Bà Xã Vị nghe tin Vẹo muốn bán bò, giẫy nẩy:
– Sao mới tậu được vài tháng đã lại bán đi? Bây giờ năm hết Tết đến, bò đem bán có lỗ vốn không? Mà anh thì cần gì đến tiền.
Vẹo phải nói dối:
– Nào có phải cháu cần tiền. Con bò này làm không được. Vả nó cọc, nuôi không nhớn, không có lãi.
– Sao tháng trước làm chiêm, anh bảo nó làm giỏi lắm?
Vẹo đớ lưỡi:
– Cháu định bán bò để tậu trâu. Trâu làm khỏe và có lợi hơn. Tậu trâu thì làm xong ruộng nhà rồi, cháu có thể làm mướn cho người ta được. Đấy, cô xem ông Hương Tre có con trâu, mà mỗi vụ cũng kiếm được năm chục thóc.
Anh em hàng xóm thấy Vẹo bán bò đều kéo đến. Ai cũng kéo đến can đừng nên bán, vì con bò làm được và gần Tết bán không được giá. Vẹo nhất nhất chẳng nghe ai:
– Bò rẻ thì trâu cũng rẻ. Tôi tậu con trâu về làm.
Mấy người anh em họ xa muốn theo Vẹo đi bán bò và mua trâu vì sợ Vẹo hớ, Vẹo đều từ-chối:
– Thôi, cám ơn các bác, tôi còn kém cạnh cái gì.
Vẹo đánh bò vào chợ Hà-đông từ sáng cho đến mười một giờ mà người ta chỉ giả có sáu mươi nhăm đồng, lỗ đứt đi mười lăm đồng. Thấy bị thiệt nhiều quá, Vẹo dùng-dằng không muốn bán. Nhưng đến gần trưa, nghĩ đến Cài đang đỏ mắt chờ mình, Vẹo đánh phải bán vậy.
Lúc hai giờ về đến Ngã-tư Sở thì Vẹo đã thấy Cài chờ mình ở đấy.
– Sao anh lâu thế, tôi chờ anh từ trưa?
– Bò rẻ quá. Chỉ được có sáu mươi nhăm đồng thành ra tôi lưỡng-lự.
– Không sao, số tiền thiệt ấy rồi tôi sẽ đền cho anh.
– Tôi không lấy tiền đền của cô. Thua thiệt nào tôi có quản, miễn là được việc cho cô thì thôi. Đây, tiền đây, tôi đã gói đủ hai trăm đấy.
Cài gói bạc vào hầu bao rồi, Vẹo mới bảo:
– Giá cô cần dùng nữa, tôi cũng xin bán vườn đi để giúp cô, nhưng cô nên cẩn-thận một chút, người tỉnh thành họ hay tráo-trở lắm đấy, chứ không có thực-thà tử-tế như ở nhà quê ta đâu.
– Không, điều ấy anh đừng lo. Tôi biết là chỗ tử-tế.
– Nếu thế thì tôi rất mừng cho cô.
Vẹo nhìn theo tầu điện đi khỏi rồi, mới lủi-thủi trở ra về. Vẹo buồn như dũ, phải cố gượng làm vẻ mặt hớn-hở:
– Ông cứ bảo bò rẻ thế mà tôi bán được lãi chục bạc đấy.
– Thế sao anh chưa tậu trâu?
– Chẳng thấy con nào vừa ý cả. Để ra giêng ngày rộng tháng dài, lo gì.
Bà Xã Vị thấy cháu buồn rười-rượi về tay không hỏi săn hỏi đón:
– Thế nào bán chác ra làm sao?
Vẹo lòng như đứt cứ luôn mồm:
– Có lãi, có lãi.
*
Sáng hôm sau, lúc Cài ra vườn, nàng tươi cười bảo nhỏ Vẹo:
– Công việc của tôi xong rồi anh ạ. Người ta hẹn đến ngày kia là ngày chủ-nhật thì người ta sẽ đưa chú người ta vào nói với thầy tôi. Tôi đã nói trước với u tôi, thì u tôi cũng bằng lòng. U tôi bằng lòng thì thầy tôi cũng phải bằng lòng.
– Thế tại làm sao người ta không đưa cha mẹ người ta vào mà lại đưa chú?
– Người ta cũng mồ-côi như anh ấy. Thật là tôi được êm đẹp cũng nhờ anh.
Lòng Vẹo đã tê buốt, nhưng chàng cũng phải gượng vui trước cái vui của Cài:
– Lúc cô đã thành bà Phán, cô nhớ phải lâu lâu mời tôi ra tỉnh uống rượu đấy. Hay lúc thấy quê mùa lại không dám nhận?
Cài cười tươi như hoa:
– Có đâu thế.
– Thế cô có biết làm ở đâu không?
– Người ta bảo với tôi rằng làm ở phủ Thống-sứ.
– Ở Thống-sứ thì to lắm. Thế là nội con gái làng ta, cô tốt phúc nhất.
Cài sung-sướng:
– Nếu tôi cũng cứ rút-rát như người ta thì bao giờ được như thế. Nhà sang lắm cơ. Hôm nào ăn hỏi xong, anh ra mà xem.
– Tôi cục-mịch như thế này, ai dám đến chỗ ấy…
– Ồ có sao, người ta tử-tế lắm. Người ta bảo chạm ngõ rồi đến tháng giêng Tây, ăn hỏi ngay và cưới ngay.
Vẹo nhìn vào cái bụng Cài lúc ấy đã sồ-sề hơn trước:
– Phải, cưới vợ thì cưới liền tay…
Cài hiểu ý-nghĩa của cái nhìn ấy, thẹn đỏ mặt vội quay mình đi:
– Bây giờ thì mặc kệ ai đồn-đại cái gì, tôi cũng không cần.
Suốt ngày chủ-nhật hôm ấy, Cài trông đỏ con mắt cũng không thấy tình-nhân đưa chú về. Quá trưa, thấy nàng băn-khoăn, chính Vẹo phải khuyên nhủ:
– Đã hẹn về thì thế nào cũng về. Chứ mình đã ở tốt với người ta như thế, đời nào người ta dối mình. Chắc là còn bận việc gì đấy thôi. Cô đừng có nóng ruột.
– Đã hẹn về thì thế nào cũng về. Chứ mình đã ở tốt với người ta như thế, đời nào người ta dối mình. Chắc là còn bận việc gì đấy thôi. Cô đừng có nóng ruột.
Cài không nóng ruột làm sao cho được. Rõ-ràng là tình-nhân đã bảo nàng, thế nào tám giờ sáng cũng đã có mặt ở đây. Nàng đã nói trước nhờ Vẹo đưa vào nhà. Thế mà nay đã gần ba giờ rồi. Nàng đứng ngồi không yên, và một mối ngờ đã kéo đến xâm-chiếm hồn nàng. Nhưng lòng tự-ái cũng vẫn buộc nàng phải nói dối Vẹo:
– Ừ có lẽ có việc gì ngăn-trở, chứ có thể nào lại hẹn sai những việc như thế được.
Nàng cố làm ra bình-tĩnh, nhưng cái bình-tĩnh ấy đến lúc bóng mặt trời ngả xuống ngọn cây thì đổ nhào:
– Chắc là có việc gì ngăn-trở. Tôi cần phải ra xem làm sao. Tôi đi, hễ u tôi có hỏi thì anh bảo rằng tôi lên trên thôn Thượng chơi với bà tôi nhé.
Vẹo nhìn bóng chiều:
– Tôi chỉ sợ lúc cô về thì tối mà cô thì lại có tính sợ ma.
– Không sao, ngoài Hà-nội đèn điện sáng trưng, còn từ Ngã-tư về đây thì tôi đi xe.
Cài nói xong, tất-tả đi ngay.
Vẹo đứng chờ nàng đến khi tối mịt không thấy về, lại lo cho nàng đi đêm tối có xẩy ra sự gì, liền đi ra Ngã-tư để đón.
Mãi đế chuyến tầu điện cuối cùng, Vẹo mới thấy nàng về, mặt cắt không còn hột máu. Vẹo biết ngay là có một việc chẳng may xẩy đến cho nàng, nhưng Vẹo không dám hỏi. Mà Cài lúc ấy cũng đã như người mất hồn, chẳng buồn nói gì với Vẹo nữa. Nàng đi trước thì Vẹo lẽo-đẽo theo sau. Đến quá gò Ông Đống, lúc ấy nàng mới sực nhớ rằng Vẹo đi theo mình, nàng sẽ gọi:
– Anh Vẹo!
Vẹo vừa tiến lên thì nàng đã nấc lên khóc. Tiếng khóc ấy làm cho Vẹo tán loạn cả tâm-hồn, lặng người đi không nói năng gì được.
Một người đi đường thấy nàng khóc, đứng lại nhìn. Lúc ấy Vẹo mới sẽ bảo:
– Cô nín đi, không người ta biết, người ta cười. Đầu đuôi ra làm sao?
Cài nghẹn-ngào kể lại:
– Tôi đến thì người ta bảo dọn nhà đi từ chiều hôm kia.
– Thế thì có lẽ vì bận dọn nhà mà chưa kịp đến đây. Cô cứ yên-tâm, chờ mai kia xem. Chắc là có xẩy ra sự gì, chứ một khi mình đã lo công việc cho người ta như thế, chẳng khi nào người ta lại phản mình. Thế cô có hỏi xem dọn nhà đi ở đâu không?
– Không. Tôi nghe chủ nhà nói thế thì tôi xây-xẩm cả mặt mày, tôi vội-vàng ra ngay cũng không kịp hỏi nữa.
– Giá cô hỏi thì có phải biết rõ không?
– Nhưng lúc ấy, tôi còn hồn vía nào nữa. Trước kia, người ta nói với tôi rằng cái nhà ấy là nhà của người ta, bây giờ lại hóa ra là nhà đi ở thuê.
Hai người lại lặng-lẽ đi. Gần về đến đình, Cài mới lại nói:
– Tôi chắc rằng ở trong có xẩy ra sự gì đấy. Ít lâu nay, tôi thấy người ta không được sốt-sắng như trước.
Cài lại khóc tu-tu:
– Nếu thế nào, thì tôi chỉ còn đi đâm đầu xuống sông, chứ còn mặt mũi nào nhìn thấy ai nữa. Thôi thế là mất toi cả hai trăm bạc. Bây giờ tôi lấy tiền đâu ra để giả cho anh!
– Tôi không đòi cô đây. Cô hãy cứ nghĩ đến việc của cô. Cô hãy cứ chịu khó chờ dăm bẩy hôm nữa xem vân-mòng ra sao. Thế nào rồi người ta chẳng về đây.
Cài lắc đầu:
– Tôi nghi lắm. Tôi chỉ còn có chết thôi, anh ạ. Tôi chỉ tiếc anh tử-tế với tôi như thế, mà tôi chưa báo đáp gì được cho anh. Thầy mẹ tôi và người làng người nước chắc không để cho tôi yên thân.
– Cô đừng lo, cha mẹ nào không thương con. Thôi, gần đến nhà rồi, cô nín đi, không người ta biết, người ta đồn-đại. Cô đi trước đi, đây quá nghĩa-địa rồi, không còn ma nữa đâu. Thôi cứ yên-tâm, chờ xem thế nào đã.
*
Cài ở nhà luôn bẩy ngày không ra vườn. Vẹo hỏi người ta thì bảo là nàng ốm. Vẹo bồn-chồn cả ruột gan, nhưng cũng không biết làm thế nào mà đến thăm được. Mãi đến hai mươi bẩy Tết, vì phải hái rau nhiều để bán Tết, Vẹo mới thấy Cài ra. Mặt nàng tiều-tụy đã không còn có vẻ ưa nhìn của lúc trước. Da nàng xanh nhợt mà hai mắt thì đỏ ngầu. Vẹo biết rằng nàng đã khóc nhiều. Vẻ tiều-tụy của nàng lại làm cho Vẹo thương xót. Thừa một lúc vắng người, Vẹo sẽ bảo:
– Này cô bảo cho tôi biết số nhà hay sở làm để tôi ra hỏi cho, chắc là có việc gì ngăn-trở chứ tôi chắc không ai có thể phụ tình một người như cô được.
Cài như người đắm đò, vớ được chiếc cọc:
– Ừ thế hay anh giúp tôi. Nhà ở phố Lò Đúc, số nhà hai mươi bẩy. Còn làm thì nghe nói làm Thông-phán ở phủ Thống-sứ.
– Nhưng tên là gì thì mới hỏi được chưa?
Cài ngập-ngừng mãi:
– Tên là Ngọc.
– Thôi thế cô đừng buồn nữa. Để sáng mai tôi sẽ ra hỏi cho cô.
– Nhưng hàng Tết thế này, anh đi thì ai làm hàng cho anh?
– Không sao. Đêm hôm nay, tôi thức làm hàng để cho cô tôi bán. Miễn là được việc cho cô.
Sáng sớm mai, Vẹo đóng áo the khăn lượt hẳn-hoi để ra Hà-nội. Lúc đi qua vườn rau, anh đã thấy Cài đứng ở đấy. Anh giơ tay như có ý bảo :”Cô cứ yên tâm, tôi sẽ đi hỏi rõ-ràng công việc cho cô”.
Vẹo đến số nhà hai mươi bảy gõ cửa, thì thấy một ông to béo ra mở cửa. Vẹo cung-kính:
– Thưa cụ, đây có phải là nhà quan phán Ngọc làm ở phủ Thống-sứ không ạ?
Ông to béo xua tay:
– Không phải, không phải. Đây không có quan phán Ngọc nào cả.
– Thưa cụ, thế cụ là chủ nhà?
– Phải. Thì làm sao?
– Thưa cụ, thế mấy hôm trước đây có quan phán Ngọc chúng tôi thuê ở đây?
– À cái người ở trên gác ấy phải không? Dọn đi rồi, nó quịt cả tiền nhà của tôi. Phán với thông gì nó. Tôi mà vớ được nó, thế nào tôi cũng đưa nó ra tòa.
Ông to béo nói xong đóng sầm cửa lại. Vẹo đứng vơ-vẩn một lúc, rồi nghĩ chỉ còn có cách thuê xe ra phủ Thống-sứ để hỏi thăm. Nhưng khi trông thấy tòa lâu-đài đồ-sộ, lại có lính gác, anh sợ không dám vào. Anh cứ vơ-vẩn mãi ở phía ngoài để nhìn xem có thấy cái ông xe đạp thì hỏi, nhưng ra vào thì đông mà chẳng có ai giống cả. Anh chờ cho đến khi tan sở, mọi người kéo ra cũng vẫn không thấy tăm hơi.
Anh đã toan quay về, nhưng nghĩ đến cái buồn của Cài, anh đánh bạo chạy theo một người ăn mặc quần áo Tây.
– Bẩm quan, con hỏi thăm quan ở đây có ai là quan phán Ngọc không?
Người mặc quần áo Tây, chắc là đói bụng, nóng về nhà, gắt ngay:
– Ngọc thì nhiều, hỏi thế thì biết Ngọc nào. Có muốn hỏi thì chiều ra mà hỏi.
Người ấy nói xong rảo cẳng. Vẹo lẽo-đẽo chạy theo:
– Bẩm quan lớn làm ơn…
Người ấy đứng lại:
– Nhưng họ là gì, làm ở tòa nào, chứ mấy trăm con người, ai biết cho hết được. Già hay trẻ?
– Bẩm quan lớn trẻ. Quan phán Ngọc quen cô Cài con.
Người ấy thấy bộ-dạng của Vẹo, tủm-tỉm cười:
– Quan phán Ngọc quen cô Cài thì có giời biết. Họ là gì mới được chứ?
– Bẩm con không biết họ.
– Thế thì làm thế nào được!
Rồi trông thấy cái vẻ ngớ-ngẩn của Vẹo, người ấy thương-hại:
– Bây giờ ra làm cả rồi. Chiều hai giờ rưỡi, anh đến cái cửa kia, hỏi loong-toong thì nó bảo cho.
*
Vẹo đi thơ-thẩn quanh phủ Thống-sứ. Chưa một giờ, anh đã đến chực ở cái cửa mà sáng này người mặc Tây trỏ cho anh. Anh chờ mãi chồn chân mới thấy một người ăn mặc áo dạ tím, đeo lon bạc đi vào. Những khoanh lon ấy làm cho anh sợ. Anh vội-vàng chắp tay vái:
– Lạy ông, con hỏi thăm ông loong-toong ở đây.
Người ấy đứng phắt lại, nói bằng một giọng dõng-dạc:
– Tôi đây, anh hỏi gì?
– …Gọi là có chút biếu ông. Tôi hỏi thăm ông có ai là quan phán Ngọc làm ở đây không?
Người loong-toong đút tiền vào túi.
– Ngọc ở dây thì có đến mười ông, nhưng họ gì mới được chứ?
– Bẩm con không nhớ họ.
– Thế thì làm sao mà biết được. Nhưng trẻ hay già, người như thế nào?
– Bẩm trẻ, trắng và đẫy người, vận Tây đi xe đạp.
Người loong-toong ngẫm-nghĩ một lát:
– Chỉ có mấy ông Ngọc già đi xe nhà, chứ không có ông Ngọc nào trẻ đi xe đạp cả. À thế anh có biết mặt không?
– Bẩm con hơi biết.
– Thế thì anh hỏi làm gì?
– Bẩm cô Cài ở làng Láng nhớ con hỏi hộ.
Người loong-toong mỉm cười:
– Cô Cài nhờ hỏi hộ. Thôi được, thế anh cứ đứng đây, chốc nữa các ông ấy vào làm, nếu gặp thì anh hỏi.
Vẹo đứng nhìn khắp những con người sang-trọng đi vào, chẳng ai giống mặt người đi xe đạp cả. Anh đã thất-vọng thì bỗng người loong-toong đưa một người quần áo Tây sang-trọng lại.
– Đây, chỉ có một ông Ngọc này là trẻ, nhưng làm quan Tham, chứ không phải quan Phán.
Vẹo nhìn thì cũng không phải.
Tham Ngọc lại gần Vẹo:
– Ở đây chỉ có mình tôi là Ngọc mà trẻ, còn các ông ấy thì già cả. Hay ông phán Ngọc của anh mới ở đâu đổi về, chúng tôi không biết chăng?
– Bẩm quan Phán con làm ở đây lâu rồi.
– Thế thì chắc là ở sở nào, chứ không phải là ở phủ Thống-sứ. Nhưng anh hỏi để làm gì chứ?
– Cô Cài nhờ con hỏi ông ta có chút việc.
Ông tham Ngọc nhìn Vẹo một cách chăm-chú:
– Tôi làm ở buồng “péc-son-nen” có ai thì tôi biết cả. Không có ai là Ngọc mà lại trẻ cả. Coi chừng cái cô Cài nhà anh lại bị người ta lừa đấy thôi. Có phải cô ấy nhân-tình với cái ông phán Ngọc phải không?
Vẹo không dám nói thật:
– Thưa không. Ông ấy nợ tiền, cô Cài nhờ con ra hỏi.
Ông tham Ngọc vỗ vai Vẹo:
– Thôi thế thì đúng rồi. Chắc là bị lừa rồi. Ở đây thường xẩy ra những chuyện như thế. Nó đi lừa, rồi nó nói dối là nó làm ở phủ Thống-sứ. Anh phải ra ngay Cẩm trình để người ta tìm cho anh.
Vẹo vái mọi người đi ra, lòng bâng-khuâng nghĩ đến sự đau-đớn của Cài. Anh thấy ghê sợ hơn là sự đau đớn của mình.
