Chủ nhật đầu tiên, cha Pons gọi tôi đến văn phòng cha vào lúc chín giờ.
“Joseph, cha rất tiếc: cha muốn con tới dự lễ thánh cùng với các bạn khác ở tu viện.”
“Vâng. Nhưng tại sao cha lại xin lỗi ạ?”
“Con không bị sốc sao? Con sẽ bước vào một nhà thờ Công Giáo chứ không phải nhà thờ Do Thái.”
Tôi nói với ông rằng bố mẹ tôi không đi lễ thường xuyên ở nhà thờ Do Thái và tôi nghĩ họ thậm chí còn không tin ở Chúa.
“Không sao cả,” cha Pons kết luận. “Hãy tin vào bất cứ điều gì con muốn, tin vào Chúa của Israel, Chúa của người Công Giáo hoặc chẳng tin vào gì cả, nhưng ở đây, con hãy cư xử như mọi người, chúng ta sẽ đến nhà thờ của làng.”
“Không phải là nhà nguyện ở phía cuối vườn ạ?”
“Nhà nguyện đó hỏng rồi. Hơn nữa, ta muốn cả làng biết mặt tất cả các con chiên trong đàn của ta.”
Tôi chạy về phòng ngủ tập thể để chuẩn bị. Tại sao tôi lại phấn khích khi đi lễ đến thế nhỉ? Chắc chắn là do tôi cảm thấy trở thành người Công Giáo sẽ có lợi ích rất lớn: điều đó sẽ bảo vệ tôi. Tốt hơn nữa: điều đó khiến tôi trở nên bình thường. Là người Do Thái, hiện tại, có nghĩa là có cha mẹ không thể nuôi dạy tôi, có một cái họ mà đổi đi thì hơn là để nguyên, phải thường xuyên kiểm soát cảm xúc của mình và nói dối. Vậy thì, có lợi ích gì? Tôi rất muốn trở thành một đứa trẻ Công Giáo mồ côi.
Chúng tôi xuống làng Chemlay trong bộ trang phục vải dạ màu xanh dương, xếp hàng hai theo thứ tự từ cao xuống thấp, bước những bước nhịp nhàng theo nhịp một bài hát hướng đạo. Qua nhà nào chúng tôi cũng được chào đón bằng những cái nhìn trìu mến. Người ta cười với chúng tôi. Người ta ra dấu thân thiện. Chúng tôi là một phần của buổi trình diễn ngày Chủ nhật: những đứa trẻ mồ côi của cha Pons.
Chỉ mỗi cô Marcelle, đứng ở bậu cửa hiệu thuốc, trông có vẻ như sắp cắn đến nơi. Khi cha Pons của chúng tôi, người giữ vị trí khóa đoàn, đi ngang qua, cô buột miệng lẩm bẩm:
“Lên đường nhồi sọ! Hãy nuôi chúng bằng khói! Cho chúng hút thuốc phiện đi! Các vị tưởng mình đang an ủi chúng nhưng những thứ ma túy đó là thuốc độc! Nhất là tôn giáo!”
“Chào cô Marcelle,” cha Pons mỉm cười đáp lời, “cơn giận làm cô thật đẹp, sáng Chủ nhật nào cũng thế.”
Ngạc nhiên trước lời khen, cô bực bội trốn vào hiệu thuốc bằng cách kéo cửa nhanh tới mức suýt làm vỡ chuông treo cửa.
Nhóm chúng tôi đi qua vòm cửa tạc đầy những hình điêu khắc đáng sợ và tôi khám phá nhà thờ đầu tiên trong đời.
Được Rudy dặn trước, tôi biết là phải nhúng tay vào âu nước thánh, làm dấu chữ thập trước ngực, khuỵu chân nhanh rồi đi trên lối đi ở giữa. Đứa đi trước kéo, đứa đi sau đẩy, đến lượt mình, tôi bỗng thấy sợ. Tôi lo rằng, khi chạm vào nước thánh, sẽ có một giọng nói vang lên giữa những bức tường này và tức giận hét lên: “Đứa trẻ này không phải người Công Giáo! Đuổi nó ra ngay! Đó là một đứa Do Thái!” Thay vào đó, khi tôi chạm vào, nước sóng sánh ôm lấy tay tôi và quyện dọc các ngón tay tôi, mát lành và thuần khiết. Được cổ vũ, tôi chú tâm vẽ trên mình một dấu thập đối xứng hoàn hảo rồi quỵ gối nơi các bạn đã làm như vậy trước khi ngồi vào băng ghế cùng họ.
“Giờ đây chúng ta đang ở trong nhà của Chúa, một giọng lanh lảnh vang lên. Cảm ơn Người đã tiếp nhận chúng con trong vòng tay Người.”
Tôi ngẩng đầu: để gọi là một ngôi nhà thì đúng là một ngôi nhà thật! Không phải nhà của bất kỳ ai! Một ngôi nhà không cửa, không vách ngăn với những khuôn cửa sổ đầy màu sắc được đóng kín, với những chiếc cột chẳng để làm gì và trần nhà dạng vòm. Tại sao trần nhà lại cong? Lại cao đến thế? Lại không có cả đèn chùm nữa? Và tại sao xung quanh cha xứ lại thắp đầy nến giữa ban ngày ban mặt thế này nhỉ? Liếc vòng quanh, tôi thấy có vừa đủ ghế cho mỗi người trong số chúng tôi. Thế thì Chúa sẽ ngồi đâu? Và tại sao ba trăm con người chen chúc nhau trong căn nhà này lại chiếm ít chỗ đến thế? Toàn bộ không gian xung quanh chúng tôi có tác dụng gì? Chúa sống ở đâu trong căn nhà của ông?
Mấy bức tường rung lên và những tiếng rung này trở thành âm nhạc: tiếng đàn ống vang lên. Âm bổng gãi vào tai tôi. Âm trầm làm mông tôi rung lên. Những âm điệu trầm bổng lan tỏa, khỏe khoắn và hào sảng.
Trong vòng đúng một giây, tôi đã hiểu ra tất cả: Chúa đang hiện hữu. Khắp nơi xung quanh chúng tôi. Khắp nơi bên trên chúng tôi. Chính là Người, không khí dao động, không khí hát, không khí vang vang dưới mái vòm, không khí trườn theo các vòm trên cao. Chính là Người, không khí hòa trộn với những sắc màu trên các ô kính sặc sỡ, không khí óng ánh, không khí đổi màu, không khí sực nức mùi mộc dược, sáp ong và vị ngọt của những bông hoa ly.
Tim tôi ngập tràn hạnh phúc, lòng tôi vững chãi. Tôi hít Chúa đến căng lồng ngực, đến mức sắp ngất.
Nghi lễ vẫn tiếp diễn. Tôi chẳng hiểu gì cả, tôi vừa uể oải vừa đê mê chiêm ngưỡng buổi lễ. Khi tôi cố nghe lời hát, những ca từ vượt quá trình độ hiểu biết của tôi. Chúa là một, rồi hai - đức chúa Cha, đức Chúa Con - và đôi khi là ba - cha, Con và Thánh thần. Thánh thần là ai? Một người bà con? Đột nhiên, tôi phát hoảng: Chúa là bốn người! Vị linh mục Chemlay vừa thêm vào một người phụ nữ: Đức Mẹ Đồng trinh Marie. Rối trí bởi số lượng các vị thần tăng lên đột ngột, tôi bỏ qua phần nói về bảy gia đình và lao vào các bài hát bởi tôi rất thích cất tiếng hát.
Khi linh mục bảo sẽ phân phát những chiếc bánh thánh, tôi vừa tự động đứng vào hàng thì các bạn giữ tôi lại.
“Mày không có quyền. Mày bé quá. Mày còn chưa làm lễ ban thánh thể.”
Dù thất vọng, tôi cũng thở phào thoải mái: chúng không ngăn tôi do tôi là người Do Thái, tức là điều đó đã không lộ ra.
Khi quay về Villa Jaune, tôi chạy tới chỗ Rudy để chia sẻ cơn hào hứng của mình với anh. Chưa từng được xem một vở diễn hay buổi hòa nhạc nào, tôi đánh đồng niềm vui thưởng thức nghệ thuật với nghi lễ Công Giáo. Rudy chịu khó nghe tôi rồi lắc đầu.
“Tuy nhiên, chú mày vẫn chưa nhìn thấy thứ đẹp nhất...”
“Gì cơ?”
Anh leo lên lấy thứ gì đó trong tủ của mình và ra hiệu cho tôi đi theo ra công viên. Giấu mình dưới tán cây dẻ, tránh khỏi những ánh mắt tọc mạch, chúng tôi ngồi xổm trên mặt đất và anh chìa vật đó cho tôi xem.
Đó là một cuốn sách kinh bằng da dê thuộc, khi chạm vào tôi cảm nhận được nó mềm không tưởng, phía ngoài các trang được mạ vàng khiến ta liên tưởng đến họa tiết bằng vàng trên bàn thờ, các dải đánh dấu trang bằng lụa gợi nhớ đến những chiếc áo lễ màu xanh của giáo sĩ. Anh rút từ đó ra mấy tấm thẻ tuyệt đẹp. Trên tấm nào cũng in hình cùng một người phụ nữ dù rằng nét mặt, kiểu tóc, màu mắt và màu tóc có khác nhau. Tại sao có thể nói là cùng một người nhỉ? Là vì ánh sáng trên trán bà, ánh mắt trong vắt, màu da nhợt đến khó tin cùng đôi má hồng hồng, bộ váy đơn giản với những nếp gấp, khiến bà trông quý phái, rạng rỡ như một bà hoàng.
“Ai vậy?”
“Đức Mẹ Đồng trinh Marie. Mẹ của Jésus. Vợ của Chúa trời.”
Thảo nào, bà đúng là có khí chất thần thánh. Bà tỏa rạng. Như có sự lan truyền, ngay cả tấm thẻ cũng như không còn làm bằng bìa mà bằng bánh trứng, lòng trắng trứng được đánh bông lên chói lóa, giữa các phần lồi lõm là những chi tiết được đổ khuôn với phần diềm đăng ten màu xanh dương tinh tế kết hợp với màu hồng bay bổng, những sắc màu pastel còn bồng bềnh hơn cả những đám mây được ánh ban mai cù nhẹ vào.
“Anh nghĩ có phải là vàng không?”
“Chắc chắn rồi.”
Tôi vuốt đi vuốt lại mái tóc quý giá ôm lấy khuôn mặt hiền hậu của người phụ nữ ấy. Tay tôi lướt nhẹ trên vàng. Tôi vuốt ve chiếc mũ của Marie. Mẹ của Chúa Jésus để mặc tôi làm như vậy.
Không hiểu sao, đột nhiên mắt tôi rơm rớm và tôi thả mình nằm xuống đất. Rudy cũng thế. Chúng tôi khe khẽ khóc, những tấm thẻ thánh thể đặt trên ngực. Mỗi đứa nghĩ về mẹ mình. Mẹ đang ở đâu? Vào lúc này mẹ có cảm nhận được sự bình an của Đức Mẹ Marie không? Liệu trên gương mặt mẹ giờ có hiện hữu thứ tình yêu mà chúng tôi đã thấy nghiêng về phía mình cả nghìn lần và chúng tôi đang thấy lại trên những tấm thẻ này, hay là nỗi muộn phiền, sợ hãi, tuyệt vọng?
Tôi khẽ hát bài hát mẹ vẫn ru và ngắm bầu trời qua vòm lá. Rudy cất tiếng hát khàn khàn hòa vào giọng tôi, thấp hơn hai quãng. Chính lúc đó cha Pons tìm thấy chúng tôi, hai đứa trẻ vừa hát một bài hát trẻ con bằng tiếng Yiddish vừa khóc bên những hình ảnh thánh thiện của Đức Mẹ Marie.
Thấy cha xứ đến, Rudy lẩn đi. Mười sáu tuổi, anh ấy sợ bị chế giễu hơn tôi. Cha Pons đến ngồi cạnh tôi.
“Con không cảm thấy quá bất hạnh khi ở đây chứ?”
“Không ạ, thưa cha.”
Tôi nuốt nước mắt và cố làm cha vui.
“Con rất thích buổi lễ. Và con vui vì tuần này đã đến lớp giáo lý.”
“Tốt quá, cha xứ nói với vẻ không tin lắm.”
“Con nghĩ rằng sau này, con sẽ là một người Công Giáo.”
Cha xứ nhìn tôi trìu mến.
“Con là người Do Thái Joseph ạ, ngay cả khi con chọn tôn giáo của ta thì con vẫn là người Do Thái.”
“Là người Do Thái nghĩa là như thế nào ạ?”
“Là người được chọn. Hậu duệ của dân tộc được Chúa trời chọn cách đây hàng nghìn năm.”
“Tại sao Người lại chọn chúng con? Vì chúng con tốt hơn những người khác? Hay xấu hơn?”
“Chẳng phải thế này cũng chẳng phải thế kia. Dân tộc con không có ưu điểm hay khuyết điểm nào đặc biệt cả. Sự lựa chọn từ trên trời rơi xuống, vậy thôi.”
“Cái gì rơi xuống ạ?”
“Một sứ mệnh. Một nhiệm vụ. Chứng minh cho loài người thấy là chỉ có một Chúa trời và qua Chúa trời, buộc con người phải tôn trọng lẫn nhau.”
“Con có cảm giác là Người đã thất bại, phải không cha?”
Cha xứ không nói gì, tôi tiếp tục.
“Nếu dân tộc con được chọn, thì đó là chọn làm tấm bia. Hitler muốn giết chúng con.”
“Liệu có thể là vì điều đó không? Bởi dân tộc con là trở ngại đối với sự man rợ của hắn. Nhiệm vụ mà Chúa đã giao cho dân tộc con đặc biệt chứ không phải dân tộc con đặc biệt. Con có biết là Hitler muốn trừ khử cả người Công Giáo nữa không?”
“Hắn không thể làm điều đó, người Công Giáo quá đông!”
“Hiện thời thì hắn không thể. Hắn đã thử ở nước Áo rồi nhanh chóng dừng lại. Tuy nhiên, điều này đã nằm trong kế hoạch của hắn. Người Do Thái rồi đến người Công Giáo. Hắn tấn công bắt đầu từ dân tộc con và sẽ kết thúc bằng chúng ta.”
Tôi hiểu rằng tình đoàn kết là một trong những động cơ khiến cha hành động như vậy chứ không đơn thuần chỉ là lòng tốt. Điều này làm tôi yên tâm đôi chút. Tôi lại nghĩ tới ông bà bá tước De Sully.
“Thưa cha, liệu có phải vì con là hậu duệ của một chủng tộc đã có từ nhiều nghìn năm và là chủng tộc đáng quý nên con là quý tộc không ạ?”
Rất ngạc nhiên, cha xứ sững người một chút rồi thì thầm:
“Đúng rồi, con là quý tộc.”
“Đấy chính là điều con cảm thấy.”
Tôi thấy nhẹ nhõm vì trực giác của mình được khẳng định. Cha Pons nói tiếp:
“Với ta, con người, ai cũng là quý tộc cả.”
Tôi bỏ qua câu cuối cùng này để chỉ giữ lại điều làm tôi thỏa nguyện.
Trước khi đi, cha vỗ vai tôi:
“Có thể cha sẽ làm con sốc nhưng cha không muốn con quá chú ý tới giáo lý hay nghi lễ. Con cứ học càng ít càng tốt, con đồng ý không?”
Cha đi xa dần để lại tôi đang tức điên vì giận dữ. À, thì ra vì tôi là người Do Thái, nên tôi không có quyền được sống trong thế giới bình thường! Người ta chỉ cho tôi mượn nó trong chốc lát. Tôi không được biến nó thành thế giới của mình. Người Công Giáo thích co cụm riêng với nhau, một đám đạo đức giả và dối trá!
Giận điên người, tôi tìm gặp Rudy và trút hết cơn giận dành cho cha Pons với anh. Không buồn an ủi tôi, anh khuyên tôi nên giữ khoảng cách với cha.
“Chú mày có lý khi nghi ngờ như vậy, cha cũng chẳng đàng hoàng lắm đâu. Tao phát hiện ông ấy có một bí mật.”
“Bí mật gì?”
“Một cuộc sống khác. Một cuộc sống được che giấu. Một cuộc sống đáng xấu hổ, chắc chắn là như vậy.”
“Gì cơ?”
“Không có gì, nhẽ ra tao không nên nói gì cả.”
Tôi đã phải ám Rudy đến tận tối để đến mức anh không thể chịu nổi nữa, đành phải kể với tôi điều mình phát hiện ra.
Đêm nào cũng vậy, sau khi đèn tắt, khi nhà ngủ tập thể đóng cửa, cha Pons nhẹ nhàng đi xuống cầu thang, thận trọng mở cửa sau như kẻ cắp và đi ra vườn rồi hai, ba tiếng sau mới quay trở về. Trong thời gian ấy, ông vẫn để đèn trong phòng nhằm giả vờ mình vẫn ở đó.
Rudy đã phát hiện ra và xác nhận những lần đi về của ông khi chính anh cũng trốn khỏi nhà ngủ tập thể để ra nhà vệ sinh hút thuốc.
“Vậy ông ấy đi đâu?”
“Tao chịu. Chúng ta không có quyển ra khỏi Villa.”
“Em sẽ tìm hiểu.”
“Mày ấy à! Mày mới có sáu tuổi!”
“Trên thực tế là bảy. Gần tám rồi.”
“Mày sẽ bị đuổi cổ!”
“Anh nghĩ là người ta sẽ trả em về nhà á?”
Mặc kệ Rudy phản đối kịch liệt việc trở thành tòng phạm với tôi, tôi vẫn trấn được cái đồng hồ của anh và nóng lòng đợi đến tối, thậm chí không cần cưỡng lại cơn buồn ngủ.