Tai họa đã xảy ra.
Thỉnh thoảng tôi đi chơi tối, - tuy là rất hiếm khi đi. Tôi sẽ nói gì với những người mà tôi gặp? Tôi không có xu nào để đi tiệm cà-phê nơi các học sinh thường đến. Tôi không muốn để cho người khác đãi tôi mà tôi không thết lại được: tôi nghèo quá không làm được như vậy. Chỉ khi nào có tiền trong túi tôi mới nhận lời mời, vì tôi cảm thấy không phải người ta bố thí cho tôi, và đến lượt tôi, tôi cũng sẽ có thể mời lại được.
Nhưng đã lâu nay tôi không có gì nữa - dù chỉ là một xu.
Tôi đã kiếm được một ít tiền với số sách được thưởng của tôi.
Cuốn Thơ thế kỷ mười sáu của Xanhtơ - Bơvơ, một tập Bốtxuyê, và các tác phẩm của Victo Cudanh.
Mẹ tôi, thấy năm phơrăng trong túi tôi, đã hỏi tôi lấy số tiền đó ở đâu. Mẹ tôi có vẻ ngờ rằng đấy là kết quả của một vụ ăn cắp hoặc giết người nào. “Nó sẽ bị những lời xúi giục xấu tôi kéo. Chính những lời xúi giục xấu thường làm hỏng đám thanh niên.”
Ai xúi giục tôi? - Bạn bè ư? tôi già hơn chúng, dù chúng bằng tuổi tôi. Chúng đã không bị đánh nhiều bằng tôi. Chúng đã không biết lão Lơnhanha và ngôi nhà câm lặng.-Những ông già ư? bạn đồng sự của thầy tôi chăng? Họ giật gấu vá vai kiếm sống đã đủ bận rồi, hơn nữa họ chỉ biết những cái gì xảy ra với cổ nhân thôi, và không có thì giở - vì phải đi dậy tư - để xem xét những gì xảy ra xung quanh họ.
Tôi nói với mẹ tôi biết năm phơrăng đó ở đâu ra.
Mẹ tôi giơ hai tay lên trời.
“Con đã bán sách phần thưởng của con đi à, Jắc!...” Sao lại không? Nếu tôi có cái gì là của riêng tôi, thì chính là những quyển sách đó, chứ còn gì nữa! Tôi sẽ giữ những sách đó lại, nếu tôi thấy trong sách có ghi bánh mì đánh giá bao nhiêu và cách kiếm bánh mì như thế nào. Tôi chỉ thấy trong đó toàn những chuyện của thế giới bên kia! - còn như với số tiền bán sách tôi đã có thể mua được một chiếc ca-vát trông không đến nỗi lố bịch, và còn đi uống được một cốc cà-phê pha rượu ở quán Nghìn-Cột nữa. Tôi đến quán đó đọc tờ báo Pari, còn thơm mùi mực in, khi người đưa thư đem tới.
Nhưng một tối, tôi chạm trán thầy tối đang đi qua đấy. Thầy tôi đã chửi tôi bằng lời nói, một cử chỉ.
“Mày đấy à, thằng ăn không ngồi rồi kia?”
Và thầy tôi đi thẳng.
Ăn không ngồi rồi? - Chà! tôi không muốn chạy theo thầy tôi và hỏi xem tại sao thầy tôi đã không nhìn thẳng vào mặt tôi mà lại rít răng để văng ra những lời làm tôi đau đớn ấy!
Ăn không ngồi rồi! - Vì rằng, trong cảnh im lặng giá lạnh của ngôi nhà, việc học thi tú tài và sự cặm cụi trên những người đã chết đó làm tôi phát chán, vì tôi thấy những trận chiến đấu của người La-mã còn không gay go bằng những trận chiến đấu của tôi, và tôi tự cảm thấy mình buồn rầu hơn cả Côriêlăng! Ồ! không nên gọi tôi là đứa ăn không ngồi rồi!
Ăn không ngồi rồi!
Nếu thầy tôi là người khác, tôi sẽ đi đến chỗ thầy tôi, nói rằng:
“Con thề với thầy là con sẽ học, chăm học, nhưng thầy đừng nên có thái độ độc ác đó với con nữa!”
Thầy tôi sẽ gạt tống tôi ra như gạt một thằng nói dối. Tôi đã thấy rõ điều đó từ hồi tôi còn nhỏ tuổi hơn bây giờ.
Một vài lần, lúc thầy tôi sắp làm nhục hoặc đánh đập tôi, tôi đã hứa là nếu thầy tôi tha cho tôi, tôi sẽ giữ bất cứ lời hứa nào mà thầy tôi muốn. Thầy tôi đã coi khinh những lời cam kết của tôi, và dù còn bé bỏng, tôi đã oán giận thầy tôi vì kém tin tưởng vào sự can đảm của đứa con đến thế.
Hôm nay nữa, thầy tôi cũng sẽ cười vào mũi tôi và tin rằng tôi hèn!
Thôi được! tôi sẽ sống bên cạnh thầy tôi như bên một người gác ngục, và tôi cứ việc học! nhất quyết như thế rồi.
Nhưng tối hôm sau, mẹ tôi hết sức sợ hãi tới báo cho tôi biết là thầy tôi không muốn cho tôi đi chơi và lang thang tới các tiệm cà-phê như một thằng ma-cà-bông nữa. Phải về trước tám giờ, không thì tôi sẽ phải ngủ ở đường.
Tôi đã ngủ ở ngoài đường.
Phải giết thời gian cả một đêm, quả thật là dài, và khoảng hai giờ sáng, trời lại đổ mưa. Tôi bị ướt thấu xương, hai chân lạnh cóng, và tôi núp vào dưới các mái hiên. Tôi lại còn sợ cảnh sát nữa! Tôi lượn đi lượn lại quanh nhà. Lúc mười giờ, cửa nhà đã đóng chặt, theo đúng lời hăm dọa. Tôi thấy chốt cửa đã cài.
Ngày mai nữa, tôi sẽ lại thấy chốt cửa đã cài, nếu thầy tôi cũng can đảm bằng tôi.
Tôi không muốn lang thang ngoài phố. Tôi thích ở trong buồng tôi hơn, nhưng người ta đã có vẻ như dọa tôi. Tôi không muốn tỏ ra là mình sợ, và tôi rét run lẩy bẩy, hai hàm răng đánh lập cập.
Trời mới rét làm sao, lúc mặt trời mọc!
Tôi chỉ về nhà khi thầy tôi đã ở trường, khoảng tám giờ rưỡi sáng.
Thầy tôi chưa đi. Từ cái buổi ầm ĩ đẫm máu với mẹ tôi, đây là lần đầu tiên thầy tôi không đi dạy học.
Thầy tôi đã nhìn thấy tôi và đang chờ tôi chăng? Thầy tôi vì uất giận chăng?
Tôi vừa đẩy cửa thì thầy tôi đã nhẩy xổ vào tôi. Sắc mặt thầy tôi trắng bệch như người chết rồi.
“Thằng khốn nạn, - thầy tôi nói, - tao sẽ đánh tay què chân mày!”
Trong nhà, một giờ sau
“Có chuyện gì vậy?
- À con nhà Vanhtrax, nó định giết chết bố nó đấy!”
Tôi không định giết chết thầy tôi. Chính thầy tôi đang muốn đánh què tôi; thầy tôi nhắc lại:
“Tao sẽ đánh cho mày què tay què chân.”
Không! Thầy không đánh què tay què chân ai được. Ồ! con không đánh trả lại đâu! Nhưng thầy đừng đụng đến người con. Muộn quá rồi; con đã lớn quá rồi.
