XII. LAU CHÙI, THAM ĂN - SẠCH SẼ
Người ta trao cho tôi làm công việc vặt trong nhà. “Người đàn ông cái gì cũng phải biết làm.”
Cũng chẳng có gì rắc rối lắm: rửa vài chiếc đĩa, quét vài nhát chổi, phẩy vài nhát phất trần, đưa vài nhát giẻ lau; nhưng bàn tay tôi vụng về thỉnh thoảng lại đánh vỡ cái bát, cái cốc.
Mẹ tôi la lên là tôi cố ý, và cả cái nhà chẳng bao lâu nữa sẽ đói rách, nếu thằng ăn tàn phá hại này không sửa tính sửa nết.
Có lần tôi bị đứt ngón tay - thấu xương.
“Nó lại còn tự cứa tay ra nữa chứ!” mẹ tôi giận dữ kêu lên.
Tai họa là mẹ tôi có phương pháp ... như Đêcactơ[26] mà ông Bêlibăng một đôi khi đã nói tới: đáng lẽ tôi phải biết biến vỏ khoai, cuống rau thành những bó hoa kia.
“Không có lấy một tí sáng kiến nào.”
Và cầm lấy bình tưới hoặc cán chổi, mẹ tôi vẽ hình lên sàn bằng nước hoặc bụi, người hơi đung đưa, vẻ õng ẹo và tươi cười.
Chà! Nhất định là tôi không có được cái vẻ yêu kiều ấy rồi!
Một đôi khi phải làm mạnh: mẹ tôi cầm một miếng da với đá nhám hoặc một chiếc bàn chải lông cứng, đánh bóng một đồ đồng hoặc một góc bàn ghế.
Mẹ tôi thốt lên: Hầy! Như người thợ làm bánh mì; mẹ tôi rên, tưởng bánh mì đến phải mọc ra trên sàn gác! Tôi cứ nhìn mà toát mồ hôi sống lưng!
Nhưng tôi khỏe, tôi có gân cốt và tôi giật lấy giẻ lau trong tay mẹ tôi để tiếp tục cuộc chiến đấu. Tôi nhẩy bổ vào đồ đạc hoặc lao tới tay vịn cầu thang, và tôi nhai gỗ, tôi ngốn véc-ni.
“Jắc, Jắc! Mày điên đấy à?”
Nhiệt tình quả có bốc lên đầu, tôi mắc chứng ngứa lau chùi...
“Jắc, mày có thôi đi không nào! Cứ để mặc cái thằng vũ phu này thì nó đến phá nhà mất!”
Tôi rất bối rối: - Tôi mà làm không mạnh tay thì người ta kết tội là lười, mạnh tay quá thì người ta gọi là vũ phu.
Tôi không có lấy một tí sáng kiến nào. Đúng thế, tôi cảm thấy thế. Không biết cả đến rửa bát một cách duyên dáng! Rồi tôi sẽ ra sao đây? Tôi sẽ chỉ ăn đồ nguội - mỡ kẹp với bánh, và jăm-bông gói giấy. Tôi sẽ đi ra vùng nông thôn mà ăn và vứt đồ ăn thừa ở cỏ.
(Tôi sẽ thành thi sĩ chăng? Tôi thích ăn trên đồng cỏ!)
Là vì tôi sẽ không phải rửa bát, và Chúa thì sẽ không bắt tôi phải hót cứt chim.
Đáng sợ nhất trong cái chuyện rửa bát ấy là tôi phải đeo tạp-dề trông như một con hầu. Thầy tôi thỉnh thoảng tiếp phụ huynh học sinh tới chơi, và người ta nhìn qua cửa thấy tôi đang kỳ cọ, lau, rửa, trong bộ đồ của Lọ Lem. Người ta nhận ra tôi, và không hiểu ra thế nào nữa, người ta không biết tôi là con trai hay con gái.
Tôi chúa ghét ăn hành...
Cứ thứ ba và thứ sáu, gia đình tôi ăn thịt băm với hành, và trong bảy năm trời, tôi chưa bao giờ ăn thịt băm với hành mà không bị ốm.
Tôi kinh tởm thứ rau ấy.
Như con nhà giầu! Vâng, lạy Chúa! - Đồ nhóc con kiêu kỳ, tôi lại tự cho phép mình không ưa cái này, cái kia, ỏe họe khi người ta cho tôi cái gì mà tôi không thích. Tôi nghe ngóng trong mình, nhất là tôi tự ngửi mình, và mùi hành làm tôi nôn nao cả tim, - cái mà tôi gọi là tim tôi, ta nên hiểu nhau như vậy; vì tôi không biết người nghèo có quyền có tim không.
“Phải tự khắc phục, mẹ tôi kêu lên. Rồi cũng như mọi lần, mẹ tôi nói thêm. Mày cố tình làm ra thế.”
Đấy là lời lẽ nặng nề nhất. “Mày cố tình làm ra thế!”
May thay, mẹ tôi rất gan, không chịu lùi, và khoảng năm năm sau, khi tôi lên lớp ba, tôi đã có thể ăn được thịt băm hành. Qua sự việc đó, mẹ tôi đã chỉ cho tôi thấy là việc gì người ta cũng có thể làm được, ý chí là chúa tể.
Khi tôi đã biết ăn thịt băm hành mà không ốm, thì mẹ tôi không làm món ấy nữa: làm làm quái gì? Cũng đắt như những món khác mà mùi lại hăng xì. Chỉ cần phương pháp của mẹ tôi thắng lợi là được rồi, - và về sau, khi đã ra đời, lúc tôi gặp khó khăn, mẹ tôi thường bảo:
“Jắc, con hãy nhớ lại chuyện thịt băm hành. Suốt năm năm dòng, con ăn vào lại nôn ra và qua năm năm con đã ăn được. Con hãy nhớ đấy, Jắc!”
Tôi nhớ quá đi ấy chứ.
Tôi thích tỏi tây.
Làm thế nào được? - Tôi ghét hành, tôi thích tỏi. Người ta giật tỏi ra khỏi miệng tôi, như giật khẩu súng lục trong tay của một tên sát nhân, như giằng chén thuốc độc ở một con người đau khổ muốn tự vẫn.
“Sao tôi lại không được ăn tỏi? tôi vừa hỏi vừa khóc.
- Vì mày thích ăn tỏi?” người đàn bà rất mực tinh khôn đáp, bà không muốn đứa con mình ham mê cái gì hết.
Mày phải ăn hành vì hành làm mày ốm, mày không được ăn tỏi vì mày thích tỏi.
“Mày có thích đậu không?
- Con không biết...”
Tự bó mình thì rất nguy hiểm, và tôi chỉ nói rõ ý của tôi sau khi đã suy nghĩ, cân nhắc tất cả mọi điều.
Jắc, mày nói dối!
Mày bảo mẹ mày bắt mày không được ăn những thứ mày thích.
Jắc, mày thích đùi cừu.
Mẹ mày có không cho mày ăn đùi cừu không?
Chủ nhật nào mẹ mày cũng nấu đùi cừu. - Và cho mày ăn.
Thứ hai mẹ mày lại làm món thịt cừu nguội. - Có ai từ chối không cho mày ăn đâu?
Thứ ba lại thịt cừu sào hành - ngày ăn hành là ngày thiêng liêng - mày được ăn những hai suất chứ không phải một.
Và thứ tư, Jắc! Thứ tư, ai nhịn ăn nhường cho con trai mình? Thứ năm, ai để cho mình ăn tất cả thịt đùi cừu? Ai? Nói đi!
Mẹ mày đấy - như con bồ nông trắng! Mày kết thúc món đùi cừu - đây hân hạnh thuộc về mày!
“Gặm xương đi con! Không phải mẹ cấm con đâu, cứ việc!”
Mày nghe thấy không, chính mẹ bảo mày đừng băn khoan, đói thì ăn, mẹ không muốn mày bóp miệng... “Con tha hồ ăn, hãy còn đấy, đừng ngại!”
Nhưng Chúa nghỉ ngày thứ bảy! Thế mà tám lần tôi trở lại với món thịt cừu, cả một con cừu kêu be be trong dạ dày tôi: hãy tha tội, làm phúc!
Không, không tha, không phúc đức gì hết. Mày thích đùi cừu thì sẽ có đùi cừu cho mày.
“Mày có nói là mày thích đùi cừu không nào?
- Con có nói, hôm thứ hai...
- Và tới thứ bảy, mày nói ngược lại! Cho dấm vào, - nào miếng cuối cùng! Mày thỏa thích rồi chứ?...”
Quả có đúng như vậy! Người ta mua chiếc đùi cừu vào đầu tháng, khi thầy tôi lĩnh lương. Thầy mẹ tôi ăn hai lần; còn bao nhiêu tôi phải ăn hết - trộn xà-lách, nấu xốt, băm, viên; người ta làm đủ mọi cách để che đậy cái trò đơn điệu thảm hại đó; nhưng cuối cùng tôi cảm thấy mình biến thành cừu, tôi kêu be be và vãi rắm hàng tràng khi người ta gọi: cừu, cừu.
Tắm! - Mẹ tôi biến việc tắm rửa thành một cực hình.
May thay mẹ tôi chỉ đem tôi ra để kỳ cọ chu đáo, ba tháng một lần thôi.
Mẹ tôi kỳ cọ quá sá, cho tôi nuốt, qua tất cả các lỗ chân lông, chất xút và mỡ cừu chảy ra, từ một miếng xà phòng Mácxây hai xu một bánh, làm chết sặc như cả một xưởng làm nến. Mẹ tôi xoa xà phòng khắp người tôi, mắt tôi bị cay suốt cả tuần, miệng sùi ra bọt xà phòng...
Tôi rất ghét sự sạch sẽ, chính vì thứ xà phòng Mácxây (Marseille) ấy!
Người ta rửa ráy cho tôi hàng tuần ở nhà.
Cứ sáng chủ nhật, nom tôi như một con bê. Người ta đã lau chùi tôi hôm thứ bảy; sáng ngày chủ nhật người ta dội nước tôi; mẹ tôi đổ từng thùng nước lên người tôi, vừa đuổi theo tôi như Galatê[27], và cũng như Galatê (Galatée) - tôi chỉ chạy trốn để mà bị bắt, đẹp mặt anh chàng Jắc! Tôi vẫn còn nhìn thấy tôi trong gương tủ đứng, thẹn thò trong cái vẻ trơ trẽn của tôi, chạy trên sàn đá hoa mà người ta cọ rửa nhân thể, trần truồng như thần ái tình, vẽ ở cuối chương sách, thiên thần của kẻ sạch sẽ.
Tôi chỉ còn thiếu một quả chanh cắn ở răng, và rau mùi tây cắm ở lỗ mũi, như ở những đầu bê. Tôi cũng có cái sắc xanh lợt, nhàn nhạt và bèo nhèo của chiếc đầu bê, nhưng tôi mới sạch sẽ làm sao chứ!
Lại còn hai tai! Chà! Hai cái tai! Người ta xoắn một đầu khăn và nhét vào tận đáy tai, như cắm một mũi khoan, như xoáy một cái mở nút chai...
Đầu khăn xoán nhỏ chọc quá mạnh đến nỗi a-mi-đan tôi sưng lên: màng nhĩ chảy máu, tôi bị điếc đến mười phút, người ta có thể đeo cho tôi một cái bảng tàn tật.
Sạch sẽ trước nhất, con ạ!
Thân thể sạch sẽ và đứng ngồi ngay ngắn, tất cả là ở đây.
Tôi sạch bong như chiếc xoong trắng thiếc lại. Phải, nhưng tôi đứng ngồi không được ngay ngắn.
Nghĩa là, lúc ngồi học bài, tôi hay ngủ đầu gục vào trong tay, lưng cong lại.
Mẹ tôi muốn tôi đứng ngồi ngay ngắn.
“Nhà ta chưa có ai bị gù cả, tao mong mày chẳng phải là đứa mở đầu!”
Mẹ tôi nói câu đó với giọng hăm dọa, và nếu như tôi có ý muốn trở thành gù thì mẹ tôi tức khắc làm cho tôi cụt hứng.
Chú thích:
[27] Nữ thần ở biển, yêu anh chăn cừu Axit; tên không lồ Pôlyphem ghen ném đá đè chét Axit. Galatê chạy trốn, nhẩy xuống biển (theo thần thoại Hy Lạp).
