Tròn trăng nước lớn vào nhà
Dòng sông khuất lấp sâu xa trong long
Ta tha hương nỗi long đong
Đêm lưng chạm ướt một vòng trầm luân
Đó là mấy câu “tập vần” của tôi mười bảy năm về trước khi là chàng sinh viên chân ướt chân ráo từ quê vào thành phố. Thực tế thì cú ướt lưng do nước thủy triều dâng vào mỗi mùa trăng không xảy ra với tôi mà với những người đàn bà nhà quê bán hàng rong ngụnhà trọ ở khu vực bến xe miền Đông. Vào những năm đó, tôi cũng trọ loanh quanh ở đó.
Một sớm nọ, đạp xe long vòng, tôi chợt thấy trên vỉa hè có rất nhiều tấm chiếu được cuốn tròn, dựng lên phơi nắng. Thấy lạ, tôi dừng lại hỏi thì được biết, đó là những tấm chiếu của những người đàn bà nhà quê bán hàng rong, họ đang dựng phơi vì đêm qua nước bất ngờrịn lên từ dưới nền nhà làm ướt chiếu và ướt cả lưng họ.
Thời đó, những người đàn bà này thuê nhà trọ với hình thức qua đêm, mỗi đêm 2 ngàn, có thể đêm nay họ ở đây đêm mai ở chỗ khác, cho nên họ không nằm giường, mà mỗi người chỉ mang theo bên mình 1 tấm chiếu. Ban ngày đi bán, ban đêm về nhà trọ, trải chiếu ra là ngủ. Đêm đó, những người khách trọ không có được một giấc ngủ lại sức.
Bên những tấm chiếu ướt của buổi sớm mười bảy năm về trước ấy, tôi đã được nghe câu chuyện về những đoạn sông lấp. Sông đang chảy như một cơ thể sống, bỗng dưng bịngười ta đổ đất lấp, nâng mặt bằng, xây nhà ở. Những ai đã từng chứng kiến một dòng sông, khi ngang qua phố vẫn thấy thấp thoáng dáng sông. Những ai chưa từng thấy sông ởđó, cứ nghĩ nơi đây từ xưa đã là phố. Nhưng mặc những ai đã thấy và nghĩ gì, sông vẫn âm thầm quẫy và chảy. Sông không bao giờ muốn là dòng sông chết, cho dù mỗi ngày một lấp đầy thêm. Và, cú tràn nước vào nhà trong một đêm trăng đẹp không phải là phút ngẫu hứng của sông, mà đó là quy luật tất yếu của dòng nước, của cơn thủy triều.
Qui luật của nước đó, ai cũng có thể biết. Thế nhưng, tại sao người ta vẫn cứ vô tư khi lấp một đoạn sông, mà không nghĩ đến chuyện phải kiến tạo nên một dòng chảy khác, nếu như việc lấp ở vị trí đó là cần thiết. Người ta cũng không tính đến những phương án để “hóa thân” dòng sông đó một cách trọn vẹn, mà sướng đâu lấp đó, như đang chơi trò trẻcon đổ đất cát làm đường, xây nhà. Khi nước tràn lên đường,thì cách đơn giản nhất là nâng mặt đường; nhưng đường cứ nâng lên bao nhiêu thì nước sống cứ dâng theo bấy nhiêu.
Sông vẫn cứ tìm thấy cho mình một dòng chảy, nó luồn lách và ngoi lên theo mọi khe hởcó thể. Sông lấp, nhưng sông chưa chết. Cuộc chiến giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh cứ diễn ra mãi trong lòng thành phố.
❀❀❀
Nhưng đâu chỉ là chuyện sông lấp. Cuộc sống còn biết bao những khỏa lấp và lấp liếm khác. Một giáo sư văn chương nổi tiếng là… đạo văn, công trình nào in ra cũng có “vài chục phần trăm” copy từ tác phẩm của người khác, báo chí lên tiếng đã nhiều, nhưng rồi cứ bị lấp đi bằng sự ngụy biện. Sách của vị giáo sư này tái bản vẫn không sửa chữa, sách mới vẫn cứ sờ sờ hành vi đạo văn. Có người biết giáo sư này đạo văn thì không thèm đọc sách, nhưng cũng có người tưởng là thiên tài số một, nếu không học hỏi ắt phí cả đời người. Ngộ nhận triền miên. Lấp lên lòng tự trọng của chính mình, những người như “giáo sư đạo văn” kia đã lấp lên nền tri thức cộng đồng.
Và, sự dốt nát được che lấp bằng vẻ hào nhoáng; những động cơ trục lợi cá nhân được ngụy trang bằng vỏ bọc vì cộng đồng. Biết bao nhiêu vụ tham nhũng rồi cũng “chìm xuống”; biết bao vụ phạm pháp rồi cũng được “chạy án”. Những vụ lấp như thế vô hình trung đã lấp lên lương tri xã hội và lòng tin của những người lương thiện.
Khi nghĩ về hình ảnh những chiếc chiếu ướt của những người đàn bà bán rong từmười bảy năm trước, tôi chợt giật mình khi nghĩ về những giấc ngủ không yêu kéo dài từđó cho đến bây giờ. Và, không chỉ có những ngập lụt ngay trong ngôi nhà phố của mình, mà còn bao nhiêu nỗi đau khác là kết quả của sự “va chạm văn hóa lấp” trong cuộc sống hàng ngày.
TB: Có vài người bạn sau khi đọc bài viết này (đã đăng trên báo Tuổi trẻ) có nhắn tin, gọi điện chia sẻ với tôi. Có người còn bả, không ngờ tôi cũng quan tâm chuyện thế sự. Là một người viết báo, chuyện thế sự làm sao tôi có thể thờ ơ. Nhưng ngẫm đến những cảnh “bất cần nhân tình” đang tràn lan khắp nơi mà không khỏi ngậm ngùi.
Ta rồi cũng một giấc quên
Mặc bao nhiêu đất lấp lên ngậm ngùi
