BUÔNG theo giòng nước, chúng tôi lênh đênh trên bốn chiếc «tròng».
Da trời trong xanh, mặt nước trong xanh cùng phẳng lặng như tờ dưới ánh sáng mảnh trăng lưỡi liềm trước đêm hôm thất-tịch.
Bên khay đèn đặt ngay giữa khoang thuyền, khách có năm người đang đưa hồn nhẹ bay theo làn khói xanh nha phiến. Ngoài mũi thuyền, một đào một kép, đường tơ lựa nhịp, cùng họa chung một khúc Nam-Bình.
Đêm sông Hương!
Một đêm trong buổi thu sơ đã làm não lòng biêt bao du khách…
Ngồi chung chuyện với khách đêm nay có hai thiếu nữ người xóm Ao-hồ, từ lúc buông thuyền, người chủ đò đã cho gọi đến. Dưới đèn nấp bóng, hoa dẫu rã cánh, mà chưa hẳn đã tàn hương.
Nhân hỏi cảnh hoa đào nước bạc nổi chìm, Lệ Th., một người trong hai thiếu nữ nói trên, có kể cho khách cùng nghe một chuyện.
Chuyện một người con gái nhà quan, ông bố mất sớm, ở với người mẹ là người sẵn thói đa tình, năm mười-lăm tuổi, bị cái gương xấu của mẹ, đã tập dần những thói đi tắt về ngang, thường cùng với một người thanh niên lấy khoang thuyền ở mặt nước Hương-giang làm nơi hò hẹn.
Huế ít phòng cho thuê, thuyền sông Hương lại là những chỗ buồng riêng rất kín.
Cuộc tình duyên của đôi lứa trẻ trung một ngày phai lạt, thì người thiếu nữ đã lọt vào con mắt tinh ranh của bọn chủ thuyền mà không tự biết, lại trong thời gian có một người yêu chuyên nhất, người thiếu nữ cũng đã quen biết những thói son phấn điểm trang.
Con côi mẹ góa, tiếng cả nhà không, muốn cung cho sự xa-xỉ cần phải có tiền, mà cách kiếm tiền thì đã sẵn có bọn làm nghề «chim-xanh» dẫn lối.
Từ đấy, nhà « thằng Tùng » ở Đập-đá, nhà «đội Mậu » ở đường Ngang là mấy nơi người thiếu nữ ấy thường ngày đi lại. Đủ ăn đủ mặc, tự con mắt người trong cuộc chẳng trông cảnh họ là cảnh bèo dạt hoa trôi.
– Người đàn bà có nghĩ, ai cũng biết cái nhục cam hiến thân làm cái trò vui trong chốc lát cho người.. .
– Rứa mà cô trợ S., chồng làm giáo học hẳn hoi cũng còn đi tắt về ngang, lại chính chồng đứng làm «chim-xanh» cho vợ.
– Những chuyện như thế hẳn không phải là những chuyện thường có.
– Ông không nghe danh cô Hai Đ. nớ. Hôm xưa còn đeo kiềng sùy vàng, bận áo quả lỡ, bữa ni đã đường-đường ngôi mạnh phủ ở tỉnh K. tê.
Đằng mũi thuyền bên, vẳng nghe có tiếng nước đập lẫn theo với giọng hò đò.
Vén bức mành xẻ nửa nhìn ra, dưới bóng trăng mờ, tôi thấy T. Hoa — cũng một đóa hoa của xóm Ao-Hồ — đang thò tay khỏa nước sông Hương, rửa vết bụi trần đêm đó…
