Smiley Barleycorn sắp chết. Nhưng ông hầu như không còn thấy sợ hãi điều đó nữa.
Smiley hơi xoay người trên giường, quay mặt ra phía cửa sở lồi. Từ đây có thể nhìn thấy toàn cảnh bên ngoài cửa sổ: những ngọn đồi san sát phủ đầy cây phong đường đã ngả màu và cơ man các nấm mộ yên lặng ngủ trên sườn dốc. Đây là mùa mà nghĩa trang trông đẹp và hài hòa nhất.
Một mùa tươi đẹp để chết, Smiley nghĩ. Chỉ còn một chút nữa thôi, mùa tuyết sẽ ghé qua New England. Những người đào mộ với cái mũi đỏ ửng sẽ vừa nói những lời nguyền rủa vừa phải dùng xẻng chọc thủng nền đất đã đóng băng. Khi đó, người chết là kẻ xui xẻo nhất. Nếu chết vào mùa này sẽ có lá vàng nhẹ nhàng rơi lả tả trên quan tài khi hạ huyệt - một màn trình diễn tự nhiên đến độ dường như ngay cả người đào mộ tay mơ nhất cũng muốn ngâm lên một bài thơ Sonnet.
Màn trình diễn tự nhiên. Đúng, đó là điều tốt nhất, Smiley nghĩ. Là một người làm tang lễ, tính đến bây giờ, ông đã sắp xếp kịch bản cho nhiều cái chết khác nhau. Thế nhưng, với trí tuệ và tiền tài nông cạn của con người, dù tạo ra những nghi lễ hoành tráng đến đâu cũng không thể sánh với sức mạnh tự nhiên đã ban cho từng chiếc lá rụng muôn màu.
Cuối cùng, Smiley cũng giác ngộ được khi đối mặt với cái chết của chính mình.
Smiley cũng mới đạt đến tâm trạng tĩnh lặng như vậy gần đây. Cũng như tất cả những người sắp chết khác, ông đã trải qua từng giai đoạn phản ứng với cái chết.
Khi bác sĩ tuyên bố ông không còn sống được bao lâu nữa, đầu tiên tràn ngập trong tâm trí Smiley là sự cự tuyệt cái chết. Ông đã nghĩ “Chắc chắn không thể có chuyện đó”. Tiếp đó là cảm giác tức giận và thất vọng bùng lên dữ dội trong lòng “Tại sao lại là tôi?” cùng với sự mất mát tan vỡ không gì ngăn được. Smiley lo lắng, bất an, thậm chí chạy loạn trước mặt mọi người xung quanh. Vừa làm vậy ông vừa lập nên lời thể với Chúa mà trước đây chắc chắn ông chưa bao giờ tin, hay lời thề với bản thân mình, với ý định lập một cuộc giao dịch với cái chết. Nhưng qua một thời gian, nỗi sợ hãi và thất vọng đã nuốt chửng mọi thứ, Smiley bị dồn vào trạng thái buộc phải chấp nhận cái chết của mình. Và cuối cùng...
Đã đến lúc phải tiếp nhận. Smiley tiếp nhận cái chết và khôi phục lại sự tự tin với bản thân.
Sau khi lấy lại sự tự tin, Smiley chỉ còn lại mối quan tâm duy nhất. Đó là dựa vào ý chí của bản thân để không bỏ lỡ thời điểm tốt nhất khép lại trang sách cuối cùng của đời mình. Từ khi còn trẻ, ông đã mang một sự tự tin tuyệt đối về việc tóm chặt thời điểm thích hợp. Đó cũng là bí quyết thành công một đời của ông.
Quả là thời gian tốt để chết, Smiley lại nghĩ. Dù theo nhiều cách khác nhau, đây vẫn là thời điểm tốt. Đó cũng là thời điểm hoàn thành lời hứa với Chúa hay với đám con cháu của mình. Và cũng là lúc ông gia nhập đội ngũ vĩnh hằng. Smiley khẽ lẩm bẩm những lời giao thoa với triết học khắc kỷ.
“Người khôn ngoan không sống hết mức có thể sống mà sống hết mức buộc phải sống.”
