Cái tin mà Trà và Mơ lo sợ từ bao lâu rằng sẽ đến tai bà Chánh, thì nay đã đến thật. Lạ gì, ở thôn quê bao giờ rỗi rãi, mùa màng xong xuôi, vô công rỗi nghề, là họ tụm năm, túm ba chuyện trò bàn tán, dù chỉ là một tin đồn vô căn cứ, họ cũng đem ra nói cho hết. Bà này mở túi trầu, bà kia làm quà một câu chuyện, một đồn năm, năm đồn mười, chuyện bé xé ra to, thôi thì tha hồ bia đặt.
Bà Chánh, một hai lần đầu nghe có người đồn con dâu của mình phải lòng anh theo trâu trong nhà, cũng lấy làm khó chịu, nhưng còn cho là họ ghét Mơ, hay ghen với cái cảnh giầu sang của bà đặt điều nói xấu. Bà bỏ qua cho đến một lần kia, bà bắt phân vân, nửa tin, nửa nghi. Là vì cái tin "sét đánh" cứ mỗi ngày một to mãi ra như vết dầu loang trên mặt giấy, và đi đâu bà cũng thấy người ta xì xào to nhỏ, dù chuyện gì chăng nữa, bà cứ tin là người ta đang bình phẩm vợ chồng bà, con trai, con dâu bà, bà đâm ngờ rằng nhà mình đến hồi vô phúc. Thoạt đầu bà giận lắm, toan đánh cho Mơ một trận nhừ đòn, rồi cho gọi bà Hai đến giao trả con, song bà lại tiếc Mơ đảm đang, nội việc nhà, việc đồng, một tay con dâu bà quán xuyến, vả lại đã lấy gì làm thực, biết đâu Mơ chẳng bị mắc tiếng oan, người ngay có bao giờ trời nỡ hại, đến Quan Âm Thị Kính oan khiên là thế mà cũng còn có lúc được dải tỏ nữa là, bà mộ đạo lắm, nên bà cứ hy vọng rằng: nhà bà ở hiền không lẽ lại gặp ác.
Bà loanh quanh không quyết nên xử trí ra sao.
Một hôm cả nhà, mỗi ngươi bận đi vắng một việc, chỉ còn có hai vợ chồng bà, bà mới rụt rè bàn tán:
- Ông ạ!
- Cái gì?
- Con Cả nhà ta ấy mà, người ta đang đồn ầm lên là nó phải lòng thằng Bân.
Ông Chánh trợn mắt, sửng sốt:
- Thằng Bân nào?
- Thằng Bân theo trâu nhà chứ còn thằng Bân nào nữa.
- Láo, có đích thực thế không?
- Nào tôi biết đâu là thực hay giả. Tôi thấy họ nói mấy lần đến tai tôi rồi. Tôi đã bảo ông mà, lấy vợ xem tông, lấy chồng xem giống, ông thì cái gì cũng hấp tấp, vơ quào, vơ cấu, dâu với con thế thì có chán không?
- Thôi đi, bà đừng đổ lỗi tại tôi nữa. Hồi ấy, bà chả khen mãi con ấy đảm là gì, mấy lại đã lấy chi là chắc, chúng nó đồn láo bên ngoài kệ xác chúng nó chứ.
- Kệ thế nào được, mình là nhà làm lúa, làm việc, thế chúng nó khinh đi. Thật là ông giết con giai ông đấy nhé, rước voi về giầy mồ!
Ông Chánh vân vê bộ ria mép suy nghĩ. Bà đăm đăm nhìn, đoạn nói nhỏ:
- Hay là thế này...
- Thế nào?
- Gọi bà Hai lên bảo mang con về mà dậy.
- Hừ! Thế không được, đã chắc con Mơ nó phải lòng thằng Bân thật đấy à? Hay là thằng này có ý bờm xờm với nó, nó sợ không dám mách, hay là có thằng mê nó không được rồi bịa chuyện ra nói xấu. Úi chà! Nhà mình thế này mà lại! Đem chém không hết những thằng ghen sặc máu.
- Ấy tôi cũng nghĩ thế, nên chưa nhất quyết.
- Chẳng biết hư thực ra sao, cứ đuổi cổ thằng Bân đi, rồi không cho con này ra đến ngoài nửa bước là êm chuyện.
Bà Chánh ngần ngừ, đuổi Bân đi bà cũng tiếc. Bà ưa Bân hiền lành, hay làm lại ít nói. Tìm được người theo trâu như hắn không phải là dễ gì. Bà là người tham công tiếc việc lắm, nên cân nhắc mãi. Sau bà đành nói nước đôi:
- Tùy ông đấy, trong nhà này chỉ có ông là nhất, ông liệu sao cho êm cửa, êm nhà thì liệu.
Cuộc bàn luận của hai ông bà đến đây thì dứt đoạn, vì Mơ đi vớt bèo đã về, nhưng dứt đoạn cũng đến lúc ngã ngũ rồi. Ngay hôm ấy Bân được bà Chánh gọi lên tính công xá sòng phẳng và cho ra, mà ngẩn ngơ không rõ duyên cớ vì đâu.
Từ lúc Bân cắp gói quần áo chào ông, bà Chánh và Mơ, rồi ra khỏi nhà, thì Mơ buồn rười rượi. Nàng thấy mình cô độc giữa một đám người hằn học lúc nào cũng chỉ muốn tìm cách hại nàng, từ bố mẹ chồng, chồng, cho đến hàng xóm láng giếng, không một ai nhìn nàng bằng đôi mắt thân yêu, trái lại toàn là thù ghét.
Trước, anh Bân còn ở nhà này, Mơ lúc nào cũng băn khoăn, lo cho mình không giữ nổi lòng để rồi mang tai, mang tiếng, có khi nàng còn mong cho bà Chánh đuổi Bân ra ngay là đằng khác, giờ Bân ra rồi, Mơ lại tiếc. Nàng tự nhủ thầm: ‘‘Thà mình cứ nghe anh Bân lại xong. Có thế, cho nói càng khỏi tức, chứ người mà ở với nhau như kẻ thù thế này thì chịu sao được’’.
Không chịu được, cũng phải chịu. Hơn thế Mơ lại còn như bị giam lỏng, suốt ngày không được bước ra khỏi ngõ. Công việc chợ búa, hái dâu, vớt bèo đã có con Nuôi là đứa đầy tớ gái độ 15 tuổi bà Chánh mới mướn, còn theo trâu bà chỉ mượn một thằng nhỏ cũng trạc ngần ấy tuổi, như thế, theo ý bà, hẳn là êm chuyện.
Ngày tháng lạnh lùng trôi, Mơ sống như người mất hồn, chịu chửi mắng, tha hồ, lắm lúc nàng toan tự vẫn, nhưng nghĩ đến mẹ, lại thôi, lắm lúc nàng tính bài liều toan cãi giả bố mẹ chồng, nhưng tưởng đến roi vọt, những hình phạt sẽ gia cho nàng, tưởng đến lúc người ta gọi mẹ nàng đến để giếc móc, lại không dám, lắm lúc nàng định bỏ trốn, nhưng lại lo mẹ già không chịu được những tiếng chê bai của trong họ, ngoài làng. Rút cục, nàng chẳng tự vẫn, chẳng bướng bỉnh, mà cũng chẳng trốn đi, nàng chỉ còn biết nhẫn nại.
Như vậy được hơn một tháng.
Ngày kia, em họ ông Chánh làm thông phán ở phủ Thống Sứ Hà nội về quê thăm anh. Lúc ấy Mơ đang đứng cho lợn ăn ở phía sau nhà, bỗng thấy con Nuôi chạy ra gọi giật giọng:
‘‘Mợ ơi! Bà đang gọi trên nhà kia kìa! Có ông khách nào ở tỉnh về ấy”.
Mơ bảo con Nuôi đứng đó trông lợn thay cho mình, rồi rửa tay xong, lên nhà trên, đã thấy một người bận quần áo tây đang ngồi nói chuyện với ông Chánh ở trên sập. Bà Chánh ngồi trên ghế ngựa kê ở gian bên, vừa têm trầu, vừa nói chõ sang. Mơ khép nép cúi đầu chào, có lẽ vì mải vui chuyên, vả lại Mơ chào khẽ quá, nên ông khách không nghe tiếng. Bà Chánh nhắc:
- Kìa, chú Phán! Cháu nó chào chú đấy.
Ông Phán quay lại đáp:
- Không dám.
Bà Chánh không đợi cho ông Phán kịp hỏi là ai, đã nói rõ:
- Đấy cháu dâu của chú đấy.
Ông Phán ngớ ngẩn, không hiểu:
- Cháu dâu nào nhỉ?
Bà Chánh cười:
- Ơ kìa! Rõ chán! Chú với cháu mà cũng không biết nhau. Vợ thằng cháu Thành chứ còn ai nữa?
Ông Phán phá lên cười:
- Thế à! Vợ thằng Thành đấy à! Ra dạo nọ hai bác viết giấy bảo tôi về ăn cưới cháu, là cưới cô này cho nó đấy phải không? Hồi ấy tôi ốm, phải nằm nhà thương không về được, có cho nhà tôi về, khi lên nó cũng có nói là hai bác kén vợ cho cháu nhớn quá, nhưng tôi không ngờ lại nhớn đến thế này.
Bà Chánh phân trần:
- Chú tính ở nhà quê thì phải thế chứ, không có nhà neo người, lấy ai là người làm. Những hạng hỉ mũi chưa sạch ấy, cưới về để mẹ chồng phải hầu lại nàng dâu ấy à.
- Bác nghĩ vậy là lầm. Thiếu người, làm sao bác không mướn?
- Mướn người ngoài, còn tin cẩn làm sao được. Đằng này dâu con trong nhà lại chả hơn ư?
- À ra chỉ vì bác nghĩ thế nên mới cưới vợ sớm cho cháu!
Nói đoạn, ông Phán lại phá lên cười, làm cho Mơ ngượng quá đứng cúi gầm mặt xuống đất.
Từ nẫy ông Chánh vẫn ngồi im, đến lúc ấy vì thấy ông Phán vốn theo tây học, trong câu chuyện cười nói quá tự do, còn bà Chánh thì tuy phật ý nhưng vì nể, chẳng gì em mình cũng là ông Phán tại tỉnh thơm lây cho cả họ, nên cười gượng, ông mới đánh bài hoà giải:
- Chú Phán ạ! Ở tỉnh khác, nhà quê khác chứ, chú cứ bì thế thì vừa... À này, bà mày không bảo con Cả nó đi làm cơm chú xơi chứ.
Bà Chánh sực nhớ ra, vội đứng dậy đưa mắt ra hiệu cho Mơ, rồi hai mẹ con xuống bếp, để mặc anh em ông Chánh tha hồ chuyện trò.
Bà bảo Mơ bắt gà, rồi bà cầm chân cho Mơ cắt tiết. Bà dặn đi dặn lại con dâu làm những món này, món nọ, cẩn thận hơn, bà bảo:
- Làm cho khéo vào! Chú Phán ở tỉnh không ăn uống như quê mình đâu.
Dặn xong bà lại bỏ lên nhà trên nói chuyện. Còn một mình Mơ ở dưới bếp. Nàng vửa đun nấu, vừa nghĩ đến những câu ông Phán nói lúc nẫy mà cơ hò muốn khóc. ‘‘Thiếu người sao không mướn?’’ Ông Phán nói rất đúng. Có lý nào chỉ vì thiếu người làm, mà người ta đã cố ép thành vợ chồng, một đôi trai gái chênh lệch nhau hàng chục tuổi, có lý nào chỉ vì thiếu người làm, mà một thắng bé hỉ mũi chưa sạch đã có một cô vợ tối đến phải ẵm chồng đi ngủ?
Đợi đến lúc Thành lớn như người ta ‘‘thì Mơ đã già’’, và đến cái lúc Mơ già ấy, chắc gì Thành còn để ý đến Mơ!
Những ý nghĩ ấy quay đi, lộn lại trong óc Mơ, bắt nàng nghĩ đến Bân, một người lanh trai, rắn rỏi, xinh đẹp. Mắt nàng hoa lên, tai nàng ù đi, và nghe tiếng lửa reo, nàng tưởng tiếng sáo nhịp nhàng mà Bân hằng thổi. Mơ gục đầu trên gối, để mặc cho nước mắt chan hoà.
