Cô Moffatt đang vô hồ sơ những phiếu đăng ký báo dài hạn mới gởi về thì hai người khách bước vào. Page bảo cô thư ký ra ngoài và mời khách ngồi. Smith kẹp chiếc cặp da giữa hai đầu gối, vừa mở nút áo khoác vừa nhìn nhanh về phía Page, lập tức y có ấn tượng tốt về người chủ tờ Ánh sáng phương Bắc . Y thấy đó là một người đàn ông hơi nhỏ thó, có vẻ suy tư, trầm lặng, ở vào độ tuổi khi người ta bắt đầu to ra ở vòng eo và tóp lại ở phía trên. Đôi mắt màu nâu sẫm, cùng màu bộ đồ vét ông đang mặc, như tỏa ra hơi ấm và có vài nếp nhăn ở khóe. Cảm thấy phấn chấn, Smith ngồi xuống, tằng hắng lấy giọng bắt đầu bằng vài nhận xét vui vẻ, rồi khéo léo chuyển vào trọng tâm.
- Thưa ông Page, - y nói - tôi xin phép được nói rằng chúng tôi đến đây với tấm lòng rộng mở và tinh thần thân thiệt nhất. Dĩ nhiên ông đã biết lý do chúng tôi có mặt ở đây. Nhóm Somerville rất chú ý đến tờ báo do ông ấn hành.
Page dường như suy nghĩ trong giây lát.
- Điều tôi không thể hiểu là tại sao có sự chú ý đó đến tờ Ánh sáng.
Vì thấy rõ là Page không biết gì về kế hoạch N.R.U sắp tới, Smith hiểu rằng y không có nhiệm vụ cho ông ta biết. Y chỉ đáp một cách thành thực:
- Chúng tôi muốn mở rộng thêm. Ngoài ra chúng tôi còn được biết danh tiếng tờ báo của ông, thưa ông Page.
- Ông có tin rằng điều đó tốt không?
- Có, thưa ông. - Đây đúng là dịp tốt để khen tặng - Chúng tôi cho rằng Ánh sáng phương Bắc chắc chắn là tờ báo hàng đầu trong chủng loại của nó.
- Vậy thì tại sao tôi phải bán nó đi?
- Thưa ông Page, để tôi nói ông nghe.- Smith nghiêng mình về phía trước, nói giọng chậm rãi và lôi cuốn - Cho đến nay, nhờ những hoàn cảnh đặc biệt ông đã khả dĩ đứng vững bên ngoài cuộc cạnh tranh ác liệt giữa các nhật báo lớn ở Luân Đôn. Nhưng tình hình đó không thể kéo dài lâu hơn- Tôi không đồng ý. Hiện nay chúng tôi không phải chỉ giữ vững được chỗ đứng của mình. Những số liệu mới nhất cho thấy một sự gia tăng bốn ngàn số báo so với cùng thời kỳ năm ngoái. Số lưu hành của chúng tôi bây giờ là tám mươi ngàn, trong khi đó, tôi xin hỏi, liệu các ông có bạn được hơn chín ngàn số Gazetle trong vùng này không. Còn như tờ Globe của Mighill thì mỗi ngày họ đưa đến đây dưới bảy ngàn số mà phần lớn sau đó phải chở về Luân Đôn.
- Nhìn nhận là đúng thế. Thưa ông Page, chúng tôi biết rằng ông thành công và không đánh giá thấp thành tích của ông trong cố gắng cầm cự giữ vững đồn này. Thế nhưng thời cuộc đang diễn biến chuyển nhanh lắm. Hiện nay với những tiến bộ kỹ thuật lớn lao, phương tiện vận chuyển đường sắt đặc biệt và đường hàng không, và trên hết tất cả, quyết tâm của chúng tôi muốn bành trướng, thì sự cạnh tranh chắc hẳn sẽ gay gắt hơn nhiều. Ở các tỉnh nay chỉ còn nửa chục tờ báo độc lập kiểu của ông, và tôi cam đoan rằng trong vòng hai hay ba năm nữa chúng sẽ bị sát nhập hết.
- Những tờ kia có thể bị, chứ Ánh sáng phương Bắc thì không.
- Lẽ dĩ nhiên là ông tự tin, thưa ông Page. Nhưng mặc dù tôi không thích nhắc lại chuyện xa xưa, chắc hẳn ông chưa quên cái năm mà chỉ riêng vùng Midlans không thôi có năm tờ báo tỉnh bị quét sạch.
- Và hàng mấy trăm công nhân, trong đó có hơn một trăm nhà báo, bị quẳng vào đống giấy vụn.
- Đúng như thế, thưa ông. Hãy lấy thêm ví dụ Hanbridge. Mới cách đây ba năm, ở đó có một tờ báo buổi sáng, hai tờ buổi chiều và một tuần báo. Bây giờ chỉ còn lại một tờ buổi chiều, mà cũng không do người địa phương làm chủ như trước kia.
- Hanbridge không phải là Hedleston.
- Ông Page, xin ông bình tĩnh thì ông sẽ thấy rằng, thật ra tôi ở cùng phía với ông. Chắc ông còn nhớ trường hợp tờ West Country Bulletin hồi năm ngoái.
- Nhớ quá rõ đi chứ. Thật độc ác!
- Lẽ dĩ nhiên ông nhớ chính là nhóm Jothan, không phải chúng tôi, phải chịu trách nhiệm. Nhưng đó là một vụ rất buồn… một tờ báo nhỏ chống chọi một tổ lớn và giàu có ở Luân Đôn, nhiều người mất kế sinh nhai, những cổ đông địa phương sạt nghiệp. Tất cả chỉ vì ngay từ ban đầu người ta không dùng đến một chút đầu óc thực tiễn. Bây giờ tôi thấy dường như không có người khôn ngoan nào còn muốn trông thấy cảnh đó tái diễn.
Page nhìn thẳng vào Smith khiến y nghĩ rằng y đã đi quá xa.
- Có phải đó là một lời hăm dọa?
- Ông Page thân mến ơi, - Smith nói nhanh - không có gì xa sự thật hơn. Tôi chỉ cố gắng vạch rõ rằng tình hình hiện tại lại có thể thuận lợi biết chừng nào cho lợi ích riêng của ông. Còn bây giờ, xin ông vui lòng lưu ý cho. - Y mở chiếc cặp lấy ra một xấp giấy tờ, mắt lướt trên những con số y đã thu thập được từ nhiều nguồn khác nhau suốt ba tuần qua về trị giá của nhà máy, thiết bị, tài sản linh tinh và khách hàng. Rồi y nói tiếp: - Chúng tôi phỏng định toàn bộ tài sản trị giá bảy mươi lăm ngàn bảng. Dĩ nhiên con số đề nghị ban đầu chỉ là ướm thử thôi. Giờ tôi đã được cho phép nhân đôi con số ban đầu và đề nghị chắc chắn với ông là một trăm ngàn bảng cho tờ Ánh sáng phương Bắc .
Page không trả lời ngay. Ông cứ nhìn hết người này sang người kia cho đến lúc Smith chắc mẻm trong bụng rằng ông sẽ chấp nhận. Xong ông mới nói, giọng ôn tồn:
- Tôi không có gì phải đôi co với quý ông. Hai ông chỉ làm công việc của mình. Tuy nhiên… hai ông phải hiểu rõ cái gì đang xảy đến với làng báo chúng ta ngày nay. Một vài nhóm thế lực có tham vọng mở rộng đế quốc của chúng bằng mọi giá, đã vươn tay đến mọi tờ báo chúng muốn, không ngoài mục đích tăng số lưu hành và bán hạ các đối thủ trong cuộc cạnh tranh ráo riết hiện nay.
Smith suýt nói chen vào thì Page đã tiếp tục:
- Tất cả chúng ta đều biết sức mạnh của báo chí… để làm điều tốt cũng như điều xấu. Sức mạnh đó không lường được. Nó có thể tạo ra hay xóa đi một nhân vật, dựng lên hay lật đổ một chính phủ, thậm chí nó còn có thể, ôi lạy Chúa, châm ngòi một cuộc chiến tranh. Chính sự áp dụng không kềm chế và vô trách nhiệm quyền lực này, vào những mục đích xấu xa bởi một số tờ báo có số lưu hành toàn quốc lớn, là điều đáng nguyền rủa của đất nước này hiện nay. Và trong tương lai nó còn dám dẫn đến sự sụp đổ toàn bộ nữa
Trong lúc Page nói, Nye càng lúc càng trở nên bồn chồn. Biết rằng trình bày khía cạnh tài chính của đề nghị là công việc của Smith và vốn hoài nghi rằng Page sẽ chấp nhận đề nghị ấy ngay, nên cho đến lúc ấy hắn đã cố tình không nói gì, chỉ im lặng ngồi trong ghế bành, cổ áo khoác lật lên, vẻ mặt dửng dưng. Nhưng bây giờ hắn bỗng nhiên xen vào.
- Tôi giả dụ rằng ông miễn trừ cái sản phẩm trong trắng của riêng ông ra khỏi vụ sụp đổ đó.
- Phải. - Page bình tĩnh đáp - Trong phạm vi nhỏ hẹp của nó, nó noi theo những tờ báo lớn còn giữ đúng phương châm của chúng - những tờ báo dẫn dắt và giáo dục quần chúng và cố gắng tạo ra những công dân thông minh, chứ không phải một dân tộc bán khai nuôi dưỡng bằng một thức ăn tổng hợp gồm tình dục, tin giật gân và chuyện xấu xa bỉ ổi.
- Ông có vẻ không thích tình dục.
- Không, khi hết ngày này đến ngày khác người ta ném nó vào mặt tôi trong bộ đồ hai mảnh.
- Thôi, chúng ta không cần gì phải tranh cãi. - Smith vội vã nói để làm dịu sự căng thẳng.
Nhưng Nye bắt đầu nhỏm dậy.
- Tôi xin thưa với ông rằng - hắn nói với một nụ cười mỉa - vì có thể nó chưa xâm nhập vào tổ ấm khép kín và trinh nguyên của ông, chứ nhiều công dân của chúng ta rất thích gái mặc áo tắm hai mảnh, họ thích mơ được ngủ với mấy cô gái ấy thay vì với mụ già mập ú ở nhà. Tình dục và tiền bạc là hai mục tiêu chính của nhân loại. Tại sao phải trốn chạy nó? Ông nên nhớ rằng không có gì bán báo chạy bằng một chuyện ngoại tình hấp dẫn. Cứ cho họ đọc thứ đó. Ông thử nghĩ xem một người công nhân cần gì khi ngồi uống trà vào lúc sáu giờ sáng bên ngoài trời sương mù? Chắc hẳn không phải bài thuyết giảng ổn ào, lưu loát do ông dọn ra, mà chính là món ăn thơm phức gia vị chúng tôi bưng đến cho hắn trong tờ Gazetle.
- Quả thật như vậy. Cho nên các ông mới kích động anh ta, như đã làm thứ hai vừa qua, bằng ba tử thi máu me.
Mặt Page hơi tái đi vàch máu cổ đập nhanh lên, nhưng khi cầm lấy những mảnh cắt báo trên bàn giấy, ông vẫn giữ được bình tĩnh.
- Tôi có vinh dự được các ông nghiên cứu những số báo của tôi. Về phần tôi, tôi cũng sưu tập một số bài trích từ báo của các ông trong bốn ngày qua. Đây chỉ là một vài tựa đề: GÁI MONMARTRE KHỎA THÂN QUYẾN RŨ DU KHÁCH CÔ ĐƠN, CÔ DÂU THẸN ĐỎ MẶT VÌ BỊ PHÁT GIÁC SONG HÔN, THANH NIÊN DU ĐÃNG TEDDY BOYS THÍCH DÙNG NƯỚC HOA, NỮ VŨ CÔNG THOÁT Y VÀO TU VIỆN, ĐÀN BÀ SÁU MƯƠI SINH ĐÔI, NỮ Y TÁ BỊ TẤN CÔNG KHÔNG GIẢI THÍCH ĐƯỢC VÌ SAO KHÔNG CÓ THƯƠNG TÍCH, ĐÀN ÔNG CUỒNG DÂM LÊN CƠN, NỮ NÔ LỆ DA TRẮNG TRONG HẬU CUNG, NỮ ĐIỆP VIÊN TÓC VÀNG QUYẾN RŨ MỘT QUỐC VƯƠNG, GÁI GIÀ TUYÊN BỐ ĐỒNG TRINH SAU KHI SINH CON GÁI - CÔ TOMKINS NÓI CHƯA HỀ CÓ NHÂN TÌNH, ĐÀN ÔNG CÓ VỢ ĐỔI GIỐNG TÍNH TRỞ THÀNH ĐÀN BÀ… Tôi sẽ không tiếp tục với những thứ ngu xuẩn nhưng độc hại đó của các ông. Tôi chỉ muốn nói thẳng với các ông rằng, ngay cả khi túng cùng phải bán, thì tôi cũng sẽ không bán cho tờ Gazetle .
- Thôi đi ông Page ơi. - Smith ngồi trên mép ghế bành, tỏ ra thật sự sốt ruột; mọi việc dường như diễn ra trái hẳn sự mong đợi của y - Chúng ta không nên vội vã thế. Ông cứ suy nghĩ vài ngày đi cho chín chắn.
- Không, quyết định của tôi đã là chung cuộc.
- Vậy thì, - Nye nói - chúng tôi tin chắc rằng ông sẽ có thêm một sự cạnh tranh nho nhỏ. Và cứ tin tôi đi, nó sẽ hơi gay gắt và mãnh liệt đấy.
- Thưa ông Page, tôi e rằng ông đã chạm phải một sai lầm nghiêm trọng. - Smith ném về phía Nye một cái nhìn trong một cố gắng chậm trễ buộc hắn phải câm miệng lại.
- Chúng tôi hoàn toàn quyết tâm làm ăn tại đây bằng những phương tiện công bằng và hợp pháp. Chúng tôi đề nghị mua với một giá cao nhất. Ông khước từ. Do đó chúng tôi buộc phải bắt tay làm một tờ báo đối lập. Đây là một nước tự do. Chắc ông cũng nhìn nhận rằng chúng tôi hoàn toàn có quyền bước vào.
- Các ông có quyền, - Page nói, còn chậm rãi hơn khi nãy - nhưng các ông sẽ không bao giờ thành công. Trước tiên, dân số chúng tôi ở đây không đủ để nuôi sống hai tờ báo. Và thứ hai, tờ Ánh sáng đã ổn định gốc rễ vững chắc, không tờ báo nào đánh bật nó được. Các ông có biết không, chúng tôi đã có mặt từ năm 1769 khi tờ báo được Daniel Page sáng lập. Daniel Page là người đã chiến đấu với Wilkes ch tự do báo chí và quyền được in các báo cáo của Quốc hội… Rồi James Page, ông cố của cha tôi, lãnh đạo cuộc đấu tranh nhằm bãi bỏ sắc thuế báo chí bất công - sắc thuế đánh lên trí tuệ của người dân, ông ta gọi thế - và vì thế mà bị truy tố. Không, không, các ông không bao giờ nên làm như thế. Tôi khuyên các ông đừng thử làm điều đó.
- Ông cứ chờ xem - Nye nói - Nếu ông muốn đánh cược, tôi xin đặt hai ăn một rằng ông sẽ phải đóng cửa trong mười tám tháng nữa.
- Tôi không đánh cược. Và ông cũng không thể dọa tôi. Tại đây ông không thể bắt tay xây dựng một tờ báo từ chưa có gì cả.
- Ông hơi sai rồi đấy, thưa ông Page, tôi lấy làm tiếc phải bảo ông như thế - Smith nói - Chúng tôi có những phương cách và phương tiện mà tôi e rằng ông chưa được biết đến. Ông hãy đổi ý đi, tôi van ông.
- Không - Page lắc đầu.
Cả ba im lặng. Smith thở ra một hơi dài và đứng dậy.
- Thưa ông, tôi lấy làm buồn chúng ta không đạt được một thỏa thuận và phải trở thành đối đầu nhau, vì xin ông cho phép tôi nói như thế, mặc dầu cuộc gặp gỡ của chúng ta ngắn ngủi, nhưng phải nói tôi thích và kính trọng ông. Và tôi xin hứa với ông một điều - là chúng tôi chiến đấu chống ông một cách công khai và ngay thẳng. Chúng ta có thể bắt tay nhau về điểm đó chứ?
Smith chìa bàn tay ra, và khi Page đưa tay ra, thì y nắm lấy và lắc lắc. Dĩ nhiên Nye không tỏ ra lịch sự như vậy. Hắn đốt một điếu thuốc, bỏ que diêm đã tắt vào giỏ đựng rác để trong góc và bước đi trước Smith ra khỏi cửa.
Vừa ngồi vào xe, Nye liền trút ra mấy tiếng chửi rủa:
- Tôi đã bảo lão không thuận bán mà.
- Anh chẳng giúp ích gì. - Smith nói xẵng - Anh chỉ tổ làm cho lão nổi giận.
- Trong bất cứ trường hợp nào thì lão cũng không bán. Lão là một thằng già điên rồ, cứng đầu cứ bấu víu riết, một phần vì tình cảm, một phần vì tự kiêu. Chúng ta rồi phải đập lão thôi. Một tên đạo đức giả miệng lưỡi ngọt ngào, với thành tích phục vụ dân của lão. Cả một cơ ngơi hài hòa đáo để! Nó thuộc về thời đồ đá. Không có lấy một thang máy trong cả cái khu nhà kho chứa đồ phế thải đó. Anh có trông thấy mụ gái già ở hậu cảnh? Y như bóng ma bà mẹ của Hamlet [11] . Rồi những bậc tiền bối có râu treo trên tường nữa...và cái câu bịp bợm in thạch bản bên trên bàn giấy: “Khánh thành kênh đào Manchester cho tàu, 1891”...
Smith để cho hắn tiếp tc. Y có những suy nghĩ riêng của mình. Dĩ nhiên y vô cùng thất vọng – thay vì có một kết quả mau lẹ, họ sẽ phải mất nhiều tháng trời làm việc và chịu trách nhiệm nặng nề nữa – nhưng y không nản chí. Sẽ còn có cơ hội lớn lao hơn để chứng tỏ giá trị mình đối với Somerville.
Xe vừa về đến khách sạn, y bước ngay vào buồng điện thoại và gọi về trụ sở. Y phúc trình cho ông Greeley, sếp trực tiếp của y. Sau cuộc điện đàm dài tái xác nhận những chỉ thị y đã nhận từ trước, y trở ra gặp Nye.
- Chúng ta phải tiến hành... y như đã hoạch định. Đừng lo, có thể mất nhiều thời gian hơn, nhưng chúng ta sẽ cùng nhau làm việc này.
- Chúng ta! - Nye nói - Từ giờ trở đi chúng ta là hai con rối. Họ giật dây từ Luân Đôn. Và chúng ta sẽ ở lại đây chịu trận.
- Không, giờ ta có quyền hành động theo ý mình. Greeley vừa bảo thế.
- Vậy làm theo ý anh đi. Nhưng chỉ có trời cứu chúng ta nếu ta không qua được trót trận này.
Smith xem đồng hồ - bốn giờ hơn – và mặc dù y thấy hứng muốn ngồi xuống cạnh môt tách trà ngon miền Bắc, nhưng bây giờ không phải là lúc để chậm trễ.
- Ta lên đường đi Mossburn ngay bây giờ. Thương lượng mua cho xong chỗ đó càng sớm càng tốt.
