Tallo đã quên mất là trong hầm tàu không bật đèn. Anh liền tìm bảng công tắc đèn điện trong buồng lái rồi bật tất cả các bóng đèn huỳnh quang của con tàu lên, nhưng máy nhìn của anh chẳng bắt được gì, mặc dù anh đã vặn hết công suất của nó. Anh kết luận rằng giữa anh và con chuột có quá nhiều những tấm ngăn cách đủ các loại, hoặc là con chuột đang ẩn náu trong một xó tối mà ánh sáng không lọt tới được. Một trong hai yếu tố đó, hoặc cả hai yếu tố, đã ngăn cản không cho anh phát hiện được con vật trước khi nó buộc phải ra khỏi chỗ nấp để đi kiếm thức ăn.
Tallon rời buồng lái đi ra hành lang giữa rồi bước tới chỗ chiếc cầu bắc ngang qua hầm tàu. Anh đứng gần lan can và có cảm giác như nhận thấy một cái gì đó. Đó là một chỗ có ánh sáng yếu ớt hoặc là bóng tối kém dày đặc hơn. Điều này làm nảy sinh một vấn đề mới. Không những anh phải thích nghi với tình trạng mắt ở một nơi người ở một nơi, mà anh còn phải cố xác định được chính xác vị trí của đôi mắt mà anh đang mượn. Để làm được như vậy anh chỉ có những dấu hiệu rất mờ nhạt.
Có lẽ con chuột đang có mặt ở đâu đó trong đống bao gói rau khô. Nhưng khi nhớ lại lúc ở trong bếp nó đã nhanh chóng biến mất như thế nào khi anh định tóm nó, Tallon tự nhủ là không cần phải sục sạo mọi ngóc ngách trong hầm tàu. Tốt hơn hết là làm một cái bẫy, nhưng phải là một cái bẫy đủ mức khéo léo để không giết chết nó.
Có một cái mẹo từ lâu đời là đặt nghiêng một cái hộp úp xuống đất có một chiếc que chống một bên, khi nào con chuột chui vào trong hộp thì giật mạnh chiếc que cho chiếc hộp úp hẳn xuống. Nhưng anh vội bỏ ngay ý đồ này khi nhớ đến một kinh nghiệm thời ấu thơ. Khi ấy một con chuột nhắt yếu ớt đã bị đè nát bởi một bên hộp. Mà trong tình cảnh hiện tại thì con chuột này - chắc là nó đã lẻn lên tàu từ trên hành tinh Parane - đối với anh còn quý hơn cả một con ngựa đua giật giải quán quân.
Tallon lấy một mẩu bánh mì trong bếp đem đến để gần đống bao gói rau khô rồi nằm dài ngay bên cạnh. Anh nhắm mắt giả vờ ngủ, và cuối cùng anh đã chợp mắt thiu thiu ngủ khi những giây phút chậm chạp trôi qua. Nhưng anh kiên quyết cưỡng lại cơn buồn ngủ và anh nhận thấy rằng ánh sáng đang dần dần xuất hiện trở lại. Trước tiên anh nhìn thấy những vệt mờ tối đang chuyển động, những vùng xám bạc, nổi bật lên trong bóng tối, sau đó là một vệt sáng đều đặn giống như lối vào của một chiếc hang. Một hình bóng khổng lồ ngọ nguậy ở gần anh với vẻ dữ tợn. Anh nhìn thấy hai con mắt đỏ sáng long lanh, lạnh lùng và thận trọng. Tallon cố thở đều. Anh hiểu rằng con chuột của anh vừa đi qua bên cạnh một con chuột khác trên đường ra khỏi hang.
Rồi bỗng nhiên anh nhìn thấy cận cảnh những tấm kim loại sáng loáng của sàn tàu. Chúng trải rộng và tối dần về phía xa trông như một bãi sa mạc không có sự sống. Bên trên là một cái trần cao đáng sợ, như thể anh đang có mặt trong một chiếc hang rộng mênh mông. Đó là bên trong của một khoang hầm tàu nhìn bằng con mắt của một con chuột, quả thực nó tỏ ra là một vũ trụ xa lạ, đáng sợ mà đứng trước nó, cái bản năng tự nhiên của anh thúc giục anh bỏ chạy đi tìm một nơi an toàn cho mình trong những xó tối… đi tìm sự an tâm bên cạnh những người bạn có đôi mắt đỏ sống trong những căn hầm tăm tối.
Bỗng nhiên Tallon lúng túng tự hỏi liệu cái máy nhìn của anh có phải là một chiếc máy thu hoàn hảo hơn mức anh tưởng không. Và liệu có tồn tại một mối liên quan nào đó giữa các tín hiệu truyền đến các sợi dây thần kinh thị giác của bộ não với các thao tác trí óc khác của con vật hoặc của người cho anh mượn mắt không. Liệu có phải đó là một sự chồng lấn lên nhau giữa các cảm xúc? Nếu anh mượn mắt của một con bò tót đang nhìn vào một miếng vải đỏ phấp phới bay trước mắt, thì liệu anh có nổi cơn tức giận ngấm ngầm không? Có phải là việc mượn mắt của Cherkassky đã biến anh thành một kẻ giết người không thương tiếc? Cái dụng cụ này, thông qua một sự biểu hiện mới mẻ của công lý thơ mộng, nó đã quay lại chống trả con người bé nhỏ kia, nạn nhân của chính những bản năng hoang dã của y.
Nếu vậy thì có phải con mắt của Hélène đã đem đến cho anh tình yêu?
Bị cuốn hút hoàn toàn bởi ý nghĩ ấy, suýt nữa thì Tallon không nhìn thấy miếng bánh mì bé nhỏ đang hiện to dần lên khi con chuột bước đến gần chỗ anh nằm. Miếng bánh mì tiến lại gần thêm nữa, trở thành một sườn núi thức ăn phủ đầy đất đá sụt lở; sau đó là bộ mặt mơ màng, râu ria, khổng lồ của anh xuất hiện với vẻ hăm dọa ở phía cuối tầm nhìn. Tất cả bất động một lát và Tallon cố nằm yên không động đậy. Cuối cùng con chuột lại tiếp tục bước tới. Tallon đợi cho đến khi từng tế bào bánh mì bóng láng tiến đến thật gần mới vung tay ra bắt con chuột. Nhìn bằng mắt con chuột anh thấy hành động cố gắng của anh thật nực cười.
Sau cái động tác đầu tiên của những ngón tay to như thân cây của anh chàng khổng lồ trước đó đang thiu thiu ngủ, tất cả bỗng trở nên mờ nhạt, và anh lại rơi vào một thế giới của những hình ảnh tối tăm. Sau khi thử làm ba lần nữa mà vẫn không bắt được con chuột anh mới thừa nhận là cần phải tìm ra một phương pháp khác tốt hơn. Và chuyện gì sẽ xảy ra nếu ta không bắt được con chuột? - anh tự hỏi. - Cảnh tượng đang càng ngày càng trở nên khôi hài: Trong một quả cầu kim loại chứa đầy không khí và ánh sáng, một con người có đôi mắt bằng chất dẻo đang vĩnh viễn bò theo một con gậm nhấm mà không bao giờ bắt được nó, bởi vì anh ta chỉ có thể nhìn thấy con chuột khi con chuột nhìn vào chính mình...
- Một tay kiếm giỏi thách mi đấu kiếm, - anh cất tiếng nói to, - còn mi thì lại đòi đấu súng.
Tiếng nói âm vang của anh trong sự im ắng và cô đơn của con tàu vũ trụ làm cho anh nhớ lại rằng nói cho cùng thì anh vẫn là một con người, một thành viên của một giống loài mà vũ khí đặc biệt của nó là tư duy, thứ vũ khí tỏ ra dễ quên một cách đáng sợ khi đôi mắt của anh (tức con chuột) chạy lon ton trong bóng tối giữa đống bao gói hàng hóa.
Anh nhặt miếng bánh đi về phía trước tàu, rồi anh để miếng bánh vào chiếc đĩa đặt ở đầu lối đi thông phòng dẫn đến buồng lái. Anh dừng lại một lát trong bếp, sau đó anh đi về buồng lái rồi bình thản ngồi xuống ghế. Lần này anh đợi cho con chuột chúi mũi sâu vào quả núi bánh mì của nó thì anh mới ra tay.
Khi ấy anh liền hạ cần điều khiển trọng lực nhân tạo xuống.
Con chuột bắt đầu kêu rít lên và tuyệt vọng bơi trong không khí. Tallon khua khoắng chân tay như một vận động viên bơi lội tiến về phía con chuột, trên tay cầm một chiếc lọ nhựa lớn tìm thấy trong bếp. Nhìn thấy anh, con vật hoảng hốt giẫy giụa trong không khí như một con cá mắc câu; Tallon, vì chỉ nhìn thấy những hình ảnh rời rạc và quay cuồng của chính anh, nên đã phải giải quyết một vấn đề tinh vi về đạn đạo học. Phải thử đến lần thứ hai anh mới lùa được con vật đang giẫy đạp vào trong lọ, anh đậy nắp lại nhưng không vặn chặt hết cỡ rồi mỉm cười thỏa mãn đi về phía trước tàu, trong khi chiếc lọ nhựa rung lên trong tay anh.
Việc đầu tiên anh làm sau khi có đôi mắt mới là ra lệnh cho con tàu Lyle Star tìm hiểu xem anh đang có mặt ở đâu.
Chiếc máy tính điện tử làm nhiệm vụ điều khiển việc du hành vũ trụ chỉ mất có vài giây để điểm lại sơ qua tình hình bằng cách quan sát mười bảy thiên hà khác thuộc đám sao trong đó có thiên hà của chúng ta, sau đó nó xác định chính xác vị trí của con tàu bằng cách dựa vào các ngôi sao chuẩn tinh (sao quasar). Nó cho anh biết rằng con tàu của anh đang ở cách xa trung tâm thiên hà khoảng mười nghìn năm ánh sáng và cách Trái Đất ba mươi lăm nghìn năm ánh sáng. Tallon là một kẻ lang thang dạn dày, anh đã trải qua nhiều năm du hành giữa các vì sao, tuy nhiên anh vẫn thấy khó có thể không sợ hãi khi nhìn thấy con số đang hiển hiện rực rỡ trên màn hình máy tính kia.
Cái khoảng cách mà anh hy vọng vượt qua đó, một khi tìm ra tuyến đường, tỏ ra quá xa đến nỗi ánh Mặt Trời không thể chiếu tới được, vì dọc đường nó đã bị đám bụi nằm giữa các vì sao hấp thụ hết. Nhưng giả sử như không có bụi vũ trụ và giả sử anh có một chiếc kính viễn vọng có công suất vô hạn và có một khả năng phân tách cao độ, thì anh đã có thể quan sát được Trái Đất và nhìn thấy con người ở thời kỳ đồ đá cũ đang bắt đầu chinh phục miền rừng núi của hành tinh, tự phụ vác những thứ vũ khí bằng đá lửa mà họ vừa mới hoàn thiện.
Tallon thử hình dung chuyến bay của mình. Anh đang ngồi trên chiếc ghế bành lớn, với đôi mắt bằng hai viên bi chất dẻo không hề nhìn thấy những phong cảnh tinh tú diễu qua trước mặt, với một con chuột bị bắt làm tù binh đang nháy mắt có vẻ ác tâm trong chiếc lọ đặt trên gối anh, anh cứ ngồi như thế để vượt qua cái khoảng không trống rỗng không thể tưởng tượng nổi ấy mà không gặp trắc trở gì.
Và suốt dọc đường anh chỉ được dẫn đường bởi một ý tưởng nảy sinh trong đầu anh từ khi anh còn sống trong cảnh tăm tối và bây giờ nó đang quay cuồng không dứt trong các tế bào của một bộ óc máy tính điện tử.
Cho dù cái cảnh tượng nói trên có tỏ ra hoang đường đến đâu thì anh cũng vẫn phải tiến lên phía trước, phải thử phiêu lưu...
Để xây dựng cho mình một mô hình tuyến đường vũ trụ, Tallon phải thông báo cho đơn vị xử lý của máy tính vị trí của mỗi cửa ải, được diễn đạt bằng các tọa độ tuyệt đối, và phải biến chúng thành các tọa độ dựa trên vị trí hiện tại của con tàu Lyle Star .
Việc đó phải mất một thời gian nhất định, nhưng nó cho anh một tấm bản đồ về vũ trụ không gian thông thường tương đương với tấm bản đồ mà anh đã có về vũ trụ phi không gian. Sau đó anh nhập đơn vị có chứa tấm bản đồ về vũ trụ phi không gian vào máy tính trung tâm và đặt chương trình để cho nó tìm ra sự tương xứng giữa hai tấm bản đồ, nếu như giữa chúng có sự tương xứng.
Cũng có thể có một sự tương xứng thật sự, nhưng nó quá nhỏ bé nên ta không thể phát hiện được nó bằng một trong những hệ thống máy tính điện tử bao quát một hành tinh, như chúng đang tồn tại trên Trái Đất.
Tallon không muốn nghĩ đến ý tưởng đó.
Một tiếng đồng hồ sau chiếc máy tính điện tử phát ra tiếng chuông ngân êm ái. Và trên màn hình hiện lên một loạt phương trình với những ký hiệu rạng rỡ và im ắng.
Tallon không cần phải hiểu chúng. Hệ thống du hành vũ trụ gắn với máy tính có khả năng lưu giữ và xử lý thông tin để rồi hành động theo kết luận của máy. Nhưng bị hấp dẫn bởi một nỗi tò mò rất tự nhiên nên anh muốn tìm hiểu cái mà rất có thể được coi là hòn đá thử vàng của toán học đang có nhiệm vụ biến chất chì của vũ trụ phi không gian thành vàng của vũ trụ không gian thông thường.
Trong giây lát các phương trình tỏ ra hoàn toàn khó hiểu đối với anh. Anh đọc chúng bằng mắt của con chuột, và cũng có thể nói rằng anh đang ghi nhận chúng bằng bộ óc của loài gậm nhấm. Vừa đưa chiếc lọ nhựa lên ngang tầm màn hình, anh vừa nhìn chăm chú vào những con số. Chúng dần dần tỏ ra có ý nghĩa khi mà những kiến thức toán học đang ngủ say từ từ thức dậy trong anh. Cuối cùng chúng cho phép anh nhận ra được những gì anh đã dự kiến: chúng là những thừa số của một tiết diện sóng thuộc hạng thứ tư, đó là đường bậc bốn. Và anh bỗng hiểu rằng anh đang ngắm nhìn một định nghĩa chưa hoàn bị và hơi bị biến đổi của một tiết diện Kummer. Điều đó có nghĩa là vũ trụ phi không gian tương đương với một tiết diện riêng thuộc hạng hai, một thực thể bao gồm mười sáu điểm nút thực và chừng ấy mặt phẳng tiếp tuyến kép. Vì vậy không có gì ngạc nhiên là, với một số điểm chuẩn ít ỏi, những năm tháng nghiên cứu về du hành vũ trụ trong hệ phi không gian đã không đạt được kết quả gì.
Tallon bất giác mỉm cười. Nếu như đến một lúc nào đó anh giải quyết được bước đi khó khăn trên đây, và nếu Ernst Kummer, nhà toán học Đức thế kỷ XIX, lại tỏ ra là người Luther, thì tình huống đáng mỉa mai này sẽ có cái để làm cho anh vui sướng.
Anh lại nối hệ thống điều khiển du hành vũ trụ với hệ thống đẩy qua hệ phi không gian. Sau đó anh thông báo cho máy tính các tọa độ cùng những thông tin cần thiết khác cho bước nhảy tới, để thực hiện cái mà anh hy vọng sẽ là chuyến bay có điều khiển đầu tiên trong lịch sử của các chuyến bay liên hành tinh.
Anh tháo máy nhìn để tránh gặp phải một ánh chớp quá chói lòa rồi bấm nút cho tàu phóng vào hệ phi không gian với thời gian bay là tám giây theo yêu cầu của phương trình mới.
Khi anh đeo máy nhìn vào, anh vẫn ngồi im và tỏ ra lo lắng một lát rồi mới đưa con chuột lên để đọc các dữ liệu về vị trí mới của anh do hệ thống điều khiển du hành vũ trụ cung cấp. Anh đọc thấy một dãy dài các con số tọa độ tuyệt đối mà ban đầu do quá xúc động nên anh không hiểu nổi. Anh ra lệnh cho máy tính rút gọn các thông tin thành một con số đơn giản duy nhất: khoảng cách trắc địa giữa con tàu Lyle Star với Trái Đất.
Kết quả mới mà anh thu được đã đền bù cho mọi nỗ lực của anh: khoảng cách đó chưa đến một trăm năm ánh sáng.
Khi cho là anh đã không thực hiện một bước nhảy hú họa, và may mắn là anh đến được gần đúng nơi anh muốn đến, thì điều đó có nghĩa sai số chỉ là 0,3 % so với tổng cộng khoảng cách.
Anh bắt đầu run lên một cách khôi hài khi nghĩ đến việc mình trở thành kẻ chinh phục vũ trụ phi không gian. Sau đó anh đặt chương trình cho bước nhảy tiếp theo rồi ấn nút bấm. Lần này, khi anh đeo máy nhìn lên thì anh nhìn thấy trong không trung một ngôi sao rất sáng đang rọi chiếu. Máy tính điện tử thông báo cho anh biết rằng anh chỉ còn cách Trái Đất có nửa năm ánh sáng.
Anh bắt đầu vỗ tay không chút ngượng ngùng. Anh reo lên vì vui sướng. Anh siết chặt chiếc lọ nhựa vào ngực mong có thể làm cho con vật ngốc nghếch bị nhốt trong đó hiểu rằng viên ngọc rực sáng trước mặt họ kia chính là Mặt Trời của họ, là ngôi sao mà ánh sáng của nó đã giúp cho tổ tiên chung của họ bò ra khỏi được đại dương, rằng hai cơ thể của họ giờ đây đang hít thở đã được tạo ra từ cái nguồn năng lượng dồi dào của nó, rằng nói tóm lại nó đại diện cho tất cả những gì được tóm tắt bằng một từ “tổ ấm”. Nhưng con vật này không hiểu được cũng chẳng sao, - anh tự nhủ. - Nó và người anh em của nó ở dưới hầm kia chắc chắn là cũng đang nghĩ đến những điều mà ta sẽ chẳng bao giờ hiểu được.
Anh thực hiện tiếp một bước nhảy nữa. Có thể là bước nhảy cuối cùng trước khi chuyển sang hệ thống đẩy ion. Sau đó anh cầm máy nhìn lên, biết rằng bây giờ anh sẽ phải có mặt trong hệ Mặt Trời và rằng thậm chí có thể anh sẽ nhìn thấy cả Trái Đất.
Trước khi anh kịp đeo kính nhìn lên mắt thì trong buồng lái vang lên tiếng còi báo động khàn khàn.
- Cho biết ngay lập tức các người là ai, - một giọng nói xẵng quát lên, kèm theo những tiếng lách cách nhộn nhạo. Tiếng nói phát ra từ hệ thống liên lạc với bên ngoài. - Trả lời ngay nếu không các người sẽ bị tiêu diệt vì tên lửa đang phóng về phía các người rồi.
Giọng nói nhắc lại thông điệp bằng các ngôn ngữ chính của Đế quốc Trái Đất.
Tallon thở dài, bỗng nhiên anh cảm thấy kiệt sức. Anh đã vượt qua một quãng đường bằng chiều dài của một nửa thiên hà. Và bây giờ anh biết rằng anh đã về tới nhà. Cái giọng nói nghiêm khắc kia không cho phép anh nghi ngờ điều đó nữa.