Cả buổi tối hôm đó bà Page ngồi ở phòng đọc sách trong ngôi nhà trên đường Hanley Drive, không xua đuổi nổi sự buồn chán của cảnh cô độc. Tối đó Hannah được nghỉ, Dorothy bị cảm lạnh đi ngủ sớm, còn Catharine Bard, vợ ông bác sĩ, được bà mời đến uống cà phê và chơi bridge hai người sau bữa ăn tối, một lý do cáo từ yếu ớt rằng có người cô ở Tynecastle bất ngờ đến thăm.
Alice là một người thích thú những mối giao hảo bạn bè và không bao giờ chịu nổi những lúc cô quạnh. Trong hoàn cảnh hôm nay, tâm tính bà không được đặc biệt dễ chịu – bà cảm thấy bị bỏ mặc và coi thường – và vì không có ai đáng hài lòng hơn nên bà mong Henry về sớm. Anh ấy đi đâu thế này? Bà tự hỏi. Gần đây anh ấy hay đi đây đi đó, hoang lắm. Anh ấy không có mặt ở toàn soạn khi bà gọi điện thoại đến lúc bảy giờ. Thỉnh thoảng gặp ngày chị giúp việc nghỉ, anh ấy ăn tối ở Câu lạc bộ, nhưng vào lúc tám giờ, khi bà điện thoại người gác cổng, anh ấy cũng không ở đấy. Chỉ còn có thể - đáng lý bà phải nói chắc chắn chỉ còn – một chỗ: đó là Sleedon. Thế nào anh ấy cũng ra đó nữa. Thật quá tệ, anh ấy lơ là mình để chạy ra cái chòi ấy mỗi khi có dịp.
Alice đưa tay sửa lại chiếc gối kê lưng và vì không làm nổi trò ô chữ, bà lại cầm đồ thêu lên lần thứ ba. Nhưng mũi thêu nhỏ làm mỏi mắt – dù sao đi nữa thì bà đã chán sẵn cái mẫu thêu này rồi và quyết định đưa Hannah làm cho xong trong giờ rỗi. Để ổn định lại tâm trí, bà bày ra chơi bói bài một mình. Nhưng cũng không kết quả gì. Những nỗi thất vọng tối hôm nay khiến đầu óc bà rối tung lên. Rồi bị thúc ép bởi một ý tưởng tự thương hại, bà thả hồn vào một giấc mơ toàn những hồi tưởng lố lăng của thời đã qua chứ không phải những ước vọng cho tương lai. Bà ngồi đó tay vẫn còn cầm bộ bài, kỷ niệm xưa tràn về khi bà nhớ lại những ngày tháng của thời con gái lúc cuộc đời còn tươi sáng và vô tư l
Bà hạnh phúc biết bao hồi còn ở Banksholme, cái điền trang nhỏ cha bà đã tậu trong vùng East Lothian khi gia đình dọn đi khỏi Morningside Terrace, một nơi yên tĩnh và gần gũi thôn quê hết sức, với phong cảnh sông Forth và núi Bass Rock, thế nhưng không xa những cuộc vui ồn ào và thu hút của thủ đô [19] . Quan hệ bằng hữu của họ rộng và gồm những người cao sang quyền quý – người cha từ trước khi được bổ nhiệm vào Tòa thượng thẩm của Xcốtlen, vốn là một trong những thẩm phán nổi tiếng nhất của pháp đình Edinburgh – và mặc dù cái chết của người mẹ, lúc Alice mười bảy tuổi, như một bóng đen tạm thời phủ xuống ngôi nhà, chị Rose của Alice đã khéo léo tự thích nghi với những nhiệm vụ quản lý gia đình. Ồ, rồi tương lai mở ra đầy hứa hẹn. Có bao giờ Alice tưởng tượng được là cuộc đời mình rồi sẽ như thế này, hay cái đám cưới mà bà kỳ vọng rất nhiều sẽ đưa bà vào một nếp sống nhàm chán ở tỉnh lẻ, chẳng những không được đoái hoài đến mà con bị túng quẫn?
Những giọt nước mắt đau khổ chảy ra từ đôi mắt của Alice khi bà nhớ lại buổi gặp gỡ đầu tiên của mình – tuy không đoán trước được nhưng là tiền định – với Henry. Tại trường Đại học – nơi có thiếu nữ Alice theo học, không vì mục đích lấy bằng, mà chỉ vì lớp hội họa là cái “dấu chứng nhận” cho các cô gái có cùng thứ hạng trong xã hội như cô – cậu Henry không có một tí gì giống “băng” của cô, gồm tất cả những bạn trẻ lịch sự nhất trong khóa học. Họ vui vẻ biết bao khi tan buổi học sáng, tay trong tay và miệng líu lo như chim, họ đi bộ dọc phố Princes đến dùng bữa trưa tại nhà hàng MacVittie Guest’s, luôn luôn vào ngồi tại cái bàn tròn bên cửa sổ mà có phục vụ dành riêng cho họ. Cô ta là người ở Perth, tóc quăn màu đen – cô ta tên gì nhỉ? – Lizzie Dewar, vâng, đúng rồi, một cô gái dễ thương, cô ta còn luôn luôn nhớ đúng chỗ ngồi của Alice nữa. Rồi sau đó không bao giờ thiếu một trò thú vị và hấp dẫn: Alice thường phóng đi nơi này nơi nọ, thu xếp tổ chức một buổi khiêu vũ ở trường hay một buổi gặp gỡ giữa Hội hùng biện của trường với Đại học Queen Margaret.
Chính trong một cuộc tranh luận như vậy mà Alice lần đầu nói chuyện với Henry, lúc đó hãy còn là một cậu trai nhút nhát, ít nói và vụng về không được ai đếm xỉa tới – mặc dù cậu ta đã viết một hai bài hay cho tập san sinh viên. Vì lý do đó mà cô yêu cầu Henry đề nghị đề tài thảo luận và giúp vài ý kiến cho bài phát biểu mở đầu của cô – có trời mới biết cô không bao giờ giả vờ giỏi về mấy việc đại loại như việc này. Cậu ta làm cái việc được yêu cầu đó một cách sốt sắng đến nỗi cô muốn để ý tới cậu – cô biết được rằng cậu ở nhà trọ và sống một mình tự lập. Vì thế cô mời cậu đến Banksbolme.
Về sau, dĩ nhiên Henry được mời nữa và họ thường đi dạo với nhau cả buổi trên những sân golf ở Guhane nhưng không đánh golf vì cậu không chơi môn thể thao nào, mà chỉ nói chuyện thôi, lắm lúc về những điều kỳ lạ nhất. Thỉnh thoảng, khi trời đổ cơn mưa rào, họ sẽ trú mưa trong một túp liều hoang, ngồi với nhau ngắm dòng sông Firth. Cậu không thuộc mẫu người hay phô trưởng, điều làm Alice rất hài lòng, vì cô không bao giờ chịu để người khác lấn lướt... không bao giờ. Rồi sau đó họ sẽ uống trà, ăn bánh ngọt ở một quán nhỏ cậu ưa thích có tên là The Neuk, nằm trên con lộ North Berwick, cạnh nhà máy xay bột cũ.
Rồi họ sẽ về nhà và cha cô, vừa ở pháp đình Edinburgh trở về, hay vừa đi xong một vòng cao nguyên, nếu ông đi lâu hơn, sẽ vỗ vai Henry nói đùa: “Cậu thanh niên ơi, phải chăng đã đúng lúc cậu bảo tôi rằng những dự định cho tương lai của cậu thật đáng trách?” Rồi một già một trẻ ngồi thảo luận với nhau rất lâu về chính trị hay về sách vở, nhưng ông già đã moi ra ruột gan của bạn trẻ, và sau đó, khi Henry trở về chỗ trọ ở khu Belhaven Crescent, cô bắt gặp cha đang nhìn mình, thì ông mới nói: “Này Alice, cậu thanh niên đó có một chứa đựng đấy. Nếu con biết khôn thì nên bám sát lấy cậu ta.”
Và cô rất tin tưởng nơi Henry, mặc dù cô thấy rõ cậu ta không thuộc “týp” cô ưa thích. Tuy thế cô vẫn nghĩ có thể giúp đỡ cậu trong các quan hệ xã hội, cũng như trong các mặt khác, để tạo cho cậu một tên tuổi. Rồi thì ông cụ Robert Page thình lình ngã bệnh, khiến Henry phải từ giã mái trường đại học trở về Hedleston làm việc ở toà báo, thì vào phút chót trước khi lên đường, hai người đính hôn nhau. Nhưng than ôi! Lúc bấy giờ làm thế nào cô tưởng tượng được rằng, sau hơn hai mươi năm trung thành và tận tụy, cô sẽ bị chồng không ngó ngàng gì đến, thậm chí không biết tới sự hiện diện của cô trên cõi đời này.
Một lần nữa Alice lại suýt bật khóc thì bà nghe tiếng cửa trước mở. Bà chỉ vừa kịp tự trấn tĩnh lại dẹp bộ bài và cầm lấy đồ thiêu trước khi Henry bước vô phòng.
- Con bé đi ngủ lâu rồi. – Alice cố ý liếc nhìn chiếc đồng hồ trên lò sưởi đang chỉ mười giờ mười lăm, và nói thêm giọng tự kềm chế: - Em bắt đầu lo cho anh rồi đấy.
- Ở văn phòng anh người ta không cho em biết sao? – Ông ngồi xuống trong một dáng điệu mệt mỏi và lấy tay che mắt cho khỏi chói ánh đèn – Anh vừa đi Sleedon về.
- Biết ngay. – Xem chừng bấy nhiêu đã đủ, bà không nói thêm gì.
- David không có đấy. Cậu ta đi gặp bác sĩ Evans... tuy nhiên chắc không có gì nghiêm trọng. Để sáng mai gọi Scarborough hỏi. Nhưng Cora hơi suy sụp, tội nghiệp, cho nên anh đã ở lại chơi một chút.
Alice thêu nhanh vài mũi, nhưng hỏng hết.Mặc dù bà cúi đầu xuống, bà vẫn nghe máu dồn lên mặt. Thì ra ông ta đã ở đó suốt năm tiếng đồng hồ qua! Bà ráng giữ giọng mình nói bình thản:
- Chắc hẳn anh đã ở đó khá lâu.
- Vâng, anh tin là thế. Hai bố con đã đi dạo trên bến tàu, rồi con bé nài nỉ mời anh dùng bữa. Còn cho anh ăn một miếng bánh mì phết bơ thật ngon nữa. Và sau đó thì ngồi bên lò sưởi nói chuyện.
Lối nói bình thản, tự nhiên hầu như không có chuẩn bị trước của Henry khiến Alice nghĩ ông tìm cách lừa dối mình, và trong lòng bà giận sôi lên. Ít lâu nay bà hồ nghi rằng tình cảm của ông đối với Corathy vượt quá mọi khuôn khổ của lẽ phải. Ngay từ lúc con bé lần đầu tiên xuất hiện trước ngưỡng cửa với cái nhìn dịu dàng dán chặt vào Henry, với vẻ mời mọc “em muốn được yêu” trong ánh mắt, thì ông đã bắt đầu mê nó, bảo vệ nó, tặng nó các thứ, hoàn toàn làm hư hỏng nó. Nhưng hôm nay thì quả thật là ông đã đi quá xa. Sự việc ông đã ở với con bé trong căn chòi ấy, chỉ có hai người với nhau suốt buổi tối, trong khi bà bị bỏ mặc ở nhà là một điều tai tiếng không chối cãi được. Alice đã nhất quyết. Bà phải nói ra một lần chót rồi chận đứng chuyện đó luôn. Nhưng vừa nhìn lên bà bắt gặp ông đang nhìn mình chăm chăm một cách nhún nhường kỳ lạ. Bà chưa kịp mở miệng thì ông đã nói:
- Alice em... có một chuyện cần bàn với em... một chuyện làm ăn anh đang lo nghĩ. Bây giờ đã khuya, nhưng em có thể nán lại để anh nói không?
- Chuyện gì? – Bà hỏi ngay theo phản ứng tự nhiên và lúc đó quên vụ Cora.
- Em biết rằng... – ông ngập ngừng – khi anh mua ngôi nhà này, anh đã để đứng tên em. Anh muốn em có chút của cải. Bây giờ... anh đang cần em giúp đỡ. Anh đã chần chừ mãi vì thà anh làm bất cứ cách nào khác hơn là hỏi em... nhưng em biết rõ hiện nay anh đang phải đối phó với cái gì. Anh phải có sẵn tiền. Vậy nếu em ký văn kiện này thì anh sẽ cầm thế nhà lấy một số tiền đáng kể.
Mắt vẫn không rời bà, ông móc từ túi trong ra một tờ giấy và để lên đùi vuốt lại cho thẳng. Suốt cả một phút, Alice không thốt nên lời. Rồi một cơn giận ập tới khiến bà không kềm mình được nữa. Toàn thân bà run lên.
- Anh không tự thấy hổ thẹn sao? – Bà nói – Thậm chí nói ra một điều như thế...
Henry đang chống tay cúi đầu xuống.
- Vâng... theo một cách nào đó, anh cho rằng mình đáng hổ thẹn. Anh rất khổ tâm về việc này.
- Mà có thể anh rất vui thú. Có nghĩ gì về anh đi nữa thì em cũng không hề có ý nghĩ rằng anh có thể cho rồi đòi lại.
- Nhưng Alice, - Henry hơi nghiêng tới trước, nói một cách kiên nhẫn làm bà càng giận hơn bao giờ hết – dĩ nhiên em cảm thông hoàn cảnh hiện nay của anh.
- Phải nói rằng em có thông cảm! Những tháng qua, anh đã để mẹ con em lâm vào cảnh suy sụp điêu tàn... từ chối một đề nghị tuyệt vời mà đáng lý đã đưa chúng ta ra khỏi cuộc sống khốn khổ này mãi mãi, trong những điều kiện mỹ mãn nhất. Nhưng không, anh cứ muốn làm theo cái cách ngoan cố, ích kỷ của anh. Thậm chí bây giờ,vào lúc sắp phá sản rồi đời, anh thấy cũng chưa vừa ý. Anh còn muốn thíăn nhà, ném mẹ con em ra vỉa hè.
- Không, Alice...
- Ngôi nhà này là món bất động sản cuối cùng còn lại. Vậy mà anh còn ráng dụ em để cung nốt theo mấy cái kia.
Henry buông một tiếng thở dài khó nhọc.
- Alice, chuyện này khiến em đau lòng. Nhưng xin em ráng hiểu cho anh. Làm sao ai có thể chấp nhận cho kẻ khác bắt nạt và ngăn cấm các quyền tự do của mình? Thậm chí nếu anh có bị đánh bại, mặc dù anh vẫn có ý nghĩ sẽ không bị đánh bại, thì anh cũng phải theo tới cùng.
- Tới cùng, thế đấy! – Giọng bà đột nhiên đổi – Rồi em và Dorothy sẽ ra sao?
Ông nhìn đi nơi khác và không trả lời. Rồi bằng một giọng khác lạ như thể nói với chính mình, ông đáp:
- Ngay cả trong tình huống xấu nhất anh vẫn có khả năng lo cho cuộc sống của hai mẹ con em. – Ông ngừng một chút rồi nói tiếp: - Anh đã tưởng, là vợ anh, em sẽ nhìn vấn đề khác hơn kia.
- Là vợ anh! Anh có cư xử với em như vợ anh không, trừ lúc anh cần một điều gì đó nơi em? Suốt buổi tối em ngồi đây cô đơn trong khi anh ở cả mấy giờ liên tiếp với cái con Cora ấy ở Sleedon.
Ông chậm rãi sửa thế ngồi thẳng lên như thể không biết chắc bà ta muốn nói gì, rồi bất giác ngước đầu lên:
- Trời đất, em đang nói gì thế?
- Đừng giả vờ không biết. Em đã thấy nó nhìn anh bằng cặp mắt mở to, siết chặt tay anh khi anh cho cái gì đó, phải, nhìn anh mơ màng như anh là người đàn ông tuyệt vời nhất trên đời.
Henry có vẻ giật mình, nhưng nhanh miệng nói:
- Chuyện tầm phào, Alice ạ. Mà tại sao con bé lại không thể thích anh... và lại? Cora là con dâu của chúng ta mà.
- Thế là anh không phủ nhận điều đó?
- Anh không phủ nhận. Anh quý mến Cora vô cùng.
- Nói cách khác, anh yêu nó.
- Nếu em nói theo cách đó, vâng. Dù gì mặc lòng, Cora là người trong gia đình.
- Ôi cái cớ của anh! – Bà hầu như nghẹt thở, nhưng bà phải tiếp tục – Trẻ con cũng nhìn thấy tuốt. Anh không biết là anh tự dối mình sao... càng ngày càng dính dáng tới nó nhiều hơn?
Henry nhìn Alice vẻ nài nỉ.
- Thôi ta không nên cãi nhau, Alice ạ. Ta đã có quá đủ khó khăn rồi.
- Cãi nhau, anh gọi đó là cãi nhau trong khi em chỉ đứng ở vị trí của em và cố gắng cứu vớt anh. Em biết đàn ông đến tuổi anh thì như thế nào...
- Sao em có thể nói một điều như thế! – Henry đỏ mặt – Sau con cái, đến khi em muốn có phòng ngủ riêng, thì anh dồn hết tâm trí cho tờ báo. Thậm chí anh không hề ngắm nhìn một người đàn bà nào khác. Em thừa biết cái bầu không khí luân lý chúng ta thở trong thành phố nhỏ này... điều mà em ám chỉ thật không tưởng tượng...
- Đối với Cora thì không. – Alice bắt đầu run lên, lời nói tuôn ra càng lúc càng nhanh – Anh có thể nói em có thành kiến, nhưng chẳng bao giờ em thích nó được, nó có một cái gì đó... nó là một người đàn bà bình thường, và không biết có phải là người đàn bà đúng đắn không. Nó có quá nhiều dục tính... em có thể nói như thế, vì anh biết em rất ghét thứ đó. Nó có thể câu được bất cứ người đàn ông nào nó muốn. Nếu em không lầm thì nó ưng anh hơn David. Và em cũng không nghi ngờ gì, trong thâm tâm anh ưng nó hơn là em.
Miệng Henry há hốc ra vì kinh ngạc, rồi ngậm lại. Alice sợ hãi khi nhìn thấy bà đã xúc phạm ông đến thế nào. Mặt ông trắng bệch ra như thể đây là một điều ông thậm chí chưa hề nghĩ đến trước đó, nhưng giờ thì không bao giờ xua khỏióc ông được. Rồi đột nhiên bà không chịu đựng nổi gương mặt ấy lâu hơn nữa. Bà muốn thét lên; bà biết mình sắp sửa lên “cơn” và muốn thế. Hai mi mắt bà bắt đầu giật giật, má bà tóp lại. Bà cảm thấy toàn thân đang dần dần cứng đơ, và trước khi bà kịp đứng dậy thì hai gót chân bà đã giậm ầm ầm xuống sàn nhà.
Henry vội vàng chạy đến và cúi người xuống bà.
- Đừng làm ồn lên thế, Alice... em sẽ đánh thức Dorothy đấy.
- Ô... Henry... Henry...
- Bình tĩnh nào, Alice... em biết những lần lên cơn như thế này nguy hiểm cho em là dường nào.
Vừa nhìn thấy gương mặt tái xanh, lo lắng của Henry kề sát bà, Alice bỗng thấy xúc cảm của mình đổi khác đi, một sự đảo ngược lạ lùng và hoàn toàn đến nỗi bà choàng tay ôm quanh cổ ông.
- Mặc kệ em. Đáng đời em lắm. Em ghen, thiếu suy nghĩ... nhưng em phải... em phải nói... Henry, tha thứ cho em, em sẽ làm bất cứ điều gì cho anh... làm việc cho anh, nhịn đói chịu khát vì anh... vượt qua chốn hiểm nghèo... bất cứ gì. Anh biết em đã phải chịu những đau đớn như thế nào khi sinh con. Anh biết không, em đau đớn ghê gớm, em nhỏ lắm, Henry ạ. Bác sĩ Bard có thể cho anh biết. Người ta thường bảo sao... trong bóng đen của tử thần? Để vì anh đó, Henry. Kể từ lúc thấy anh trong giảng đường của giáo sư Scott, em biết anh chính là người em mong đợi. Anh còn nhớ tiệm trà The Neuk không. Henry, và những bãi đánh golf ở Gullane nữa? Em sẽ ký tờ giấy đó. Em muốn ký. Em muốn. Đưa ngay đi... và bút nữa, nhanh... nhanh lên.
- Để sáng mai, Alice ạ. Em kiệt sức rồi.
Tóc bà sút sổ ra; một cơn kích động khác dường như sắp xảy đến. Nhưng may mắn thay, Hannah vừa trở về sau một ngày nghỉ, đã để nguyên y phục đi chơi, vội vã chạy vào phòng. Chị nhanh trí mang đến thuốc ngửi cùng một ít giấm thơm, và lặng lẽ giúp Henry chận đứng cơn kích động, đưa Alice trở về trạng thái yên tĩnh.
- Ổn rồi đấy, thưa bà. – Chị giúp việc nói nhỏ nhẹ - Bà nằm yên một lúc rồi hẵng lên phòng ngủ
- Cám ơn Hannah. Chị tốt với tôi quá. – Alice thì thầm – Chị tốt với tôi vô cùng.
Bà mỉm cười nhìn Henry. Giờ đây tất cả đã đổi thay, trước tình cảm dịu dàng mọi người dành cho bà, Alice thực bụng muốn làm bất cứ điều gì Henry cần, ngoan ngoãn vâng lời ông trong hết thảy mọi thứ. Bà nằm nghỉ trên chiếc tràng kỷ thêm mấy phút nữa, rồi trong lúc Hannah xuống bếp hâm lại sữa, thì Henry đỡ bà lên lầu. Khi sữa được đem lên thì bà đã nằm trên giường. Bà bưng uống ngon lành, tay vẫn còn hơi run suýt đổ sữa xuống tấm đệm lông phủ giường. Sau đó bà uống thuốc brô mit Henry đưa. Rồi, khi Hannah đi khỏi, bà nói qua hơi thở:
- Tờ giấy, Henry.
Ông nhìn bà với một vẻ lạ lùng, rồi lặng lẽ lấy tờ giấy ra, mở nắp bút máy đưa cho bà. Alice nằm nghiêng tựa trên gối, ký tên mình vào chỗ đánh dấu chéo bút chì.
- Đây này, Henry. Anh xem em đã làm vì anh đó. Chúc anh ngủ ngon. Xin Chúa phù hộ anh.
Khi ông tắt đèn bước ra ngoài, bà nhắm mắt lại. Bà cảm thấy thư thái và đầu óc nhẹ nhàng, biết rằng mình đã làm xong bổn phận. Bà ngủ ngay lập túc, không quên đem theo vào giấc ngủ hình ảnh của Miss Taggart, cô gái già chủ phòng trà The Neuk trên con lộ North Berwick với chiếc trâm cài tóc bằng thạch anh Cairngorm hình lá gai.
