Tallon cẩn thận đeo chiếc máy chiếu sonar lên trán, đút tai nghe vào tai phải rồi bật công tắc.
Anh đứng lên, ngó nghiêng cái đầu để xem chiếc máy có cài chắc không, sau đó anh bắt đầu cất bước. Cũng khó đi, bởi vì anh nhanh chóng hiểu rằng anh đã quen với việc đi lại bằng gậy.
Tầm quét của máy sonar (có thể điều chỉnh được) hiện đang được để ở mức năm mét. Điều đó có nghĩa là anh không thể bắt được sóng dội lại của bất cứ vật nào nằm ở ngoài khoảng cách này. Vừa đi, Tallon vừa quay đầu từ trái sang phải rồi lại từ trên xuống dưới. Cái cử động sau tạo ra một sóng âm thanh (giống với một chữ V lộn ngược) khi chùm tia quét của máy sonar chạm vào mặt đất gần chân anh, sau đó nó lại tiến ra xa.
Tallon cố bước đều chân, mọi sự chú ý của anh tập trung vào sóng âm thanh điện tử đang đi lên đi xuống. Khi anh bước được gần 10 mét thì anh bắt đầu nhận được một tiếng bíp nhỏ mỗi khi anh ngẩng cao đầu. Anh bước chậm hơn và chỉ tập trung vào phần trên của tầm quét sóng. Tiếng bíp cứ kêu to thêm mỗi khi nó xuất hiện, và cuối cùng anh có thể biến nó thành một nốt nhạc cao và liên tục khi anh cúi nhẹ đầu về phía trước.
Anh đưa tay ra và sờ thấy một thanh sắt treo ngang tầm mắt.
- Thật tuyệt vời! - một giọng phụ nữ trẻ trung và trong trẻo thốt lên.
Bị bất ngờ, Tallon quay đầu về phía có tiếng nói. Anh ngượng ngùng tự hỏi không biết hình thù của mình ra sao trong cái bộ đồng phục tù nhân thảm hại với một chiếc hộp bằng chất dẻo gắn trên trán. Phản ứng này làm cho anh ngạc nhiên. Cái bản ngã con đực của anh vẫn còn, - anh tự nhủ, - anh vẫn tin là mình còn có khả năng chinh phục đàn bà, và những viên bi nhựa thay thế đôi mắt anh không hề làm cho anh nhút nhát.
- Cô Juste phải không?
- Vâng. Bác sĩ Winfield và anh Ed đã nói cho tôi biết rằng chiếc máy sonar của các anh sẽ nhanh chóng hoàn thiện, nhưng tôi không nghĩ là anh đã có được những tiến bộ như thế này. Tôi rất vui là đã nghĩ tới việc đến đây để xem các anh tiến triển đến đâu.
- Khi người ta làm việc thì thời gian sẽ trôi nhanh hơn, - Tallon cười gượng đáp.
Anh càng ngày càng cảm thấy lúng túng.
Anh nghĩ là mình đang sắp nhớ lại được một điều gì đó rất quan trọng, nhưng rồi nó lại biến mất như bóng dáng của một kỷ niệm. Trở lại với giây phút hiện tại, anh tự nhủ có lẽ đây là một cơ hội tốt để anh thử phát hiện những lý do của người con gái trẻ.
- Cô thật tốt là đã cho phép chúng tôi chế tạo chiếc máy này, trong một hoàn cảnh chính trị... chính thức như hiện nay.
Mấy giây im lặng trôi qua, sau đó Tallon nghe thấy tiếng khua gậy quen thuộc của Winfield; rồi anh nghe thấy tiếng nạng của Hogarth gõ trên nền bêtông ở ngoài sân, nơi họ đang sử dụng để thử chiếc máy sonar của họ ngay khi họ có thể.
- Thế nào, cô Juste, cô nghĩ thế nào về tất cả công việc này? - Winfield hỏi.
- Thật tuyệt vời như tôi vừa nói với tù nhân Tallon. Có còn nhiều việc phải làm đối với một chiếc máy đã hoạt động tốt như thế không?
Tallon nhận thấy cô đã dùng từ tù nhân khi nói về anh, trong khi đó cô lại nói chuyện rất thân tình với Winfield và Hogarth. Anh vẫn vừa giữ cho chùm tia quét sóng hướng về phía cô vừa rủa thầm cái khuyết tật của mình. Đối với chiếc máy thì chẳng có gì khác nhau giữa một gã công nhân thô lỗ với một cô vũ nữ balê. Và bỗng nhiên anh có một ý tưởng.
- Những thử nghiệm đầu tiên đã gần như hoàn thành, - Winfield tự hào tuyên bố, - anh Sam và tôi từ nay sẽ thường xuyên đeo máy để cho nó quen. Sẽ phải mất vài tuần để xác định biên độ tối ưu của chùm tia quét và chọn các tầm quét hữu ích nhất.
- Tôi biết. Các anh sẽ báo cho tôi về những kết quả tiến bộ của các anh chứ?
- Tất nhiên, thưa cô Juste. Và một lần nữa xin cám ơn cô vì lòng tốt của cô.
Tallon nghe thấy tiếng bước chân vừa cương quyết vừa nhẹ nhàng của cô đi xa dần. Sau đó anh quay sang phía Winfield. Bằng máy quét sonar, anh dễ dàng phân biệt Winfield với Hogarth, bởi vì ông bác sĩ cao hơn anh bạn tàn tật kia một cái đầu. Và để chứng minh cho họ thấy là càng ngày anh càng biết sử dụng thành thạo máy chiếu sonar, Tallon sờ vào vai Winfield không một chút ngập ngừng.
- Bác Logan, khi chuẩn bị cái kế hoạch lớn của bác, bác sẽ phạm phải một số sai lầm nếu bác không phân tích trước động cơ của cô Juste. Tôi thấy cô ấy không phải là loại người sẵn sàng làm bất cứ điều gì một cách vô cớ đâu.
- Hãy nghe tôi đây anh bạn trẻ, - Ed Hogarth lầu bầu. - Ông ấy biết nhiều hơn chúng ta về cô Juste mà không bao giờ nhìn thấy cô ấy. Lúc ông ấy còn sáng mắt thì đừng ai dám lừa ông ấy.
Tallon mỉm cười. Ban đầu anh cảm thấy bối rối vì những lời nói bóng gió thiếu tế nhị như thế về tật mù của anh. Sau đó anh nhanh chóng hiểu rằng những câu nói ấy đã giúp anh lấy lại được cân bằng, và Hogarth chủ tâm hành động như vậy cũng chính vì lý do đó.
Winfield và Tallon quyết định sẽ đi dạo vào buổi chiều và chỉ dùng máy chiếu sonar để dò đường. Họ bằng lòng với việc đi dạo trong phạm vi một chiếc sân tennis đang được dùng vào việc khác và ở đây người ta cấm tất cả các tù nhân trừ những người tàn tật.
Không một lính cai ngục nào hỏi họ về chiếc hộp gắn trên trán. Tallon nghĩ chắc là Hélène Juste đã ra lệnh để cho họ yên. Anh cũng đã có nhận xét từ lâu là các nhân viên y tế cũng không bao giờ nói chuyện với họ về việc chế tạo máy sonar. Anh hỏi Winfield tại sao người con gái này lại có ảnh hưởng lớn đến thế tới các nhân viên của khu Nhà chòi.
- Tôi cũng không biết lắm. Nghe nói cô ấy có họ hàng với Quan Điều tiết Thế tục. Chính cô ấy là người có ý tưởng thành lập cái trung tâm phục hồi chức năng và Quan Điều tiết đã thu xếp để dẹp yên mọi trở ngại. Bởi vì, anh biết đấy, liệu pháp phục hồi chức năng là trái với quốc giáo. Đối với những hạng người như chúng ta, hội nghị tôn giáo chỉ cho phép được cầu nguyện và ăn chay.
- Và như vậy là Quan Điều tiết vi phạm pháp luật?
- Anh bạn nhỏ ạ, anh lúc nào cũng xét đoán sự việc theo đúng từng ly từng tí. Chắc là mấy năm thực hành chính trị đã đem lại cho anh nhiều điều thiện. Hãy nghe đây, nếu một vị đứng đầu chính phủ ra lệnh cho nhân dân mình giảm khẩu phần rượu vì cho rằng tình trạng rượu chè vô độ sẽ làm hại nền kinh tế đất nước, thì điều đó không có nghĩa là bản thân ông ta sẽ uống rượu ít. Ta cũng đừng hy vọng là họ hàng và bạn bè ông ta sẽ thay đổi thói quen. Con người là như thế đấy, cứ như thể là anh không biết rõ điều đó!
- Nghe bác nói thì mọi việc thật đơn giản, - Tallon đáp với giọng sốt ruột. Sau đó anh bỗng quyết định nói ra cái ý tưởng mà anh đã có được khi nói chuyện với Hélène Juste. - Bác vẫn đang chuẩn bị cho cái kế hoạch vượt ngục vĩ đại của bác đấy chứ?
- Anh bạn nhỏ ơi, nếu tôi không được chết dưới Trái Đất, thì tôi cũng không muốn chết ở đây. Anh có đi theo tôi không?
- Tôi đã nói cho bác biết ý kiến của tôi rồi. Tuy nhiên có lẽ tôi có thể giúp được bác.
- Giúp thế nào?
- Bác có tin là cô Juste có thể kiếm được cho chúng ta hai chiếc camera truyền hình không? Đó là loại chỉ to bằng hạt lạc mà người ta vẫn dùng để giám sát các phòng ở của chúng ta ấy? Chắc là trong nhà tù chỗ nào cũng có.
Winfield dừng bước siết chặt cánh tay Tallon.
- Liệu có phải tôi đã hiểu rõ anh đang muốn nói gì không đây?
- Đúng thế đấy. Và tại sao không? Cả hai chúng ta vẫn còn những sợi giây thần kinh thị giác chưa bị hỏng. Vấn đề chỉ là biến các sóng phát ra của máy camera thành các tín hiệu phù hợp để truyền đến các đầu dây thần kinh. Đây là một kỹ thuật rất thông dụng dưới Trái Đất.
- Nhưng có cần phải phẫu thuật không? Tôi ngờ là...
- Không. Không cần phải phẫu thuật nếu chúng ta truyền được chính xác tín hiệu đi qua mắt. Và chúng ta đang có một lớp da bằng chất dẻo trên mắt: điều này có thể giúp chúng ta, bởi vì chúng ta có thể gắn vào lớp chất dẻo một tấm có dạng XY để giữ cho chùm tín hiệu đi thẳng vào đầu dây thần kinh, bất kể mắt ta di động theo hướng nào.
- Ôi, nếu như mắt tôi lại nhìn được! - Winfield phấn chấn thốt lên. - Tôi đã chuẩn bị tất cả để vượt qua đầm lầy. Chưa đầy một năm nữa tôi sẽ lại được đi dạo trên đại lộ Natchitoches. Tôi tin như vậy. - Cái giọng thường ngày vẫn ăn to nói lớn của ông giờ đây trở nên êm dịu một cách kỳ lạ.
- Được rồi, đó là kế hoạch lớn của bác. Về phần tôi, tôi sẽ còn phải nghiên cứu một số tiểu tiết mà theo ông là không quan trọng. Vậy là chúng ta cần phải có hai chiếc camera và một bộ linh kiện vi tiểu hình. Chúng ta sẽ phải tham khảo các tạp chí chuyên môn, phải được phép sử dụng một máy đọc tự động. Bác sẽ chịu trách nhiệm về các số liệu sinh lý, tôi sẽ nghiên cứu về chất bán dẫn.
- Nhưng ai sẽ chế tạo máy? Ed chẳng biết gì về loại công việc này cả.
- Lại thêm một tiểu tiết nữa. Bác cũng phải yêu cầu cô Juste xin được phép cho chúng ta sử dụng một người máy lắp ráp, ít nhất là thuộc loại Hạng Hai, và được lập chương trình cho việc lắp ráp các mạch vi tiểu hình. Chắc chắn họ phải có một cái ở xưởng bảo dưỡng.
- Lạy Chúa, Sam à, những chiếc máy này giá hơn nửa triệu đấy.
- Bác cứ xin cô ấy đi, cô ấy sẽ thu xếp cho bác; đừng quên là cô ấy thích màu mắt xanh của bác.
Tallon đứng yên một lát, mặt hướng về mặt trời trắng ấm áp của hành tinh Emm Luther, và khi ấy anh có được một trong những giây phút của trạng thái viên mãn hiếm hoi - anh sẽ giành được những gì anh muốn.
Một tuần sau hai người lính cai ngục mang đến xưởng máy của trung tâm phục hồi chức năng một người máy lắp ráp đặt trên một chiếc xe trượt phản trọng lực.
Sam đã bỏ ra gần một tuần để tập đi bằng chiếc máy sonar. Và để cố hiểu được điều gì đã xảy ra với anh vào cái ngày mà lần đầu tiên anh được nói chuyện với Hélène Juste. Đó là một kiểu như sự bùng nổ tâm lý. Một sự xáo trộn dữ dội trong cõi vô thức của anh. Mà chẳng có lý do nào cả. Để giải thích tình cảm của mình, anh đã gạt bỏ ngay lập tức mọi hiện tượng có vẻ gần như bình thường liên quan đến tình yêu thơ mộng. Trước hết là do thái độ hoài nghi, sau đó là vì anh chưa được nhìn thấy Hélène. Hogarth đã tả cho anh nghe về Hélène như sau: một cô gái tóc hung gầy gò với đôi mắt màu da cam. Đó không phải là loại đàn bà có thể làm cho anh xúc động sâu sắc, kể cả đối với những người đàn ông khác cũng vậy. Và cho dù cô có thuộc trong số những người đàn bà huyền bí có đôi mắt sáng với mái tóc đen như lông quạ, thì cũng không có gì thực sự lý giải được cái ánh chớp tự tin bất ngờ lúc ấy, đó là một kiểu cảm nhận kỳ lạ mà nhờ nó anh đã biết là cô sẽ cho bọn anh những thứ vật liệu mà anh yêu cầu. Nằm dài suốt đêm trong phòng giam của mình chờ đợi ánh sáng nhợt nhạt của những giấc mơ kéo đến, anh lật đi lật lại vấn đề để cố tìm ra ý nghĩa của nó.
Nhưng một khi người máy đã được đem đến xưởng rồi thì cần phải lập chương trình cho nó, và thế là Tallon chỉ còn nghĩ đến việc chế tạo chiếc máy nhìn. Trong những tuần tiếp theo, Winfield và Tallon suốt ngày phải đến thư viện nghe máy đọc tự động. Họ chỉ nghỉ để xuống nhà ăn tập thể ăn cơm và đi dự những buổi cầu kinh bắt buộc. Phần lớn các báo và tạp chí đều đã cũ, các bài viết đều đã lạc hậu, bởi vì chính phủ Luther không bao giờ khuyến khích nhập tài liệu của Trái Đất. Trong những năm gần đây bản thân Trái Đất cũng gần như cấm xuất tài liệu cho Emm Luther. Việc cấm này cho thấy quan hệ giữa hai hành tinh đã trở nên xấu đi đến mức nào kể từ khi Emm Luther phát hiện ra hành tinh Hache Mühlenberg. Tuy nhiên những thông tin mà họ cần vẫn có thể tìm thấy được trong các tờ tạp chí mà họ có thể tham khảo.
Qua những công việc như vậy, Tallon lại dần dần trở lại là con người trước khi có hàng nghìn kinh nghiệm nghề nghiệp sau này che giấu đi một cách khó nhận thấy cái nhân cách ban đầu của anh. Một chàng Sam trẻ trung đang xuất hiện. Đó là anh chàng đã dành cả đời mình cho khoa vật lý học. Cho đến khi một sự kiện nào đó mà anh không còn nhớ đã làm cho anh từ bỏ cái nghề này để phái anh đi nhảy từ hành tinh này sang hành tinh khác, và cuối cùng lại làm việc cho Trung tâm Tình báo và cho tất cả những gì là của Trung tâm. Giờ đây công việc mới của anh đang gợi cho anh một sự hài lòng sâu xa đến nỗi anh bắt đầu ngờ rằng có một xung năng vô thức nào đó đã làm thành động cơ thực sự khiến anh lao vào cuộc phiêu lưu này: chế tạo một con mắt nhân tạo. Cái xung năng đó là gì? Thực ra không phải là cái ước muốn lại có được đôi mắt sáng cũng như không phải để giúp Winfield, mà là một nhu cầu không thể cưỡng nổi là được tự tái tạo, tự tìm thấy lại mình như mình đã từng là như thế từ hồi... hồi nào ? Và làm sao chỉ một lần gặp duy nhất với Hélène Juste thôi mà có thể làm nảy sinh cái ước muốn đó? Anh không nhớ lại được bất cứ một cô gái nào có mái tóc hung với đôi mắt kỳ lạ để có thể là nguyên mẫu của Hélène.
Sau khi chương trình của máy tính điện tử được lập xong, họ bắt đầu có thể làm cho người máy lắp ráp hoạt động. Họ sẽ chế tạo hai nguyên mẫu giống nhau của cái mà, vì thiếu sự gợi ý, họ chỉ đặt tên một cách đơn giản là Máy. Sau khi bổ sung thêm cho chương trình một vốn thông tin phong phú về điện tử học vi tiểu hình đã được tích giữ trong nó, người máy thong thả lắp ráp trong chân không bên trong cái bụng vô sinh của nó hai chiếc kính. Hai chiếc kính này trông giống như những chiếc kính thường, trừ hai viên ngọc trai là hai chiếc camera truyền hình gắn ở trên vòng cung nối hai mắt kính. Hai vòng tròn của gọng kính làm nhiệm vụ truyền các vi sóng vào trong mắt.
Một vấn đề duy nhất mà Tallon và Winfield phải tự mình giải quyết - bằng cách mượn đôi tay của Ed Hogarth - là vấn đề giữ cho chùm tia tín hiệu hướng đúng vào dây thần kinh thị giác. Để làm được điều này, họ đã dựa vào ý tưởng độc đáo của Tallon: họ gắn vào mép tròng đen của con mắt nhựa một cái chốt kim loại duy nhất. Về mặt lý thuyết, mỗi một cử động của con mắt sẽ làm cho cái chốt kim loại có một vị trí mới trong một từ trường yếu được tạo ra ở bên trong của gọng kính, qua đó cung cấp những số liệu cho một chiếc máy tính điện tử đơn tinh thể, máy tính này sẽ tái hướng dẫn các chùm tia tín hiệu tùy theo những thông tin nhận được.
Khi làm đến cái phần cuối cùng của chương trình, là phần bao hàm việc xác lập các mạch cho ngôn ngữ tinh vi hơn rất nhiều của các tế bào thần kinh đệm, Tallon đã hoàn toàn bị cuốn hút bởi cuộc phiêu lưu trí tuệ này. Anh chỉ ăn uống qua loa và bị sút hẳn cân.
Tình trạng mơ mộng đó kéo dài một tháng trời. Và nó kết thúc vào một buổi chiều khi anh đang nằm dưới cái loa âm thanh của máy đọc tự động.
Anh nhận ra ông Winfield nhờ tiếng động của chiếc gậy gõ trên đất với nhịp gõ nhanh và bồn chồn. Ông già vẫn tiếp tục sử dụng gậy kèm với chiếc máy chiếu sonar.
- Tôi phải thông báo ngay cho anh biết, anh bạn nhỏ ạ. Rất tiếc là phải làm phiền anh, nhưng việc này vô cùng hệ trọng. - Giọng nói của ông cất lên khàn khàn và có vẻ thúc bách.
- Không sao, thưa bác sĩ. Có chuyện gì không ổn ư? - Tallon vừa hỏi vừa đứng dậy khỏi đivăng để tránh ra ngoài tầm của loa âm thanh.
- Cherkassky. Người ta nói là hắn đã ra viện.
- Thì sao? Hắn không thể làm gì tôi được nữa.
- Có chứ, chính là như vậy đấy. Vì hắn vẫn chưa tiếp tục làm việc được, cho nên hình như hắn đã thu xếp để được làm nhân viên của khu Nhà chòi. Hắn sẽ tiến hành một thời kỳ dưỡng bệnh khó nhọc tại đây. Anh có hiểu điều đó có nghĩa là gì không? Anh có biết tại sao hắn đến đây không?
Tallon đưa tay lên mặt theo bản năng. Những ngón tay của anh vuốt nhẹ lên hai quả nhãn cầu của đôi mắt nhựa mù lòa.
- Vâng, thưa bác sĩ, - anh bình tĩnh đáp. - Cảm ơn là bác đã thông báo cho tôi biết. Tôi biết tại sao hắn đến đây rồi.