Nửa đêm.

Thầy tôi sẽ cho cảnh sát bắt tôi, nhất định thế.

Ngày mai sẽ ngồi tù, như một tên tội phạm.

Đời tôi sẽ là một cuộc đời vật lộn. Ấy là số mệnh của những cuộc đời nào bắt đầu như thế. Tôi cảm thấy rõ điều đó.

Tôi chỉ ngồi tù một tuần thôi, không hơn, là đủ để bị mọi người vạch mặt chỉ tên rất lâu ở cái tỉnh lẻ này.

Tôi hầu như có ý kết liễu đời tôi.

Tuy nhiên, nếu đêm nay tôi tự sát thì hóa ra thầy tôi sẽ là người giết tôi!

Mà tôi đã làm gì nên tội? những lỗi về số nhiều và về văn phạm, tất cả chỉ có thế thôi. Rồi thì, theo một lời mách bảo sai, tôi đã nói là có tám năng tính của linh hồn trong khi chỉ có bảy. - Vì thế mà tôi sẽ tự treo cổ vào cửa sổ kia ư?

Tôi không có gì để tự trách mình.

Tôi cũng không bị lương tâm cắn rứt vì ăn cắp dù chỉ một hòn bi. Một lần thầy tôi cho tôi ba hào để mua một quyển vở giá hai hào chín; tôi giữ lại đồng xu còn thừa. Đấy là vụ ăn cắp duy nhất của tôi. Tôi chưa bao giờ mách lẻo, ồ! không! cũng không hề lùi bao giờ lúc cần phải đánh nhau.

Giá như ở Pari thì còn đi một nhẽ! Ở nhà tù ra, dù sao mọi người vẫn bắt tay tôi. Ở đây, đừng hòng!

Thôi được! qua hết thời gian tù tội ở đây, sau đó tôi sẽ đi Pari; và khi nào ở đó, tôi sẽ không giấu diếm tôi đã ngồi tù, tôi sẽ nói to điều đó lên! Tôi sẽ bênh vực các Quyền của trẻ em, như những người khác đã bênh vực Quyền của con người.

Tôi sẽ hỏi xem là các bậc làm cha có quyền sinh quyền sát tự do đối với thân thể và tâm hồn con cái họ không; ông Vanhtrax có quyền hành hạ tôi vì tôi đã sợ một cái nghề khốn khổ, và ông Bécgunha còn có thể đánh vỡ ngực một cô Luidét nữa không.

Pari! ôi chao! tôi yêu Pari!

Tôi mường tượng thấy nhà in và tờ bảo, quyền tự do được tự bênh vực, mối thiện cảm đối với những người nổi loạn.

Ý nghĩ về Pari hôm đó đã cứu tôi thoát khỏi sợi dây thắt cổ. Tôi đã mân mê chiếc ca-vát.

Lại những tiếng kêu, những tiếng thét! Chuyện xẩy ra hai ngày hôm sau.

Mẹ tôi hãi hùng chạy vào buồng tôi.

“Jắc, ra đây, ra đây! “

Người ta đang chửi thầy tôi. Mấy hôm trước, thầy tôi đã đánh một học sinh, và thế là trong căn nhà hôm qua thầy tôi đã suýt giết chết tôi, phụ huynh của đứa bé bị đòn tới để đòi một sự bồi thường. Người ta muốn ông Vanhtrax phải xin lỗi; và vì ông Vanhtrax ấp a ấp úng, người ta đã gí một quả đấm vào mũi ông,

Họ có hai người, bố và anh cả đứa bé, một già một trẻ.

“Chuyện gì thế?

- Chuyện là, - anh chàng trai trẻ nói, - thầy anh đã dám tát em tôi. Nếu thầy anh không ốm ho vàng vọt như thế, tôi sẽ tát vào mặt thầy anh.

- Đồ khốn nạn!”

Tôi tóm lấy ngang người nó. Ồ! nó chẳng nặng gì! Và lão già cũng vậy. Cút ngay ra cửa, cút! Chỉ một chút nữa là chúng tan xác.

Chúng làm người xúm đông lại ở trong phố.

“Mày có giỏi ra đây, - thằng anh thét lớn, miệng sùi bọt.

- Đây! tao ra đây!”

Người ta chật vật lắm mới can được tôi với nó. Nó mười tám tuổi là một thằng học trò võ bị Xanh-Xia, nó gan dạ, nhưng tôi đã hạ nó. Tôi tóm lấy nó như tôi đã thấy chú Sađơna tóm lợn. Bây giờ nó đã nằm sóng soài trên mặt đất, tôi không muốn đánh nó đau thêm nữa. Có điều là nó vẫn còn cựa quậy. Người ta kéo tóc tôi.

Người ta vừa mới gỡ nó thoát khỏi tay tôi, nó đã ném ra một lời thách đấu trước đám đông.

“Nếu là đấu gươm, mày chẳng làm phách được như thế. Kiếm mới là võ khí sở trường của tao”, và nó hoa chân múa tay, khoác lác!...

Thằng ngu!

“Này, Mátxiông, mày đến bảo hộ tao nếu nó không câm mồm đi, tao sẽ lại đánh cho nó tan xác, nhưng nếu nó im, tao sẽ đấu gươm với nó?”

Bãi Môvơ, 7 giờ sáng.

Việc đó đã được thu xếp không một ai trong gia đình tôi hay biết gì cả. Thậm chí cả trường trung học bàn tán về chuyện đó, nhưng thầy tôi bị sốt nằm liệt giường - thầy thuốc lại còn ra lệnh là phải để cho thầy tôi nằm yên, - thành thử tôi được tự do.

Tôi đã tìm được những người làm chứng: tất cả những bạn học cũ của tôi có tí ria mép, và muốn vào trường Xanh-Xia hoặc vào trường Hải quân, đều xin làm việc đó.

“Anh còn trẻ quá, một người đã dự vào việc thương thuyết nói.

- Tôi mười tám tuổi”

Tôi chỉ nói tăng lên hai tuổi, có thế thôi.

Người ta khẽ hỏi nhau là, tới phút cuối cùng, liệu tôi có đánh bài chuồn trước Xanh-Xia không.

Họ không biết rằng cuộc đời đã làm phiền tôi, một cuộc đấu gươm thì cũng như một chiếc áo choàng mới không do mẹ tôi chọn, vả đây là lần đầu tiên tôi hành động như người lớn. Là vì tôi rất muốn thế; mẹ kiếp! Nếu thằng Xanh-Xia không muốn nữa, tôi sẽ buộc nó phải đấu.

Nhưng dù sao tôi cũng bị cảm động! Có lẽ tôi sẽ có vẻ vụng về lắm chăng? Nhưng tôi sẽ để nó giết tôi tức khắc nếu có ai cười.

Chúng tôi đứng trên bãi đấu.

“Tiến lên, các vị!”

Những người làm chứng còn lo lắng hơn cả chúng tôi, hơn nữa họ sợ làm sai thủ tục.

Vậy ra tên kia không dám xông vào à?... Nó chỉ chạm gươm, rồi nhẩy lùi ngay lại một bước, và để mặc tôi đấy.

Tôi có vẻ một con chó lạc mất chủ.

Nó không xông tới, tôi tiến lên.

Tiếng thét của ông thầy thuốc!

“Sao vậy?

- Anh bị thương rồi.

- Tôi à?

- Đùi anh đầm đìa những máu kia kìa.

Tôi chẳng thấy gì hết.

“Bắt đầu lại, bắt đầu lại!”

Và ngỡ rằng nhảy lùi về đằng sau như tên kia đã làm là đúng kiểu, tôi liền nhảy lùi lại.

“ Ờ, làm gì mà như một thằng múa rối thế!” ông thầy thuốc nói.

Cuối cùng người ta dẫn tôi đến với nó. Tôi vẫn chưa hiểu tại sao.

“Bắp đùi bị xiên thủng!

- Thật à?

- Mười lăm ngày không được đi lại!”

Ồ! tôi cũng chẳng có nơi nào mà đi lại!

Vậy là tôi đã bị thương, hình như thế. Quả vậy, có máu chảy.

Tên Xanh Xia bắt tay tôi, nói: “Tôi rất lấy làm tiếc...”

Tôi thì tôi chẳng tiếc gì hết. Tất cả chỉ mất có một khắc đồng hồ, và tôi chẳng thấy làm sao cả ví như dí sắt nung vào chiếc chân gỗ.

Ban sáng, tôi đã để lại cho mẹ tôi mấy chữ: “Con đến chơi nhà một người bạn”.

Mẹ tôi lại còn nhận xét:

“Trong khi bố ốm, thế là không tốt.”

Tôi đi xe ngựa về nhà. Phải có tiền để trả tiền xe mà tôi lại không có tiền. Tới nhà, tôi phải xin mẹ tôi ba hào, mẹ tôi ngỡ là tôi điên.

“Bây giờ nó lại đi xe ngựa nữa chứ!.”

Cầu thang tối om.

Tôi vừa leo cầu thang, vừa nắm lấy đùi, không nói gì cả, và, lấy cớ là bị nhức đầu (người ta ngỡ tôi say rượu), tôi chui vào giường nằm.

Nhưng một bà hàng xóm, - tôi vừa mới chui vào chăn xong. - đã kể lại tất cả đầu đuôi câu chuyện với mẹ tôi. Mẹ tôi rời khỏi đầu giường của chồng để tới bên đầu giường tôi.

“Jắc, con đã đi đấu gươm đấy ư!

- Sức khỏe thầy con ra sao?.”

Từ sáng hôm nay, thầy tôi nằm trong căn buồng bên cạnh buồng tôi. Thầy thuốc nhận xét rằng ở đấy thoáng khí hơn. Mẹ tôi quay về buồng thầy tôi.

Tôi không nghe rõ lắm những điều thầy mẹ tôi nói, nhưng hai người đang nói về tôi, mẹ tôi kể lại đầu đuôi câu chuyện. Tôi nghe lõm bõm từng mẩu.

Tiếng động ở cầu thang im hẳn và tôi nghe rõ hết.

Thầy tôi nói, giọng xúc động:

“Phải, khi nào khỏi, nó sẽ đi.

- Đi Pari à?

- Đi Pari - Nó không bị thương nặng lắm, phải không?! Không việc gì cả chứ?

- Tôi đã nói với ông là không sao mà.”

Im lặng một lúc.

“Chính vì tôi mà nó đi đấu gươm... Sau câu chuyện xảy ra ngày hôm qua!...”

Hình như giọng thầy tôi run run.

“ Phải, phải... tôi với nó ở xa nhau thì hơn. Ở xa nhau khỏi xảy ra cãi cọ. Ở gần, nó sẽ ghét tôi!...”. Có lẽ nó đã ghét tôi rồi đấy! Nhưng tôi làm thế nào được! Nghề giáo sư này đã biến tôi thành một con vật già nua cần phải làm ra vẻ độc ác, và rồi đâm ra độc ác thật, vì cứ phải ra sức làm ông ba bị và trợn mắt trợn mũi mãi…Cái đó làm cho trái tim người ta thành chai lại... Người ta đâm ra độc ác... Tôi đã độc ác...

- Cũng như tôi, mẹ tôi nói... Nhưng một hôm ở Pari, tôi đã nói với nó, và tôi gần như đã xin lỗi nó, và giá ông trông thấy nó đã khóc đến thế nào!

- Bà thì bà đã biết nói với nó, tôi thì không biết làm. Tôi sợ làm thương tổn đến kỷ luật. Tôi sợ bọn học sinh, tôi muốn nói là sợ con trai tôi nó cười tôi. Tôi đã làm giám thị, và cái đó còn lưu lại trong máu tôi. Tôi sẽ mãi mãi nói với nó như với bọn học trò, và tôi sẽ lẫn lộn nó với đám trẻ con mà tôi phải quở phạt để chúng sợ tôi, và để chúng khỏi buộc chuột vào cổ áo tôi... Để nó đi là hơn...

- Ông sẽ hôn nó trước khi nó đi chứ.

- Không. Bà hôn nó cho tôi. Tôi chắc là tôi vẫn còn có vẻ gấu dù không muốn. Ấy cái nghề nhà giáo nó thế đấy!... Bà sẽ hôn nó... và bà sẽ nói riêng với nó là tôi rất yêu nó... Tôi thì tôi không dám nói.”

“Thưa bà, thưa bà!

- Gì vậy?

- Có cảnh sát ở dưới nhà!

- Cảnh sát!.”

Quả thật có những người lạ ở cầu thang, và tôi nghe thấy tiếng họ nói.

“Chúng tôi tới để giải con bà đi.

- Vì nó đánh nhau à?”

Mẹ tôi quay lên với thầy tôi.

“Khẽ chứ, khẽ chứ mình, chính tôi đã viết thư bảo người ta sẵn sàng để đến bắt nó, từ tám hôm nay rồi!.... Tôi đã ký giấy bắt sau câu chuyện hôm ấy... Ôi chao! tôi xấu hổ quá … Thế nào bà, ít nhất nó cũng không nghe thấy qua vách chứ?”

…

Tôi nghe thấy.

May làm sao tôi lại bị thương và lại nằm trên chiếc giường này! Không thì không bao giờ tôi biết được là thầy tôi yêu tôi.

Chà! tôi tưởng rằng người ta nên lớn tiếng mà yêu tôi thì hơn! Dường như trong lòng tôi sẽ còn lại mãi mãi những hố buồn sâu thẳm, và những vết thương đau đớn của thời thơ ấu!

Nhưng cũng từ lúc này tôi đã bước vào cuộc đời người lớn, sẵn sàng đấu tranh, đầy sức lực, rất lương thiện. Tôi có dòng máu trong sạch và cặp mắt trong sáng, để nhìn vào tận đáy các tâm hồn; không biết tôi đã đọc được ở đâu rằng những người nào đã có khóc đôi chút đều như thế cả.

Nhưng không phải chuyện khóc lóc nữa! Phải sống.

Không có nghề, không có tiền, gay go thật; nhưng rồi sẽ liệu. Từ hôm nay trở đi, tôi là chủ của tôi.. Thầy tôi có quyền đánh tôi… Nhưng bây giờ thì tai họa, tai họa cho kẻ nào đụng đến tôi! - Ồ! phải! tai họa cho kẻ đó!

Tôi tự nhủ như vậy, đùi duỗi thẳng trên giường bệnh.

Tám hôm sau, ông thầy thuốc tới, tháo băng và nói:

“Nhờ cách băng bó của tôi, - một phương pháp mới, - anh đã khỏi; hôm nay anh có thể dậy, và mai có thể đi chơi được rồi.”

Mẹ tôi tạ ơn Chúa.

“Ôi chao! mẹ mới sợ làm sao!... Nếu phải cưa chân con đi! -Bây giờ thì mẹ nói cho con biết tin này...”

Mẹ tôi kể lại với tôi tất cả những điều mà tôi đã biết, những điều mà tôi đã nghe lỏm được qua vách.

“Con sắp xa mẹ rồi!” mẹ tôi vừa nói vừa nức nở.

Tôi muốn trở dậy ngay để nhặt nhạnh một ít sách, thu xếp chiếc hòm con và tôi hỏi mẹ tôi để lấy quần áo.

Đó là bộ quần áo mặc hôm đấu gươm.

Mẹ tôi mang quần áo đến cho tôi. Mẹ tôi thấy chiếc quần có một lỗ thủng và dính máu.

“Mẹ không biết là máu gột có đi không... chắc màu vải cũng sẽ phải đi theo mất...”

Mẹ tôi chải thêm vài nhát, lấy giẻ ướt chùi, làm những việc cần phải làm - mẹ tôi xưa nay vốn rất quan tâm đến áo quần của tôi! - nhưng cuối cùng mẹ tôi phải lắc đầu nói:

“Con thấy đấy, gột nó không đi... Lần sau, Jắc ạ, ít ra con cũng nên vận chiếc quần cũ thì hơn.

HẾT