Bây giờ thì mọi người cũng đã quen đi, và chính Vẹo cũng đã quen đi. Người ta không dị-nghị về chỗ Vẹo mặc quần lành áo tốt nữa. Và Vẹo cũng không lấy làm sung-sướng về chỗ ăn mặc sang trọng của mình vì chàng thấy Cài cũng chẳng để ý gì đến sự thay đổi của mình.
Mấy hôm đầu, nàng hỏi Vẹo mấy câu rồi thì nàng cũng coi Vẹo như trước, nghĩa là nàng chẳng thèm để ý gì đến Vẹo , hay là chỉ để ý đến như ta để ý đến một người bề dưới, gặp thì hỏi, có việc gì thì nhờ làm, thế thôi.
Vẹo cũng chỉ như trước: yêu vụng dấu thầm. Và không bao giờ dám có cái ý nghĩ tỏ cho Cài biết lòng yêu của mình.
Thốt nhiên, một hôm Vẹo nhận thấy sự thay đổi ở Cài . Bỗng dưng độ này, nàng vui-vẻ và hay hỏi chuyện mình. Đầu tiên, Vẹo lầm tưởng rằng nàng để ý đến mình, nhưng anh lầm không lâu. Sự vui ấy do một duyên-cớ khác.
Cái hôm anh dò biết cái duyên-cớ ấy, anh tưởng chừng như chết đi, không về được đến nhà. Mấy hôm nay, Cài năng ra vườn và cứ sáng vào khoảng mười một giờ hơn, chiều vào khoảng sáu giờ hơn là đang làm vườn, nàng cũng bỏ việc đi đâu một lúc lâu.
Trước thì Vẹo cũng tưởng là nàng ra sông tắm hay đi nói chuyện với chị em ở phía vườn trên, nhưng lần đầu, anh nhận thấy Cài cứ bỏ đi sau một hồi chuông xe đạp của một người mặc quần áo Tây đi qua đường. Lần sau, Vẹo để ý đến người đi xe đạp ấy. Anh nhận ra là một thanh-niên trẻ đẹp, ăn mặc sang-trọng ra vẻ một ông phán, ông thông.
Một ý-tưởng đau-đớn vụt chạy qua óc anh. Nhưng anh liền xô đuổi cái ý-tưởng ấy vì anh đã yêu, anh cần xô đuổi để được sống vui-vẻ. Nhưng người đi xe đạp ngày nào cũng đi qua, và Cài cứ bỏ việc đi về phía người ấy đã đi, anh liền để tâm dò xét. Anh không thể cưỡng được với cái ý-định muốn biết.
Buổi chiều hôm ấy, sau khi một hồi chuông xe đạp rền lên, Cài bỏ ra đi thì anh cũng liền đi theo. Anh đi, nhưng vừa đi vừa nấp ở sau những cây to để cho Cài không nhìn thấy mình. Anh nhận thấy rằng Cài vừa đi vừa nhìn lại như sợ có người theo dò.
Qua khỏi xóm Đầm, anh thấy người đi xe đạp đã xuống xe đỗ ở cống Giàn mà Cài thì cứ đi về phía ấy.
Trong một khắc, anh ao-ước rằng người ấy chẳng qua là rẽ vào cống Đầm xem phong-cảnh, và Cài đi đây là đi chơi với bà chị họ ở xóm Chúc mà thôi. Lúc Cài đi gần đến cống Dầu, anh khấn thầm cho Cài không rẽ vào đấy. Nhưng anh khấn thế nào thì anh cũng phải ngã ngửa trước sự thật. Nàng rẽ vào phía cống Dầu, rồi lại gần người đi xe đạp, rồi hai người nói chuyện với nhau.
Cái phút đầu-tiên anh trông thấy là một phút ghê-gớm cho anh. Anh đứng đực người ra, không biết nên xử-trí thế nào. Anh nhìn con sông Tô-lịch cuồn cuộn những khối nước đục ngầu qua những bè rau muống và anh ước thầm giá anh có thể chết đuối được. Khối nước tuy dơ bẩn như thế kia, nhưng mát cho anh biết mấy. Anh bỗng thấy tối sầm cả mặt mày, anh phải đứng dựa vào gốc cây, để cho khỏi ngã. Anh không rõ anh đứng như thế bao nhiêu lâu, nhưng khi anh mở mắt ra thì anh thấy Cài đi về phía anh, mặt mày hớn-hở. Nàng vừa đi, vừa quay lại nhìn theo hút chiếc xe đạp.
Bỗng anh thấy cần phải trốn, trốn để cho Cài khỏi biết rằng anh đi dò nàng. Tuy biết rằng nàng đã yêu người khác và không bao giờ nàng thèm yêu đến cái thứ anh, nhưng anh cũng vẫn sợ nàng giận anh.
Anh vội-vàng lùi xuống bờ sông. Anh chờ cho Cài đi khỏi rồi, anh mới đi lên.
Anh về đến vườn thì Cài cũng đã về đến nhà rồi, anh cũng chẳng nghĩ gì đến sự tưới nốt những luống rau và cũng chẳng nghĩ gì đến sự đem đôi thùng về nhà. Anh cứ thơ-thẩn đi, không biết đi đâu.
*
Tại sao lúc chín giờ đêm anh về đến nhà, anh cũng không biết. Anh có định về nhà đâu. Bà Xã Vị trông thấy anh thì hỏi ngay:
– Cháu đi đâu đấy mà cô ra vườn định gọi cháu về ăn cơm cũng không thấy. Cô thấy đôi thùng cháu để đấy, cô liền mang về. May quá nếu cô không ra thì thế nào cũng có đứa nó lấy mất đôi thùng. Cháu đi đâu đấy?
Xưa nay, Vẹo vốn là người hiếu-thảo, coi cô cũng như mẹ, thứ nhất là người cô nghèo đến ở nhà mình. Nhưng lần ấy không hiểu sao anh bần-thần. Cô hỏi thì anh gắt ngay:
– Tôi đi đâu, cô hỏi làm gì? Nó lấy mất thì thôi!
Bà Xã Vị kinh-ngạc trố mắt nhìn anh, không hiểu. Thấy vẻ mặt ngơ-ngác của cô, anh lại hối ngay:
– Cháu đi đòi tiền rau.
Bà Xã Vị thấy mặt cháu héo queo cũng không nỡ giận:
– Lần sau cháu có đi đòi tiền rau thì cháu nhớ cất thùng về đã nhé. Thôi, bây giờ cháu đi ăn cơm đi. Hôm nay, cô mới xúc được mớ tép ở ao chùa, ngon lắm.
Lúc ấy anh còn thiết gì cơm, còn thiết gì tép, nhưng vì sợ cô giận, phải buộc lòng ngồi xuống ăn. Và được mấy miếng, bỗng anh buông đũa rồi hỏi cô:
– Này cô, có bao giờ cụ Phó Tổng bằng lòng gả con gái cho một người ở tỉnh không nhỉ?
Bà Xã Vị nhìn cháu chăm-chú:
– Gặp người tử-tế, bằng đôi phải lứa, thì đâu chẳng gả.
– Nhưng người ấy lại ăn mặc quần áo Tây như một ông Phán, ông Ký.
Bà Xã Vị cười:
– Ông Phán ông Ký thì ai người ta thèm lấy con gái nhà quê.
– Sao cô biết?
-Thì làm sao cô không biết? Ông Phán thì ở tỉnh thiếu gì người sang, đẹp, người ta chuốc con gái nhà quê về để làm gì?
Anh Vẹo lặng im, ngồi ngẫm-nghĩ về những lời cô nói, rồi khi cô dọn mâm, anh lại hỏi:
– Như cụ Phó Tổng, thì thế nào là người vừa đôi phải lứa với con cụ ấy nhỉ?
Bà Xã Vị đã rõ biết sự thực. Bà nhìn cháu rồi cười hà hà:
– Cháu tơ-tưởng những món ấy cơ à? Thôi đi, chả bao giờ người ta thèm gả cho đâu.
Vẹo vội cãi:
– Không, cháu có dám …gì đâu. Cháu biết phận cháu lắm. Cháu hỏi cho biết thế thôi. Như làng ta, thì ai vừa đôi phải lứa với cô Cài?
– Như con giai cụ Bá ở thôn Hạ, hay con giai ông Cửu ở thôn Thượng. Nghe đâu con giai ông Cửu có hỏi, cụ Phó thì bằng lòng, nhưng cô Cài cô ấy chê, không chịu lấy đấy mà. Kể cô ấy lấy đám ấy thì cũng xứng. Anh Chi anh ấy sắp ra phó-lý. Nhưng không hiểu tại sao cái Cài nó không bằng lòng. Cụ Phó cụ ấy nói với cô rằng nó bảo nếu gả thì nó tự-tử. Chẳng lấy đám ấy thì không biết nó còn định kén đám nào nữa.
Cái cớ Cài không bằng lòng, Vẹo đã hiểu rồi, nhưng Vẹo không dám nói ra cho cô biết. Lúc sắp bưng mâm, bà Xã Vị lại nói:
– Hay nó còn muốn kén một ông Phán, ông Ký. Nhưng Phán, Ký thì ai người ta thèm lấy gái nhà quê. Cái Quý – con bà Hương Văn – giai làng ai hỏi cũng không lấy, đi mê một ông Ký. Đến khi ỏng bụng nó bỏ, rồi xấu-hổ không thể ở làng, không biết bỏ đi đâu mất tích đã bốn năm nay. Trèo cao ngã đau là thế.
*
Vẹo nghe cô nói bỗng thấy lo cho Cài cũng gặp phải cảnh-ngộ như thế. Lúc ấy thì anh ta không thấy buồn khổ mấy nữa, anh ta chỉ nghĩ đến sự buồn khổ của Cài, nếu chẳng may Cài cũng gặp một số phận như Quý. Cả đêm hôm ấy, anh ta sao-sục về cái ý-nghĩ ấy. Anh rất muốn nói cho Cài biết chuyện Quý để đề-phòng, nhưng vốn rút-rát, anh không biết làm cách gì cho Cài biết được.
Sáng hôm sau, anh ra vườn chờ đến gần mười giờ mới thấy Cài ra. Lúc ấy, anh mới nhận thấy rằng Cài chải-chuốt nhiều lắm, chứ không xoàng-xĩnh như trước. Anh thấy nàng đẹp lên bội phần. Lúc ấy, thì đã làm xong hết các công việc. Giá không vì để cho Cài nhìn mặt thì anh đã về rồi. Cài thấy anh đang ngồi hút thuốc thì bảo ngay:
– Anh tưới rồi ư?
– Vâng, tôi tưới và tỉa rau xong đã từ lâu.
– Chết chửa, tôi bận nấu cám lợn nên ra trưa quá. Tôi chỉ sợ không kịp làm hàng bán cho người ta, mà người ta thì hẹn trưa lại lấy. Tôi tỉa rồi anh bó lại hộ tôi nhé.
Vẹo đã tê-tái cả ruột gan, nhưng vẫn thấy cần phải giúp Cài:
– Thôi để tôi tỉa, cô bó thì nhanh hơn và khéo hơn.
– Ừ thế cũng được. Nhưng anh xong việc của anh thật rồi chứ?
– Xong rồi, người ta đã lại lấy rau của tôi rồi.
Vẹo vừa tỉa rau, vừa để ý nhìn thì thấy Cài lâu lâu lại trông lên phía đường, như có ý chờ đợi ai. Mỗi một lần, Vẹo nhìn thấy như thế thì Vẹo lại thấy rủn cả người.
Làm hàng gần xong thì hồi chuông xe đạp ở đường bỗng rên-rỉ, Cài vội-vàng buông những mớ rau rồi bảo Vẹo:
– Thôi còn ít mớ, anh ghim giùm tôi. Tôi cần phải lên chị Cả tôi có tí việc. Một xuýt nữa tôi quên khuấy đi. Anh ghim xong hễ thấy ai đến lấy rau thì đưa cho người ta và cầm tiền hộ tôi nhân thể. Ba hào một trăm đấy.
Nàng nói xong chẳng kịp cho Vẹo giả nhời tất-tả đi ngay.
Vẹo nhìn theo nàng, muốn gào lên:
– Cô phải coi chừng, không bị lừa đấy.
Nhưng tiếng ấy chỉ gầm lên ở trong cổ họng anh.
*
Lúc ấy đã một giờ. Người lấy rau cũng đã lại lấy và đưa tiền, mà Vẹo chờ mãi cũng không thấy Cài về. Chàng tuy chưa ăn cơm cũng không dám về vì chàng sợ lúc Cài về không thấy chàng thì nàng phải băn-khoăn về chỗ rau đã bán hay chưa. Chàng cần phải chờ Cài để đưa tiền cho Cài, thì rồi đi đâu chàng mới đi được.
Bà Xã Vị chờ cháu về để ăn cơm, mãi không thấy cháu, đi ra:
– Anh làm gì mà chưa về ăn cơm?
Vẹo vội-vàng cầm lấy cái cuốc vờ xới-xới:
– Cháu còn dở bận. Cô cứ về xơi cơm trước đi. Cháu chưa thấy đói.
– Thì hãy về ăn cho xong bữa đi, rồi lại ra.
– Thì cháu đã bảo cô, cháu chưa đói. Cô cứ ăn trước đi rồi để phần cho cháu cũng được mà. Làm một luống này thì rồi chiều không phải làm nữa.
Bà Xã Vị quay đi thì Vẹo cũng buông cuốc ngồi nhìn lên mé đường. Một lúc lâu, Vẹo mới thấy Cài tất-tả đi về:
– Anh chưa về ăn cơm, còn ngồi đấy chờ tôi đấy ư? Gớm cái chị tai-ác ấy giữ nói chuyện lâu quá.
Cái chị ấy, Vẹo cũng đã thừa biết là ai rồi. Nhưng Vẹo vẫn ôn-tồn:
– Tôi sợ cô về không thấy tôi cô lại phải vào nhà tôi lấy tiền. Nên tôi chờ. Đây tiền đây. Được hai trăm mốt sáu hào tất cả đấy.
Cài cầm tiền xong thấy cần phải an-ủi:
– Thế quá bữa mà anh không đói à? Anh thật là tốt.
Vẹo thấy sướng mê:
– Không, tôi không thấy đói tí nào.
*
Vẹo dắt bò về qua Đống Lò thì thấy Chi, con cụ Cửu ở thôn Thượng, đang thì-thầm với Dậu ở dưới gốc cây bàng. Dậu thấy Vẹo liền vẫy lại. Vẹo nhớ tới việc trước, cứ tảng lờ đi rồi rảo cẳng thì Dậu đã nói to:
– Ô, cái thằng hay giận dai. Mày đánh tao, tao đã không đánh giả, mày còn giận gì? Lại đây, chúng tao bảo việc này rất quan-hệ.
Lúc ấy, Vẹo mới chịu dắt bò lại.
– Mày có biết việc gì không? Con Cài ấy mà.
Vẹo lắc đầu:
– Tao chẳng biết gì cả.
– Ồ, thế thì mày mắt mù. Ngày hai buổi, nó đi nói chuyện với một thằng ăn mặc quần áo Tây ở cống Dầu, và có khi lên đến tận Cầu-giấy mà mày không biết ư?
Vẹo vẫn thản-nhiên:
– Tao làm sao mà biết được.
Dậu vỗ vào vai Vẹo:
– Mày chỉ chăm-chú làm giầu, nên mày chẳng biết gì hết. Nó dám chim gái làng mình, chúng tao định chiều nay “khiền” cho nó một trận, mày có đi với chúng tao thì đi. Chứ không, để yên thế này, tức lắm.
Vẹo gạt ngay đi:
– Những chuyện đánh nhau tao không biết. Mà việc gì đến chúng mày.
Chi lúc ấy mới hăng-hái:
– Sao không việc gì đến chúng tao. Gái làng mình mà chúng nó chim thì để yên cho chúng nó thế nào được! Thế nào tao cũng phải đánh nó tan xương, mày không bằng lòng đi với chúng tao thì thôi. Nhất-quyết là chiều nay, chúng tao nấp ở cống Dầu, hễ thấy hai đứa đi qua là chúng tao dần cho thằng đàn-ông một mẻ.
– Việc ấy tùy mày, tao không biết. Tao không lôi-thôi.
Vẹo không đánh bò về nhà, đi thẳng ra đường cái. Qua khu vườn, Vẹo đã thấy Cài đang bỏm-bẻm nhai trầu và cười nói với Toán. Vẹo muốn nói cho nàng biết, nhưng vì có Toán ở đấy, nên không tiện nói.
