Đường 101 chạy dọc theo vịnh San Francisco trong khoảng chừng hai mươi kilômét, rồi dấn sâu vào vùng đất liền trong suốt hai giờ chạy xe trước khi lại chạm biển lúc tiến đến gần Monterey. Tiếp tục chạy thêm chút nữa về hướng Nam, ta sẽ gặp thảm thực vật sum sê hơn và những cây thông, vươn cao thống lĩnh cảnh quan, tỏa ra một mùi hương của kỳ nghỉ hè.
Mặt trời vẫn còn rất cao khi chiếc Chevrolet của Jonathan dấn vào con đường rợp bóng cây bách và cây hoa giấy. Ngôi nhà của bác gái anh xuất hiện ngay sau khúc rẽ, một ngôi nhà trắng xinh xắn, duyên dáng vô cùng mà không mang vẻ hợm hĩnh, mọc lên giữa một khu xanh mướt. Anh tắt máy và mở cửa xe. Trong giây lát mùi hương êm dịu của các loài hoa đưa anh về với khoảng thời gian ba chục năm trước. Anh mới sáu tuổi và gia đình anh vừa từ Pháp trở về, và là lần đầu tiên cả nhà đến thăm Tatie Margie. Vừa ra khỏi xe, anh đã bị mê hoặc bởi mùi thơm quấn quện đan xen của hoa hồng, của cây ông lão, và cây kim ngân, chúng bao phủ lên chốn ấy một mùi hương của thiên đàng, cứ như thể có một cô tiên đã rắc một nắm hạt kỳ diệu lên ngôi nhà và khu vườn của bác vậy. Ba thập kỷ sau, vẫn chính những bông hoa ấy tạo cho ta cùng một thứ cảm xúc.
Anh tiến về phía ngôi nhà. Lớp đá dăm trên lối đi kêu lạo xạo dưới chân anh. Phía dưới kia, cách chừng trăm mét, thấp thoáng sau những cành thông cao, thân cây hàng trăm tuổi xù xì vặn xoắn do phải chịu vô vàn những trận gió mùa đông, là đại dương với một màu xanh thẳm hình như đang ngủ vùi.
Tatie Margie xuất hiện trên thềm nhà, với cùng một nụ cười mà bác đã có từ ba mươi năm trước đây khi nhìn thấy anh lần đầu tiên, cùng một cặp mắt lấp lánh niềm vui, sức sống, và thậm chí còn có thêm một nét khôi hài hiếm có nơi một người ở độ tuổi này.
Bác ấy có một cuộc đời kỳ lạ. Anh biết ba người chồng của bác và mỗi lần kết hôn thì bác lại chuyển sang một ngành nghề khác. Với ngành khảo cổ, bác nhanh chóng chọn chuyên ngành nghiên cứu hộp sọ người nguyên thủy đầu tiên trên hành tinh, bác có vẻ thích người hơn đá, và đã thực hành nghề này trong suốt hơn hai mươi năm. Thế rồi một hôm, bác hùng hồn ra tuyên bố rằng những người sống thì thú vị hơn những người đã chết và bắt đầu lại sự nghiệp đi học, lần này là sinh học. Sau vài năm làm việc ở phòng thí nghiệm, bác tự thành lập quỹ của chính mình, mà Jonathan đã chẳng bao giờ hiểu rõ chính xác đó là gì. Hình như là quỹ chuyên nghiên cứu tìm kiếm để khám phá các vùng lãnh thổ thường bị khoa học bỏ quên. Bác đã nghỉ hưu chừng mươi năm nay, nhưng vẫn là chủ tịch danh dự của quỹ ấy. Anh ngờ rằng bác vẫn chưa bao giờ thực sự chấm dứt hẳn, mà vẫn giữ quan hệ với các nhà nghiên cứu.
- Phòng của cháu đã sẵn sàng rồi đấy, - bác Margie nói. - Cháu có thể ở lại đây bao lâu cũng được!
Họ ôm ghì nhau thật chặt.
- Đã lâu lắm bác không có tin tức gì của cháu, - bà nói. - Bác đã cho rằng cháu đã không gặp phiền muộn gì.
- Bác Margie!
Bác bật cười khúc khích. Bác ấy không nhầm đâu và sâu trong tâm khảm, anh có chút mặc cảm tội lỗi: đúng là anh hiếm khi đến thăm khi không cần đến bác, mặc dù tình cảm chân thành anh dành cho bác ấy. Cuộc sống quá hối hả đôi khi dẫn chúng ta đến chỗ chểnh mảng với những người mà chúng ta yêu mến.
- Thực ra, - anh nói, - cháu đã nhận được thư của bác, hồi tháng trước. Cháu đã muốn trả lời bác nhưng lại bị bận quá…
- Bác rất vui được gặp cháu. Cháu đã rất đúng khi quyết định đi nghỉ. Lúc nào cũng chúi mũi vào công việc, ta sẽ trở nên ngu muội đi.
Anh lên căn phòng mà bác dọn cho anh. Một căn phòng xinh xắn nằm trên tầng hai, với các bức tường màu trắng, đồ đạc nội thất đẹp trang nhã và cổ kính được quét vôi màu phấn, một bầu không khí phảng phất mùi của nơi lâu ngày không có người ở. Rải rác khắp nơi là những bức tranh vẽ, những bức tranh điêu khắc và cả những bức ảnh cũ xưa ở Ấn Độ, ở Ai Cập hoặc ở vùng Trung Đông: tất cả những nơi mà hồi xưa bác đã đến thực hiện các đợt công tác khảo cổ học. Trên bàn ngủ có một tác phẩm của Karl Jaspers. Jonathan tiến gần lại cửa sổ và đẩy cánh cửa. Tiếng rít nhè nhẹ của gỗ nghiến lên bản lề. Luồng không khí thơm nồng của khu vườn ùa vào phòng và bao trùm lấy anh. Cảnh quan đại dương mới ngoạn mục làm sao. Bên kia khu vườn sum suê, màu xanh thẳm trải dài đến bất tận. Jonathan thò hẳn đầu ra ngoài và hít đầy buồng phổi làn gió của biển xanh.
Tiếng ồn ào và ô nhiễm của thành phố đối với anh hình như xa rồi, rất xa, và cả những căng thẳng trong công việc của anh cũng vậy.
Ngày hôm sau, anh đã gặp một sự cố bất ngờ khó chịu khi phát hiện ra xe hơi của mình lại bị hỏng. Ngay lập tức anh cảm thấy rất bực mình, gần như tức giận: chẳng lẽ những rắc rối của anh thực sự sẽ theo anh đến tận đây ư? Anh sẽ phải tiếp tục chiến đấu chống lại mọi thứ cho đến tận ngày cuối cùng của đời anh ư? Có phải đó chính là số phận của anh không?
- Trong hai mươi năm nữa, liệu cháu sẽ còn nghĩ đến nó không hả? - bác Margie hỏi anh, vẻ hơi giễu cợt trước sự rối loạn của anh.
- Đến cái gì cơ?
- Đến sự hỏng xe này ấy.
- Ơ… không, đương nhiên rồi. Sao bác lại hỏi thế?
- Thế thì quên ngay nó đi, - bác nói với vẻ tinh nghịch.
Anh nhìn bác, bối rối.
Bác ấy dường như quá nhỏ bé khi đứng cạnh tấm bia đá xinh xắn được dựng trong góc vườn. Thực ra đó là phiên bản sao của tấm bia mà bác đã phát hiện được ở Ả Rập vào những năm đầu sự nghiệp khảo cổ học của bác. Được chạm khắc tuyệt vời, nó đã được khắc những chữ tiếng Aram*.
☆ ☆ ☆
Tiếng của người Xê-mít cổ đại, vốn xuất hiện ở miền trung của đất nước Syria cổ xưa.
- Chớ có nói với bác rằng, - bác lên tiếng, - một mớ phế liệu đồng nát ấy có uy lực sai khiến được tâm trạng của cháu chứ hả?
- Nhất là cháu sẽ phải gọi cho gã sửa xe, nói rằng hắn đã làm quá ẩu với xe của cháu, cháu sẽ phải rên rỉ, phải thương lượng, có thể là dọa nạt hắn… Cháu đã chán ngấy cảnh lúc nào cũng phải đấu tranh với mọi thứ rồi.
Bác Margie bật cười.
- Cháu thực sự chẳng thấy gì đáng cười trong chuyện này cả.
- Ô, có đấy, anh bạn đáng thương ạ!
- Là cái gì?
- Cháu khiến bác nhớ đến ông chồng đầu tiên của bác quá đi! Vì ông ấy cũng nhìn cuộc sống như một trận chiến đấu thường nhật, một cuộc kháng chiến trong mọi lúc, mọi nơi. Tính khí vui vẻ tự nhiên của bác khiến ông ấy phát điên. Ông ấy thấy bác là người luôn gặp may, được số phận ưu đãi, trong khi ông ấy luôn phải chiến đấu hàng ngày chống lại những tai bay vạ gió bất ngờ ập xuống đầu ông ấy. Chỉ vào lúc cuối đời thì ông mới nhận ra rằng phần lớn những muộn phiền là hậu quả của thế giới quan của ông ấy, chứ không phải nguyên nhân…
Bác Margie bỏ đi và bước vào trong nhà, để mặc Jonathan đang rối bời trước những lời kể của bác mà với anh chúng có vẻ không thuần lý lắm.
- Trong lúc chờ đợi, - bác kêu vọng ra từ trong bếp, - lấy chiếc xe cà tàng cổ lỗ của bác mà đi, nó sẽ khỏe lên khi được lăn bánh thêm chút đấy. Bác chỉ dùng nó một tuần một lần để đi chợ thôi, nó chắc cũng buồn lắm đấy.
- Bảo hiểm của bác cho phép cháu lái xe chứ?
- Vô tư đi.
Cánh cửa nhà xe mở và phát ra những tiếng rít cót két khủng khiếp, một làn không khí thoang thoảng mùi mốc phả ra. Chiếc xe có thể hạ mui Triumph cổ lỗ chắc phải được sản xuất từ những năm 1970. Toàn thân xe màu đỏ đậm, chỉ có mui màu đen là đã hơi phai đi.
Anh húng hắng ho rồi khởi động mà không khó khăn lắm, xe chuyển động trong một tiếng rú hơi trầm đục. Jonathan mở mui và đeo cặp kính râm.
Vài khắc sau, anh đã kịp chạy khắp những con đường nhỏ vắng tanh của khu Big Sur, nằm giữa vùng đồi núi xanh biếc mà một phần địa hình lồi lõm của nó đã bị chìm trong biển. Không khí vùng duyên hải thơm nồng còn mặt trời thì hình như vĩnh hằng. Anh đã toài ra được khỏi sự căng thẳng thường nhật và đột nhiên nổi ham muốn thích tận hưởng từng giây từng phút khoảng thời gian của mình. Nếu quả thật đúng như định mệnh đã an bài rằng anh sẽ phải chết trẻ, thì anh cần tận dụng hết từng khoảnh khắc sống chứ không phải chịu đựng cuộc sống hàng ngày rồi rên rỉ và than vãn số phận của mình. Và nếu như cuộc sống chỉ là để tận hưởng những thú vui mà nó có thể tặng cho, thì anh chắc chắn đã chọn đúng địa điểm để thưởng thức những hương vị của cõi trần thế này rồi. Anh đưa ra một khẩu lệnh duy nhất: nhấm nháp tận hưởng từng giây từng phút mà không bao giờ nghĩ đến cái chết.
Chỉ chừng một tuần sau, anh đã biết phần lớn các nhà hàng nhỏ duyên dáng hiếu khách bên bờ biển, anh đã tắm lặn vùng vẫy trong những crique* bị bỏ quên, hoặc nằm gà gật trên cát ngắm đếm những vì sao trời, cùng bác Margie thưởng thức các loại bánh ngọt mà bác ấy nhất định không chịu chia sẻ bí quyết, chân tản bộ bên mé nước trong lúc tai nghe tiếng kêu của lũ chim hải âu, khiêu vũ trên sân một câu lạc bộ đêm night-club ngoài trời, thưởng thức khoái lạc của cuộc tình một đêm, và tối tối lặng ngắm cảnh hoàng hôn khi mặt trời xuống núi với một ly rượu vang trắng trên tay.
☆ ☆ ☆
Một vũng biển nhỏ ăn sâu vào hẻm đá hoặc đất liền, thường rất nguy hiểm, bởi có thể là một hố nhỏ nhưng rất sâu…
Anh dẫu sao cũng vẫn giữ liên lạc, đương nhiên rồi. Tra thư điện tử và đọc tin thời sự trên những trang báo mạng trực tuyến đã quá gắn liền với lối sống của anh nên khó có thể bỏ qua. Anh tự cho phép mình trả lời vài câu hỏi của khách hàng và chuyển những email còn lại cho trợ lý giải quyết. Và anh muốn được biết và được thông báo toàn bộ các sự kiện tin tức diễn ra trong ngày tại công ty.
Nghỉ ngơi khiến anh khỏe khoắn lên nhiều, một khoảng thời gian êm dịu trong một cuộc sống vô tư lự, và anh để mặc cho mình tự trôi vào trong cảnh giới an nhàn.
Tuy nhiên, sau ít thời gian hưởng thụ cuộc sống nhẹ nhõm ấy thì từ sâu tâm hồn, anh bắt đầu ngấm ngầm cảm nhận một sự trống rỗng. Sự nhàn rỗi chắc chắn là dễ chịu nhưng rốt cuộc cũng không thực sự đem lại cho ta sự thỏa mãn, sự thăng hoa.
Những thú vui nối tiếp những thú vui, nhưng cường độ vui vẻ của chúng thì bị suy giảm dần đi, đẩy anh đi tìm kiếm những cơ hội vui vẻ mới. Anh bắt đầu hiểu tại sao cuộc sống dịu êm của một số trẻ con nhà giàu có đã dễ dàng trượt dần đến việc tiêu thụ ma túy mạnh đến vậy. Có một vấn đề khác: thời gian. Nó chắc hẳn sẽ tăng tốc theo từng ngày. Những ngày này của anh, dẫu ít tích cực hoạt động, thì anh thấy chúng hình như trôi đi trong nháy mắt. Anh bắt đầu cảm thấy đợt đi nghỉ này sẽ trôi đi rất nhanh, cũng như phần còn lại của cuộc đời anh.
Anh những muốn tìm ra phương tiện để níu giữ thời gian. Khi còn là một thằng bé, chỉ một buổi chiều thôi đã khiến anh thấy nó dài, rất dài rồi. Nhưng khi là người lớn, cả cuộc đời cứ trôi nhanh hết tốc độ, mỗi năm hình như lại ngắn hơn năm trước. Vả lại, một người bạn là nhà vật lý học đã nói điều này với anh: về mặt nhận thức, ở tuổi mười sáu thì ta đã đạt được một phần hai cuộc đời rồi.
