồn tại một thế giới vô hình, thế giới của linh hồn, "người không thân". Phải chăng đó cũng là điều an ủi chúng ta, nhất là đối với những ai tuổi tác đã trôi dần về những năm cuối của cuộc đời? (Trích trong báo Văn Nghệ số 51 ngày 17 tháng 12 năm 2011 trang 4 và 5.)
