Giọng Ngưỡng thấp thoáng: mày không yêu ai sao Quảng? Còn mày? Tôi muốn được nghe người khác nói về mối tình thắm thiết, nhạt thoáng, hạnh phúc hay đau khổ của họ... Tôi không có gì. Tôi không có người thương yêu mình. Mà thế nào là yêu? Tình yêu ở nơi môi hôn, dòng chữ trên lá thư xanh những lời bay bướm, những buổi hẹn, những nhờ cậy, sự chung chạ, những hứa hẹn tương lai, những tâm sự kể lể... Tôi cảm thấy tôi đui mù, hay như kẻ sáng lần qua con đường hầm sâu tối mịt mù... Còn mày? Ngưỡng mỉm cười. Chắc nó hạnh phúc trong tình yêu, tôi mong như vậy, tôi muốn được thấy hạnh phúc trong đời sống kẻ khác mà tôi chưa được biết. Sao người ta có thể chết vì một kẻ phụ bạc? Sao đã có vợ, có chồng còn ngoại tình? Sao người ta có thể đánh đập, chửi bới khi chung sống? Sao người ta phá thai, lường gạt nhau? Sao người ta có vợ vẫn đi ngủ với điếm? Cái gì, thế nào xác nhận là một tình yêu? Em yêu anh, em chỉ yêu anh, em nguyện như thế. Tôi không thấy đó là tình yêu. Tôi chỉ nhìn thấy đó như một trao đổi. Tôi không muốn thế. Tôi muốn được biết thế nào là yêu dù đó là hạnh phúc hay đau khổ, dù đó là con đường chan hòa ánh nắng buổi sớm mai hay con đường đưa tới vực thẳm. Tôi muốn được quăng mình vào bí ẩn của mỗi số mệnh. Và tôi muốn nhìn thấy tôi tỉnh táo trong đó.

        Cậu hãy nói mối tình của cậu cho ta nghe đi. Đức cười cười quay vào nhà trong gọi vợ: Em ra anh nhờ cái này chút. Vợ Đức bước ra, Đức mỉm cười, đó mối tình đó, tôi quay mặt đi. Chi vậy anh. Quảng nó bắt anh phải kể lại mối tình cho hắn nghe. Tiếng cười trong ngượng ngùng, giọng Đức đều đều: gặp nhau, đi chơi, hò hẹn, hỏi cưới... Cậu định cưới vợ đó hả. Tôi nói không. Tôi nhìn Đức, hồi cậu cưới vợ cậu có thấy phấn khởi không? Phấn khởi, có chứ, sao lại không, lấy vợ chứ chết chóc gì mà không phấn khởi. Như vậy cậu hạnh phúc.

        Tại sao, vì sao, miết rồi tôi chỉ thấy những câu hỏi, những hoài nghi chồng chất chẳng kiếm thấy một trả lời nào nhưng tôi cũng không thoát ra mà yên tâm cho được. Có phải tôi đã hư hỏng, bỏ đi ngay từ khi tôi được tạo thành bằng khí huyết của cha mẹ tôi. Hay tôi chỉ hư hỏng khi tôi đã ra đời, khi đã thở không khí náo loạn, dơ dáy, hoài nghi chung quanh tôi, khi tôi đã phải ăn, phải nói.

        Tôi không quên thằng bạn đó, người nhỏ thó, da đen sần, mắt cận thị, dáng đi ẻo lả, tiếng nói nhỏ khô khan. Hắn, chính hắn tìm thấy tất cả những khuyết điềm ngay trên con người hắn, trong cuộc sống hắn, những nguyên do đều do cha mẹ hắn. Đéo mẹ, tao chắc là tại ông già bà già tao hết trơn, năm mươi tuổi rồi còn đéo đâu sức nữa mà ông già tao còn lẹo tẹo với bà già tao, phải cần độ một chén thì ông già còn độ một muỗng, thiếu như vậy khiến tao nhỏ yếu, trong đó có khi lại thiếu cả chất làm cho mắt khỏi đui. Có lần tao hỏi bà già tao: má ơi, có phải hôm đó ba con yếu xịu không, hay đang chơi có khách tới nhà khiến ông phải rút ra sớm quá... nghe tao hỏi bà già vác cây rượt quá trời... Chắc là vậy vì các anh tao ai cũng khỏe mạnh mắt sáng, mà chỉ có tao phận út là kỳ cục, chúng mày nhớ đó, nếu ngủ với vợ thì cũng ngủ cho kỹ, cho tới nghe không, ngâm cho kỹ vào không về sau con nó oán cho chết không yên... Cái giọng nói tàn nhẫn đó, lối văng tục hồn nhiên đó nhiều khi khiến tôi ngượng ngập khó chịu. Tôi không nghĩ như thế về cha mẹ tôi. Tôi cũng không tin đó là những điều mà thực sự nó nghĩ, tôi cho đó chỉ là một cách thoái thác, một cách lẩn trốn, một uất ức không rõ ràng được phát hiện. Một ngôn ngữ của những người bất mãn, không hài lòng với những gì mình đã trải qua, mình phải hứng chịu.

        Tôi nhìn thấy những nguyên do khác, những vì đâu tại sao tôi trở thành một người như hiện nay, tại sao vì đâu tôi như con thú bị tên độc tê liệt trong đời sống, vô vọng trong thực tại, tiêu tan những mộng tưởng. Nhưng cũng ngay đó tôi lại thấy những truy tìm đó không đưa tôi tới sự thật, căn nguyên. Tôi trôi nổi mơ hồ...

        Những Thạc, Đức, Ngưỡng chúng có nghĩ thế bao giờ không, sao tôi không nghe chúng nói gì về gia đình chúng, cha mẹ chúng, anh chị chúng. Có phải chúng cũng như tôi có người sinh ra nhưng không muốn nhận, có đó nhưng coi như đã chết. Chúng giấu đi những thân thuộc để còn như một người cô đơn hơn hết, không liên hệ ràng buộc và đồng thời cũng muốn như một người khỏe mạnh hơn hết trong nỗi cô quạnh giả tạo của mình. Ê mày không cha mẹ thật sao? Lực khua tay lên trời như một thằng hề đang leo trên dây cao lấy lại thăng bằng rồi cười lên hô hố, có chứ, cha vô danh mẹ vô danh. – Tao nghi lắm, cái kiểu trốn bố trốn mẹ, hoặc cha mẹ ở tù vì ăn trộm ăn cướp, hoặc cùi hủi gì đó chẳng hạn, tao lạ gì? – Thế còn mày – Tao thì rõ ràng đó, cha đó, mẹ đó, gia đình bần hàn đó, có gì đâu, tao có cha mẹ đàng hoàng mà đâu có mồ côi mồ cút như bọn mày. – Ê đừng ẩu chứ cậu, cậu rủa cho bà cụ ta chết sao vậy? – Xin lỗi cậu. Ngưỡng cười cười hài lòng.

        Đức nói giọng nghiêm trang: có lẽ không có thời nào nhiều người mồ côi như thời nay, có thằng nói mồ côi thì không còn trách nhiệm gì nữa. – Mày cũng mồ côi sao. – Không, một nửa thôi, nhưng không phải mồ côi. – Sao vậy. — Bà cụ mình mất sớm, ông cụ lập thêm một gia đình nữa, kể ra thì sống một gia đình như vậy cũng được, ông cụ mình là một người biết điều, nhưng mình lại không thích, điều này khiến cho ông cụ mình không bằng lòng vì ông có cảm tưởng rằng ông đã không làm hết bổn phận với các con. Một người cha tất nhiên không bao giờ muốn bị hiểu như vậy, nhưng sau rồi ông không thấy đó là điều mình không vui vẻ nên ông cũng thôi... Dù vậy giữa cha con vẫn có một cái gì chia cách, một khoảng trống không lấp đi được, một khoảng trống không mặt mũi gì hết, kể nhiều khi mình cũng thấy ái ngại nhưng mình lại muốn sống một cách không nhiều ràng buộc... Không ai được sống trong những điều kiện hoàn toàn... Nhưng thiếu một người mẹ thật sự là một thiệt thòi hơn hết...

        Ngưỡng gúc gúc đầu: đúng thế, phải mất đi những cái đó mới biết được, không ai muốn mồ côi hết. Nhưng tôi không có một chút gì thì sao. Lực nói vẻ ngao ngán. Thạc trầm ngâm. Nó cũng có cha mẹ, chỉ có thằng Lực là không hoàn toàn. Còn tôi, có đó chứ nhưng tôi có cũng như không, thà như Lực, thà như một vật bỗng thấy mình có đó...

        Sao tôi lại được định đặt vào, ngồi, đứng, ăn, ngủ trong căn nhà này. Đây có phải là một căn nhà hay không đây có phải là một gia đình hay không. Phải, mọi người sẽ nói với tôi như vậy, cha tôi sẽ nói vậy và cha tôi không quên tôi là một người con hư hỏng bỏ đi, những thằng bạn tôi thấy tôi là một con gà chết, mẹ tôi thấy tôi là một thằng con nhút nhát, bất lực, và các em tôi nhìn tôi như một tên điên khùng không chừng... Còn tôi, tôi nhìn thấy tôi như một con sâu...

        Chung quanh tôi, tôi chỉ có những xa lạ không mặt mũi, những vô danh, những kẻ thù không tên gọi, không tiếng nói, những vật vô tri cũng như tôi, những vật bày ra trong một thế giới, như đồ đạc trong một căn nhà, như nhà của phố xá, cột đèn cây cối trong một thành phố… Sao tôi không quên đi được bao nhiêu điều kỳ cục đó. Đầu tôi chỉ còn là một mớ chỉ rối của từng mảnh sống cũ, hình ảnh đã in, những điều đã thấy. Tôi đi đâu đây?

        Tôi không còn làm chủ được những hành động của tôi nữa. Có phải điều đó đã khởi đầu từ sau khi tôi giải ngũ ra ít lâu, có phải chính sự không tự chủ đó đã đưa tôi đến thành cầu sắt lạnh trong buổi chiều hôm ấy.

        Hãy trật tự lại, hãy nhớ lại, hãy thu xếp lại. Bầy chuột. Con rệp. Vốc máu. Chiếc vỏ đạn nóng bỏng. Đôi mắt nhìn cuống quít. Ngọn đèn dầu leo lét. Tiếng nói đay nghiến. Quảng vén tay áo lên cao. Dưới ánh sáng tôi nhìn thấy da thịt tôi nhợt nhạt như hôm nào. Mỗi người chết đi một lần trong đời. Tôi đã chết đi nhiều lần. Tôi sống với độc dược, với những mũi tên đâm vào tim, cắm vào mắt, nằm trong óc.

        Mặt nhựa đen, từng khoảng sáng một cành cây khô rớt xuống vang động. Con rắn cuộn mình với chiếc lưỡi dài. Kỷ niệm của những ngày trong quân lao. Xâm mình, đến độ xâm mình là hết rồi. Tại sao mày vào đây? Cái giọng nghe thật hỗn xược, nhất nữa đó lại không phải của một đứa ăn mặc nghiêm trang đứng chống tay, hay ngồi oai vệ sau bàn giấy. Ở trường hợp đó thì được. Hắn thì không. Hắn là dân tù như tôi.

        Người thô, đậm đạp, đen khỏe, đầu trọc. Hắn đứng dựa lưng ở vách tường, rồi ngồi bệt mài chiếc khoen bằng đồng. Đó là chiếc khoen được gỡ ra từ một trái lựa đạn cay, tôi đã bỏ quên nó từ hồi nào trong túi quần. Hồi ở quân trường, để thu ngắn những ngày tháng nhớ vợ, nhớ con, nhớ người tình, nhớ phở, nhớ cà phê... những người bạn đồng đội với tôi đã giành nhau lượm những cái đó để lúc nghỉ ngồi mài chiếc khoen lớn đó xuống nền xi măng làm thành chiếc nhẫn, Từ một cái khoen cho tới thành một chiếc nhẫn đeo vào ngón tay bao nhiêu thì giờ đã trôi mau. Tôi cũng đã lượm một cái khoen như thế với ý định mài một cái nhẫn nhưng rồi rời khỏi quân trường, đổi từ chỗ này sang chỗ khác tôi đã lãng quên công việc đó. Tôi đã không có thì giờ dành cho nó. Tôi còn mãi tâm sự với những người bạn mới, nhậu nhẹt, làm quen với những dời đổi. Bây giờ cái khoen bỗng ra mặt, khi được khám xét mọi vật có trong người, từ con dao nhỏ cắt móng tay, lưỡi lam cạo râu đều được lấy đi. Thằng cha đeo kính đen giọng lạnh lùng: nghiện hút không? – Không. – Có bộ bài cào nào trong người không? – Không. Hắn nói giơ tay lên, xoay mặt vào tường. Hắn sờ từ nách xuống, hắn bóp vào những chỗ cộm, thục tay vào túi và lấy ra chiếc khoen đồng. Hắn ngắm nghía lật đi lật lại trên bàn tay rồi lặng lẽ trả vào trong túi. Tôi chờ đợi những câu hỏi nhưng rồi thôi. Tôi được đẩy vào nhà giam và chiếc khoen trở thành thân yêu. Tôi ngồi chú tâm mài nó một cách thận trọng sao cho đều, cân. Có lúc bị cà quá lâu chiếc khoen nóng giãy, tôi thích thú cầm lên tay sờ vào mặt bị cà bóng. – Tại sao mày vào đây. Tôi mỉm cười, ngừng tay: – Bê bối. – Bê bối sao? – Ba gai với chỉ huy. – Ba gai sao? – Ừ, ba gai, hỏi chi vậy. – Ở đây nhiều anh hùng hảo hớn hỏi cho biết, tao trông mày gà chết quá, đào ngũ phải không? Mấy lần rồi, chắc nghe thấy súng nổ rồi ỉa ra quần, bỏ chạy chứ gì? Tôi cúi xuống mai tiếp chiếc khoen. Một lúc nhìn lên hắn vẫn đứng đó: – Tưởng tôi hèn vậy sao, tôi không muốn chiến tranh nhưng tôi không đào ngũ. Thôi chứ, đã vào đây rồi còn hạch xách nhau chi. Còn anh? – Ăn trộm. – Oai nhỉ... – Sao lại không. Mày biết tao ăn trộm của ai không? – Ăn trộm của ai thì cũng là ăn trộm. – À nghe cũng được: Tao ăn trộm của một thằng thượng sĩ già, không, của vợ nó, vì nó nhiều tiền mà tiền đó là tiền lời cắt cổ mà nó cho vay, ăn trộm của nó không có tội. Hắn cười khà khà, móc túi áo lấy ra một điếu thuốc đã quăn châm hút, hắn ngồi xuống bên rồi chuyền điếu thuốc cho tôi hút và theo dõi việc tôi mài chiếc khoen một cách thích thú. Tôi nói cho hắn nghe việc đã đưa tôi vào đây. Nó ngạc nhiên nhìn: – Mày to gan hả, may mà chưa chết, đáng mặt xâm mình.

        Hắn chìa hai cánh tay vạm vỡ cho tôi coi: bên tay mặt phía trên cao là hình một quả tim vỡ với mũi tên găm vào giữa cùng mấy giọt máu, phía dưới chạy dọc một hàng chữ đậm: hận kẻ bạc tình. Hắn nói: bọn đàn bà nó khốn nạn lắm, tao còn một mối hận tình chưa thanh toán, nét mặt hắn rầu rầu, đôi mắt nhìn xuống. Bên tay trái là hình một lưỡi dao nhọn, phía dưới là hàng chữ: ơn đền oán trả. Tôi nói, có ơn để đền, oán để trả thực không, làm tầm bậy là không được, đừng có cái kiểu giết người, hiếp dâm, ăn cơm mà còn ơn đền oán trả thì nó kỳ lắm. – Cũng có đứa vậy đó. Xâm mình ở ngoài đây nó nặng phần trình diễn ghê lắm, nhưng tao thì không. Hôm rồi có một thằng vào đây, nó cởi trần ra cho người ta thấy trên lưng nó: Trên trời có một vì sao. Dưới đất có một mình tạo anh hùng. Bọn tao xốn con mắt mới định làm thịt nó, chưa gì nó đã năn nỉ, hỏi ra mới biết nó vào tù vì định làm ẩu vợ một người bạn đồng đội và định bắn càn. Bọn tao ghét quá, mấy thằng đó là phải bẻ cổ, vặn họng, nợ máu trả máu, những thằng như nó làm dơ mắt bọn mình. Nó năn nỉ hết lời, sau bọn tao trừng phạt nó bằng cách bắt nó đi bú cặc hết hai mươi mấy thằng. Tức cười có đứa bị nhột mà dựng cờ luôn. – Tao thấy mày đáng mặt xâm mình. – Thôi đi cha, tha cho con. – Mày sợ à. – Sợ gì. – Ở đây nó cấm xâm mình. Thế rồi tôi đã đưa tay cho nó xâm, nó nói muốn xâm gì, tôi bảo tôi cũng chả có ơn oán gì với ai chẳng có mối tình rớm máu nào, nó lại hỏi mày theo đạo nào, xâm đức mẹ, thánh giá, hoặc ông phật, tôi nói thôi tội nghiệp cho phật và chúa, tôi vô thần. Nó chỉ cho tôi những mẫu đã xâm: thánh giá, đức mẹ, trái tim vỡ, đàn bà cởi truồng, chim bay, phượng múa, rồng uốn khúc, hổ; beo, cá sấu, những dòng chữ: thiếu tình thương, cánh chim bạt gió, cay đắng mùi đời, thù này phải trả, công cha nghĩa mẹ, đợi bạn giang hồ, ai người tri kỷ... Tôi không chọn một mẫu nào. Sau cùng hắn nói: thôi để tao xâm cho mày một hình kỷ niệm. Hắn vẽ trên da tôi hình một con rắn nhỏ lưỡi dài thật hung ác. Sau hắn bắt đầu xâm, tôi cố gắng hết sức mới chịu được những mũi kim đầu tiên đâm vào da, lúc sau nó ê đi mới hết. Khi vết đau đã hết, con rắn màu chàm hiện ra. Hắn nhìn nhìn khoái chí. Tôi hỏi: – Sao lại là con rắn. – Tại mày không biết xâm gì nên tao xâm một hình kỷ niệm về tao. Nó cởi áo xoay lưng ra cho tôi coi. Trên lưng nó một con rắn bị chặt ra làm nhiều khúc. Tôi hỏi sao vậy? Hắn nói: con tình nhân của tao. Nó tuổi rắn. Nó phản bội, lừa gạt tạo nên tao hăm mà giết nó cho chết, chặt nhỏ ra như vậy đó. Tao xâm cho mày, mày nhìn thấy mày sẽ nhớ đến tao và nhớ luôn: bọn đàn bà nó khốn nạn lắm, nó như loài rắn độc vậy, mày phải nhớ điều đó mãi. Khi cần thì ngủ với nó cho đã đi rồi đạp xuống khỏi giường cho khuất, loài bò sát có vú thật là dơ dáy...

        Ta đang nhớ mày đây. Cũng đã hai năm hơn rồi không bao giờ gặp mặt hắn, biết đâu hắn đã chết như bao nhiêu thằng bạn khác trong mấy năm quân ngũ, chia tay để rồi không gặp nữa, hoặc nhìn thấy nhau hấp hối, hoặc họ khiêng nhau lên băng ca, hoặc nhìn thấy nấm mộ với dòng tên ghi trên xi măng... Nó đã thanh toán được mối hận tình chưa hay nó còn nằm trong nhà lao nào đó nuôi mối thâm thù nằm sâu trong tim gan, khắc chết vào da thịt? Nếu gặp được nó. Tôi chưa quên lần gặp một thằng đã cùng sống chết với nhau, cả hai đứa đã quên tên nhau, phải nhắc mới nhớ, nhưng nhớ mặt nhau, nhớ những ngày bên nhau, chúng tôi đi nhậu nhẹt với nhau rồi hắn bắt tôi về nhà hắn để hắn giới thiệu với tôi, mẹ, vợ và hai con của hắn, rồi hắn, gia đình hắn còn giữ tôi lại ngủ đêm. Tôi cảm động đến chảy nước mắt. Đã bao lâu sống mà chưa được gặp những mối cảm tình đỏ. Bao nhiều người cũ gặp lại nhìn tôi lơ là lảng tránh có đâu lấy một ly cà phê nhỏ lạt, một lời thăm hỏi. Có phải vì chúng tôi là những người sống sót, những người được biết mình còn sống?

        Con rắn vẫn còn đây cho tới khi mình chết mang theo. Tao còn nhớ mày.

o O o

Tôi phải trở về đó, dù sao. Quảng bước đi về oải về phía đầu đường nơi dãy phố ngang những cửa tiệm sáng đèn. Trạm xăng đã đóng cửa. Hè phố bên kia đèn sáng trên những bảng hiệu, những cánh cửa đóng, trên lan can ngó xuống đường một vài bóng người nhòe nhoẹt lơ đãng... Đêm đã khuya. Ngọn đèn nơi góc đường nhấp nháy liên hồi. Người cảnh sát ngồi nơi gốc cây tay cầm điếu thuốc... Nơi con đường rẽ bên mặt, trên khoảng hè rộng chan hòa ánh sáng trong xanh, nơi đó một chiếc xe phở ở giữa những chiếc bàn con nhấp nhô những người ngồi, người đứng. Dưới đường, những chiếc xe nối đuôi nhau...

        Một chiếc trực thăng từ đâu bay ngang đầu mất hút, những chiếc đầu ngước lên, cánh tay chỉ, về phía cuối phố, trên cao, sau những bóng lá cây, nơi nền trời nhợt nhạt Quảng nhận ra hai ánh hỏa châu. Không xa thành phố này, không xa cuộc sống này, cuộc chiến vây phủ. Tiếng thằng bạn vẻ bâng khuâng. Mày chưa ngủ sao, nhớ gì ở trên đó. Bây giờ mà được ăn một tô phở uống một ly cà phê. Tưởng gì... Còn đòi gì nữa, đến thế còn không có nữa mà đòi gì, chỉ mới nghĩ tới phở thôi mà muốn lặn về... mày không nhớ phở a, phải rồi, mày còn nhiều cái để nhớ mà, đàn bà hả. Ừ đàn bà, đáng nhớ hơn phải không. Thì nhất định rồi. Trên đó bao nhiêu chuyện vui, bao nhiêu lạc thú, bao nhiêu đàn bà tao chỉ sợ khi được về rồi thấy ai cũng đẹp hết trơn, lúc bấy giờ thì biết làm sao. Làm sao, biết làm sao mà được à, em chỉ yêu anh binh nhì, mày tin vậy hả, thôi đi cha, ba cái thằng cà chớn, ba sạo, đừng có đụng đến cái cạp quần em mà ra tòa.. Tướng luôn đa tình đáng yêu... Tiếng cười hắc hắc đâu đó của một phiên gác đêm nào đã xa. Tôi đã mất đi từ lâu lắm những phản ứng, tôi không còn những chua chát, bất mãn, hằn học, tôi chỉ còn biết văng tục bâng quơ, miết rồi những văng tục đó không còn một ý nghĩa nào nữa.

        Tại sao không ăn một tô phở, hưởng cái lạc thú của người bạn một hôm nào đó. Quảng đi lại gần cố tìm một chỗ trống nhưng không có, quanh đó cũng còn một vài người đứng lóng nhóng như chờ đợi một người nào đó đứng lên. Tối đi lại bên chiếc xe, ngay nơi đó có một chỗ, bên phía thùng nước lèo bốc hơi nóng. Ngồi đây cũng được, chết chóc gì, ngồi hoài đâu mà sợ. Cho một tô đây, phở gì ông, gì cũng được, một tô cho đặc biệt.

        Tô nhỏ để trước mặt, mùi thơm dễ chịu. Thằng bạn nói, ngửi mùi phở là hắn biết thịt trâu hay thịt bò, phở mộc hay pha, tôi không biết được điều đó. Mọi cơ quan trong người tôi đã chẳng còn gì là chính xác, có phải tất cả đã bị làm hư đi. Ăn chỉ còn là hành động để cho đầy dạ dày. Hồi vừa nhập ngũ, nghe một tên cán bộ ví cái miệng là cái cối xay cứt đã khiến tôi nổi nóng, nhưng rồi từ đó, vâng từ đó, có lúc tôi đã nhận ra có phần đúng. Mỗi lúc tôi một thấy sự linh thiêng, cao đẹp về con người ruột mòn rã hao gầy. Trên mặt bàn học trong quân trường, tôi còn nhớ như in đầy vô số những hình ảnh con người, cái hình ảnh được ghi lại với khối óc và trái tim của bao nhiều người đã ngồi vào đấy liên tiếp chồng chất. Hình ảnh những con người trần truồng với mọi cách thế, mập có, gầy có, trẻ có, già có, con cái, con đực, nhưng đó là con người đầy đủ, khi thiếu cái tay, khi thiếu cái đầu, khi thiếu đôi chân, nhưng bao giờ những bộ phận sinh dục cũng đầy đủ, to lớn, bao giờ cũng được tô vẽ, khắc sâu một cách đậm đà trau chuốt. Nó rất sai lạc với thực tế nào đó nhưng rất thực rất đúng với một cái nhìn nào đó. Và luôn luôn, người đàn bà, con cái trong cái nhìn giống đực chỉ còn mỗi cái lỗ tròn, đôi vú với dáng điệu cách thế bỏ ngỏ như một đồ vật cần dùng.... Từ đó đến nay tôi đã đánh mất đi bao nhiêu ảo tưởng, để chỉ còn lại những thực tế…

        Quảng móc túi lấy tiền trả, một bàn tay đè lên vai, Quảng nhìn lại:

        – Anh nhớ tôi không?

        Quảng chau mày, đứng lên:

        – Tôi trông anh quen quá mà không biết gặp ở đâu.

        – Lâu quá rồi mà, làm sao nhớ. Thạnh đây mà. Thạnh, Thạnh, tôi nghe cái âm thanh quen thuộc ấy. Tôi chợt nhận ra.

        – Trời ơi, nhớ chứ... hồi này sao?

        – Tôi lên Sài Gòn lâu rồi.

        – Làm ăn khá không, thêm đứa nào không?

        – Khá, khá, thêm một đứa rồi, gặp anh tôi mừng hết sức, trong đại đội trước kia của mình tôi gặp lại một vài người. Tôi có hỏi thăm anh mà chẳng ai biết tưởng là ngỏm rồi. Sao hồi này làm ăn chi?

        – Không làm ăn gì hết.

        – Sao vậy?

        Quảng phác một nụ cười với bạn cũ, người bạn của những tháng trong quân trường... Quảng nhìn Thạnh:

        – Anh ăn phở chứ.

        Thạnh nhìn quanh tìm chỗ ngồi, một người phía ngoài đứng lên. Thạnh lại xách lấy chiếc ghế lại để gần bên Quảng:

         – Anh ăn rồi sao?

        – Tôi vừa định đi.

        – Ngồi đây đã, ăn nữa, gặp anh tôi mừng hết sức, chút nữa về nhà tôi chơi – Thạnh chỉ tay ra chiếc xích lô máy phía bên kia đường – Bây giờ tôi chạy xe.

        Quảng ngồi xuống:

        – Tôi ăn rồi, anh ăn đi...

        – Uống gì vậy, la de nghe. – vừa nói Thạnh vừa đưa tay búng về phía trong, nơi quán nước – cho chai la de lớn đây. Trời ơi, bọn mình mà sống sót là phước lắm. Bao nhiêu thằng đâu còn.

        Giọng người bạn trầm xuống. Từ đó đến nay Thạnh đã thay đổi gần hết. Bây giờ là một Thạnh mạnh dạn, mập mạp nhưng vẫn còn đó một Thạnh cởi mở tươi cười hồn nhiên. Những ụ bắn cô quạnh, con đường cát mù, những ruộng bắp, thuốc, rau cải xanh tươi và hình ảnh Thạnh trầm lặng thấp thoáng trong ánh sáng mù đục những sớm mai nhòe nhoẹt chưa có ánh sáng… Tôi vẫn chưa quên căn nhà đó, chiếc sân đất bột, những lớp học với mái nhà tôn hấp nóng, tôi vẫn chưa quên những con đường độc đạo, những gác canh cao ngó xuống, những con đường hầm mùa mưa đầy bùn nhớp nháp...

        Thạnh còn nhớ những gói thuốc rê, những cụm hoa bắp, những con cá mối bụng trắng nổi lều bều trong chiếc thùng... Thạnh còn nhớ chăng những ngày đó...

o O o

Tôi thức dậy, ra khỏi màn, ngồi trên tầng giường cao căn nhà đại đội trong ánh sáng vàng yếu rộng hẳn ra và chìm trong im lặng, lối đi rộng ở giữa phân căn nhà làm hai kê đều mỗi bên hai dãy giường hai tầng, những chiếc màn màu chàm phủ điều vuông vắn như những chiếc quan tài ngoại khổ. Tôi chợt nhận ra phía bên này, nơi dãy giường phía trong, tầng trên một ngọn nến cháy leo lét, và một khoảng trống ở đó, đó là giường của Thạnh, hắn chưa ngủ. Tôi lấy bao thuốc trên đầu giường ra châm hút, tôi liệng que diêm ra giữa lối đi, người bạn gác phòng đi đi lại lại áp chiếc máy thu thanh bỏ túi trên tai dừng lại nhìn lên mỉm cười: – Không ngủ sao bồ. – Tự nhiên mất ngủ... Tôi bỏ hai chân xuống khỏi giường đong đưa, làn khói thuốc nhẹ nhàng bay lên lơ đãng. Người bạn gác phòng chậm chạp bước đi, tới cửa anh ngồi xuống một bên tựa lưng vào thành cửa, ngoài bầu trời ánh sáng đục, thứ ánh sáng nhạt, từ trong và trên cao nhìn ra tôi chỉ thấy khoảng sân đất phẳng đều một màu, với khung cửa vuông vức hình ảnh người bạn im lặng nổi bật như một pho tượng. Tôi giật mình vì bóng một con chuột lớn tha thẩn trên lối đi đầu chúi về phía trước. Tôi đu người nhảy xuống, con chuột chạy biến vào bóng tối. Tôi đi lại phía Thạnh, hai dãy giường cao bít bùng im lặng, tôi nghe thấy những tiếng thở không đều trong những chiếc màn buông kín, những khuôn mặt, những thân hình không rõ ràng, cơn mệt mề sau một ngày trong nắng lửa ngoài ụ bắn, những giấc mơ nào những hình ảnh thân yêu nào trong giấc mơ mù mịt. Tôi đứng lại trước đầu giường, người bạn nằm phía dưới ngủ yên trong màn, Thạnh nằm giường trên, trên chiếc cột nhủ lên phía tay mặt ngọn nến đỏ leo lét cháy, ngọn lửa có lúc tạt đi vì những cơn gió lùa, những giọt nến đỏ như máu chảy xuống chan hòa, từ dưới tôi chỉ nhìn thấy mái tóc ngắn của Thạnh, Thạnh nằm ngửa. Tôi đưa hai tay giữ lấy thành giường đưa chân lên thanh gỗ ngang phía dưới rồi nhẹ nhàng huýt người lên: Thạnh nằm ngửa, hai chân duỗi thẳng, bụng đắp chiếc mền, một tay trên ngực còn cầm tờ báo, một tay bỏ thõng xuống chiếu, mắt Thạnh nhắm lại hiền lành, ánh sáng của ngọn nến từ một phía hắt lại khiến cho những mụn trứng cá trên da mặt sần sùi của Thạnh như nổi hẳn lên. Chừng như Thạnh đã ngủ thiếp khi đang đọc dở tờ báo không kịp buông màn. Trông Thạnh trong giây lát như một xác chết đang chờ đợi được bỏ vào trong quan tài và ngọn nến trở thành hiu hắt quạnh buồn, Chợt đôi mắt Thạnh mở ra và một nụ cười dễ dãi. Thạnh nhận ra tôi. Thạnh xoay người nằm sấp ngửng đầu lên. — Anh tưởng tôi ngủ thiệt rồi hả. – Không mệt sao, ngủ đi thôi sáng mai báo thức bốn rưỡi đó, hôm nay đi bãi nắng anh nào cũng đừ người hết, hồi trưa lên thềm bắn nằm xuống lần đất cát nóng bỏng tôi lạnh toát cả người, nhìn bia thì thấy như nó nhảy cà tưng, kể cũng gần teo « bugi », sao bắn khá không? – Thằng cha bên cạnh nó cận thị bắn cha nó sang bia tôi hết, tưởng bị phạt, bắn có ba viên mà trên bia có tới năm, nào mình có thích thú gì mà còn ăn cắp đạn để bắn, nhiều cha cũng kỳ thật.

        Thạnh ngồi dậy đưa tay moi từ dưới gối ra gói vải nhựa, đó là gói anh dùng để đựng thuốc hút, nhanh nhẹn và quen thuộc anh lấy ra miếng giấy trắng nhỏ với một chút thuốc anh vấn thành điếu thuốc đưa môi vuốt cho thẳng rồi ngậm lên môi, dùng một cọng tăm mồi lửa. Thạnh hút hơi thuốc đầu một cách khoan khoái, mùi thuốc nặng xộc vào mũi tôi khiến tôi suýt sặc, đó là thứ thuốc từ dưới quê mang lên cho anh, anh cầm gói vải nhựa lên tay nhắc và cười với nụ cười ngượng ngùng: – Tuần này bà xã tôi lên rồi. – Gói thuốc nổ nói với anh vậy hả. Vẫn nụ cười trên mỗi: – Bà ấy biết cữ thuốc của tôi nên khi nào cũng vậy gần hết gói thuốc là vừa nửa tháng, tôi muốn mỗi tháng bà ấy lên một lần thôi nhưng bà ấy không chịu, anh nghỉ từ đây xuống Bến Tre thì đủ biết, sáng thứ bảy là đã phải đi rồi, nếu không kẹt xe nhà binh thì khoảng trưa lên tới trại tiếp tân, nếu không có khi tối mịt mới tới nơi, tội nghiệp lần đầu không biết gì hết mãi tới khuya mới kiếm được trại tiếp tân bà ấy khóc lo ngủ ngoài đường, anh thấy đó, lại còn đứa nhỏ nữa, lên thì vui sướng gì chỉ khóc với mếu có khi về còn bị đau nữa.

        Giọng Thạnh trầm xuống, hình ảnh vợ anh hôm nào lại hiện ra trong trí óc tối với đôi mắt đỏ ngàu, đầu vấn chiếc khăn sọc đỏ, tay bế đứa con gái một tuổi trên tay chạy theo chồng đang đi trong hàng để tới vườn Cộng Hòa, chị đã không đủ dằn lòng chờ đợi mà bế con đứng ngoài lối đi đưa mắt nhìn không biết bao nhiêu khuôn mặt lướt qua để nhận thấy chồng mình, Thạnh thì cuống quýt ngượng ngập rẽ vội ra ngoài hàng bế lấy con rồi trở lại hàng, đứa nhỏ chừng như lạ với áo quần của cha nó cùng với bóng nhập nhoạng của buổi sớm mai chưa rõ mặt người nên khóc thét lên. Tôi nhảy xuống: – Thôi buông màn ngủ đi, mai đi bắn đó nghe.

        Thạnh ngồi yên, ra đến ngoài nhìn lại tôi vẫn thấy Thạnh ngồi bất động bên ngọn nến leo lét.

        Hình ảnh một Thạnh im lặng như tượng trong nhiều đêm đã khắc ghi trong tôi, một hình ảnh vừa bị bí mật vừa cô đơn khắc khoải nhưng tự nó đã nói rất nhiều với tôi những gì Thạnh không nói ra, sự im lặng của một người sống lên giữa những cánh rừng dừa bạt ngàn, bên những kinh rạch không lúc nào cạn nước. Trong những đám đông vây quanh, tôi nhận ra Thạnh bởi những điếu thuốc rê, bởi dáng đi chậm chạp nặng nề, một dáng đi của một người không bao giờ nghĩ rằng mình sẽ mặc vào người bộ quần áo lính, phải đi, đứng, ăn, ngủ theo lệnh... Thạnh nói: Anh thích đi lính không? Câu nói ngập ngừng đơn giản, nụ cười chất phác lúc nào cũng giữ trên môi. Tôi nói chắc không ai thích hết. Thạnh lau khẩu súng bằng chiếc khăn ngó vào trong buồng đạn: một vật như thế này mà mình phải khổ vì nó... Tôi nói, người ta làm khổ mình thật, vào đây rồi tôi thấy cái gì cũng thù hằn với mình, anh nhận thấy không... Tôi nhớ dưới vườn, tôi chỉ mong sớm được trở về đó, anh có thích Bến Tre không, anh đã về đó bao giờ chưa. Tôi nói có, tôi đã ngang qua đó khi chưa đánh nhau, đó là nơi tôi mong ước trở về, vâng, một nơi tối muốn được sống, bây giờ tôi không còn hy vọng trở về ngoài nữa, không bao giờ có hy vọng đó, anh, anh thì có thể trở về... Thạnh cười, lần lợi đỏ tươi, chiếc răng không đều và nhiều vết đen, những vết đen của nhựa thuốc và nước uống có phèn, Bến Tre, hai tiếng gọi của quê hương Thạnh nhắc tôi những gì xưa kia, hình ảnh một vùng trời tôi mơ tưởng, tôi nói Giồng Trôm, Mỹ Thạnh bây giờ ra sao, Thạnh nói, hồi tôi còn ở dưới thì không ngày nào không có máy bay, không đêm nào không có súng lớn, anh hiểu rồi chứ...

        Trong giây phút nét mặt Thạnh như khô lại, im lặng, vẻ khổ và yên lặng của những lo âu bồn chồn không biết làm sao. Thạnh tâm sự: hai anh em tôi bị đi một lúc, còn ở dưới quê một bà chị và hai người em trai bây giờ dời ra ngoài vùng an ninh, ba má tôi còn ở lại trong vườn, vợ tôi cũng ở trong ấy, vợ anh Hai tôi thì lên ở Chợ Lớn, với một người bà con đằng ngoại giàu có, vợ tôi nhà nghèo, anh Hai tôi có phước hơn tôi không phải lo cho gia đình, tôi thì lo cũng không được, trong một đêm tối ngang qua giường Thạnh vẫn ngọn nến leo lét cắm nơi đầu giường. Thanh nằm ngửa yên lặng và trên mặt đắp một cụm hoa bắp, thấy động Thạnh trở mình nhìn ngược, tay cầm lấy cụm hoa bắp và đưa cho tôi: tôi nhớ những ruộng bắp dưới quê, hồi tôi đi bắp đã ngang đầu gối... Từ trại ra đến bãi tập cách xa ba bốn cây số chúng tôi phải vượt qua một con đường đất bột chạy giữa một cánh đồng. Trên cánh đồng đó, ngoài những khoảng ruộng bỏ hoang, nơi gần một làng là những ruộng trồng bắp, thuốc lá, bầu, rau... Hôm nào, lần đầu tiên ngang qua những luống bắp còn thấp, nay đã có bắp và ngọn hoa đã trổ, màu hoa nâu vàng xơ xác lả ngọn lay động theo những cơn gió nhẹ. Những buổi sớm mai, ánh nắng chưa rạng, bóng đêm mờ nhạt... khu ruộng bắp như mời gọi ẩn giấu. Tôi chưa quên con đường ấy, con đường có những đứa trẻ bốn năm tuổi, những bà già bán thuốc, bán những bọc nước trà ngai ngái, bán xôi, cà phê, hay những đứa nhỏ chờ đợi những mẩu bánh mì còn sót lại trong túi chúng tôi vì vội vã chưa ăn hết...

        Những đứa trẻ ấy có mặt từ lúc trời còn tối mù, những trưa nắng chang chang không có mũ, những buổi chiểu đầy bụi của những người liên tiếp không ngừng đi trên con đường ấy. Tôi nghĩ đến việc tôi đang làm, khẩu súng trên vai, nơi chúng tôi sẽ tới khi rời khỏi quân trường, những đứa trẻ xa lạ nhưng gần gũi, những người đàn bà, những người già nặng nhọc lầm lũi bên những ruộng bắp, ruộng thuốc... Thạnh nói ở dưới quê bây giờ không còn thanh niên nữa… phần đi lính, phần bị bắt đi bộ đội, ai cũng phải ở một bên, không muốn đi cũng không được, ở lại còn toàn đàn bà trẻ con, người già, ruộng vườn bỏ cả... Tôi chưa quên hình ảnh Thạnh ngỡ ngàng, lo âu trên bãi bắn, nhìn vào những hình người đen dùng làm mục tiêu. Phải làm sao bắn cho trúng... làm sao để quên... Thời gian đã trôi... buông mình không chờ đợi rồi trở về rỗng loãng.

o O o

Quảng thức dậy mệt nhọc, căn nhà vẫn tối mờ mờ, qua khe cửa nhỏ nhìn xuống khoảng sân nhỏ phía sau Quảng thấy nắng đã chiếu xuống những mảnh tôn ở đó. Một ngày nữa bắt đầu. Một buổi sáng nữa, rồi một buổi chiểu, một đêm... Quảng năm im trên chiếc ghế bố nghe những tiếng động chung quanh. Cuốn lịch treo trên tường. Cuốn lịch vẫn còn ở đó như bao nhiêu ngày khác. Tôi cố nhớ xem trong thời gian qua tôi đã tới bao nhiêu công sở, bao nhiêu lá đơn, hồ sơ xin việc đã được gửi đi... Tôi không nhớ được gì hết, tôi chỉ nhớ ngày trả lại quân trang, nhận thẻ căn cước trở lại nhà, sống lại như những ngày cũ, tôi đã nghe xem mình có những thay đổi gì, tôi không thấy, hay tôi không thì biết gì về tôi, tôi không thể ngắm nghía xem xét mình được một cách chính xác, đứng đắn, tôi chỉ có thể được nhìn từ một người nào đó. Bọn bạn nói trông mày ngơ ngơ như người chết rồi. Chết rồi. Một người phải chết mấy lần trong đời hắn. Chết rồi và bây giờ sống lại, có phải người ta nghĩ trong những trường hợp nào, những thời gian nào đó là những thời gian chết. Với tôi thì không. Nó chỉ là thế. Nó là như vậy. Tự nó những giai đoạn không ý nghĩa, và mọi điều...

        Hôm nay mình lại bắt đầu những ngày cũ, những ngày từ bao giờ. Đánh răng, rửa mặt, tắm, mặc quần áo và ra đường. Đó là công việc tôi vẫn làm, lặp đi lặp lại trong những ngày gần đây, tôi cũng không có thể làm gì khác, tôi không biết làm thế nào cho khác đi. Tôi nghĩ tới những biến cố bất ngờ nào đó, một chuyện gì đó sẽ đến, sẽ thay đổi mọi điều, biến tôi thành một người khác, cho tôi vào trong một đời sống khác... Nhưng sao tôi chờ đợi từ bao giờ vẫn không thấy, vẫn không thấy một chuyện gì, một biến cố nào? Những người khác thì sao, họ sống luôn luôn thay đổi, luôn luôn thấy có ý nghĩa, luôn luôn thấy những khác biệt, luôn luôn...

        Những người khác tôi không biết, có một người tôi biết rõ ràng: cha tôi, tôi không thấy ở ông có một thay đổi nào, từ bao giờ đến bây giờ ông vẫn sống như thế, ngày này qua ngày khác trên tấm phản, trong căn nhà giữa bốn bức vách và những tiếng nói nhỏ bên ngọn đèn leo lét, và ông vẫn sống, như vậy thì có gì đáng phải thắc mắc, có lẽ mọi người đều sống vô vị như thế...

        Bây giờ Ngưỡng đang lặn lội trong một cánh rừng, trong một đồng lầy nào, Thạc đang ở đâu, Lực đang tắm rửa cho những con ngựa thân yêu trong cái chuồng sạch sẽ của nó. Đức đang ngồi trên một chiếc ghế đã trũng vì thời gian, trước mặt là một cái bàn đã cũ vì mồ hôi, bên đó có một ly nước trà và những xấp hồ sơ, trên tay cây bút nguyên tử có dấu riêng... Và tôi đứng trước ngưỡng cửa để bước ra khỏi con ngõ...

        Tiệm cà phê đầy ắp những người, tôi bước vào, một chiếc ghế bỏ trong gầm bàn nơi góc ngoài, tôi bước tới kéo ra ngồi vào chiếc bàn tròn với bốn người khác; một cái mặt những đường răn; một cái mặt dài, đen, đôi mắt lờ đờ; một cái mặt tròn đầy thịt, da căng láng bóng, đôi mắt nhỏ tí; một cái mặt trơ ra với cái đầu gần như không có tóc, đôi mắt lớn láo liên không ngừng; bốn cái ly trước mặt, những điếu thuốc trên tay, trên môi những lời nói ồn ào cùng với không khí náo động trong gian hàng, những tiếng nói nhòa nhập vào nhau tạo thành một không khí bập bùng khó chịu lúc ban đầu và sau đó như một không khí cần thiết nâng đỡ những người, bàn ghế trong gian hàng ám khói. Tôi kêu một ly cà phê đen nhỏ, thằng nhỏ mang ra miệng kêu lớn nước sôi nước sôi, trên chiếc đĩa nhựa cà phê sánh ra, chiếc ly nhỏ cáu bẩn, đó là ly cà phê quen thuộc mỗi buổi sáng. Những ngày nào trong quân trường, trong quận ly nhỏ bé Đầm Dơi tôi nhớ những ly cà phê nhạt nhẽo đó, nhớ không khí ồn ào này, có phải những cái không đâu đó làm thành ý nghĩa cuộc sống, sự trải qua nhạt nhẽo... Những lời nói bâng quơ trong câu chuyện những người nào đó vây lấy chung quanh. 

        – Đêm qua tôi không ngủ được...

        – Chuyện ấy thường, trời nóng quá đi mà, có đến một năm nay tôi không ngủ sớm được, nghĩ tới một thằng bạn già của tôi, nó bị bệnh kỳ lắm: hai năm nay rồi nó không nhắm mắt ngủ được, nó giàu mà chịu không kiếm được ra thuốc, nó đã tự tử hai lần rồi, thế mà không chết...

        – Chắc thằng đó hồi xưa ăn ở thất đức, chết còn sướng hơn…

        – Tôi không ngủ được vì mấy con mụ đàn bà lắm điều.

        – Cãi nhau chứ gì, thì cứ kiếm một cái gậy phang cho mấy cái...

        – Không phải, bọn đàn bà nó lắm chuyện lắm, những chuyện kỳ cục không à, mấy bà rủ nhau rình coi một con mụ ngủ với trai.

        – Ối trời, thế thì hết nói...

        – Con mụ già rồi lại đi lẹo tạo với một thằng quỷ còn tí tuổi, chuyện rất khôi hài đồn ầm cả lên, mỗi lần con mụ đi ngoài ngõ là trẻ con nó reo hò, các bà xì xào, con mụ tức chửi lung tung này khác, còn nói bóng nói gió này khác, a thế là làm cho các bà nổi nóng và lập kế, hồi tối qua các bà chờ rồi rình rập sao đó biết hai đứa nó đang giở trò hô hoán lên cháy nhà, mở cửa nhà người ta trong lúc bọn nó còn trần truồng, bọn nó cũng hốt hoảng tung chạy, sau biết là bị gài bẫy thế là một thế chiến, trời đất ơi, cả xóm chạy ra, cả xóm mới đầu còn cười rồi sau thì bực, hết chuyện này sang chuyện khác làm ồn ào cho mãi tới khi có cảnh sát đi tuần mới yên, thật quá kỳ...

        – Mấy con mụ thật quá trời đó.

        – Ông có nghe chuyện người ta đánh nhau không...

        – Đánh nhau, ồ chuyện đó nghe chi, mình cũng sắp chết rồi...

        – Sao ông bạn hôm nay có vẻ buồn vậy?

        – Buồn gì đâu?

        – Sướng quá hả?

        – Sướng cũng chẳng sướng...

        – Thằng con tôi đòi lấy vợ.

        – Thì lấy vợ cho nó, lấy vợ cho nó còn hơn để cho nó chơi bời bậy bạ.

        – Mà nó lại đòi lấy một con nhỏ tầm bậy mới khổ tôi chứ.

        – Này, hồi này làm ăn có vẻ kẹt ghê.

        Một số người đã rời khỏi chỗ ngồi của mình, họ sẽ bắt đầu những công việc thường ngày, họ sẽ cười đùa và trở về nhà ngủ để sáng hôm sau lại bắt đầu, và trong quán này những câu chuyện nào đó lại được nói đến với một sự không chú tâm, nói xong rồi quên...

        Mình đi đâu bây giờ, tôi thấy thật nản: Không có Ngưỡng, có Thạc ở đây, Đức thì công việc trong sở nó, mình lại không khoái nó, sao lại không khoái, vì những công việc sao, vì nó có vợ có con sao, hay vì nó sung sướng hơn mình, có điều chắc mình không hợp với nó. Vậy thì mình lên thằng Lực, nhưng còn những con ngựa của nó. Kể có những con ngựa mà làm bạn thì cũng hay. Chơi với những con ngựa thì ít bực mình, nó có chửi mình mình cũng không biết, nó lại là ngựa nữa. Gà chết chơi với ngựa. Tôi cười phá lên một mình. Gà chết không phải đi lính. Nhưng đi lính, đánh giặc, trở về mình có thấy gì đâu, cũng vẫn như ngày nào... những ngày trong quân lao. Những bát, những lon sữa bò, hộp cá trở thành chiếc ly uống cà phê, cũng trở thành cái lon uống nước ăn cơm, uống rượu... Ngủ đứng, ngủ ngồi, những hồi còi và những mệnh lệnh, những cơ bẩm, bàn nâng đạn, cò súng, báng súng... Chiếc ba lô, mũ sắt và những băng đạn đeo trên người, nhiều lúc tôi tưởng như vẫn quấn lấy, bám chặt trên người... Nhiều lúc khiến tôi tưởng như đang sống ở đâu đó trong vô số những nơi tôi đã đặt chân đến, những nơi chốn mơ hồ, nhòa nhập như câu chuyện xảy ra trong một giấc mơ nào, cũng như chính nơi tôi đã ở trong nhiều năm muốn nhớ lại tôi cũng không biết nó như thế nào, tầm mắt tôi như hạn hẹp hẳn lại... Chừng như trí óc tôi không được sáng suốt, mỗi lúc tôi một lãng quên nhiều hơn...

        Mình phải sống, dù sao, cho hết ngày hôm nay, cho hết cuộc đời mình đã được định đặt từ đâu đó, như định đặt hôm nay mình ngồi chỗ này, rồi mình đứng lên và bước tới đâu đó...

        Quảng giơ tay ra hiệu, một con xẩm bước tới, Quảng trả tiền, chiếc ly được bỏ ra bàn, con xẩm mang chiếc đĩa nhựa và tiền đi, Quảng rót một ly nước trà đầy uống một hơi, mùi ngai ngái nhạt nhẽo. Bây giờ mình đi đâu? Quảng ngồi im trông một con người đang tìm cách lê từ ngoài hiên lên hai bực cấp vào trong tiệm, hai chân gập lại phía sau và chừng như thu ngắn lại, một tay tì xuống gạch lấy đà đưa người lên, một tay những ngón cụt sưng lên cầm một chiếc bát bằng nhôm đưa lên trước mặt. Đầu mấy sợi tóc phờ phạc, cái mặt ngắn, thót cằm, đôi mắt không có lông mày, một bên má hóp với một khoảng lở loét ửng đỏ... Cũng một con người, hắn không bao giờ phải tới nơi gọi là ngưỡng cửa... không bao giờ phải vác súng, nhưng hắn như một con vật, hắn sống không như người, sao hắn còn sống với một số kiếp như thế, sao hắn không cách kết liễu hắn, hắn còn một hy vọng nào. Có phải mình vẫn nghĩ người ta chỉ sống được bởi một hy phía trước? Nhưng còn hắn, còn bao nhiêu người khác thì sao? Mỗi người đều có hy vọng? Thế chính hắn? Hay vì một định mệnh nào đó? Tôi không muốn tin. Không bao giờ muốn tin như thế, tôi muốn chết thì tôi chết, hay cái số đưa mình tới cái muốn chết? Hắn đã lết vào được trong tiệm, hắn lết từ bàn này sang bàn khác, cố ngóc người lên cao van xin, tay giơ lên với cái bát nhôm, người đàn ông có cái đầu hói nhìn xuống, nhăn mặt rồi nhìn lên tiếp tục câu chuyện, hắn lết đi; một người đàn ông khác không nhìn xuống móc túi bỏ vào chiếc bát một đồng tiền kẽm, tiếng kêu Quảng nghe rõ nhưng không biết mấy đồng. Con xẩm từ trong đi ra đang tìm cách đuổi hắn, hắn nháo nhâng vẻ van xin rồi tiếp tục đi, thêm một thằng nữa ra nhưng hắn đi lên thì hai đứa lùi lại như sợ. Một con mụ đang ngồi khi nghe tiếng kêu ngoảnh lại thì hoảng hốt co chân lên khỏi ghê... Ước chi con mụ có thằng chồng một ngày kia trở thành như thế... Hắn lê đi dưới lần gạch hoa bẩn thỉu đầy những xương, nút bia, tàn thuốc và những vũng nước nhầy nhụa, hắn lê đi dưới những gậm bàn, bên những chân ghế, không bao giờ hắn có thể đứng lên, ngẩng mặt ngang hàng với những người khác. Phải, không bao giờ. Như đời sống những kẻ tôi mọi. Như đời sống những... Những cái gì? Như hắn thì còn được, còn những kẻ khác không được. Chính những kẻ khác mới đáng phỉ nhổ, đó là những kẻ không đạo đức như đạo đức có thừa, những kẻ bất lương... Những kẻ sinh ra lớn lên chết đi làm kẻ tôi đòi tự nguyện... Tôi chỉ là một con sâu... Phải thế không. Tôi không là một con gà chết, không là một con trâu rừng, không là một con ngựa trông giống ngựa mà thằng Lực chăn nuôi. Nhưng tôi, như thế... Tôi nhiều lúc cũng không muốn là kẻ sống trong một xã hội như thế này... Nhưng sao hắn phải chịu một số kiếp như thế? Chẳng ai biết được?

        Hắn đã không đi vòng lại phía tôi, hắn lần ra phía cửa bên kia và biến mất. Không cho tiền người ăn xin. Thằng Ngưỡng lúc nào cũng vậy, ai chìa tay ra xin hắn đều nói: sao không làm lấy mà ăn. Với những người già hắn la lên: hồi trẻ làm gì mà bây giờ đi xin, đi xin về làm giàu hả. Nhiều khi tôi thấy hắn bất nhẫn. Vào tiệm có đứa nào bỏ tiền lại cho người hầu bàn hắn liền cầm lấy bỏ túi miệng nói lẩm bẩm: tiên sư mấy thằng trưởng giả nhiều tiền, bọn nó cậy nhiều tiền để mua lấy cái này cái khác, hắn mua từ tình cảm tới những cái sờ mó được, tiên sư bọn trưởng giả lúc nào cũng muốn được hơn người khác bằng thế lực của tiền bạc, mua từ thằng hầu đến con điếm, lúc nào bọn chúng cũng muốn hơn, bọn nó gây ra cái tinh thần nô lệ, bởi vì chính nó quen sự nô lệ, nó làm như bọn tao đánh giặc cũng có thể mua được. Làm như chúng tao có nhiều tiền chúng tao sẽ đánh giặc hăng hơn, sẽ đánh giặc thay cho bọn chúng nó, không, tiên sư chúng nó, cũng như chúng mày phải biết có những cái không thể mua được. Tôi gọi nó là thằng gà trống, là thằng trâu điên, là thằng bò rừng, nhưng rồi có lúc mày cũng bị mua, tao nghĩ thế đó, mày sẽ không bị mua bởi tiền, bởi bọn trưởng giả, mày sẽ bị mua bởi những cái khác, bởi những bọn khác. Tao nghĩ loanh quanh như vậy đó. Phải rồi, có những cái người ta không mua được. A, tình yêu, có phải bọn mày, trong bọn mày nghĩ có như vậy phải không, nhưng cũng có nhiều thứ tình yêu lắm, nhưng khốn thay tình yêu cũng có thể mua được, đấy mày coi, bọn con gái bây giờ mày có tiền, có thật nhiều tiền thì mày ngủ với con nào không được... Tiền, tiền...

        Muốn được ca tụng, muốn được làm tình, muốn trở thành..., tiền sẽ mang đến. Và nó cuối cùng lại là mục đích của đời sống... Bởi vì không những chỉ có tinh thần không, mày không thể làm giáo sư mà nhịn đói, mày không thể đến công sở mà không lĩnh lương... Người ta làm việc để có tiền. Chúng mày đừng quên như thế. Mày làm cách mạng tất nhiên mày phải cướp nhà băng, mày phải in tiền... Phải thế không? Và bây giờ tôi lang thang với những lá đơn đến những bàn giấy cũng không vì mục đích gì khác là kiếm ra tiền, bởi vì có tiền tôi mới ngồi đây uống cà phê... Nếu làm được một thằng điên...

        Quảng rót thêm một ly nước nữa. Trời nắng đầy xuống đường nhựa những xe cộ chạy không ngừng. Sao hồi đó không có một viên đạn, một mảnh bom nào ghim vào ngực, sao không có mũi dao đâm thấu phổi... Sao cha tôi sống mãi trong bốn bức tường bưng bít, sao mẹ tôi lại sống trong chịu đựng với tháng ngày tần tảo như vậy. Có phải đứa em sau chốt đó không phải là con của cha tối. Bằng chứng nào về điều đó. Với hơn bốn mươi tuổi đầu mẹ tôi vẫn còn những thèm khát tình ái nữa sao? Như thế nào là đủ cho một người đàn bà. Cha tôi đã bất lực sao, thuốc phiện đã khiến ông hao sức lực rồi sao? Sao tôi không quên đi những điều hết sức kỳ cục đó. Sao tôi không là một người khác. Những thằng bạn tôi, những người khác có sống trong những tình cảnh khốn khổ khốn nạn như thế không, trong đời người ta bao nhiêu là điều được giấu giếm che đậy với một cuộc sống bề mặt những bày hàng nhân nghĩa, đạo đức, tươi sáng, hạnh phúc... Hà, đến đời bọn mình, tao tin vậy, chỉ đến đời bọn mình, không cần có vợ, chỉ cần có tiền chúng ta biết được bao nhiêu người đàn bà khác nhau, bao nhiêu là kiểu người khác nhau, bao nhiêu...

        Luân lý làm cho các cụ mình thiệt thật, thời đó, thời cụ Khổng đi nữa làm gì mà nhiều nhà điếm như hiện nay, làm gì mà nhiều đàn bà bán mình cho thuê người như hiện nay, làm gì mà có những thứ thuốc này thuốc khác, làm gì mà người ta có la de để uống, làm gì biết ăn trứng gà sống... Làm gì người ta biết... Làm gì các cụ mình được coi phim cởi truồng tồng ngồng... Những con vật mới, không phải như thế, chắc trời bỗng nhiên một hôm nhìn xuống trần gian ngạc nhiên về sự biến tính, biển dạng của một giống thú, hồi xưa có sinh ra một thứ mà nay bỗng nhiên nhìn thấy nó khác xưa... E rồi một hôm trời đến phải bắt cái giống thú ấy về chuồng, tiêu diệt đi và sinh ra một thứ khác... Loài khổng tượng không còn dấu vết... chẳng hạn thế...

        Nhưng coi chừng, bây giờ giống thú ấy có nhiều khí giới, những khí giới không do trời tạo thành... Ví dụ đến một lúc nào giống thú này không sinh sản với nhau, giống thú này sinh sản với loài chuột, loài dơi, loài ngựa, loài trâu, loài chó, tới một lúc các giống làm tình lẫn lộn với nhau tạo ra một giống thú lai, một giống thú thật kỳ quái không thể tưởng tượng ra được, người ta nói giống lai khỏe mạnh, béo tốt, thông minh, đẹp đẽ nữa, cái giống được pha trộn đó chắc sẽ đặc biệt và mở đầu một nền văn minh mới, một sáng thế mới, một lịch sử mới... Cái lịch sử của một loài thú mới ấy đến bao giờ thì khởi đầu, những nhà tiên tri có thể biết được không? Trời có thể biết được không? Có điều chắc chắn có một ngày như thế sẽ đến và tới lúc đó...

        Có lẽ mình đang biến giống rồi đây, Quảng đứng lên. Tôi phải rời khỏi nơi này, chung quanh tôi những cái rễ đang mọc ra phải không, tôi đang mọc thêm lông lá, thêm chân cho thích hợp đây phải không. Chẳng hạn thế. Trời nắng đầy trong lòng phố... Mình phải tới đâu đây? Nắng trên đầu, bóng ngả trên lề đường xi măng. Buổi sáng đã dần dần lan. Tôi vượt qua một vườn cây, một con đường đầy bóng mát những ngôi nhà nằm trong những khoảng vườn. Tôi đến gần chuồng ngựa của Lực. Tôi bước vào đứng nơi cửa gọi lớn tiếng:

        – Lực ơi, Lực ơi...

        Tiếng vang đâu đó. Một người đi ngang dừng lại ngó ngó, tôi la lớn hơn nữa:

        – Lực ơi, thằng gà chết ơi.... Ê mày nhìn gì tao?

        Quảng nhìn trừng vào mặt người đàn ông, cái mặt đầy những thịt và bóng những mỡ, cái bọn giàu khả ố.

        – Nhìn cái gì?

        Cái mặt nhăn lại, tôi chỉ trông cho nó há miệng ra là thoi cho hắn một đấm. Cái thằng hèn nhát có thế mà cũng bỏ đi. Ông điên đây, đụng vào ông thì chết bỏ xác... Ông là bọn cố cùng rồi. Tiên sư bọn giàu có, phè phởn... Cái bọn thấy cái gì lạ cũng ngó như không bao giờ, chưa bao giờ thấy gì... Cái thằng gà chết nó thành ngựa rồi sao mà nó không thưa lên, thành ngựa rồi sao mày không hí lên... Tôi bước vào, gian phòng đóng kín, ông già Thiệt cũng đi khỏi... Những con ngựa trong chuồng đứng im ngúc ngắc cái đầu, ve vẫy đuôi:

        – Ê đứa nào tên Lực đầu gúc gúc cái đầu tao coi, tao là bạn đây mà, hí lên cũng được, từ gà chết thành ngựa là khá rồi... Không có đứa nào hả. A mày sao, mày sao, nhưng thằng Lực sao có thể to lớn hồng hào như mày, Lực làm gì có bộ lông đen tuyền như mày... Chắc mày phải là một ông lớn nào, ít nhất là thế, nếu không mày phải là một công chúa, một hoàng tử nào trên thiên đình đánh rơi chén rượu bị đày xuống trần thì mới đẹp đẽ như mày được. Con gà chết không thì nào là mày được, mày đừng lừa tao chứ, tao đâu đã điên đến như thế.

        Con nhỏ nào đây? Vợ của con gà chết sao? Nó bắt được ở đâu vậy? Như vậy thì nó đâu có gà chết? Xin lỗi nghe cô, quả là tôi đã nhầm lẫn. Phải thế chứ, con gà chết ấy làm sao mà tìm được một con cái ngon lành như vậy... Tôi nhớ ra rồi, con ông già Thiệt mà nhìn không ra chúa ạ..... Tôi đi vội ra khỏi Câu lạc bộ Kỵ mã, tôi sợ, tôi sợ gì nhỉ? Ngã Sáu, Chợ Bến Thành, đường Lê Lợi... Rồi mình đi tới đâu, tới đâu? Mình có nên đi một vòng những bàn giấy mình đã để lại đó những tờ đơn, những giấy má hồ sơ không, mình có nên đến thằng Đức không, mình nên tới đâu bây giờ, quả tôi không biết mình nên làm gì? Thật là khỉ..

        Mình ngồi xuống đây chơi. Chiếc ghế đá nằm giữa khoảng cách hai gốc cây me, con đường chạy phía sau và con đường chạy phía trước, những xe cộ chạy qua. Tới một lúc nào đó mình trúng vé số chẳng hạn, mình cũng mua một chiếc xe chạy, mình cũng đi mua một con vợ, mua một cái nhà nhốt nó vào đấy mà dùng...

        Không hiểu người ta nghĩ ra cách cưới vợ, lấy chồng từ hồi nào, từ hồi người ta có văn minh lễ nghĩa, tức là tới lúc người ta biết gian lận, dối trá, biết thoa son điểm phấn, biết mua bán bằng một hình thức văn minh? Từ lúc người ta nghĩ tới cách cai trị nhau, biết ngồi lên đầu lên cổ nhau, và cứ như thế mỗi lúc được gọi là văn minh được gọi là tiến bộ hơn cùng nghĩa với giả dối, tàn ác, bóc lột, dơ dáy, bẩn thỉu, khốn khó, khốn nạn.... Không, phải là một ý nghĩa nào khác chứ... Người ta đang sống, tôi cũng đang sống, nhưng sao tôi thấy kỳ cục quá vậy...

        Hỏa châu soi sáng trên bầu trời, ngồi trong khoảng sân đất rộng giữa những bãi cỏ hoang chúng tôi đã thay nhau phạt cho hết, nhưng sau đó cỏ lại mọc cao cho chúng tôi thay phiên nhau một cách lén lút vào đó mà ỉa đái... Cho tới lúc thối không thể chịu được thì lại phạt cỏ đi... và cứ như thế, cái thằng xấu số hôm nào bò ra trong đêm tối bị bắt nhốt giữa sân cho mọi người coi mặt vì đã chọn nơi đó làm một lạc thú... Chúng tôi ngồi ngay ngắn nghe hết điều này tới điều khác, cơn ngái ngủ chập chờn, những lời được coi như luân lý. Phải rồi, chính ở giữa những lời đó tôi nghe thấy, in sâu vào tâm trí những tiếng khác: đồ chó, khốn nạn, con heo, các anh có biết đây là cái gì không (cái miệng há ra, cái lưỡi thập thò, ngón tay chỉ vào, cái mặt nhăn lại). Các anh biết đó là cái gì không, cái nơi các anh ăn của ngon vật lạ, cùng cay chua mặn chát, cũng tại đó các anh nói những lời ân nghĩa, văn hoa, chính từ đó các anh ngâm nga hát xướng hôn hít, liếm láp... chính từ đó các anh hại người ta, làm ơn cho người ta, chính từ đó các anh... Cái đó là cái cối xay cứt.. Nó là vậy đó... Tôi đã la lên, tiên sư anh, và rồi những cái đá đưa mũi giày vào ống quyền, những cái đám tới tấp vào mặt, cho tới lúc không biết gì nữa và tỉnh lại trong một cái chuồng cọp... Nhưng tôi còn đủ sức để chửi, để nghe chửi... Phải rồi. Tôi đã biết thế nào là thục tay vào trong một thùng phân, đã biết vị mặn của mồ hôi pha với nước mắt chảy vào miệng khô cứng, đã biết tiếng súng nổ giòn bên tai, tôi đã biết thế nào là cần phải nuốt cả những con cá trong đó còn phân người, tôi đã từng trải qua những hình phạt mà chúi mặt xuống đất bột, tôi đã biết trong trường hợp nào phải chui ra khỏi một hàng rào đầy những mìn để được sống trong một ít giờ được coi như tự do, tôi được biết trong trường hợp nào tôi phải ôm lấy một thân thể khô héo bèo nhèo bởi một cần thiết cồn cào để sau đó thấy mình như một con vật không hơn không kém, tôi đã biết trong trường hợp nào tôi phải lao mũi nhọn vào mặt một kẻ khác vì chính sự còn lại của mình, Vâng, tôi hiểu, và tôi chán ghét, kinh tởm... Rồi một lúc người ta chết, như một con chó, một con sâu dưới chân kẻ khác...

        Quảng ngả người nằm xuống chiếc ghế, nằm xuyên qua những khe lá làm chói mắt, có lẽ mình bắt đầu một giấc ngủ cũng được... một thằng nhỏ đứng vịn trên lưng ghế nhô cái đầu ra, cái mặt đen ngộ nghĩnh, nó mìm cười ngờ nghệch:

        – Ngủ sao anh hai?

        – Ờ ngủ, có sao không?

        – Kỳ...

        – Sao kỳ?

        – Giờ này mà ngủ?

        – Ban ngày không ngủ được sao? Cảnh sát bắt hả?

        – Không, nhưng kỳ...

        – Mày làm gì đây? Coi xe.

        – Nhiều tiền không?

        – Coi xe mà nhiều tiền...

        Thằng nhỏ khoảng bảy tám tuổi nhẹ nhàng leo lên ngồi trên lưng ghế một cách ngang ngược, tay nó cầm một chiếc giẻ bẩn thỉu, trên má nó có một vết dầu xe, nó nhìn quanh quất lơ đãng, đôi mắt trẻ thơ nghịch ngợm vô tư... Có lẽ lúc nhỏ tôi cũng như nó.

        – Hồi nãy có một người tự tử…

        – Ở đâu?

        Thằng nhỏ chỉ tay sang một ngôi nhà ba từng, Quảng nhỏm dậy nhìn, nghe:

        – Trên căn nhà đó, nhảy từ trên lầu xuống, trông mà ghê, chết ngay tức khắc, xương gẫy hết, người ta bế lên như một cái áo nhưng nước, máu chảy nhệu, trông mà khiếp, người ta bu lại...

        – Chết liền sao? Chết liền mà, sao không chết được, cao như thế kia...

        – Tại sao? Nào biết, người ta khóc tùm lum... Người ta nói có thư tuyệt mệnh nữa. Thật kinh.

        – Thôi đừng nói nữa... chết rồi.

        Quảng nằm xuống lại, thằng nhỏ ngồi im ngó ngàng chung quanh, không biết nó đang trông gì. Lúc sau nó nhảy xuống và đi mất một cách bất ngờ.

        Lúc tôi đẩy cửa bước vào trong kho súng thì tôi trông thấy hắn, tôi biết ngay là hắn, không thể ai khác, hắn lủng lẳng trên một sợi dây điện, tôi chạy ra báo tin cho mọi người biết, tôi nhớ hôm đó tôi không ngạc nhiên chút nào. Tu hết chiếc bị đông đầy những đế trong một hơi hắn nói, chết cho xong, nghĩ tới con vợ nó hú hí với trai thì không chịu được, nó bỏ nhà đi rồi, tôi biết trước mà hồi đó tôi đã bảo nó, thôi để anh cắt cái này bỏ lại cho em yên tâm, cái con đó nó khinh tôi không thể tưởng được, tôi khỏe thế này mà nhiều lúc cũng thấy bất lực, như vậy tôi đi rồi nó chịu sao nổi... Nhưng tôi coi đó chỉ một phần, có điều chính là hắn không còn thuốc mà nuốt nữa, cơn nghiện nó lên hắn chịu không nổi, uống bao nhiều rượu cũng không vừa... Nhưng khi bỏ cái xác xuống được đến đất trông thấy hắn tới sởn gai ốc... trông hắn khác chi một con gà toi gớm ghiếc... Rồi chúng tôi bó hắn lại gọn gàng, thế là xong... Thằng nhỏ chạy đến:

        – Ê anh hai...

        – Chi đó?

        – Giúp hộ một tay đi.

        Quảng nhỏm dậy, nhìn thằng bé:

        – Cái gì vậy?

        – Người ta thuê mình đẩy cái xe cho nó chạy, chắc chạy ngay đó, em với bác xe không đầy nồi, giúp một tay đi.

        Quảng đứng lên theo thằng bé, chiếc xe bên lề đường, một người đầu hỏi mặc quần áo trắng ngồi trong xe cầm lái, một bác xích lô đang đứng phía sau oải chân, Quảng đứng bên bác ta, thằng nhỏ cũng bỏ tay vào nó hò theo, chiếc xe lăn ra từ từ một cách nặng nhọc. Cố lên, mạnh lên chút nữa. Nhưng chiếc xe vẫn không nổ máy, người đàn ông bước xuống mở máy nhìn quanh quất đụng vào chỗ này chỗ khác, mồ hôi ướt nhép sau lưng áo. Ông ta lại ngồi vào, tiếp tục đẩy nữa. Chiếc xe nổ máy, thằng nhỏ reo lên, nó chạy đến bên người đàn ông, ông ta đang như gắng hết sức chú ý vào với tiếng máy xe. Thằng nhỏ chìa tay ra, tôi thấy người đàn ông nhìn tôi, nhìn bác xích lô, nét mặt dửng dưng ông ta đưa cho thằng nhỏ hai chục... Nó nhăn mặt tay vẫn không rụt lại. Quảng la lên:

        – Thôi đi nhỏ…

        Nó nhìn tôi không nói, người đàn ông ngó lại     giọng dửng dưng, chừng như ông ta nói với tôi hay với người phu xe:

        – Nhiều rồi còn xin gì nữa...

        Quảng giơ chân đá vào chiếc đèn sau, tiếng kính vỡ giòn tan, Quảng đá thêm vào thành xe liên hồi, thằng nhỏ rụt tay lại, người phu xe lùi ra xa, người đàn ông mở cửa hấp tấp xuống xe, Quảng la lên:

        – Tiên sư ông, ông nhiều tiền lắm hả...

        Người đàn ông tiến đến với đầy vẻ cáu giận, hắn nhìn Quảng rồi nhìn tới chiếc đèn xe vỡ nát. Hắn quay lại sừng sộ:

        – Giở trò du côn hả.

        – Ai du côn, mày du côn hả?

        – Quân láo, mày chửi tiền sư ai, mày bảo ai du côn?

        – Tao chửi tiên sư thiên hạ, tao bảo mày du côn, tao chửi tiên sư những thằng giàu, trong đó có mày, tiên sư cái thằng ngồi trên chiếc xe thế này mà trả hai chục bạc cho ba thằng chúng ông è hơi ra đẩy thuê, tiên sư mấy thằng giàu bần tiện… tao chửi vậy đó, đi mà kêu cảnh sát..

        Trong giây lát những người qua đường đứng bu quanh đông nghẹt, người ta bàn tán xì xào, chợt một người đàn ông rẽ đám đông đi vào, hắn nhìn Quảng từ đầu đến chân rồi nói với người đàn ông:

        – Thôi bác, cái phường du côn ấy...

        Vừa nói người đỏ vừa ôm vai đưa người đàn ông ra khỏi vòng đám đông, trong khi đó người ta nói thế này thế khác, giàu mà bần tiện, cái thằng nhỏ dữ tợn không sợ ở tù... Tôi tự hỏi sao cái thằng đó nó hèn vậy, những thằng giàu bị chửi thì hèn vậy sao? Sao nó không bỏ tiền ra mà mua, mà bỏ tù mình... Bây giờ mình phải làm gì đây? Đám đông đã tản ra, thằng bé vẫn đứng ngây người ra nhìn Quảng. Bác xích lô cũng đầy vẻ ngạc nhiên:

        – Trời ơi, cậu làm gì mà dữ tợn vậy, may đó, thằng khác nó bỏ tù cậu, hoặc ít ra cũng bắt thường. Xe của nó quý và đắt tiền lắm đâu phải chơi, có hôm chiếc xe tôi đi đang ngon trớn không ngờ quệt vào một cái xe chỉ sát một đường nhỏ mà họ kêu cảnh sát tới làm biên bản và bắt tôi thường đó, tôi mất mấy ngày chạy không, lo bồi thường, đối với mình trăm bạc lớn lắm nhưng với cái xe của họ thì đáng vào đâu, nhưng họ nào nghĩ, họ đòi được một đồng họ cũng đòi, từ đó tôi sợ, tôi sợ những người giàu sang, những chiếc xe hơi, những ngôi nhà lầu... và trong đó có những con chó nữa...

        – Sợ cả chó?

        Quảng bật cười nhìn bác phu xe, thằng nhỏ đứng bên vẫn còn cầm hai đồng bạc mười đồng, mặt ngây ra nghe ngóng câu chuyện. Mặt người phu xe cũng đần hẳn ra:

        – Sợ gì chó? Thôi đi cậu ơi, tôi biết những nhà giàu nuôi chó rồi, những con chó đâu phải vừa gì, nó được ăn thịt, nó to lớn, nó được tập bơi, nó cắn một cái thì khó sống...

        – Sợ người rồi sợ cả chó người ta. Sợ làm gì, mình phải đâu có sợ, cứ phang cho chết mẹ nó đi, cùng lắm thì đi ở tù chứ gì? Bọn nó già dái non hột, có gì mà sợ... Cứ phải mà làm. Như cái thằng vừa rồi, nó cậy có tiền hả, tiền mà ăn nhằm gì, bọn nó sợ cái bẩn của chúng nó. – Quảng quay sang thằng nhỏ:

        – Mày muốn mấy đồng bạc đó hả, lấy đi...

        – Không, để mua cà rem ăn.

        Giây phút trôi qua nhạt nhẽo, Quảng bỏ con đường lớn đi lên phía trên. Trời nắng mỗi lúc một oi bức hơn. Con đường đất bột mù nhớp nháp trên da mặt, khẩu súng trĩu trên vai, thằng bạn bỏ con đường xuống dưới ruộng cỏ, thằng theo sau bịt ngang miệng chiếc khăn tay và tiếng chửi tục. Cụm hoa bắp hôm nào đắp trên mặt người bạn nằm bên nghĩ về cánh đồng, ruộng màu và vườn cây trái chín... Tôi không có để nhớ, để nghĩ, tôi không có gì để bước tới... Những người đang đi bên tôi, đang thở đang sống đây có như tôi không, họ đang tới đâu, những công việc, những mộng ước nào... Thằng đó trở về nhà với khuôn mặt cau có càu nhàu, chửi bới vì chiếc bóng đèn vỡ. Tôi cười lên một cách khoái trá, chắc bọn nó tưởng mình khùng, có lẽ mình khùng rồi cũng nên. Nền gạch xanh có khứa trông thật sạch sẽ, chừng như nó được coi sóc một cách cần thận, trong những khung kính những hình ảnh trưng bày, những hình gì đó vậy. Tôi ngước mắt nhìn lên, những tầng lầu cao... Thư viện. Tôi đọc thầm trong đầu, phải rồi, chính nơi này mình đã từng đến, trước khi vào phải bỏ cặp sách lại phía ngoài, lĩnh một cái thẻ, người ta sợ mình ăn cắp sách bỏ vào trong cặp. Ăn cắp, cái gì cũng ăn cắp được hết, cái gì cũng nghĩ tới ăn cắp, mà nhiều khi là ăn cướp thì đúng hơn. Ăn cướp, ăn trộm, ăn cắp ăn... ăn gì nữa, tôi cũng không còn biết nữa... Những người ngồi yên hai bên những chiếc bàn dài. Họ làm gì vậy? Tôi ngửi thấy một mùi gì khó chịu, cái mùi này nghe xa lạ, không quen thuộc gì cả. Những người ngồi đây quen thuộc được với cái mùi này sao. Nếu mình bị nhốt vào đây, phải đến lúc mình được thả ra. Chắc là kỳ cục lắm... Đây không phải là nơi mình nên vào. Quảng quay trở ra, Tôi làm gì những giờ phút còn lại này. Chắc không như ai hết, ai cũng có những công việc: họ ngồi với những dòng chữ những chồng hồ sơ, họ quét nhà, nấu ăn, họ đi dạo, họ đi đánh nhau, họ gây lộn, họ ngủ với vợ, họ đi tắm, đi đái, họ tán gái... bao nhiêu công việc cho mỗi người, tôi cũng có những công việc nào đó, nhưng sao tôi không muốn làm, chẳng hạn dạo chơi như thế này. Thật là kỳ. Ngọn cờ. Tấm ảnh trước cửa trên cao ngôi nhà trắng. Nếu một người nào phải trưng mình lên trên đó như tấm ảnh kia cho người ta nhìn ngắm. Thật là tội nghiệp. Còn tội nghiệp nào hơn nếu Chúa, Phật... chẳng hạn nhìn thấy mình bị đúc bằng đồng, bằng xi măng, bằng thạch cao, bị đẽo bằng đá, bằng gỗ trưng ra ngã tư đường, trong vườn hoa... ôi tội nghiệp biết bao nhiêu khi phải đứng, phải ngồi mãi như thế để ngắm bao nhiêu cảnh huống, nghe bao nhiêu chuyện, quả tôi không ham cái trò này một chút nào. Trời đất, cái nhà này sao lắm xe vậy, chắc cái thằng mới rồi cũng để xe trong cái nhà này, tôi muốn bước qua cổng vào xem có bao nhiêu xe. Nhưng thôi. Bước qua cái cổng này chắc toàn những thằng bụng phệ, nghĩ tới cái bụng phệ mà tởm, nếu những cái thân hình ấy không phủ trong một lớp vải. Cái bụng thật lớn chảy xuống được đỡ bởi hai cái chân nhỏ xíu với nước da trắng xanh bầy nhầy như một con nhậy. Bước qua cái cổng kia có khi mình cũng to bụng. Sao bọn nó to bụng thế, bọn nó ăn uống những gì vậy... Mình sẽ đi đâu nữa đây. Nếu bỗng nhiên bây giờ mình tan biến đi, không còn những gì trong óc, chẳng hạn thế.

        – Ê, sao đứng giữa đường vậy, muốn tự tử hả?

        Quảng ngó ngàng chung quanh và mỉm cười khi nhận ra mình đang đứng giữa đường nhựa, một chiếc xe đang đỗ trước mặt, người tài xế ngó đầu ra. A trông thằng này không có vẻ gì béo tốt cả. Quảng mỉm cười. Ít nhất cũng có một số thằng gầy chứ. Gầy tốt. Béo không tốt.

        – Sao bồ, vẫn còn muốn chết à?

        – Chết dễ vậy sao?

        Quảng đi vào trong lề. Chiếc xe chạy qua. Một đồng bạc nằm bên gờ đường. Quảng cúi xuống nhặt. Mười đồng lận. Tiền này là tiền của thằng gầy. Những thằng béo không có tiền lẻ và không bao giờ đánh rơi hết. Quảng tung đồng bạc lên cao, nhìn theo đồng bạc rơi xuống, tiếng động kêu vui tai. A, tre trên Diệm dưới. Tốt. Đồng bạc, mày biến đi tao coi. Quảng, mày biến đi tao coi. Mình khùng thật rồi. Quảng ngồi xuống lề đường. Một hôm mình nhìn thấy mình bò như con kiến kia. Một hôm mình là thằng này thằng khác. Một hôm mình sống như thằng Lực. Quảng nhắm mắt lại. Những chờn vờn, những vang vọng. Quảng lặng lẽ đứng lên. Mình phải tới thăm thằng Đức. Những con phố vượt qua. Ngôi nhà lớn, màu vôi vàng phía trong một hàng rào sắt. Người cảnh sát gác cổng hỏi đi đâu. Cho tôi vào ông Đức. Mời ông vào. Những khuôn mặt ngó lên lạnh nhạt bằng phẳng. Đức cắm cúi trên mặt bàn. Đằng sau một tấm bản đồ. Trên bàn hai chồng giấy cao, nó đọc một tờ giấy để trên một tấm bìa lớn, một cuốn lịch nhỏ trước mặt. Nó đã ngồi như thế mỗi ngày và kéo dài trong nhiều năm, nó có thể, nếu được, ngồi như thế cho tới lúc mái tóc ngả bạc, má nhăn, mắt đeo kính, con nó đã có vợ có chồng. Tới lúc đó nếu mình còn sống để được nhìn thấy nó... Đức ngẩng lên:

        – Ủa, đến hồi nào vậy. – Đức nghiêm nét mặt – sao trông cậu như người mất hồn vậy. Sao lâu không thấy ghé lại nhà chơi. A, ta mới được tin thằng Thạc bị thương vào bệnh viện rồi...

        Quảng lặng lẽ ngồi xuống chiếc ghế để ngoài mặt bàn, chiếc ghế độc nhất bỏ trống trong phòng:

        – Hắn bị thương, nặng không?

        – Nghe đâu nặng, ở hai chân, mìn...

        – Lãng nhách...

        Hình ảnh Lực nằm dưới đất không còn chân tay, cười ruồi... một cái giường nằm trong một dãy giường giống nhau, vải trắng trên nệm; những tờ giấy ghi, màu vải xanh dương nhạt những bộ đồng phục. Nó chỉ còn một bà cô. Nếu nó chết đi có lẽ cũng không khi nào bà biết được... Ví dụ nó không còn một cái chân, hắn trở về... Nếu tôi phải sống như vậy, những viên đạn nổ chát chúa, những hò la trong đêm, có lúc tôi hình dung thấy tôi, nhưng tôi đã không ở vào một cảnh huống nào của một thảm kịch sau đó. Nó không là gà chết, nhưng rồi nó thành gà què. Nhưng là một gà què hách. Tôi chẳng thành một cái gì cả. Trong đời sống, giữa mọi người tôi có hay không cũng được. Giọng Đức bình thản:

        – Tội nghiệp nó. Nó nằm ở dưới Cần Thơ, giá nó ở trên này mình có thể đi thăm được một chút. Nó không còn ai cả... Bọn mình sướng quá.

        Quảng vẫn ngồi im. Đức với ly nước uống một ngụm, nhìn đồng hồ, nhìn Quảng:

        – Nghe Lực đau, đã khá chưa?

        – Nó trở về rồi, nhưng ghé lại không gặp, có khi nó chết rồi cũng có, biết đâu được...

        – Chết?

        – Có gì lạ, nó điên rồi... Có lẽ nó lây bệnh của ngựa.

        – Chỉ được cái rỡn, nó mà điên thì cậu khùng…

        Quảng phá lên cười. Đức trợn mắt. Quảng nhìn chung quanh: mọi người đang ngó Quảng với vẻ dị kỳ. Chắc họ nghĩ mình khùng thật. Điên, khùng, gì nữa... có lẽ thế. Đức lại coi đồng hồ. Đức đứng lên:

        – Về mình ăn cơm trưa không?

        – Ăn cơm hả – tôi vỗ vào bụng – bụng, mày có đói không?

        Đức vừa đóng cửa tủ, khóa ngăn kéo vừa cười. Đức ra cùng với Quảng. Ăn một bữa cơm, có lẽ nên lắm... Ngắm nghía hạnh phúc của kẻ khác, một bất hạnh hay một may mắn...

        Đức ra khỏi phòng, bắt tay những người gặp trên hành lang, đầu hắn gúc gúc, tôi hình dung ra khuôn mặt hắn tươi cười, những lời hỏi thăm xã giao, trông dáng hắn vẻ vững vàng tự tin một cách bình thường. Sao tôi không được như hắn. Có phải như hắn thì được hạnh phúc. Chỉ có những người như hắn mới được hạnh phúc. Hắn bước xuống tam cấp, qua khoảng sân tráng xi măng đi vào một dãy nhà tôn không có vách, chiếc xe gắn máy nằm ở phía trong. Đức móc tay vào trong túi lấy ra đùm thìa khóa, cúi xuống mở, một cái khóa nơi bánh sau, một cái nơi bánh trước, hắn cử động một cách điềm đạm và quen thuộc. Những cử động hắn đã lập đi lập lại trong bao nhiêu lần, những cử động được sắp xếp một cách thứ tự. Hắn mở cái túi vải nhựa ở phía sau lôi ra một cái giẻ và lau yên xe, lau chỗ ngồi phụ phía sau, bỏ chiếc giẻ vào đóng lại, một chân đè lấy cái chống rồi đẩy xe về phía trước cho cái chống gập lại, lùi xe lại phía sau rồi đẩy ra ngoài sân. Hai tay giữ lấy càng rồi đạp, chiếc xe vẫn không nổ. Đức dựng xe, trèo lên yên cố gắng đạp nhiều lần, máy nổ, Đức nhìn tôi cười vẻ hài lòng. Đức xuống đẩy xe rồi cho chạy ra nơi cổng sắt. Tôi nghĩ tới lúc trở về nhà hắn. Tôi bước ra ngồi đằng sau ôm ngang bụng hắn. Chiếc xe vọt chạy nhanh ra đường. Đức không nói một tiếng. Giờ tan sở, đường đông kẹt những xe với khói và bụi. Tôi mơ tưởng tới một nơi không có bóng người, chỉ có cỏ cây, muông thú, biển, gió và núi rừng, ở đó tôi tan vào trong đời sống hằng cửu của vũ trụ, ôi chao, nếu tôi được sống như mình mong ước, nếu mọi người được sống như mình mong ước. Nhưng đâu có phải ai cũng mong ước sống như thế, người ta mong ước được sống như một loài vật mới với những tham vọng, ham muốn hết sức kỳ cục, những tham vọng và ham muốn do trí khôn rất ngu đần của họ làm thành. Địa vị, quyền lợi, tiền bạc, danh vọng, và những gì nữa...

        Cái bọn người ấy sao được gọi là người nhỉ, sống chen chúc, thôi thúc, hớt hải, khổ sở như thế này để làm gì nhỉ, đánh nhau, giết chóc để làm gì nhỉ, cũng là một nguồn hạnh phúc đó sao. Con chó. Xin lỗi. Con người. Con...

        – Chạy nhanh lên một chút coi.

        – Thôi chứ, ta còn vợ con mà, đừng xui dại nhau...

        – Chết còn sướng hơn.

        – Khùng…

        – Ai khùng?

        – Mày chứ còn ai nữa. Cái gì ở trong đầu mày vậy?

        – Tao khùng, có lý, trong đầu tao ấy à, không có gì hết, mà chưa chừng là đất bùn cũng nên...

        – Không phải đâu.

        – Vậy thì cái gì?

        – Một con sán.

        Đức cười rung cả bụng. Chó. Tôi lợm giọng muốn nôn. Một con sán, Tôi thấy buồn trong cổ họng và nước bọt tanh lợm. Tôi nhắm mắt lại. Tiếng vang động cồn cào chung quanh. Chiếc xe vẫn chạy một cách đều đều, chốc chốc ngừng lại rồi lại chạy, tôi nghỉ tới những ngã tư, những đoàn xe ngược chiều. Sao không có một cái xe nào tuột thắng. Sao không có một thằng say, một thằng điên, một thằng khùng nào đó, sao không có một thằng nào trong đầu có một con sán với một cái xe phóng thật nhanh.

        Tôi ôm thật chặt lấy bụng Đức, tiếng Đức nói lớn:

        – Mày đừng nghĩ tao là một cô gái nào nghe, kẹt tao lắm.

        – Sao mày không nghĩ tao là một cô gái.

        – Thôi chớ, tao đâu có cần, bọn mày mới cần.

        – Tao mà cần. Tường nhà tao có thiếu gì những lỗ. Thằng Lực thì có những con ngựa...

        – Thôi đi, nghe mà gớm.

        – Không biết còn thằng Ngưỡng, thằng Thạc thì sao. Tội thằng nhỏ nằm trong bệnh viện, nó dám khóc lắm. Nhất là thằng Thạc, chừng như nó thất tình.

        – Mày đùa hoài. Sao bọn nó bảo chính mày thất tình. Cái con nhỏ nào đó thời ở trong quân lao…

        – Bậy.

        – Sao lại bậy. Mày là thằng giả dối. Mày tưởng mày ghê gớm lắm hả. Có gì mà phải nhăn nhó, thương thì cưới mẹ nó đi, cần gì, có gì là quan trọng đâu, người ta cũng sống nhăn ra đó, mày giống thằng Lực như đúc... Cái con sán trong đầu mày...

        – Thôi đi.

        Tôi la lên thật lớn, bỗng Đức phóng xe nhanh. Tôi mở mắt ngạc nhiên và níu hắn thật chắc.

        – Mày đừng tự tử chứ, tao đùa vậy thôi, mày còn vợ con mà, tao thì không có gì hết, tao chết thì được, nhưng tao không muốn là kẻ mang tiếng giết người, tao cũng còn muốn được ăn cơm với mày, ngó vợ mày,

nhìn em mày xinh như một nàng tiên... mày nghe thấy không...

        Đức khom người phóng cho xe chạy thật nhanh trên con đường một chiều vắng xe, buổi trưa nắng gắt trên con đường không một bóng cây với hai hàng phố những căn nhà thấp, mái tôn, bụi và gió táp vào mặt. Tôi không hiểu vì sao những thằng bạn tôi đã sống như thế. Có phải bọn nó đã mất đi một cái gì. Một cái gì? Sao tôi không biết gì về Quảng hết. Những ngày đi học, thời gian trong quân ngũ, những ngày lang thang như chờ đợi một cái gì, nhiều lúc tôi thấy hắn bình thường hết sức với những lá đơn cầm trong tay đi xin việc, hắn nói với tôi chuyện làm ăn, gây dựng một cách bình thường, nhưng cũng rồi ngay đó tôi thấy hắn khác tôi, hắn trôi bập bềnh trong những ý nghĩ kỳ cục nào đó.

        Tôi có lúc tự hỏi có phải đời sống trong quân ngũ trước đây đã khiến hắn như thế? Có phải đời sống gia đình hắn? Có phải vì những Ngưỡng, Thạc đã làm hư hắn? Không, ngay Ngưỡng và Thạc tôi cũng chỉ thấy bọn nó hết sức dễ thương. Ngưỡng không thể quên mẹ và em nó, Thạc không thề quên cô nó. Chúng nó hành động với tất cả những gì rất tốt, không phải là những kẻ xấu nhưng ngó vào có một cái gì hết sức kỳ cục. Bọn nó nói tôi thằng tầm thường an phận, sợ vợ... Nhưng còn chúng nó sống như vậy để làm gì, tôi không hiểu gì hết...

        Tôi cho xe chạy chậm lại, Quảng vẫn ôm chắc lấy bụng tôi:

        – Sợ hả, tưởng không sợ chết...     

        Quảng vẫn im, tôi la lớn:

        – Chết rồi hả. Mày nghĩ gì vậy.

        – Ê, có phải thằng Ngưỡng nó mê em vợ mày phải không.

        – Mày hỏi chi vậy.

        – Hỏi chơi không được sao.

        – Chơi thì thôi, tao tưởng mày muốn làm tình địch.

        – Với mày hả.

        – Thôi đi, mày chỉ được mỗi cái đó...

        – Sao nổi giận chi vậy, các cụ mình nói hoa thơm ngắt cả cụm có gì đâu, như thế nó tiện...

        – Mày muốn tao hất mày xuống đường không.

        – Thôi mà người bạn quý, để yên cho tao làm em rề đi, có tình địch thì càng thú, nhưng với thằng Ngưỡng thì ăn nhằm gì, nó nhường tao ngay, và nó đâu có mặt luôn, cái kiểu đi hoài, lâu lâu ở nhà làm sao giữ được vợ, như vậy còn kể gì người tình. Tao phải lấy vợ mới được… Nhưng đùa vậy thôi. Tao mà lấy vợ thì lấy cứt mà nuôi à. Hừ, nếu yên ổn mình về nhà quê mà làm ruộng may ra có ăn, lấy được vợ, có nhà mà ở. Như thế này thì cái chuồng và chó cái cũng chỉ là một thứ vé số độc đắc.

        Xe ngừng lại, Đức ngó lại. Tôi đã nhận ra con ngõ.

        – Xuống đi, ngõ này chạy thì không chết mình nhưng tao sợ chết người. Đi bộ vào...

        Quảng đứng xuống, một bên chân tê dại. Tôi đứng im động hơi khe khẽ, cảm giác buồn chạy xuống dưới chân. Ngô Tổng thống muôn năm. Tôi mỉm cười với những tấm bảng nhỏ nền vàng chữ đỏ đóng nơi trước cửa những căn nhà bên con ngõ. Sống đến muôn năm cho mà chết. Ông ấy lại không có vợ, không được đi chơi bậy bạ một mình. Không được văng tục, không có bạn, nhậu nhẹt, chửi bới om sòm. Ôi chao, nghĩ mà thương làm sao. Động đi ra ngoài là người ta nhòm ngó, đón chào một vẻ xa cách, rồi có những người chịu ơn, những người chửi bới, lại phải dự những lễ chào cờ, phải đọc, phải nghe những diễn văn, phải bắt tay người này người khác; phải cười khi đang đau bụng, phải nói khi muốn ngủ... Nghĩ mà nản làm sao, thật đáng thương.... Mình mà phải làm như vậy thì chắc tức cười lắm... Nhưng chắc cũng có một lạc thú nào đó chớ... Có lẽ thật, trong đầu mình có một con sán. Tôi bỗng chóng mặt và nôn, một thứ nước vàng chua vọt mạnh ra khỏi cổ. Tôi cố nhìn, chưa chừng con sán đang tìm cách bò ra, tôi nôn mãi cho tới lúc không còn gì để nôn nữa. Miệng đắng ngắt. Khi tôi lấy khăn lau miệng và nhìn lên thì tôi thấy một vài người ngó tôi. Đức đã trở ra. Nó nhìn tôi ngạc nhiên:

        – Sao ói ra vậy? Điệu này bệnh rồi...

        – Con sán trong đầu...

        – Vào nhà súc miệng đi, thế từ sáng đến giờ mày làm gì.... Điệu này chắc là uống cho cố vào, gặp gió có khi chết nghe con...

        Đức cầm lấy một bên cánh tay tôi. Tôi cười thầm, nó làm như tôi là một con bệnh cần phải dìu. Tôi giằng tay ra và bước đi. Cái chân vẫn còn tê cứng. Tôi cố gắng bước đi. Đức mở rộng cánh cửa ngoài. Tôi cúi xuống bỏ giày. Tôi chúa là ghét những căn nhà được lau chùi một cách sạch sẽ khiến người ta không dám đi giày vào trong nhà…

        – Anh vào đi, nhà bẩn đó mà.

        Vợ Đức đứng nơi đầu chiếc bàn lớn gương mặt tươi cười thân mật. Tôi đã bỏ được hai chiếc giày đứng thẳng và bước vào.

        – Tôi muốn ngủ chị ơi, bỏ luôn giày cho tiện. Trưa nay thì chắc anh chị phải nhịn mất. Tôi ăn nhiều lắm đó, đói mà…

        – Chỉ được cái mồm, vợ tao kêu ông nào cũng chỉ được mỗi cái ồn ào còn thì không ra cái tích sự gì hết. Ăn được bao nhiêu mà lo.

        Đức nói với vẻ bông đùa. Tôi bước vào trong bếp rửa mặt súc miệng. Thảo đang nấu ăn chào tôi. Thằng Ngưỡng nó mê cũng phải. Tôi thì không được. Mình là kẻ tới muộn mà. Mình cũng gà chết như thằng Lực. Những trái cam vỏ xanh nhưng ngọt. Tiếng nói êm đềm, những lời năn nỉ và những hạt nước mắt chảy xuống tay tối. Tại sao tôi đã không chấp nhận để sống như thế. Tôi cũng không biết nữa. Có phải tôi không muốn đó như một đền ơn. Tôi nghe như tiếng nói oán trách nào đó vẫn còn chứa đầy trong đầu tôi: em biết rồi, em chỉ là một đứa quê mùa, em không là gì, anh không thèm mà... Tôi không biết được tại sao tôi lại như thế, bây giờ thì mọi chuyện đã trôi qua, mọi chuyện đã hết, không còn gì, nhưng còn nàng, có một hạnh phúc nào đã đến, nhưng tội nghiệp biết bao nhiêu nếu tôi phải là chồng của nàng lúc này, người đó có biết gì về những gì đã qua không, nàng có thực quên tôi không để sống hoàn toàn cho thực tại của nàng đó. Tôi không thể biết được, nhưng dù sao tôi cũng cám ơn nàng đã cho tôi điều để tôi nhớ đến. Những điều làm lấn át được đi những gì tôi muốn quên. Bây giờ thì không có ai. Không có gì. Sao tôi không buông mình, không nhảy xuống một dòng sông, một lòng phố, một chuyến xe đang chạy tới. Không, tôi còn ham sống lắm. Những vốc nước lạnh làm tôi tỉnh lại khỏe khoắn. Tôi bỏ mình ngồi xuống một góc ghế, dựa lưng vào tường, bỏ hai chân lên, Đức mở máy thâu thanh, bản tin tức nói về một trận đánh có nhiều người chết, giọng dửng dưng khô khan. Có lẽ trong đó có thằng Ngưỡng. Thằng Thạc thì yên rồi không phải lo, a sao thằng Lực nó không đi lính được nhỉ, ngó bộ tay run mà nó không bắn được sao? Nhưng thôi tội nó. Tôi vẫn thú cái chuyện xưa kia người ta đánh nhau bằng giáo mác, nhìn thấy mắt nhau, bây giờ thì không, người ta giấu mặt kỹ quá, người ta cố gắng để không nghĩ là mình đã giết người. Ôi sự khôn ngoan khốn nạn... Sấm truyền rằng. X tuyên bố rằng. Người ta đã dựng lên biết bao những tượng bằng gỗ, bằng đá, bằng đất. Bằng... Cần gì. Chỉ cần dựng chính tôi lên, những điều gì tôi nói đều được nghe thì đã tốt nhất. Dựng lên những tượng gỗ, đá, xi măng, đất thì dù mắt có mở, miệng có nhe răng, tai có vểnh cũng chỉ là những cục đá, cũng chỉ là…

        Thôi, có lẽ đầu mình có một con sán rồi thật... Tôi mồi điếu thuốc. Nhắm mắt. Một con sông dòng nước xanh trôi nhẹ nhàng, cánh đồng lúa rung động những cơn gió nhẹ thoảng qua. Trái dừa ngọt mát...

        – Hồi này anh khỏe chứ.

        – Vâng, cám ơn chị.

        – Tôi vẫn hỏi anh ấy sao lâu không thấy các anh ghé chơi. Hôm rồi nghe tin anh Thạc bị thương. Tôi tưởng anh ấy về bệnh viện Cộng Hòa thì ghé thăm anh ấy chút hóa ra anh ấy ở tận dưới Cần Thơ, xa quá, chắc khỏi rồi thế nào anh ấy không đi phép về Sài Gòn chơi.

        – Tội nghiệp cho Thạc, nó lại không có ai, bà cô mà nghe tin thế nào cũng lên thăm hắn... Nhưng tôi sợ nó không nói cho bà cô nghe đâu, thường hắn vẫn vậy. Không biết lần bị thương này có nặng không. Nặng thì có thể hắn sẽ được giải ngũ, nếu không cũng được phục vụ ở văn phòng, số thằng ấy vẫn còn dai, chưa chết, mấy lần rồi đó...

        – Cứ nghe anh Ngưỡng với lại anh Thạc mà nói chuyện đánh nhau là tôi phát kinh. Hôm rồi khi anh Ngưỡng về, anh ấy nói với tôi, tôi có món quà hay lắm chị có muốn tôi tặng không, vừa nói anh ấy vừa moi ở trong túi ra một vật đen đen khô quăn lại, tối cầm tưởng là nấm mèo nhưng ngó kỹ mới biết là tai người phơi khô, tôi thất kinh. Anh ấy cười cười nói sao mà chị sợ, tai người ta chứ gì. Ôi chao, cái anh ấy nghịch thật hết chỗ nói. Nhiều khi tôi đọc báo nhìn thấy ảnh những người chết thòi cả ruột, vỡ toang cả đầu, đứt cả chân tay khi đi ngủ tôi sợ... Thế mà các anh ấy thì nhìn thấy người chết hoài, nghĩ mà sợ, chừng như các anh ấy quen rồi. Hồi trước tôi nhìn thấy một người chết ngay giữa đường vì bị xe cán, máu chảy thành vũng đỏ lòm, đầu bị vỡ toang, từ đấy trở đi tôi cứ trông thấy máu là sợ, trông thấy người ta ăn tiết canh cũng kinh.

        Thảo bưng mâm cơm ra cắt đứt câu chuyện, bầy. giờ tối mới nhận thấy vợ Đức đã có bầu, chưa lớn lắm, Đức kéo ghế ngồi phía trong:

        – Thôi qua ăn cơm đi. Uống chút la de không?

        – Thôi, uống gì nữa.

        – Anh uống chút rồi ngủ. Anh có bận gì đâu…

        Vợ Đức đi vào trong. Thảo xếp những món ăn ra mặt bàn được trải bằng một miếng vải nhựa xanh.

        – Hồi này cô Thảo có chuyện gì vui không?

        Thảo vẫn cúi mặt, tiếp tục công việc, chừng như nàng hơi luống cuống, giọng nói nhỏ:

        – Em mà có chuyện gì, ngày nào cũng như ngày nào…

        – Không có chuyện gì hết, làm con gái sướng thật, không có gì phải lo hết, học hành yên tâm, điểm trang, may áo, đi chơi...

        – Sao anh không làm con gái đi…

        – Muốn mà không được, thôi để tới kiếp sau vậy…

        Công việc đã xong, Thảo đi vào. Vợ Đức cầm chai bia đưa cho Thảo:

        – Em ghé qua bên bác Năm lấy la de, lấy thêm ít nước đá pha nước chanh nghe, nhà còn chanh đó.

        Thảo cầm lấy vỏ chai bia, trả lời nhỏ, nàng đi vào cất chiếc mâm rồi trở ra ngõ. Sao mình lại không có một người vợ, một người em. Sao tôi không có những điều mà người khác có. Chiếc đi văng một người nằm, ngọn đèn dầu nhỏ trong căn nhà thiếu ánh sáng. Người đàn bà ra vào nhẹ nhàng như một cái bóng. Tiếng nói thầm thì của những đứa nhỏ. Tôi biết tôi không sống trong gia đình ấy. Tôi biết đó không phải là một gia đình. Tôi biết... Nhưng tôi cố gắng để không nghĩ như vậy, nhưng cuối cùng thì sự thật vẫn còn nguyên vẹn không thay đổi chút gì... Làm thế nào được. Nhiều lúc tôi muốn có một quyền hành thật là kinh khiếp. Tôi muốn tôi có tất cả những tàn bạo kinh hoàng. Muốn tôi là một con thú dữ tợn... Nhưng cuối cùng thì tôi vẫn chỉ còn lại đó những lo âu không đâu hết, với một suy nhược không cưỡng lại được cùng sự bất tài vô tướng, hèn hạ như cỏ cây...

        Thảo đã trở về. Đức cầm lấy chai bia mở ra. Thảo mang lên hai chiếc ly lớn với những cục đá trong. Thảo trở xuống ăn. Vợ Đức xới cơm ra bát đưa cho tôi. Tôi mời rồi cúi xuống ăn. La de lạnh làm tôi dễ chịu. Tôi ăn nhanh và uống những ngụm lớn. Lúc sau Thảo mới lên mang theo hai ly đá chanh, một cho nàng, một cho người chị, nàng ngồi ngay ngắn và ăn một cách tự nhiên bình thường. Mái tóc dở dang được cột cao bằng sợi dây thun, đôi má phính hơi ửng hồng mộc mạc... Đức nói những việc lặt vặt trong sở làm, người tài xế ăn cắp xăng, chuyện thuyên chuyển và họp hành của Phong trào, chuyện một nhân viên đi chơi bị vợ không cho về, những câu chuyện bình thường được nói với một giọng nhiều khi khôi hài, tôi cũng góp vào đó những chuyện không đâu, tôi cảm thấy một không khí thật bình thường thân mật... Cơm xong Đức ngả người ra chiếc ghế xích đu, cầm tờ báo đọc, vợ Đức mang ra chiếc gối bỏ lên đi văng cho tôi nói anh ngủ đi cho khỏe, Đức nói cứ ngủ đi, tôi phải chợp mắt một chút trước khi đi làm nếu không thì chiều không làm việc được, mình có vẻ già rồi, sinh lực không còn nữa, những thói quen tệ hại...

        Tôi muốn đi ra ngoài đường. Nhưng chút la de khiến cho mí mắt tôi mệt nhọc. Không khí trong gian nhà nhỏ yên lặng hẳn xuống, tôi nằm im. Đáng ra tôi cũng có thể được sống như thế này... Tôi phải thu xếp cho tôi. Tôi nghĩ thế. Nhưng thu xếp như thế nào. Tôi thiếp đi với lời nhủ thầm..

        Tiếng động làm tôi thức dậy. Đức đang mặc quần áo đi làm. Tôi đi xuống dưới nhà rửa mặt. Đức nói:

        – Dậy làm gì, sao không ngủ đi.

        – Phải đi, bận…

        Tôi không thấy Thảo, vợ Đức nằm trong nhà đang ngủ ngon, một vạt áo bị kéo lên hở một khoảng da bụng trắng thẳng. Tôi nhìn mình trong gương, chải đầu, sửa lại quần áo. Tôi nói với Đức:

        – Bỏ mình lên trên phố chút.

        – Làm chút cà phê không.

        – Thôi, uống hoài đến chết mất...

        – Việc gì mà có vẻ gấp vậy…

        – Chuyện đi làm, họ hẹn trở lại, có thể sẽ đi làm xa, họ cần một người trông nom một cơ sở khai thác gỗ… Thì cũng phải làm ăn chứ sống mãi thế này thì có lúc đâm đầu vào xe mà chết.

        – Thật trời mà hiểu được cậu.

        Đức đã mặc xong quần áo, ra khỏi cửa dắt cái xe ra ngoài và đạp. Tiếng xe nổ nghe khô nóng khó chịu. Vẫn là con đường cũ đi ngược lại. Hắn đã đi trên con đường đó hàng bao nhiêu lần, có khi nào hắn đã chọn một con đường khác để ngang qua khi trở về nhà không. Chắc là không. Tới ngã tư đường. Quảng vỗ vào lưng Đức:

        – Cho xuống đây.

        – Xuống đây hả.

        Xe ngừng lại từ từ bên lề, Quảng đi xuống đường, Đức nhìn Quảng vẻ tội nghiệp:

        – Ông nội không chịu ngủ, trời nắng thế này mà lang thang, có bữa chết lăn ra đường.