Chân dung nhà thơ Phương Xích Lô
...Ngoài nghề đạp xích lô, v́ới cơ thể đàn ông đẹp, Phương thường xuyên được trường Đại học Nghệ thuật Huế mời làm người mẫu cho sinh viên học sáng tác. Cứ đứng một buổi được mấy chục ngàn, tuy có “nhột” chút đỉnh, nhưng không mồ hôi mồ kê như đạp xích lô. Có tháng Phương một buổi đạp xe, một buổi làm người mẫu, để có thêm tiền nuôi con.
Những ngày đó Phương ở gần nhà tôi, ngay trên dốc Bến Ngự. Phương có hai đứa con gái sinh đôi rất kháu khỉnh…
Cuộc đời Phương đang êm đềm “trên ba bánh xe lăn”, bỗng gặp một khúc quanh đến vực thẳm chết người. Phương có một người bạn thơ rất thân. Anh bạn hay đến nhà cùng Phương ngâm ngợi, chén tạc chén thù. Vợ Phương có tài đàn tranh. Phương làm thơ tặng vợ: Mười sáu bậc âm thanh kỳ diệu/ Đưa ta bay lên tận cung Hằng. Thế rồi người vợ mà Phương vô cùng yêu dấu, bỏ Phương, theo người bạn thơ ấy.
Nàng quyết liệt đ̣i Phương phải chia tay. Thế là Phương lủi thủi đạp xích lô về ở với mẹ ở phố Chi Lăng. Từ đó, ngày nào Phương cũng đạp xích lô đến thăm con, chở chúng nó đi ăn chè, ăn kem. Chia tay con, Phương lại về chỗ tôi uống rượu và khóc. Phương uống rượu v́ì buồn tủi, vì thương, vì giận. Phương bắt đầu nát rượu từ đó. Phương không đạp xích lô được nữa.
Thế rồi người vợ đi theo chồng mới vào Nam, mang hai đứa con gái của Phương gửi vào tu trong một ngôi chùa ở Bà Rịa Vũng Tàu (bây giờ hai đứa đã thành ni cô). Biết là vợ con đã xa ngàn dặm, thế mà ngày nào cũng đạp chiếc xe đạp cà tàng lên thăm lại hình bóng người thân nơi ngôi nhà xưa, rồi vào quán.
Có lần có đứa bé cạnh nhà tôi, hốt hoảng chạy vào lay vai tôi: “Bác Ngô Minh, cái chú gì mà hay vào nhà bác bị ngã trên đường tàu ngoài kia kìa!”. Tôi chạy ra, hoảng hốt thấy Phương đang nằm vắt ngang đường tàu hoả, chiếc xe đạp đè lên người. May chưa có chuyến tàu nào đi qua. Tôi đỡ Phương dậy, dìu vào nhà. Có lần đang đêm khuya khoắt, tôi đã ngủ say, bỗng nghe có tiếng ai gọi như từ âm phủ vọng lên: “Ngô Minh ơi…ơi!”. Tôi nổi da gà, ngỡ là “ma”. Định thần, mở cửa thì thấy Phương say đang ngã nhào trước cổng nhà tôi. Thì ra, Phương nhớ con, nhớ vợ, đang khuya cũng ngất ngưởng lên thăm lại chốn xưa!
Từ đó Phương như một người điên, đi lang thang ăn mày rượu của đời… Nhiều người ghét bỏ, xa lánh Phương. C̣òn với ai hiểu cảnh ngộ của Phương đều ứa nước mắt. Phương chỉ dở điên dở dại khi uống rượu. C̣òn khi làm thơ thì Phương lại trở lại là Phương xích lô dân dã, tinh tế và bản lĩnh.
Thơ của Phương làm trong thời gian cuối đời, đầy men rượu, nhưng cũng đầy đớn đau thân phận: Thưa em/Tôi đă khuyết rồi/ Đêm nao chú Cuội khèo rơi trái rằm (Thưa em). Hay: Ta say hề, đêm nay ta xỉn/ Đành mượn cỏ cây thế chiếu giường/ Ngạo nghễ gối đầu lên đỉnh Ngự/ Ngang tàng xuôi cẳng dọc sông Hương…
Ngày 2 tháng 6 năm 2001, Phương xích lô ra Thành cổ Quảng Trị thăm mẹ nhà thơ Nhất Lâm đang ốm nặng. Phương thấy trẻ con đang tắm trần truồng dưới mương Thạch Hãn. Thích quá, không biết mình đang ngất ngưởng rượu, Phương cũng nhào xuống tắm. Thế là Phương đi vĩnh viễn…! (51 tuổi). Trong cái túi xách cà tàng Phương để lại trên bờ có một vỏ chai đã khô rượu và hai bài thơ mới viết. Trong đó bài thơ "Chạng vạng" như là một lời cuối cùng: Chạng vạng đất/ Chạng vạng trời/ T́ình tôi chạng vạng trong thời xa em/ Mắt nhìn/ Chạng vạng hơi men/ Miệng đời chạng vạng/ Chê khen tiếng lời/ Tuổi tên chạng vạng/ Quên rồi/ Đường đi chạng vạng/ Biết nơi mô về...
Những câu thơ linh ứng như Phương biết trước cuộc ra đi của mình. Thơ Phương tiên tri: Sống lang thang chẳng cửa nhà/ Chết không đất táng làm ma phiêu bồng...
Mọi người biết Phương xích lô chứ ít người biết tên thật của anh. Người ta biết anh vì thơ anh hay, vì cuộc sống anh có lắm điều kỳ dị, kỳ quái, kỳ lạ.
Có người giận anh, rồi lại thương. Có người giận rồi xa lánh, hắt hủi. Tất cả bắt đầu từ sự say thơ, từ cú xốc đau đớn của số phận người đạp xích lô tài hoa, tài tử này.
Cách đây khoảng hơn 20 năm (tính từ năm 2207, theo bài viết của nhà thơ Ngô Minh - hai1957), hồi Tạp chí Sông Hương còn đóng gần cửa Thượng Tứ, một buổi sáng, có một chàng trẻ, đẹp trai, đạp chiếc xích lô đến toà soạn, rụt rè gửi lại mấy bài thơ chép trên những trang vở học trò nhàu nát, không đề bút hiệu, địa chỉ.
Nữ thi sĩ Lâm Thị Mỹ Dạ lúc này là biên tập thơ, hỏi tên thì chàng xích lô nói vọng lại: ”Em là Phương, dân xích lô”. Mỹ Dạ đọc thơ thấy hay, liền đề nghị in, ghi tên là Phương xích lô.
Thế là bút danh Phương xích lô lần đầu tiên xuất hiện trên một tạp chí danh giá của làng văn.
Năm 1992, Phương xích lô được bạn nghề góp tiền giúp anh in tập thơ "Những dòng sông" (in chung). Từ đó anh trở thành hội viên thơ của Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế.
Trên xích lô của Phương bao giờ cũng nhét một cuốn vở học trò màu cháo lòng và cây bút bi. Khi nào tứ thơ chợt đến là Phương dừng xe bên đường cắm cúi viết.
Word Cup France 98, báo Văn nghệ Trẻ thi thơ ngắn về bóng đá. Phương có bài thơ tứ tuyệt "Đá bóng" giành giải thưởng:
Em đá vào ta một trái buồn
Còn ta đá lại trái cô đơn...…
Năm 1998, báo Văn TP Hồ Chí Minh thi thơ lục bát, bài thơ "Tím" của Phương đã được ban giám khảo xếp giải:
Trưa nay chợt nhớ trưa nao
Trước/ Nhà em/ Tím/ Một màu băng lăng
Ai trồng rào dậu cản ngăn
Cho chúng mình/ Tím/ Vết hằn chia ly...…
Phương tự giới thiệu về mình:
“Tôi tên là Nguyễn Văn Phương
Tám mươi kiệt một tại đường Chi Lăng
Vợ tôi Trần Thị Lệ Hằng
Đầu lòng sinh được hai nàng xinh xinh”
(Theo blog nhà thơ Ngô Minh)
