Mấy hôm nay Giôn Hơn-len có cảm giác như mình đang bị theo dõi. Lẩn quất xung quanh căn phòng số 16, cuối gác năm này mới xuất hiện một người ăn mặc khác hẳn khách trọ của khách sạn Mun-lai: áo dạ khoác sẫm màu cài khuy gỗ, có mũ trùm kín - một loại áo đặc biệt của dân miền núi, đôi ủng lót lông thú khá to và đặc biệt là đầu tóc, râu ria người đó lởm chởm nom thật gớm ghiếc.
Nếu như không có gì thay đổi: ngày 18 này. Giôn Hơn-len sẽ rời Anh sang Mỹ trên chuyến tàu khách Ớt-uốc-ly. Đêm nay, Hơn-len cố tình về khuya và đi lối cầu thang phía sau để lên gác năm.
Mở cửa phòng trọ, qua một vài dấu hiệu, Hơn-len biết rõ không có ai lọt vào đây trong thời gian mình đi vắng. Hơn-len thay quần áo và tắt đèn đi nằm. Chưa đầy mười phút sau, Hơn-len chợt nghe thấy tiếng nói ú ớ dưới gác tư:
- Phải lật đổ bọn thực dân nước ngoài... Cuộc đấu tranh sẽ quyết liệt... cảnh sát...
Theo thói quen, Hơn-len thò tay xuống gối lây khẩu súng ngắn lên đạn và đưa mắt nhìn ra phía cửa sổ. Nếu cảnh sát Anh ập vào, mình sẽ chuồn ra phía sau, tụt ống máng xuống rồi trốn vào vườn hoa thành phố. Điều quan trọng là không để mất chiếc cặp.
Mười lăm phút sau có tiếng chân lên cầu thang gác tư. Trước cửa phòng người khả nghi kia, không phải cảnh sát mà là hai người mặc áo trắng.
Một khách trọ bị ốm! Ông ta đang nói mê trong cơn sốt. Hơn-len thở phào nhẹ nhõm, cái chốt an toàn, giấu khẩu súng xuống dưới gối. Đêm hôm đó, mãi gần sáng, Hơn-len mới thiếp đi trong giấc ngủ chập chờn.
Sáng nay, nếu như mọi việc trót lọt, người hầu phòng sẽ đưa vé tàu biển đến cho Hơn-len. Đúng tám giờ, người hầu phòng bước vào - đáng nhẽ đưa vé thì anh ta lại ba hoa về ông khách trọ vùng “sơn cước” nọ. Và không cần phải anh ta nhiều lời, Hơn-len cũng đoán được đó là một người hoạt động cách mạng - gốc châu Mỹ la-tinh, vừa thoát khỏi bàn tay cảnh sát thuộc địa Anh - và đang tìm cách trốn sang Mỹ.
Ngày hôm đó, khi đồng hồ điểm chín tiếng dõng dạc, Lơn-đơn chìm trong sương mù đen tối, đúng lúc Hơn-len tắt hết niềm hy vọng sang Mỹ bằng chuyến tàu Ớt-uốc-ly sáng hôm sau, thì người “sơn cước” kia xuất hiện, tự giới thiệu luôn:
- Tôi là Gim, chờ vợ ở đây để đáp tàu sang Mỹ, rất tiếc vì lý do nào đó, bà ấy không tới được và do đó thừa một vé.
- Rất cảm ơn ông, rất tiếc tôi không sang Mỹ mà là chờ tàu đi Ấn Độ! - Hơn-len thoái thác trả lời, nhưng thật ra trong lòng khấp khởi mừng thầm. Anh muốn kiểm tra xem con người khả nghi này liệu có phải là người của cơ quan mật vụ Anh đến “chộp” anh không?
Một giờ sau, hình như họ đã hiểu được nhau, nhất là sau khi tàu rời cảng. Đôi bạn sống chung trong một phòng ở cuối tàu và họ luôn gắn bó với nhau như bóng với hình.
- Tôi là người Ai-rơ-len, lật đổ bọn thực dân cai trị Anh trên đất nước tôi, tiến công vào nước Anh: đó chính là mơ ước của tôi! Giờ thì tôi có thể nói thẳng ra điều đó với anh được - Hơn-len thổ lộ.
Chờ cho Giôn Hơn-len dứt lời Gim mới khẽ hỏi:
- Lật bằng cách gì? Hai bàn tay trắng à?
- Hai bàn tay trắng thế nào? - Hơn-len say sưa nói - Đối với con sư tử đó, phải có một thứ vũ khí hiện đại, đủ để hạ nó đo ván ngay từ hiệp đầu...
Câu chuyện phút chốc trở nên sôi nổi, nhưng cả hai vẫn còn đủ sáng suốt để cùng nhất trí hạ thấp giọng xuống, dù phòng đóng kín mít.
- Không cần phải nói, lúc này đây tất cả chúng ta đều phải công nhận: nước Anh chiếm một địa vị hùng mạnh trên mặt biển. Tàu buôn, tàu quân sự của chúng có mặt ở khắp các đại dương. Nếu diệt được hạm tàu Anh, hạ ưu thế trên mặt biển của nó xuống, nước Anh sẽ lâm vào cảnh nghèo túng: thiếu lương thực, thiếu nguyên vật liệu, thiếu hàng hóa, thiếu tất cả...
Nghe nhà cách mạng Ai-rơ-len say sưa nói về khát vọng của đồng bào mình lật đổ ách thống trị của người Anh - Luật sư I-xắc Rai-xơ - người đóng vai Gim - gật gù nói:
- Con sư tử biển... Anh sẽ hạ nó bằng cách nào? Anh quên mất rằng nước Anh có những chiếc tàu chiến lớn với đầy đủ đại bác, có thể nã vào bất cứ nơi nào ở ven biển.
Hơn-len ung dung hỏi:
- Thế anh đã đọc cuốn truyện khoa học viễn tưởng của Giuyn Véc chưa?
- “Hai vạn dặm dưới biển”? Rai-xơ cười - chẳng hóa ra mơ ước của anh là trở thành thuyền trưởng Nê-mô à? Anh là nhà phát minh ra tàu ngầm? Anh nên nhớ cho: tiểu thuyết là tiểu thuyết còn cuộc đời là cuộc đời.
- Tôi là kỹ sư. Như vậy anh có thể tin rằng: Tôi không phải là một con người viển vông.
- Tàu ngầm? Viên luật sư Mỹ lại cười - Xin anh thứ lỗi cho tôi mới dám nói: nếu là tàu ngầm thì trước anh, người ta đã chế ra rồi! Tôi tính sơ qua cho anh nghe nhé: Chiếc tàu ngầm đầu tiên ra đời từ năm 1620, nhà bác học Hà Lan chế vỏ tàu bằng gỗ bọc da tẩm dầu phía ngoài, để tránh ngấm nước. Lặn được vài ba giờ ở độ sâu bốn năm mét. “Công trình” của Van Đrep-ben đúng là một thứ đồ chơi nhằm cho vua Giắc I và các nhà quý tộc Anh làm thứ tiêu khiển...
Viên kỹ sư Ai-rơ-len hơi nhíu lông mày như cố nén lòng mình lại, trước một sự “xúc phạm” đến thanh danh mình.
Hầu như không để ý đến điều đó, Rai-xơ vẫn tiếp tục kể:
- Một trăm lẻ một năm sau: 1721, chiếc tàu ngầm thứ hai của nhà phát minh Nga Ê-phim Nhi-cô-nốp ra đời dưới sự bảo trợ của Nga hoàng Pi-e đệ nhất. Rồi năm 1747, tàu ngầm Pháp của Xi-mông. Rồi Bớt-ni-en-lơ của Mỹ. Rồi “Nô-ti-luýt” của Phun-tơn...
Hơn-len sốt ruột nói:
- Rồi “con quỷ biển” của kỹ sư ĐứcVin-hem Bao-e. Rồi tàu của A-léc-xan-đrốp-xki... Rồi... Rồi... Tất cả những cái đó tôi đều biết nhưng chỉ có tàu ngầm của tôi mới thực sự trở thành một phương tiện chiến đấu trên mặt biển.
- Anh nói sao? - Rai-xơ chậm rãi nhắc lại câu nói của viên kỹ sư Ai-rơ-len - thực sự trở thành một phương tiện chiến đấu trên mặt biển... Thế ra anh quên mất rằng: tàu ngầm của nhà phát minh người Nga A-léc-xan-đrốp-xki ngay từ năm 1866 đã được trang bị hai thủy lôi?
Hơn-len nhíu lông mày lại, nổi giận:
- Thế anh cũng quên mất rằng: với động cơ chạy bằng không khí nén rất bất lợi, tàu ngầm của A-léc-xan-đrốp-xki không có khả năng giữ thăng bằng khi lặn và tốc độ không vượt quá... nửa hải lý một giờ sao? Rồi chiếc Đa-vít của kỹ sư Mỹ A-un-lê-i đã dùng ngư lôi đánh đắm chiếc tàu lớn Kla-u-da-tô-nic với trang bị sáu thủy lôi và một ngư lôi... Nhưng tất cả khuyết điểm của các loại tàu ngầm trên, tôi đều khắc phục được và một lần nữa khẳng định rằng: tàu ngầm của tôi ngày nay, mới thực sự trở thành một phương tiện chiến đấu trên mặt biển.
Hình như câu nói đầy tự tin của kỹ sư Ai-rơ-len có làm cho Rai-xơ bớt hoài nghi.
- Không phải đâu xa, phát minh đó hiện đã nằm trong tay tôi! Hơn-len kín đáo đưa mắt về phía chiếc tủ khóa kỹ trong có cất chiếc cặp da đen.
- Ông định bán bao nhiêu? - Gim đột ngột hỏi.
Câu hỏi của Rai-xơ làm cho nhà cách mạng Ai-rơ-len nổi giận thực sự:
- Xuất phát từ lòng yêu nước, tôi muốn “hạ” nước Anh bằng phát minh của mình. Nghĩa là, tôi không bán, nhưng sẵn sàng biếu không bất cứ nước nào dám tuyên chiến với Anh.
- Chẳng lẽ những người yêu nước các ông không đủ tiền quyên góp để đóng nổi những chiếc tàu ngầm đó sao? - Rai-xơ khẽ đưa mắt thăm dò viên kỹ sư nhiệt thành cách mạng.
- Điều này hơi khó - Hơn-len đáp - tiền, có thể chúng tôi sẽ chạy được, nhưng làm sao giữ bí mật được việc chế tạo chiếc tàu này khi mà chúng tôi còn phải sống lang thang nơi đất khách quê người. Trường hợp thuyền trưởng Nê-mô chỉ xảy ra trong tiểu thuyết.
Sau ít phút do dự, cân nhắc Gim nói:
- Thôi được rồi! Khi tới Mỹ, tôi sẽ giúp ông tìm cho ra cái nước, trong tương lai sẽ là “đối thủ” của nước Anh.
- Rất cảm ơn! - Hơn-len nắm lấy tay Rai-xơ nói giọng xúc động thật sự - không chỉ nhân danh cá nhân tôi, thay mặt cho những người yêu nước Ai-rơ-len, tôi xin chân thành cảm ơn anh...
Nếu có ai đi qua căn phòng ở cuối tàu Ớt-uốc-ly sẽ nghe tiếng hai cốc rượu chạm vào nhau lanh canh.
*
Nước Mỹ giàu có! Hồi còn ở Ai-rơ-len, kỹ sư Hơn-len nghe nói: ăn mày ở Mỹ cũng có xe riêng, vì chỉ cần đi nhặt những mẩu vàng lọc ở đầu những điếu thuốc lá quẳng đi cũng đủ sống rồi. Nhưng khi đặt chân tới nước Mỹ, nhà cách mạng Ai-rơ-len thấy không đúng như tin đồn.
Xách chiếc cặp da đi khắp nơi, Hơn-len thấy ngay đi kiếm việc làm ở đây cũng không đơn giản. Một điều rất buồn đối với Hơn-len là người đồng hương và cùng chí hướng với mình ở đây rất hiếm, đa số họ lao vào công việc kiếm sống hàng ngày, những người nhiệt thành yêu nước lại càng hiếm. Sáng nay, Hơn-len quyết định tới thăm công ty Rai-xơ. Vừa nom thấy ông bạn đồng hành trên tàu Ớt-uốc-ly, luật sư Rai-xơ sung sướng reo lên:
- Trời! Tôi đợi anh ghê quá! Hiện giờ anh trọ ở đâu?
Hơn-len mệt mỏi đáp gọn lỏn:
- Đường 297 - Khách sạn Gôn-cớp.
Rai-xơ hơi nhíu lông mày lại, cầm quyển danh bạ các khách sạn lớn, lật qua rất nhanh vài trang rồi khẽ nhún vai lắc đầu:
- Ở đây, tôi không nghe nhắc đến cái tên Gôn-cớp. Ở Mỹ nếu anh không thuê được một khách sạn sang trọng tôi e rằng khó mà đảm bảo được tài sản của anh.
Hơn-len thật thà đáp:
- Tôi có vàng bạc châu báu đâu mà sợ!
- Cái cặp của anh chính là một tài sản lớn đấy chứ! - Rai-xơ thản nhiên đáp - Một triệu đô-la là ít.
Đối với một người chân ướt chân ráo tới đây, chưa kiếm được việc làm, một xu dính túi không có như kỹ sư Hơn-len thì một triệu đô-la quả là một món tiền lớn thật.
Rai-xơ bấm chuông: viên thư ký riêng bước vào. Luật sư hất hàm ra hiệu:
- Anh hãy chọn một phòng thật sang trong khách sạn Me-ri-me-ri dành cho ngài kỹ sư đây!
Viên thư ký gật đầu quay ra, trong lúc Hơn-len còn đang lúng túng thì Rai-xơ như đã đọc hết được nỗi băn khoăn của vị khách:
- Anh đừng lo. Vì tình bạn mới quen biết, nhân danh một người Mỹ sống trên đất nước này tôi xin đảm bảo cho anh một cuộc sống sung túc, nếu không là giàu sang phú quý.
Hơn-len còn đang bâng khuâng thì Rai-xơ đã ghé vào tai khách hạ thấp giọng xuống nói:
- Theo tin tình báo mới nhất chúng tôi vừa nhận được một cách chi tiết thì chiếc tàu ngầm Nga đóng theo đồ án của A-léc-xan-đrốp-xki đã hoàn thành xong tại nhà máy Ban-tích ở Pê-téc-bua, rất hiện đại vì đây là chiếc tàu ngầm đầu tiên dùng không khí nén để tống nước ra khỏi két nước.
Rai-xơ tả lại khá tường tận máy móc trong tàu như thể chính mình cũng được đi thử trong tàu trên một chặng đường dài sáu trăm ki-lô-mét từ Pê-tơ-rô-páp-lốp đến vùng Xtăng-đa.
- Tàu cũng có la bàn để xác định phương hướng nhé! Để loại trừ ảnh hưởng của vỏ tàu bằng sắt, A-léc-xan-đrốp-xky đã khôn ngoan đặt la bàn trong khoang mũi làm bằng đồng đỏ.
- Hơn-len không khỏi choáng váng khi nghe Rai-xơ kể về cách hạ tàu địch của loại tàu ngầm Nga này: Sau khi đặt thủy lôi vào đáy tàu địch, tàu A-léc-xan-đrốp-xky sẽ lặn ra xa và bấm nút điện làm nổ thủy lôi.
Thì ra trong lúc Hơn-len vùi đầu vào nghiên cứu thì nhiều nhà phát minh khác trên thế giới cũng thu được những thành tựu nhất định.
Chiếc tàu ngầm Pháp Plông-giơ do thuyền trưởng Buốc-goa chế tạo cùng với kỹ sư S.Bơ-run hạ thủy ở Rô-sơ-pho có hai bánh lái ngang và tốc độ khi lặn đã đạt được bốn hải lý một giờ, trong khi nổi là năm hải lý một giờ. Tàu cũng trang bị ngư lôi để chiến đấu.
Mới hôm qua thôi! - Rai xơ rầu rĩ nói - chúng tôi vừa nhận được một bản báo cáo khá tường tận về những tàu ngầm của hải quân đóng theo đồ án của Đgie-vi-ét-xki: không những nó là chiếc tàu ngầm đầu tiên trên thế giới chạy bằng điện, mà cũng là lần đầu tiên ở trong tàu, người ta “tái sinh” không khí bằng dung dịch xút. Suốt năm tháng ròng chạy thử ở Ô-đét-xa, đối với người Nga, tàu ngầm Đgie-vi-ét-xki là con chủ bài trên mặt biển Ban-tích đấy!
Hơn-len lắng tai nghe, thỉnh thoảng lại thở dài và nét mặt phút chốc trở nên rầu rĩ khi thấy Rai-xơ thủng thỉnh nói tiếp:
- Trong tình hình phát triển khoa học kỹ thuật hiện nay, một phát minh ở nước này có thể nảy sinh tương tự hoặc trùng lặp với nước khác. Điều này cũng dễ hiểu.
Câu chuyện đến đây thì viên thư ký quay về, báo cho Rai-xơ biết: phòng trọ đã thuê xong.
Rai-xơ đưa cho viên thư ký một số tiền và dặn:
- Nhà trọ Gôn-cốp, đường 297, anh hãy tới đó thanh toán hộ ngài kỹ sư Hơn-len.
Quay sang phía Hơn-len, Rai-xơ nói:
- Tôi sẽ tới thăm ông tối nay, tại nơi ở mới.
Sau khi đưa biếu Hơn-len một số tiền, gọi một cỗ xe bốn ngựa rồi tiễn khách ra tận cổng Công ty, Rai-xơ mới chịu quay về phòng 12, một trong những phòng phát minh của Công ty kinh doanh này ở tầng hai.
Bình nước sôi để pha cà phê đặt trên bếp đã bắt đầu reo. Hơn-len nóng ruột chờ viên luật sư Mỹ. Khách sạn Me-ri-me-ri vừa bị mất trộm tuần trước. Chiếc két sắt của lão chủ với bộ khóa hóc hiểm cũng bị tháo tung. Vì vậy, Hơn-len đã tính đến chuyện hay là nhờ luật sư Rai-xơ giữ bộ chiếc cặp da? Có sang tới đây, Hơn-len mới nhận thức được rõ: người Ai-rơ-len ở nước ngoài chưa có khả năng sử dụng được phát minh của mình để hạ nước Anh. Vậy, cuối cùng phát minh này nên trao cho nước nào? Pháp, Nga, Đức... đang có mâu thuẫn và có thể sau này sẽ trở thành kẻ thù của Anh, nhưng trong lĩnh vực tàu ngầm chiến đấu họ đã thu được một số thành tựu nhất định.
Vả lại sống trên một đất nước đầy biến động, trắc trở này, việc tìm cho ra những lái buôn vũ khí bí mật của Đức, Pháp, Nga... hoàn toàn không phải chuyện dễ dàng.
Vừa lúc đó, Rai-xơ bất ngờ xuất hiện trước cửa phòng của Hơn-len, tay xách chiếc cặp da màu vàng có khóa bạc.
Trong phòng thoang thoảng mùi cà phê. Hỏi thăm sức khỏe theo phép xã giao xong. Rai-xơ uống cạn tách cà phê và lôi trong cặp ra hai bức ảnh chia cho Hơn-len xem:
- Tôi có thể đảm bảo với anh: nước Mỹ mới thực sự là quê hương xứ sở của tàu ngầm.
Hơn-len nhận ra ngay chiếc tàu ngầm con rùa hình quả trứng do Đa-vit Bớt-ni-en-lơ đóng xong năm 1776.
- Từ năm 1775, trong lúc hạm đội Anh phong tỏa bít kín lối ra vào các hải cảng Mỹ, dùng pháo bắn vào các thành phố ven biển hòng bóp nghẹt cuộc chiến đấu vì nền độc lập của Mỹ, chính “con rùa” này đã làm cho hạm đội Anh phải khiếp đảm kinh hồn.
Chỉ cần một người điều khiển thôi, tàu bơi ngầm bằng mái chèo mang theo 70 kg thủy lôi định giờ, khi lặn được xuống dưới tàu Anh rồi, người điều khiển tàu ngầm sẽ dùng khoan, khoan đáy tàu Anh, bắt chặt thủy lôi vào, cho máy định giờ làm việc rồi cho tàu ngầm cấp tốc rời khỏi vùng nguy hiểm, thủy lôi sẽ nổ, thế là xong!
Sau đó Rai-xơ giơ tấm ảnh thứ hai chụp chiếc tàu ngầm Nô-ti-luýt chế tạo ở xưởng đóng tàu của hải quân Anh Pe-ri-ê cách đây một thế kỷ và nói:
- Tiếng gọi là tàu ngầm Pháp nhưng tác giả đồ án thiết kế Nô-ti-luýt lại là Phun-tơn, một người Mỹ.
Hơn-len phần nào đã đoán được dự kiến của viên luật sư đang vồn vã tặc lưỡi này nhằm vào mục đích gì? Quả nhiên chỉ một lát sau, Rai-xơ thầm thì to nhỏ, ra vẻ giữ bí mật:
- Trong tương lai không xa, chiến tranh giữa Mỹ và Anh là điều không thể tránh được. Nếu trước đây, con sư tử Anh nhe nanh vuốt định bóp nghẹt nền độc lập Mỹ thì giờ đây chính nó giữ vai trò bá chủ trên mặt biển cũng đang bao vây sự phát triển của nền kinh tế Mỹ. Người Mỹ đâu có chịu ngồi yên. Phải nhấn chìm con sư tử già đó xuống biển để cho mặt trời phải lặn ngay ở cái nước Anh nhỏ bé ấy!
Hơn-len từ tốn nói:
- Bây giờ ngài luật sư có thể đi thẳng vào vấn đề định bàn giữa hai chúng ta.
- Xin nói thật nhé! - Rai-xơ khẽ mỉm cười - Công ty chúng tôi muốn mua hẳn bản đồ án thiết kế loại tàu ngầm bỏ túi của ông, để chuyển giao cho hạm đội chúng tôi, với giá là một triệu đô-la.
- Một triệu đô-la - Hơn-len nhắc lại.
- Hay ông chê ít?
- Không phải vậy!
- Tôi rất biết điều đó - Rai-xơ nói - ông sẵn sàng giao loại vũ khí bí mật này cho bất cứ nước nào có ý định dìm hạm đội Anh cũng như dìm nước Anh xuống đáy biển.
- Đúng thế! - Hơn-len gật đầu đáp.
- Nếu như ngay ngày mai, nước Mỹ chúng tôi tuyên chiến với Anh, chắc ông sẽ biếu không hạm đội chúng tôi bàn thiết kế này. Nhưng vì cái ngày tuyên chiến đó, còn phải chờ đợi - theo tôi nghĩ chắc cũng không xa đâu - nên ông cứ coi số tiền này ông dùng sống tạm để chờ cho đến lúc nước Anh bị tiêu diệt. Lá cờ Ai-rơ-len sẽ kéo lên trên đất nước ông.
Hơn-len cười.
- Ngài đúng là một luật sư có tài hùng biện.
Rai-xơ vội nắm lấy tay nhà phát minh, khẽ lắc:
- Công việc giữa hai chúng ta coi như kết thúc ở đây nhé!
Đêm hôm đó, Hơn-len tưởng mình sẽ được ngủ ngon, nào ngờ nhà phát minh vẫn cứ chập chờn nửa mê, nửa tỉnh.
*
Qua cuộc trao đổi vắn tắt với thủy sư đô đốc Pát-téc-xơn ở trụ sở hải quân Mỹ, đại tá kỹ sư trưởng Cớc-út chỉ biết loáng thoáng xưởng đóng tàu của mình sắp được lệnh chế tạo một loại vũ khí bí mật mang ký hiệu S.A.1. Nhưng khi nhận được bản đồ án thiết kế từ Công ty Rai-xơ chuyển sang, qua Bộ Hải quân, Cớc-út mới rõ: đó là một loại tàu ngầm chiến đấu loại nhỏ.
Việc này chứng tỏ: quan điểm của đô đốc Pát-téc-xơn đã thay thế trong Bộ tham mưu hải quân. Trước đó, đa số chuyên gia quân sự đều cho rằng: nước nào có hạm đội mạnh thì có thể làm bá chủ trên mặt biển. Do đó, họ thi nhau đóng các tàu lớn với những pháo lớn đủ mọi cỡ.
Pát-téc-xơn lại cho rằng: không chỉ hạm tàu lớn, mà cần phải có nhiều loại tàu phối hợp chặt chẽ với nhau mới có thể giành được thắng lợi quyết định trên mặt biển.
Theo ý Pát-téc-xơn thì: hạm tàu lớn trên mặt biển rất dễ làm mồi ngon cho tàu ngầm. Bao vây hải cảng đối phương, tàu ngầm còn có thể hợp đồng tác chiến sau này với không quân, với hạm tàu mặt nước, tiếp tế cho các căn cứ bị địch phong tỏa, hoặc các hạm tàu ở giữa đại dương.
Nhìn tên tác giả Giôn Hơn-len trên bản thiết kế S.A.1 Cớc-út nhớ lại: cách đây hai mươi lăm năm, chính Hơn-len đã đóng chiếc tàu ngầm đầu tiên của mình. Tàu trang bị một thủy lôi và do một người quay trục chân vịt điều khiển. Mười sáu năm sau, nhà phát minh Ai-rơ-len đó đã đóng một chiếc tàu ngầm khác chạy bằng động cơ dầu hỏa, đại bác đặt ở mũi tàu đạn bắn bằng không khí ép có thể bay xa tới bốn mươi mét.
Nhưng lần này, nhìn vào bản thiết kế mới S.A.1, chẳng riêng gì Cớc-út mà tất cả các kỹ sư đóng tàu đều phải công nhận Hơn-len đã rút kinh nghiệm các cuộc thí nghiệm, chế tạo tàu ngầm trong vòng một trăm năm, để tạo ra một chuyển biến mới. Mà chuyển biến này chỉ có thể nổ ra vào thời đại mà ngành luyện kim đã có thể luyện ra được nhiều loại vỏ thép đóng tàu chắc chắn, trong ngành chế tạo máy cũng đã xuất hiện máy hơi nước và động cơ đốt trong, cùng với động cơ điện. Cớc-út thấy Hơn-len đã giải quyết khá thông minh vấn đề động cơ cho loại tàu ngầm này: thả nổi trên mặt nước, tàu ngầm chạy bằng động cơ ga-dô-lin, thả lặn thì dùng động cơ điện.
Với một loại vỏ thép rất chắc chắn, tàu có thể lặn sâu tới ba mươi mét.
Hải quân Mỹ đã bỏ ra ba triệu đô-la để mua lại ban thiết kế tàu ngầm S.A.1 này của Công ty Rai-xơ, không phải là đắt.
*
Từ bản thiết kế trên giấy, chiếc tàu ngầm chiến đấu tí hon của mình nay mai sẽ ra đời. Mấy hôm nay, niềm vui đó cứ luôn quanh quẩn trong đầu Hơn-len. Khu vực chế tạo tàu được giữ kín, nơi để thí nghiệm tàu chạy thử càng được bảo vệ cẩn mật hơn. Ngoài một số tàu tuần tiễu trên mặt biển ra, dưới biển còn căng lưới thép để đảm bảo bí mật hoàn toàn.
Với kích thước nhỏ bé loại S.A.l này tương lai sẽ hoạt động ở cảng và vịnh nước tương đối nông. Với bán kính hoạt động ngắn và năng lượng dự trữ ít, loại tàu ngầm tí hon này phải được loại tàu lớn chở đến nơi quy định.
Cứ như đầu óc giàu tưởng tượng của Hơn-len, nếu xảy ra chiến tranh Anh-Mỹ thì tàu ngầm Mỹ sẽ hoạt động thường xuyên trên mặt biển và sẽ đánh đắm tất cả các tàu chờ hàng, tàu quân sự của Anh trên đường hàng hải xuyên qua Đại Tây Dương. Với những thiệt hại nặng nề trên biển, nước Anh sẽ sụp đổ vì thiếu lương thực, nguyên liệu và dụng cụ chiến tranh. Lúc đó sẽ là thời cơ nổi dậy của nhân dân Ai-rơ-len cũng như nhân dân các thuộc địa Anh khác trên thế giới.
Rồi đây lá cờ Ai-rơ-len sẽ phấp phới bay, tự hào, kiêu hãnh như tất thảy cờ các nước khác trên thế giới.
Đúng lúc Hơn-len nghĩ đến điều đó thì có tin Công ty Vích-cớc của Anh - không rõ đã ký hợp đồng với Công ty Rai-xơ của Mỹ tự bao giờ - đã bắt đầu đóng và cung cấp cho hải quân Anh một loại tàu ngầm giống như của Mỹ, nghĩa là cũng chạy bằng hai loại động cơ và có thể lặn sâu được ba mươi mét dưới biển. Hơn-len choáng váng cả người, ông vội tới ngay công ty Rai-xơ nhưng mấy lần đều không gặp giám đốc.
Tới lần thứ năm, Hơn-len may mắn gặp được Rai-xơ ở phòng phát minh số bốn tại công ty.
Trong buổi gặp gỡ này, Hơn-len gần như nổi giận hàng lông mày xếch hẳn lên:
- Ông phải nhớ: phát minh của tôi nhằm mục đích tiêu diệt nước Anh thì giờ đây nó lại quay ra phục vụ hải quân Anh. Thế là thế nào?
Chờ cho Hơn-len nói xong, Rai-xơ mới ung dung đáp:
- Ông bạn hơi quá nóng.
Sau đó, viên luật sư Mỹ mở tủ lôi ra một bản hợp đồng đã ký kết giữa đôi bên, lấy ngón tay chỉ vào dòng chữ:
“Bán hẳn bản thiết kế mẫu tàu ngầm này cho công ty Rai-xơ”.
Rai-xơ nói:
- Trong từ điển luật học, bán hẳn và bán đứt là một, như vậy quyền sở hữu thuộc về người mua là công ty chúng tôi.
Không cần đợi nhà phát minh trả lời, Rai-xơ lại mở tủ lấy ra bản thiết kế tàu ngầm chỉ vào ống phóng thủy lôi và kính tiềm vọng nói:
- Ông thấy nó có giống với bản thiết kế của ông không? Sau khi mua phát minh của ông chúng tôi còn bỏ tiền ra để cải tiến và hoàn chỉnh thêm kính tiềm vọng. Nhờ cải tiến lại mà góc độ nhìn được mở rộng ra nhiều. Ống phóng lôi cũng được đảm bảo ổn định để nâng cao độ chính xác khi phóng thủy lôi vào mục tiêu.
Hơn-len vẫn chưa nguôi giận:
- Nhờ thế công ty ông mới nâng giá bản thiết kế lên gấp ba lần nhưng về cơ bản phát minh này vẫn là của tôi. Tôi sẽ đưa việc này ra ủy ban điều tra phát minh Mỹ.
Rai-xơ cười:
- Đó là quyền tự do của ông.
Hơn-len tức giận ra về, còn nghe thấy sau lưng mình tiếng nói của Rai-xơ với mấy người ngồi trong phòng:
- Thật là kỳ quặc! Người kiện mình đáng ra phải là thủy sư đô đốc Mỹ Pát-téc-xơn thì lại là người đã bán đứt bản quyền phát minh cho mình!
Mọi khi bất cứ đi đâu về, kỹ sư Hơn-len vẫn có thói quen bế bổng đứa con nhỏ lên, rúc cái đầu vào bụng làm chú bé cười như nắc nẻ. Nhưng lần này, bà vợ Hơn-len rất ngạc nhiên khi thấy chồng vừa ở công ty Rai-xơ về, đi thẳng vào phòng riêng, sai người giúp việc đưa vào mấy chai rượu nặng.
Hơn-len uống hết cốc này đến cốc khác, hết chai này đến chai khác, bà vợ ngăn thế nào cũng không được. Ngôi nhà này thường là nơi lui tới của một số người yêu nước Ai-rơ-len. Chủ nhân thường trợ cấp cho đồng bào mình đang gặp hoạn nạn ở nước ngoài và lúc nào cũng mở rộng cửa đón tiếp người Ai-rơ-len vừa ở trong nước sang.
- Hay là tình hình cách mạng ở trong nước có gặp khó khăn gì đột xuất?
Thấy vợ gặng hỏi mãi, Hơn-len mới buộc lòng kể lại rõ sự việc vừa xảy ra với viên luật sư ở công ty Rai-xơ. Nghe xong, bà vợ cười vui vẻ nói:
- Tưởng gì chứ việc đó có thể giải quyết được. Ta sẽ có cách phục thù: phục thù công ty Rai-xơ, phục thù công ty Vích-cớc của Anh và trên hết vẫn là phục thù nước Anh...
Rồi bà ghé vào tai chồng thầm thì to nhỏ. Chỉ biết lúc Hơn-len tỉnh rượu, hiểu ra, gật gù tán thưởng thì trời cũng vừa sáng. Có tiếng xe ngựa lăn bánh ngoài phố.
*
Bất cứ ai đặt chân lên nước Mỹ, bước vào quán Gôn-xta trên cảng đều có thể dễ dàng nhìn thấy một ngôi nhà, trên cổng, dù mấy bông hoa tím dưới dàn sà xuống lấp ló tấm biển đá hoa cương, cũng đủ nhìn rõ dòng chữ khắc rất rõ:
Kỹ sư Giôn Hơn-len, người bạn của Hải quân.
Một người từ nơi khác, trên đất Mỹ tới đây lần đầu dễ tưởng: đó là một nhà hảo tâm; có một sự đóng góp nào đó - vì tiền tài chẳng hạn - cho hải quân Mỹ.
Nhưng đối với các nhà tình báo quân sự nước ngoài - nhất là những người được cử sang Mỹ để tìm mua bản thiết kế tàu ngầm chiến đấu loại mới nhất - họ đều hiểu: đây là nơi địa chỉ của nhà phát minh tàu ngầm lừng danh người Mỹ gốc Ai-rơ-len: Giôn Hơn-len.
Trong quán Gôn-xta lúc này, một người khách Đức: Gi-un-ke vừa nâng cốc rượu lên thì chợt nom thấy tấm biển đá hoa cương, ông ta đặt cốc rượu xuống, lục cuốn sổ tay trong túi áo ra xem lại một lần nữa rồi gấp cất đi.
Uống cạn cốc rượu. Gi-un-ke rời khỏi quán. Chờ tới khuya, Gi-un-ke mới quay lại khẽ gõ cửa, bước vào ngôi nhà Hơn-len. Ngay ngoài phòng khách đã thấy một cái bàn gỗ trắc, trên đặt một cái hộp thủy tinh trong có mô hình một chiếc tàu ngầm rất đẹp, bên sườn óng ánh dòng chữ mạ vàng Giôn Hơn-len.
Sau khi biết chắc chủ nhà đúng là nhà phát minh, khách nôn nóng đi thẳng vào vấn đề:
- Chúng tôi cần trang bị cho hải quân Đức một loại tàu ngầm hiện đại, giống như tàu ngầm của Anh cũng như Mỹ.
Hơn-len đáp:
- Tôi có thể hoàn toàn đáp ứng được điều đó: một bản thiết kế y hệt kiểu tàu ngầm mới nhất của công ty Vích-cớc. Về phần tạo dáng bên ngoài, có thể có một số cải tiến tí chút.
- Tại sao vậy? - Gi-un-ke nói - Tôi muốn có một bản thiết kế y hệt.
- Vâng, về cơ bản là y hệt: máy móc, vũ khí... Hơn-len định nói rõ việc cải tiến tí chút là để công ty Rai-xơ khỏi gây rắc rối cho mình về phương diện luật pháp sau nghĩ thế nào lại thôi. Vâng, y hệt.
Khách ra về, mặc dầu hợp đồng chưa ký kết, nhưng Hơn-len đã cảm thấy trong đời mình đây là một ngày vui lớn. Theo Hơn-len, chiến tranh giữa Anh với Đức là điều sẽ không tránh khỏi trong một tương lai không xa. Chỉ nhìn nét mặt của Hơn-len, bà vợ cũng đã hiểu thấu nỗi lòng chồng mình:
- Đấy mình xem, sáng kiến của em đâu có thua kém gì phát minh của mình.
Hơn-len lơ đãng hỏi lại:
- Sáng kiến gì nhỉ?
- Phá thế “độc quyền” của Rai-xơ và nhất là của công ty Vích-cớc.
- À... à... ! - Hơn-len gật đầu, cười vui vẻ nói - Đầu óc của em đâu có tầm thường. Tài sản của chúng ta sau này tăng tiến là nhờ ở em đấy!
Nghe vợ nhắc đến chữ “độc quyền” Hơn-len lại nhớ tới Hăm-phri Đê-vi, nhà bác học Anh đã phát minh ra chiếc đèn an toàn cho thợ mỏ để chống lại nạn nổ gri-du [4] trong các hầm lò có hiệu quả nhất, trước khi có đèn điện. Khi nghe tin chiếc đèn sắp chế tạo, một số công ty đã đến tìm gặp vị giáo sư Anh để mua bằng phát minh nhằm mục đích trục lợi. Nhưng Hăm-phri Đê-vi vốn là một nhà bác học hào hiệp đã không bán phát minh của mình mà còn công bố rành rọt đầy đủ chi tiết để cho những kẻ xấu bụng không vì tư lợi mà dìm phát minh này, mặc cho tính mệnh hàng vạn thợ mỏ bị uy hiếp trong các hầm lò.
Tiếc thay, bản thiết kế tàu ngầm mà hải quân Mỹ xếp vào loại vũ khí bí mật - Hơn-len không thể dễ dàng công bố phổ biến ra khắp thế giới được.
Hơn-len chỉ hơi tiếc nếu trước đây, sớm gặp được Gi-un-ke thì phát minh của mình không thể rơi vào tay công ty Vích-cớc.
Bất cứ người khách nào khó tính nhất cũng trở nên hài lòng khi bước vào ngôi nhà xinh xắn của Giôn Hơn-len. Có thể nói: người vợ đóng một vai trò quyết định trong một tổ ấm gia đình. Bà vợ nhà phát minh ngoài tài ngoại giao ra, còn có tài tổ chức khéo tới mức: khách đã bước vào đây thì ấn tượng về nhà phát minh gốc Ai-rơ-len sẽ rất sâu sắc. Trên bàn, tủ sách, chiếc hộp đựng thuốc lá, cái gạt tàn, cây đèn bàn... chỗ nào cũng mang hình những kiểu tàu ngầm tuyệt đẹp với dòng chữ Giôn Hơn-len.
Khách ra về đều được biếu một tập tranh ảnh về các kiểu tàu ngầm, có chiếc đang lặn, có chiếc nổi lên lao về hướng tàu địch, có chiếc đang phóng thủy lôi, rẽ nước.
Hơn-len đang đưa mắt nhìn hòn đá chặn giấy trên bàn, mang hình một chiếc tàu ngầm như ngóc đầu đang bay thì chợt người giúp việc đưa vào một tấm danh thiếp nhỏ: “Ni-du-mi-ni, thương gia Nhật”
Một người Nhật! Lần đầu Hơn-len tiếp một người châu Á nhỏ nhắn, đeo kính trắng, thoáng gặp cũng có thể đoán biết đó là một người thông minh, hiểu biết rộng.
Và quả nhiên, chỉ sau vài câu xã giao với khách. Hơn-len đã nhận thấy nhận xét ban đầu của mình là đúng.
Ni-du-mi-ni nói khá nhiều về những dân tộc bị áp bức trên thế giới, nỗi đau khổ và sự khát vọng của những con người này. Tuy không nói toạc ra, nhưng Ni-du-mi-ni đã có thể lấp ló phần nào làm cho chủ nhà biết rằng: rồi đây, trong tương lai, nếu có một nước Nhật hùng cường ở châu Á thì những dân tộc bị áp bức - nhất là những nước bị Anh cai trị - sẽ có thể trông chờ vào đất nước Phù tang này được.
- Tất cả những nước nhỏ bé trên thế giới, trước sau rồi sẽ giành được nền độc lập của mình.
Hơn-len xúc động về câu nói này của khách.
Trong câu chuyện tiếp theo, Hơn-len có một đôi lần nhắc khéo tới đất nước Ai-rơ-len nhỏ bé của mình. Ni-du-mi-ni cũng khôn ngoan đề cập tới các nước ở châu Á là nơi Nhật sẽ quan tâm đến trước tiên.
Chính nỗi lòng chân thật này của Ni-du-mi-ni đã làm cho Hơn-len quý mến người khách lạ, mà ông xếp vào hạng “đại nghĩa”.
Chiến tranh giữa Anh - Nhật chắc chắn sẽ bùng nổ trước hết ở châu Á.
“Thì giá như trước đây - trước cả Gi-un-ke mình gặp được con người này...”.
Ba ngày sau, khi biết rõ: Ni-du-mi-ni, đóng vai nhà buôn, nhưng thực chất là trợ lý một thủy sư đô đốc Nhật, Hơn-len tiếp đón như một thượng khách.
Trong một bữa tiệc thân mật tại nhà riêng của Ni-du-mi-ni, chủ nhân đã nâng cốc rượu mừng nhà phát minh Hơn-len.
- Chúc cho vai trò quan trọng của tàu ngầm trong hải quân.
Ni-du-mi-ni lúc này đã trút bỏ vai trò nhà buôn và khoác áo sĩ quan hải quân Nhật, say sưa nói:
- Nếu có ai đó cho rằng: trong quân sự, tàu ngầm chỉ dùng để bảo vệ bờ biển hoặc tuần tiễu xung quanh các căn cứ hải quân thì đó là một cách nhìn phiến diện. Theo tôi, rồi đây qua những cuộc thử lửa, tàu ngầm còn có thể hiệp đồng với các hạm tàu mặt nước, tấn công tàu địch, hoặc một mình dùng ngư lôi hạ tàu địch. Hãy thí dụ như biển Mác-ma-ra vốn là một cái vịnh rất lớn và kín, một chiếc tàu ngầm có thể làm bá chủ ở vùng biển này được. Tại những eo biển hẹp như Đác-da-nen và Bô-xpho đủ bố trí một màng lưới cửa án ngữ, tàu ngầm vẫn có thể vượt qua thật dễ dàng dưới nước. Những nhiệm vụ cực kỳ quan trọng khác của tàu ngầm trong tương lai, chưa một chuyên gia quân sự nào có thể lường trước được.
Sau bữa tiệc, một bản hợp đồng đã được ký kết giữa Giôn Hơn-len và Ni-du-mi-ni.
Đêm hôm đó, bà vợ nhà phát minh cứ cằn nhằn mãi với chồng về việc bán quá rẻ bản thiết kế tàu ngầm của mình. Hơn-len cũng cố giãi bày cho vợ hiểu:
- Vì “đại nghĩa” chẳng lẽ tôi lại biếu không người Nhật.
*
Năm 1904.
Kể từ khi Hơn-len bán bản thiết kế tàu ngầm đầu tiên cho Rai-xơ tới nay đã được bốn năm.
Hơn-len chỉ còn một mơ ước nữa: bí mật loại tàu ngầm của mình nếu được tiết lộ với Nga; thì thế “độc quyền” về loại này của công ty Vích-cớc sẽ bị phá vỡ hoàn toàn.
Hơn-len tin rằng: nếu bản đồ án thiết kế của mình lọt được tới nước Nga băng giá, chắc chắn nó sẽ được hoàn chỉnh hơn vì ông nghe nói tới tên tuổi một công trình sư Nga đầy tài năng: I.G.Búp-nốp.
Ba hôm sau, qua một tay mối lái trung gian, Hơn-len đã bán cho nước Nga đồ án về một chiếc tàu ngầm của mình.
Lại một ngày vui trong đời nhà phát minh.
*
Chưa bao giờ Hơn-len xếp luật sư I-xắc Rai-xơ vào loại lừa đảo, nhưng quả thật tay kinh doanh này không để lại một ấn tượng tốt đẹp trong đầu nhà phát minh.
Chính vì thế mà Hơn-len rất đỗi ngạc nhiên khi nhận được thư của Rai-xơ mời mình đến chơi tại ngay công ty.
Một chuyện mua bán? Chắc chỉ có vậy!
Rai-xơ tiếp Hơn-len khá niềm nở. Sau khi cả hai cùng uống cạn tách cà phê, Rai-xơ mới mở phong bì lớn đưa cho Hơn-len xem mấy bức ảnh chụp các kiểu tàu ngầm, Rai-xơ hỏi:
- Ông có nhận ra cái gì đây không?
- Chiếc Đen-phin của Nga đóng tại xưởng Ban-tích - Hơn-len nói rành rọt - đây là một trong những tàu ngầm chiến đấu đầu tiên của hải quân Nga do công trình sư tài năng I.G.Búp-nốp thiết kế.
Qua mấy con số ghi trên bản thiết kế, khách có thể dễ dàng nhận ra chiều dài của tàu ngầm là hai mươi mét, có thể lặn sâu được năm mươi mét.
- So với tàu của tôi hoạt động ở độ sâu ba mươi mét với một ống phóng lôi, công suất của máy chính khi chạy trên mặt nước là một trăm sáu mươi mã lực, khi lặn là bảy mươi mã lực thì tàu Đen-phin tốt hơn vì nó được trang bị hai ống phóng lôi, công suất của máy chính khi chạy trên mặt nước là ba trăm mã lực, và khi lặn là một trăm hai mươi mã lực.
Rai-xơ rất đỗi ngạc nhiên khi thấy Hơn-len thản nhiên ca ngợi những thành tựu của các công trình sư Nga trong lĩnh vực đóng tàu ngầm. Chính vì thế, Rai-xơ không giới thiệu tiếp chiếc Mi-nô-ga cũng của xưởng Ban-tích: đó là chiếc tàu ngầm đầu tiên trên thế giới chạy bằng động cơ đi-ê-den. Nhưng Hơn-len đã chỉ vào tấm ảnh nói:
- Khuyết điểm của chiếc tàu ngầm này là máy điện và máy đi-ê-den đều phải quay cùng một trục chân vịt. Rồi ông sẽ coi: thời gian tới công trình sư Búp-nốp đang dự kiến đóng một chiếc tàu ngầm hoàn thiện hơn với lượng giãn nước hơn ba trăm tấn, với ba máy đi-ê-den và một máy điện, tàu có thể chạy xa một nghìn hải lý và hoạt động độc lập trong hai tuần.
Rai-xơ cứ ngớ người ra.
Cách đây mấy năm, có tin bản thiết kế tàu ngầm của công ty Vích-cớc bị đánh cắp. Rồi chính Rai-xơ cũng bán bản thiết kế đó vài lần nữa. Rồi từ những công ty đó, những bản sao thiết kế được bán đi bán lại với những cái tên khác - sau khi được cải tiến một số bộ phận và chi tiết nhỏ.
Giá bán những bản thiết kế tàu ngầm hạ xuống khá nhanh trong một thời gian ngắn.
Mãi lúc này Rai-xơ mới hiểu ra: chính nhà phát minh này đã thành công trong việc phá thế độc quyền của công ty Rai-xơ và Vích-cớc về... chính phát minh đầu tiên của mình.
Còn Hơn-len, ông ta đã đạt được những mục đích nhất định song cho mãi đến lúc chết, ông ta vẫn sống trong niềm khắc khoải, đau đáu: thực dân Anh vẫn chà đạp lên mảnh đất Ai-rơ-len của ông. Và bản thân ông vẫn còn là một kẻ lưu vong không Tổ quốc.