Vào buổi sáng ngày một tháng bảy Henry Page đến tòa soạn sớm hơn mọi khi. Hôm đó trời đẹp và hứa hẹn một ngày nắng gắt, gần đây thời tiết trở nên oi bức, những cơn nắng cháy da xen kẽ với những trận mưa rào thật mát. Việc làm trước tiên của ông, mau lẹ và máy móc, là xem kết quả thu nhập. Rồi ông hít một hơi dài khoan khoái. Doanh số bán cho thấy có tăng thêm nữa, mặc dù chỉ chín trăm số báo nhưng nó là dấu hiệu đi lên mà suốt tháng vừa qua đã khích lệ và giữ vững tinh thần ông. Với niềm hy vọng đang dâng lên, ông cảm thấy không còn nghi ngờ gì nữa – chiều hướng thuận lợi này không còn nhầm lẫn vào đâu được. Giá ông có thể giữ được thế này thêm ít lâu nữa thì coi như thoát hẳn.
Thế nhưng không ai hiểu rõ hơn ông rằng giữ công việc tiến triển như thế này là khó dường nào. Bốn tuần qua quả là ác mộng. Ông đã vượt qua bốn tuần kinh hoàng ấy bằng cách nào? Ngay cả với những biện pháp tiết kiệm gắt gao nhất – bằng cách tăng hết mức cái có, dùng mọi phương tiện đẩy lùi những đòi hỏi thanh toán nợ, sống giật gấu vá vai, sống bằng những hứa hẹn, trì hoãn và thiện chí của bộ biên tập, trông cậy ngày càng nhiều vào sự hỗ trợ kiên trì của Mailand – xem ra Page hầu như đã cùng đường. Tình huống chi mà ngặt nghèo lạ, ông chợt nghĩ với một cơn đau buốt trên đầu – ông gần như không còn chịu đựng nổi trò chơi bập bênh của hy vọng và sự bất ổn.
Ông nghe tiếng cô Moffatt đến và đang cởi măng tô ở buồng kế bên, nhưng mãi không thấy cô bước sang. Không chờ nữa, Page thu hết mớ thư từ chưa mở trên bàn cô, đẩy sang một bên những cái biết chắc là hóa đơn, xé mở chiếc phong bì dày đầu tiên đóng dấu bưu chính Manchester. Rồi ông nhăn mặt như bị kim châm. Bức thư của Công ty bột giấy và giấy Northern Mills, nhà máy đã cung cấp giấy in báo Ánh sáng suốt hai mươi năm qua. Nó lấy làm tiếc không thi hành được đơn đặt hàng ngày hai mươi lăm tháng sáu của Page.
Trong khi ông ngồi đó nhìn chằm chằm vào bức thư thì Moffatt bước vào. Nhiệm vụ thường xuyên của cô là theo dõi việc cung cấp giấy in; sau khi được Fenwick báo số lượng cần dùng thì cô gởi đơn đặt hàng và một tuần sau hàng được giao đến nơi. Page nói mà không nhìn lên:
- Gọi cho tôi nói chuyện với ông Spencer ở công ty Northern Mills.
- Chiều hôm qua không thấy giao giấy in, tôi đã thử gọi ông ta... họ bảo không có ông ta.
- Không có? Ông ấy nghỉ phép chăng?
- Tôi không tin.
Giọng điệu của cô làm Page ngẩng đầu lên.
- Quay cho tôi số đó đi.
Trong vài phút Page liên lạc được với thành phố Manchester. Tất nhiên là không tìm thấy Spencer đâu cả, và ông buộc lòng nói chuyện với ông trưởng phòng kế toán, ông này một mặt từ chối mọi trách nhiệm, một mặt cương quyết trả lời rằng nhà máy không thể giao hàng.
Page bỏ máy xuống, vô cùng hốt hoảng. Giấy in... ông phải có giấy in... không có thì sẽ không in được chữ nào cả. Moffatt vẫn ở đó, nhịp nhịp bút chì trên tập viết tốc ký, cố tình nhìn tránh đi chỗ khác, chờ ông với một vẻ chịu đựng đau khổ. Sự căng thẳng bấy lâu nay đã tác hại đến cô – trông cô đã gầy xuống, héo hắt đi và khó chịu hơn bao giờ hết. Mặc dù cô vẫn tiếp tục làm việc một cách dẻo dai và tận tụy, nhưng tính khí cô giờ thường cáu bẳn và thái độ đối với Page lắm lúc căng thẳng tới mức độ gần như công khai thù nghịch.
- Chắc ông hiểu, họ chỉ muốn tiền của họ thôi. – Cô nói với giọng lãnh đạm như thể nhắc nhở ông một điều sơ đẳng nhất.
- Chúng ta trả tiền họ bao giờ?
- Lần cuối cùng vào cuối tháng tư. Nhiều lần họ gửi giấy giục thanh toán. Một số tiền lớn.
- Bao nhiêu
- Tôi đã cho ông con số chính xác tuần trước.
- Tôi biết cô có đưa. Nhưng tôi làm thế nào nhớ đủ mọi thứ trong đầu được.
- Một ngàn chín trăm sáu mươi lăm bảng mười si linh. Tôi lấy hóa đơn trong hồ sơ ra nhé?
Ông không cần nhìn vào sổ ngân hàng cũng biết trong trương mục của Ánh sáng tại ngân hàng còn đúng bảy trăm lẽ chín bảng năm xu. Bên cạnh đó là tiền lương của công nhân máy in đã trễ hạn một tuần và một số nhân viên phát hành bị trễ lương hai tuần. Cả hai Poole và Lewis đều tình nguyện không lãnh lương cho đến khi thông báo lại, còn Mailand ngoài việc cho tòa soạn vay hai trăm bảng đã không lãnh đồng nào từ bốn tháng qua.
- Hỏi Fenwick xem ta, còn bao nhiêu giấy.
Moffatt đi và quay trở lại hầu như tức khắc.
- Chỉ vừa đủ dùng trong tám ngày. Không hơn. Vét sạch kho đấy.
- Vô lý. Sao không ai bảo cho tôi biết?
- Ông ra lệnh cắt giảm chi phí tối đa... để chạy thêm ba tuần nữa. Chính vì thế chúng ta còn rất ít.
Sự thật là như thế; ông bị lâm vào tình thế này chỉ vì thiếu tiền. Page cắn mạnh vào môi để nén một tiếng rên, rồi ngồi moi óc cố tìm cách giải quyết hay nhất. Mặc dù chế độ phân phối giấy in báo theo chỉ tiêu đã được bãi bỏ và thay thế bằng chế độ hiệp hội, tình thế vẫn còn khó khăn. Thậm chí nếu ông có sẵn tiền thì vẫn còn nhiều tuần mới liên hệ được với một hãng khác. Ông phải đích thân đi gặp Spencer mới được.
- Xem cho tôi giờ giấc chuyến xe lửa sớm nhất đi Manchester.
- Ông không đi được đâu. Sáng nay có đại diện công nhân xưởng in đến gặp về việc chậm phát l
- Tìm cách dời ông ta lại... ít nhất là đến tuần sau.
- Ông ta có thể dẫn anh em công nhân đến.
- Không đâu nếu cô bảo tôi sẽ tiếp ông ta vào thứ hai.
- Rồi cái gì sẽ xảy ra vào thứ hai?
Câu hỏi của Moffatt như tát nước vào mặt Page. Bằng một cố gắng tột bậc Page tự kềm mình không quát tháo cô ta.
- Đưa giùm tôi bảng lịch trình các chuyến tàu hỏa.
Tàu tốc hành buổi sáng đã chạy rồi, và vì lẽ mãi đến tối mới có tàu nhanh, buộc lòng ông phải đi một chiếc địa phương. Cuộc hành trình chậm chạp đưa ông đến Manchester vào lúc một giờ rưỡi; ông đi thẳng đến nhà máy nằm trên đường Rose.
Tại đây ông làm quen biết hầu hết nhân viên văn phòng và thường đi thẳng vào phòng ông quản lý. Nhưng hôm nay người ta yêu cầu ông ngồi chờ trong phòng trưng bày hàng mẫu. Ông ngồi chờ được mười lăm phút thì cánh cửa bật mở và Spencer bước vào.
- Tôi mong anh không đến thì hơn, Henry ạ.
- Việc gì thế này?
- Anh ráng bình tĩnh giùm. Ngồi xuống đi.
Spencer kéo một chiếc ghế ở bàn cạnh Page. Ông ta là một người to lớn, gần đến tuổi về hưu, cử chỉ chậm chạp, có vẻ chất phác và ăn nói chậm rãi. Ông ta như không tìm ra lời để nói, nết mặt biểu lộ vừa lo lắng vừa lúng túng.
- Tôi tránh gặp anh. Vì thế tôi bảo họ đừng để anh lên đây.
- Sao lại đừng
Ông ta lấy ta phủi một hạt bụi tưởng tượng trên bàn.
- Một người như tôi phải nói điều này với một người như anh thì thật là khó, Henry ạ. Tôi có nên nói ra không?
- Tôi biết tôi có chậm trễ đôi chút – Page đỏ mặt – Nhưng dĩ nhiên tên tuổi tôi còn. Nhiều lúc anh đã từng cho thiếu cả sáu tháng kia mà.
- Bây giờ khác hết rồi.
- Tôi không hiểu có gì khác. Anh biết anh sẽ được thanh toán đầy đủ mà.
- Thật không?
Page nghe dòng máu nóng của sự nhục nhã bừng bừng trên mặt.
- Tôi nhìn nhận chúng tôi có nhiều khó khăn tạm thời, nhưng chúng tôi đang đi lên lại. Xin anh nới rộng cho chúng tôi một chút trong việc thanh toán. Dù sao chúng tôi cũng là một trong những khách hàng lâu đời nhất của Northern Mills.
- Chúng tôi biết điều đó. Chúng tôi cũng không thích tình thế này như anh vậy thôi. Nhưng vào thời buổi khó khăn hiện nay công việc là công việc, nguyên tắc là nguyên tắc. Theo quy định của hiệp hội, chúng tôi không được tiếp tục cung cấp cho một con nợ lớn. Đó là lệnh của hội đồng quản trị công ty, nên không thể làm trái. Bàn cãi thêm không ích gì, Henry ạ, đó là chung quyết rồi.
Page im lặng, trừng mắt nhìn Spencer cố gắng kềm chế những xúc động và ý nghĩ của mình. Nhưng lúc đó ông bị nó át hẳn. Cuối cùng ông mới nói:
- Tôi phải có giấy. Chỉ đủ cho tôi qua khỏi cơn bế tắc này để thanh toán nợ cho anh. Tôi có thể mua giấy ở đâu?
Spencer nhún vai.
- Không biết ở đâu thật, mặc dù anh thừa biết tôi muốn giúp anh – Ông ta suy nghĩ một lúc rồi nói mà không mấy tin tưởng điều mình nói ra – Trong thành phố này có vài chỗ, đâu anh thử xem. Họ là những nhà bán sỉ. Để tôi ghi ra giấy.
Ông ta lấy trong túi áo một cây bút chì ngắn và viết hai tên cùng địa chỉ.
- Tôi lấy làm tiếc tình hình công việc đã ra nông nỗi này. – Spencer nói – Hy vọng giữa chúng ta không có phiền muộn gì với nhau.
Ông ta đứng lên, chia tay ra; Page bắt tay, nói một tiếng chào từ biệt ngắn ngủi rồi đi ra ngoài.
Và giờ đây Page bắt đầu một buổi chiều mà dù có trí tưởng tượng phong phú nhất ông cũng không hề thấy trước được. Cuộc tiếp xúc với Spencer đã dẫn ông đến một trạng thái kích động thần kinh càng lúc càng trở nên dữ dội. Tất cả những lo âu khác đều thành vô nghĩa trước sự kiện đau đớn là trừ phi làm được một điều cụ thể, tờ Ánh sáng phương Bắc sẽ phải đình bản trong vòng mười ngày nữa. Ngọn lửa đang đốt cháy tâm can ông là nhu cầu nóng bỏng ngay lúc này phải tìm cho ra một lượng giấy in đủ để vượt qua cơn khủng hoảng cuối cùng này. Các dàn xếp khác có thể gác lại làm sau. Nhưng, trong trạng thái tâm trí bất ổn, tất cả cái đó đều dường như xa xôi và hư ảo. Điều có ý nghĩa hệ trọng bậc nhất là sự chắc chắn ngay bây giờ.
Ông đi đến địa chỉ thứ nhất Spencer cho – nó nằm xa tít ở rìa phía đông của thành phố - và thấy đây là một nhà bán sỉ có uy tín. Nhưng rủi thay họ đã bán sạch hàng tồn kho vào đầu tuần trước và không thể hứa hẹn có hàng để giao gấp. Do đó Page đi tìm địa chỉ thứ hai, và sau nhiều khó khăn ông đến một nhà kho to lớn nhưng hư hỏng nặng trên đường Hassocks. Chỉ nhìn qua nhà kho và chủ nhân của nó cũng đủ hiểu – cả hai đều bốc mạnh mùi chợ đen. Nhưng ông ta có giấy, và trong cơn thiếu giấy ngặt nghèo này thì bất cứ cái gì khác đều không thành vấn đề. Sau một màn nói thách và trả giá kéo dài như không bao giờ dứt và một chuyến kéo nhau đến làm việc tại ngân hàng của người bán, nơi đó Page điện thoại yêu cầu Holden gửi cho một ngân phiếu có bảo chứng trị giá sáu trăm năm mươi bảng, ông mua được mười hai tấn giấy in báo mà bên bán bảo đảm giao hàng trong thời gian hai ngày.
Khi xong chuyện mua bán này thì đã gần ba giờ. Ông không tìm được tắc xi nên phải vội vã đi bộ ra nhà ga đón chuyến tàu tốc hành ba giờ mười. Ông leo lên tàu vừa đúng lúc nó bắt đầu di chuyển khỏi sân ga, và tìm ngay một góc ngồi vì đã mệt lả.
Ôngkiệt sức và thở không ra hơi, nhưng ít ra hài lòng đã hoàn thành công việc. Ông giở mũ, lấy khăn tay lau trán và nghỉ cho thư giãn. Mấy phút trôi qua ông vẫn bình thường không có gì, rồi bỗng nhiên ông bắt đầu cảm thấy là lạ trong người. Mặc dù hơi thở đã điều hòa trở lại nhưng ông thấy choáng, và bên trong cánh tay trái ra đến tận đầu các ngón tay, một cơn đau nhức kỳ lạ bắt đầu hành hạ ông. Nó là cái đau nhói kéo dài như đau răng. Mới đầu ông tưởng bị bong gân trên vai làm cánh tay đau buốt, nhưng khi cơn choáng cứ tăng dần kèm theo nhịp tim đập nhanh hơn, ông mới vỡ lẽ rằng, suốt một ngày nhọc nhằn hôm nay, ông đã ép quả tim mình làm việc quá độ. Theo một bản năng tự nhiên, ông lần túi tìm mấy viên nitrôglixêrin thì mới hay trong lúc hấp tấp hồi sáng ông đã đi mà quên mang theo. Trong tình huống này không có cách nào khác hơn nằm yên, nhắm mắt lại, và vì biết có bao nhiêu cặp mắt tò mò của hành khách trong toa đang nhìn mình, ông ráng không để mình thành trò hề cho mọi người.
Bằng một cách nào đó Page đã về được đến ga Hedleston an toàn. Sau khi ông bước ra khỏi tàu, không khí trong lành trên sân ga đã giúp ông hồi sinh. Ông đón tắc xi về tòa soạn. Ông phải cho mọi người biết đã lo được giấy in để họ yên tâm và ông biết sau khi uống hai viên thuốc ông sẽ khỏe khoắn lại. Vào bên trong tòa nhà Ánh sáng , ông thận trọng leo lên những bậc thang rồi mở cửa phòng mình. Có Moffatt ở đấy, cô đang xếp vài thứ giấy tờ vào hồ sơ một cách không đầu đuôi gì cả.
- Mời giùm Maitland đến gặp tôi. – Rồi không thấy cô nhúc nhích để đi, ông nói tiếp – Tôi đã lo xong vụ giấy in rồi.
Cô chậm rãi quay lại, nét mặt cô lạ lùng đến nỗi ông khựng lại.
- Lẽ ra ông khỏi mất công đi hôm nay.
- Cô định nói gì thế?
- Hồi sáng này nếu ông xét hết thư tín thì chắc ông đã nhìn thấy cái này. – Cô bước lại bàn với một vẻ mặt u ám và đẩy về phía ông một bức thư, rồi không để ông kịp nhìn nó nữa, tiếp tục nói bằng giọng đều đều như không còn sinh khí: - Họ đã mua cái mặt bằng xưởng in và yêu cầu ban công chánh tuyên bố tạm đình chỉ sử dụng. Chúng ta không sử dụng được nhà xưởng ấy trong ít nhất ba tháng, chờ chủ mới sửa chữa cho đúng yêu cầu. Giờ thì điện nước bị cắt hết rồi. Họ đặt một nhân viên túc trực tại cửa ra vào. Chúng ta thế là xong.
Phải một lúc lâu sau thì thông tin về biến cố mới nhất này mới truyền vào tới trong não bộ của Page. Khi nó vào đến nơi thì lập tức cơn choáng của ông trở lại. Trong phòng không có gì quay cuồng, nhưng ông thấy mình quay mòng mòng, rồi như một con quay, cuối cùng đã ngã.
