Đứa Con Muộn

1

Người ta đã chờ đợi tôi mười sáu năm trời…

Thật kinh khủng khi phải là đứa con muộn màng! Tôi đã biết rõ điều đó! Những đứa con ra đời sớm xuất hiện nhanh chóng, tự mình xuất hiện, giống như những điểm số trong sổ liên lạc khi bạn đi học ở trường. Còn đứa con ra đời muộn, người ta mong mãi đợi hoài, và đến khi cuối cùng có được nó, thì họ bắt đầu thể hiện một tình yêu, một sự quan tâm khiến cho đứa bé đó muốn chạy trốn đến tận cùng thế giới, hay còn xa hơn thế nữa.

Bố mẹ nói với nó: “Bố mẹ đã chờ con! Chờ đợi đến thế nào!...” – cứ như là nó ở rạp hát hay ngoài đường lâu chưa về vậy.

Tôi là đứa con muộn màng. Bố mẹ tôi ngay từ đầu đã muốn có con trai, nhưng lại có Ludmila… đó là chị gái tôi. Rồi họ cùng với Ludmila, cả ba người cùng mong mỏi tôi ra đời. Và cuối cùng sau mười sáu năm, ước mong của họ thành hiện thực! Quả là muộn màng, tất nhiên rồi. Nhưng tôi nào có thể làm gì được?

Tôi không nhớ từ tuổi nào mình bắt đầu nhớ được. Nhưng vào lúc mà tôi bắt đầu nhớ được, tôi thường nghe thấy câu: “Con là điều kỳ diệu! Con là món quà vô cùng quý giá!”. Bây giờ bố mẹ tôi ngại nói những lời to lớn. Có thể trước kia họ cũng không nói chính xác những lời đó. Nhưng là những lời tương tự như thế… Tôi trở thành món quà quý giá, giống như cái tách kiểu đẹp đẽ và sạch bóng nằm trong tủ nhưng người ta không bao giờ dùng để uống trà.

Cả nhà nâng niu tôi! Tất nhiên, mỗi người theo cách của mình, bởi vì mỗi người lớn trong nhà tôi có một tính cách riêng.

Chẳng hạn như tôi chuẩn bị đi trượt tuyết ở đâu đó, cả ba người đều ngăn cấm tôi. Nhưng ngăn cấm theo các cách khác nhau.

Trước tiên tất nhiên là bố. Bố là một người to lớn vạm vỡ. Trông giống như Hemingway trong bức ảnh treo phía trên bàn chị Ludmila. Chỉ thiếu bộ râu, nhưng cũng bạc trắng và đầy nếp nhăn như thế.

Cuộc đời bố tôi rất vất vả, bởi vậy ông muốn tôi phải được sung sướng mọi đường. Không, ông không từ chối thẳng thừng: Ông cố làm sao cho tôi cảm thấy dễ chịu – ngay cả khi bị từ chối.

– Theo những con đường mòn và theo những sườn núi ư? – Ông cất giọng hát đến nỗi dưới nhà, ngoài sân ai cũng nghe thấy. Bố có một cái giọng rền vang. Và ông thích trích dẫn các bài hát. Không phải trích thơ, tục ngữ, mà là bài hát. – Luôn chuyển động, người chủ cối xay để cuộc đời mình luôn chuyển động!...

Bố nhất định phải hát cái gì đó phù hợp với đề tài. Vào những giây phút đó, tôi cảm tưởng bố đang ra sức suy tính: Từ chối sao cho không làm tôi buồn, mà ngược lại còn khiến tôi vui vẻ. Vì căng thẳng nên mặt ông đỏ lựng lên. Màu đỏ lan đến tai, tràn đầy cả cổ, trông càng rõ dưới mái tóc bạc trắng.

Bố nói to như đang tuyên bố trên sân khấu:

– Còn bố lại muốn cùng con sáng mai đi xem phim! Con cũng thích phải không?

Tôi đồng ý. Mặc dù chuyến đi trượt tuyết hấp dẫn tôi nhiều hơn. Tôi không cãi lại bố. Vô ích thôi: Tôi là đứa con muộn màng, mọi người nâng niu tôi.

– Nếu muốn thì cái nào cũng được, con trai, tùy con chọn lựa! – Bố hát bằng cái giọng sang sảng của Conchak trong vở opera Quốc vương Igor. Đôi khi ông đổi lời trong các khúc aria hay các bài hát theo ý mình, để chúng phù hợp với đề tài đang nói. – Cái nào cũng được, con trai, tùy con chọn lựa!... Nhưng nếu con muốn đi xem phim thì bố vui sướng hơn.

Bố còn vui sướng rất lâu. Dưới nhà, ngoài đường cũng có thể nghe thấy.

Nói đúng ra, không chỉ bố, mà mọi người trong nhà tôi đều nói to, bởi vì mẹ tôi nghe kém. Điều này xảy ra khi mẹ sinh tôi. Nghĩa là, những đứa trẻ muộn màng mà người ta mong đợi không chỉ mang đến niềm vui… Mọi người không nói với tôi, đó là vì tôi, để tôi không buồn tủi. Nhưng tôi biết! Có lần tôi nghe thấy bác sĩ nói: “Đó là hậu quả của việc sinh nở. Khó có thể khỏi được”. Giá đừng sinh ra tôi thì tốt hơn!

Nhưng bản thân mẹ lại nói rất nhỏ. Đôi khi mẹ cũng đùa, nhưng với nụ cười buồn buồn làm sao ấy. Bất cứ cái gì xảy ra trong nhà, bà luôn cho rằng đó là điều tốt. Không hiểu bà có nói nghiêm túc không.

– Thậm chí là tốt rằng mẹ bỏ ngoài tai được nhiều điều: Người ta chả nói lắm những thứ vớ vẩn đấy sao! – Bà bảo.

“Thậm chí là tốt…” – Mẹ thường mở đầu như vậy.

– Thậm chí là tốt nếu như con muốn đi trượt tuyết: Nghĩa là con không sợ!

Nhưng sau đó bà nhất định sẽ tìm ra lý do mà theo đó tôi tốt hơn nên ở nhà: Tôi – đứa con muộn màng, mọi người nâng niu tôi.

Cả chị Ludmila cũng nâng niu tôi… Chị ấy là kiến trúc sư. Nghệ nhân của những đường kẻ thẳng – bố gọi chị như vậy. Và chị tôi cũng nói năng rõ ràng và thẳng thắn, chị không biết cải biên các khúc aria.

– Nếu như em tập thể thao một cách nghiêm túc và trượt tuyết giỏi thì chị ủng hộ em, nhưng thế này thì không thể được. – Chị ấy sẽ nói thế.

Nhưng dù tôi có học trượt tuyết giỏi như các nhà vô địch thể thao thì họ vẫn tìm ra được lý do để không cho tôi đi. Đó là sự thực.

Khi trong nhà có chuyện gì đó không vui, mọi người đều giấu tôi. Tôi lập tức cảm thấy ngay, nhưng mọi người lại bảo: “Con (hay em) là trẻ con, chưa hiểu được đâu”. Mọi người chờ đợi một đứa trẻ, và họ vui sướng vì đã có nó. Còn tôi cũng rất vui sướng khi thấy họ được vui sướng như thế, nếu như đứa trẻ đó là ai chứ không phải tôi.

Tôi không thích nghe lén. Và tôi sẽ không bao giờ nghe, nhưng một khi mọi người giấu tôi, mà biết đâu tôi lại có thể giúp đỡ được trong việc đó, thì tôi buộc phải nghe. Hơn nữa bố nói rất to cả những điều bí mật, nên dù muốn hay không cũng vẫn biết được.

Một lần tôi nghe được câu chuyện này, một chuyện bí mật… Mẹ nói gì thì tôi không nghe rõ, còn bố đáp lại mẹ bằng một câu trong Evgeny Onegin:

– Trời cho ta thói quen là trên hết!

Tôi vốn không giỏi âm nhạc đến độ có thể đoán ngay ra câu nói từ vở nhạc kịch nào. Nhưng thậm chí bất kỳ ca sĩ nổi tiếng nào cũng đều có một chương trình đặc biệt của riêng mình có thể làm người ta phát thuộc.

– Trời cho ta thói quen là trên hết! – Bố nhắc lại, rồi nói thêm. – Sau từng đó năm ư?... Tìm một công việc khác ư? Không, tôi không thể!

Sau đó mẹ nói cái gì đó, rồi bố lại cất giọng, nhưng đã là bản giao hưởng số chín của Beethoven. Đó là một bản giao hưởng kỳ lạ: người ta hát nó.

– Ôi anh em ơi, buồn đã đủ rồi! – Bố hát. Và thêm một câu bình thường, như mọi người: Hai trăm hai mươi trên một trăm – còn chưa chết được.

2

Tôi từ lâu đã nhận thấy rằng mình thích gặp những người già trên đường phố. Người đó càng già tôi càng sung sướng. “Nghĩa là có thể sống thật lâu, thật lâu trên đời này”, tôi thầm nghĩ.

Có lần tôi đọc trên tạp chí nói rằng ở một làng trên núi có năm người đã sống đến một trăm ba mươi tuổi. Và họ vẫn đang tiếp tục sống… Tôi khoe với mọi người mẩu tin đó.

– Đấy là ở trên núi, – mọi người nói với tôi – còn cậu sống trong ngõ cụt Xí nghiệp lắp máy số ba.

Chúng tôi đúng là sống ở một ngõ cụt có cái tên dài loằng ngoằng như thế.

Khi trên báo đăng những tin đặt trong khung đen, tôi luôn đọc chúng. Tôi đặc biệt quan tâm xem người chết bao nhiêu tuổi. Hay như người ta viết “hưởng thọ bao nhiêu tuổi”. Nếu như người đó tám mươi hay chín mươi tuổi, tôi cảm thấy vui mừng. Không phải vì người đó đã chết, tất nhiên rồi, mà là vì người đó đã sống được rất lâu.

Những đứa trẻ khác không bao giờ nghĩ về điều đó. Chúng có bố mẹ còn trẻ…

Tôi đặc biệt lo lắng cho mẹ. Bởi mẹ nghe kém…

Nếu như mẹ đi đâu muộn chưa về, suốt thời gian đó tôi ngó qua ô cửa sổ trông ra đường, sau đó chạy xuống dưới đi đi lại lại ở lối ra vào. Tôi tưởng tượng ra những tai nạn ngoài đường. Đôi tay tôi trở nên ướt đẫm, tôi quên cả chào hỏi với những người quen hay hàng xóm.

– Thậm chí là tốt rằng mẹ nghe kém, – mẹ nói – nếu không con chẳng ra đón mẹ!

Tôi túm lấy túi xách của mẹ.

– Con không nên xách nặng! – Mẹ bảo.

Nghĩa là, mẹ thì được xách nặng, còn tôi thì không! Lại còn nữa: Tôi là trẻ con – tôi không nhấc nổi, không xách nổi, tôi không thể!...

Sau đó, lúc lên nhà, mẹ an ủi tôi:

– Thính giác kém làm người ta chú ý hơn. Người ta sẽ nhìn rõ hơn! Con cứ hỏi bất cứ bác sĩ nào mà xem. Con đừng lo. Con không nên lo lắng quá.

Tại sao tôi lại không nên lo lắng?

Cái hôm tôi nghe được câu chuyện trên, mẹ gần như nói thì thầm, bởi tôi không nên lo lắng mà. May là bố không biết nói nhỏ! Điều này đã giúp tôi.

Khi cuộc trò chuyện của họ kết thúc, bố bước vào phòng nơi tôi đang cúi đầu, hay như người ta nói, đang vùi đầu vào cuốn sách giáo khoa mà tôi hôm đó hoàn toàn không cần học đến.

– Ôi niềm vui! Ta biết, ta đã biết trước rồi! – Bố hát đoạn trong Ruslan và Ludmila – Con trai tôi đang làm bài tập!

– Thậm chí là tốt rằng các nhạc sĩ viết những bài mà ông hát đã chết cả rồi. – Mẹ bảo.

– Tại sao vậy? – Bố ngạc nhiên.

– Họ còn sống thì sẽ xé xác ông! Mà tôi thì không muốn thành bà góa. Tôi không muốn!

Những lời cuối cùng mẹ nói hoàn toàn không cười. Và tôi sợ hãi. Bây giờ là sợ cho bố.

Chiều hôm đó tôi lén xuống nhà Leonid Mironych.

Leonid Mironych ở dưới nhà tôi, ở tầng hai. Chú là bác sĩ. Đúng ra là bác sĩ chữa răng. Nhưng cả khu nhà tôi đều quên mất điều đó và gọi chú ấy đến nhà vì bất cứ bệnh gì. Mà ngôi nhà của chúng tôi rất lớn, những bảy tầng lầu. Luôn luôn có người ốm: người đau tim, người viêm họng, người viêm phổi. Và tất cả đều chạy đến chú Lyonya[10]. Chú ấy có biệt hiệu là: chú Lyonya – “không một”. Thực ra số điện thoại “không một” không phải để gọi cấp cứu, mà là đội cứu hỏa. Nhưng mọi người lại đặt cho chú Lyonya đúng biệt hiệu đó…

Chú ấy rất tốt bụng. Và thậm chí còn rụt rè nữa. “Bác thấy đấy, tôi chỉ là nha sĩ…” – Chú luôn bắt đầu như vậy. Nha sĩ tức là bác sĩ chữa răng thôi. Nhưng chú Lyonya luôn gọi mình bằng cái từ nha sĩ đẹp đẽ đó. Còn thì chú là người rất khiêm tốn và thậm chí còn rụt rè nữa…

Chú Lyonya mở cửa cho tôi với cái tạp dề của phụ nữ trước ngực và cái chảo trên tay. Trong chảo món trứng đang sôi xèo xèo. Trước kia tôi nghĩ chú Lyonya là người quá quan tâm đến chuyện ăn uống: Tôi luôn gặp chú với những cái túi bám đầy dầu mỡ trên tay. Nhưng mẹ giải thích cho tôi, rằng những người độc thân luôn bận rộn với thức ăn, nhưng lại ăn ít hơn người có vợ rất nhiều: Đơn giản là vì họ không biết cách sắp xếp việc nhà. Thì cũng như một số học trò ngồi hàng giờ ở nhà với tập vở và sách giáo khoa để gạo bài, nhưng lại trả bài với điểm Hai, bởi vì chúng không có khả năng học.

– A a, anh bạn cùng tên! – Chú Lyonya “không một” thốt lên có vẻ bối rối, thậm chí hoảng sợ.

Tôi cũng tên là Leonid. Hay đúng hơn là Lenka… Và tôi cũng có biệt hiệu. Chỉ có điều nó xấu hơn biệt hiệu của chú Lyonya. Một biệt hiệu nghe không hay chút nào! Thậm chí không muốn nhớ tới.

– Cậu xuống một mình à? – Chú Lyonya hỏi vẫn với vẻ sợ hãi đó. Và chuyển vội cái chảo sang tay kia, có lẽ nó đang rất nóng.

– Cháu… một mình. Cháu có việc.

Nhưng chú Lyonya ngó ra cầu thang, cứ như đằng sau tôi có ai đó đang nấp. Sau đó chú mời tôi vào nhà. Không hiểu sao bát đĩa lại nằm trên bậu cửa sổ, còn trong chạn, nơi lẽ ra để bát đĩa lại là những cuốn sách. Tôi quyết định sẽ không đời nào làm kẻ độc thân.

– Chú Lyonya, cháu chỉ ghé một phút thôi.

– Cậu có muốn ăn không? Tôi có món trứng. Món ốp-la, hai tròng đỏ. Có thể chia cho cậu…

 Tôi hiểu: Do lòng tốt mà chú mời tôi thứ mà chú hết sức vất vả mới làm được – món trứng ốp-la. Và tôi từ chối.

– Cháu chỉ cần nói hai câu thôi. Cháu cần biết… Không, cháu cần được chú cho lời khuyên, về bố cháu. Hôm nay cháu nghe được rằng bố cháu hai trăm hai mươi trên một trăm…

Tôi mở đầu câu chuyện đại khái như thế, làm ra vẻ như tôi đã biết hai trăm hai mươi trên một trăm là gì.

– Cậu biết đấy, – chú Lyonya nói – tôi chỉ là bác sĩ chữa răng…

“Luôn gọi mình là nha sĩ”, – tôi nghĩ – “thế mà giờ lại gọi là bác sĩ chữa răng… Sợ rằng mình không hiểu nha sĩ là gì ấy mà. Chú ấy cho mình là đồ ngốc! Hay nói đúng hơn là trẻ con. Đối với người lớn đó chỉ là một thôi”.

– Chú Lyonya, chú bảo như thế có nguy hiểm không: Hai trăm hai mươi trên một trăm ấy? Chú biết cơ mà.

Chú kéo cặp kính ra khỏi mũi và đút hai đầu gọng kính bằng nhựa vào miệng. Như thế chú luôn có thể nghĩ được dễ hơn.

– Giải thích với cậu thế nào đây nhỉ? – Chú lầu bầu không rõ lắm, vì gọng kính đang ở trong miệng.

Tại sao cứ phải gi-ả-i-th-í-ch, mà không đơn giản chỉ là n-ó-i với tôi?

– Giải thích thế nào cho cậu hiểu được nhỉ?

Ừ, tất nhiên rồi, vì tôi là trẻ con, tức là đồ ngốc!

– Bố cháu trông hoàn toàn khỏe mạnh! – Tôi nói – Khi cười, thậm chí còn rất hồng hào.

– Tôi rất sẵn lòng ghé vào khám cho bố cậu, nhưng tốt hơn nên mời một chuyên gia. Hơn nữa Ludmila không mời tôi. Tự tôi đến không tiện lắm…

– Nhưng có nguy hiểm không?

– Giải thích với cậu thế nào nhỉ? Đó là huyết áp cao. Cần phải hạ nó xuống! Các bác sĩ sẽ ghi toa thuốc: thuốc bột, thuốc tiêm, thuốc viên. Nhưng quan trọng là phải giữ trạng thái tinh thần tốt! Cậu hiểu không?

– Đương nhiên rồi! – Tôi nói dối. Và nghĩ thầm: “Giá mà chú ấy không tin mình, và giải thích cho mình”.

Chú ấy không tin, hay là bỏ ngoài tai lời nói của tôi.

– Trạng thái tinh thần tốt – có nghĩa là vui vẻ, sung sướng, hy vọng… Bởi cái quan trọng là thần kinh. Thần kinh cần được bồi bổ.

Tôi liếc nhìn món trứng, chú ấy mỉm cười.

– Phải, phải! Thần kinh cần đến những vitamin tinh thần. Chúng thích thứ đó, các dây thần kinh ấy. Bố cậu làm việc ở công trường phải không? Cả cuộc đời đi theo các công trình! Công việc này, thứ lỗi cho tôi, không phải dành cho ông ấy: những kỳ hạn, nhiệm vụ, kế hoạch. Lại còn… Có thể, có điều gì làm ông ấy khổ tâm, căng thẳng chăng? Cái này phải dứt khoát vứt bỏ!

Tôi nghĩ ngợi giây lát.

– Không, không có gì làm bố cháu phiền muộn cả. Ở nhà mọi việc đều tốt đẹp. Và ở cơ quan mọi người đều kính trọng bố. Bố không muốn rời nơi đó… Trời cho ta thói quen là trên hết. Chính chú cũng biết đấy!

– Có thể cậu nói đúng. Thế Ludmila nói sao, về chuyện công việc của bố cậu ấy?

– Cháu không biết. Cháu chưa hỏi chị ấy. Nhưng không ai làm bố căng thẳng cả… Không ai cả! Cháu tin thế.

– Thế thì tốt! Đó là điều quan trọng! Nếu như Ludmila muốn, tôi sẽ ghé khám…

Bây giờ thì tôi hiểu vì sao chú ấy ngó ra cầu thang: Chú không muốn chị Ludmila trông thấy chú đeo tạp dề của phụ nữ.

Họ học chung với nhau ở trường phổ thông. Người ta còn xem họ là cô dâu chú rể. Thật là tốt nếu như họ lấy nhau. Ludmila sẽ ở lại trong ngôi nhà này, chỉ cần xuống một tầng. Còn nhà chú ấy, sách sẽ không nằm ở nơi lẽ ra để đựng bát đĩa…

Nhưng Ludmila không muốn. Chị ấy nói chung không nghĩ đến chuyện lấy chồng: Chị ấy không quan tâm. Ở nhà tôi chị ấy là nghệ nhân của những đường kẻ thẳng và chỉ nghĩ về các bản vẽ của mình.

Có lần tôi nói:

– Giá mà chị lấy chú Lyonya!

– Hai cặp kính trong một gia đình trẻ thì quá nhiều. – Chị Ludmila trả lời tôi. Chị ấy đùa, mặc dù vốn là người không thích đùa.

Còn mẹ và bố im lặng, nhìn tôi dịu dàng kèm lẫn thương xót, như nhìn một thằng ngốc yêu mến – Con còn bé lắm, chưa hiểu được đâu!...

Thật là kỳ lạ: Họ không quan tâm đến tương lai của con gái! Có lẽ vì chị ấy là đứa con ra đời sớm. Nhưng chẳng lẽ chị ấy có lỗi? Sao mà bất công thế!

Cả ba người họ quan tâm đến tôi – đã đủ hết cả sức lực rồi.

3

Tôi thường nghe một vài người lớn nói: “Tôi là bà mẹ điên rồ! Tôi là ông bố điên rồ!...” Và dường như luôn tự hào về sự điên rồ đó của mình.

Bố mẹ tôi không giống những người đó. Họ hoàn toàn bình thường. Họ thậm chí còn ngượng ngùng vì lo sợ cho từng bước chân của tôi nữa. Bởi vậy họ lo sợ cứ như đùa chứ không phải lo nghiêm túc. Và do đó, tôi nghĩ, đôi khi bố thành ra hơi thô lỗ. Đơn giản vì bố mẹ đợi tôi lâu quá. Đấy, chuyện là như thế!

Mặc dù tôi, tất nhiên, không cảm thấy như vậy là nhẹ nhàng hơn chút nào.

Họ chẳng bao giờ quan tâm đến bản thân mình. Đối với tôi họ biết tất cả: cái gì có hại, cái gì không nên, thậm chí cái bổ ích họ cũng cảm thấy có hại cho tôi. Còn cho bản thân mình thì phủi tay không để ý.

“Mình không bao giờ để điều này tiếp tục nữa!... Bắt đầu từ bố. Mình sẽ luôn tạo cho bố trạng thái tinh thần tốt!” – Tôi trở về nhà với quyết tâm chắc chắn như vậy.

Trước đây mọi người thường trách tôi luôn buồn bã. Mẹ yên lặng chăm chú nhìn vào mắt tôi. Bố cất tiếng hát: “Tại sao chàng chẳng được vui, hỡi chàng dũng sĩ? Tại sao chàng hôm nay buồn chán chẳng yêu đời?”, “Con trầm tư điều gì vậy hỡi con yêu?...” hay những câu gì đó đại loại như thế.

Còn chị Ludmila thì hỏi thẳng:

– Em chuẩn bị nói cho cả nhà điều gì tồi tệ đấy hả? Chuyện gì xảy ra ở trường vậy? Hay là ở dưới sân? Cứ nói thẳng ra đi. Sự thẳng thắn chuộc được nhiều lỗi lầm đấy.

Bản thân là người thẳng thắn, nghệ nhân của những đường kẻ thẳng, Ludmila đòi hỏi mọi người xung quanh đều phải chính xác và thẳng thắn.

Còn tôi, cũng như mọi lần, không chuẩn bị nói gì đặc biệt với cả nhà cả… Tôi chỉ đơn giản muốn xin cái mà thay vào đó, tôi tin rằng mọi người sẽ đề nghị mọi thứ quý giá trên thế giới này: viện bảo tàng, rạp chiếu phim, thậm chí cả nhà hát. Nhưng tôi lại muốn đi cùng các bạn ra ngoại ô, đến hồ Bezdonka (hồ Không đáy), nơi tất cả mọi người đến để tắm và phơi nắng từ sáng đến tối, chứ không phải chỉ để chết đuối như những người thân của tôi nghĩ.

Nhưng vào ngày hôm đó, tôi mỉm cười với tất cả mọi người. Và không ngớt nhắc đi nhắc lại:

– Bố đừng lo lắng bố ạ! Đừng lo lắng, con xin bố đừng lo lắng!

Mẹ yên lặng chăm chú nhìn vào mắt tôi.

– Con lo lắng điều gì vậy hỡi con yêu? – Bố lại cải biên lời bài hát, mặc dù trên mặt tôi không hề có vẻ lo lắng nào cả: Tôi đang mỉm cười.

– Em đang chuẩn bị nói với cả nhà cái gì đấy? – Chị Ludmila hỏi thẳng.

Tìm được trạng thái tinh thần tốt ở nhà, nơi bạn được yêu quý, thật chẳng dễ dàng như chú Lyonya nghĩ.

Bố thích nghe đài, đặc biệt là các chương trình âm nhạc. Nhưng hiếm khi ông được nghe thỏa mãn: Khi thì tôi đang làm bài tập, hoặc đang đọc sách (khi đó cả nhà đều đi nhón chân), khi thì Ludmila đang phải hoàn tất công việc gần đến hạn nộp, hay chuẩn bị cho kỳ kiểm tra nào đó. Chị ấy luôn học cái gì đó: khi ở các lớp buổi tối, khi ở trường đại học văn hóa hoặc ở đâu khác nữa. Nhưng vào tối hôm đó, tôi ngồi bên chiếc đài, dò tìm các chương trình ca nhạc và làm ra vẻ như vô cùng vui thích.

– Bố biết là cuối cùng âm nhạc sẽ chinh phục con. Con là con trai của bố mà!

– Của bố, của bố! – Tôi nói với bố.

Bố nở một nụ cười đầy hạnh phúc và tự hào: Đấy, chúng ta đã chờ đợi con rất lâu, nhưng một đứa bé như thế đợi cũng đáng lắm!...

Trạng thái tinh thần tốt từng phút lại đến thêm.

Khi mẹ về, tôi vặn đài to hơn, để bà cũng có thể thưởng thức âm nhạc.

Từ căn hộ bên cạnh người ta gõ vào tường.

Trong khu nhà của chúng tôi có những bức tường rất dày và trần nhà rất cao. Mẹ tôi có khi nói:

– Thật tốt là ngôi nhà của chúng ta được xây vào thời mà kiến trúc chưa có được những thành tựu lớn. Những bức tường cứ như để dành riêng cho những người như mẹ, những người nghe kém…

Mẹ thường đùa giễu cái mà người ta gọi là khiếm khuyết cơ thể của mình.

– Kiến trúc hiện đại không phải chia cắt mà là giúp gắn bó các gia đình sống trong những căn hộ khác nhau! – Bố nói.

– Theo những chuẩn mực cũ thì khối người muốn sống trong các căn hộ cũ kỹ. – Chị Ludmila bình tĩnh giải thích.

– Chỉ có điều có thể nghe được đâu đó sau những bức tường… – Bố khẽ hát.

Sau những bức tường nhà tôi khó có thể nghe thấy được gì. Nhưng ông hàng xóm, tôi tin rằng cố ý áp tai vào tường, để vừa có dịp là lập tức gõ. Nếu như chúng tôi nói chuyện to để mẹ có thể nghe thấy, ông ta luôn tức giận. Và giờ thì âm nhạc làm phiền ông ta! Có những người mà mọi thứ trên đời đều gây phiền hà. Đặc biệt nếu như ai đó ở bên cạnh lại có được trạng thái tinh thần tốt.

– Hôm nay thế đủ rồi! – Bố nói – Con đi chơi đi, con cần phải hít thở không khí trong lành nhiều hơn!

Tại sao chính tôi phải hít thở không khí trong lành nhiều hơn? Cứ như là tôi bị hai trăm hai mươi trên một trăm vậy! Nhưng tôi quyết định không phá hủy trạng thái tinh thần tốt và không cãi lại bố. Tôi đi hít thở khí trời.

Lát sau Kostik cũng ra sân. Nó cao hơn tôi hẳn nửa cái đầu, mặc dù học chung lớp với tôi. Đừng nghĩ rằng nó là đứa cao lớn. Đơn giản là tôi thấp bé. Có lẽ những đứa trẻ ra đời muộn thường chậm lớn chăng? Còn Kostik không phải là đứa trẻ muộn, nó là một đứa hoàn toàn bình thường. Và bố mẹ nó còn trẻ. Nhưng rất đáng ghét! Bố nó chính là người gõ vào tường lúc nãy. Và mẹ nó cũng hay gõ…

Kostik có một thói quen thế này: Nếu như nó nhìn thấy lũ bạn đang chơi hay đang thỏa thuận cái gì đó, nhất định nó sẽ lén đến gần và hét tướng lên: “A a, bắt quả tang, bắt quả tang nhé! Tao nhìn thấy hết rồi, nhìn thấy hết rồi! Tao nghe thấy hết rồi, nghe thấy hết rồi!”, rồi bỏ đi. Mặc dù chẳng ai mời nó nhìn hay nghe cả.

Tôi từ lâu đã rất muốn cho Kostik một trận. Tống cho nó ba quả và nói khẽ: “Quả này cho bố mày! Quả này cho mẹ mày! Còn quả này cho mày!” – như người ta thường nói với những đứa bé lười ăn.

Kostik từ lâu đã gây sự. Tôi cảnh cáo nó: “Đừng có gây sự! Đừng có gây sự!…”, nhưng nó vẫn cứ tiếp tục.

Kostik ra sân, và lập tức đến chỗ tôi:

– A a, bắt quả tang nhé! Tao nghe thấy hết rồi, nghe thấy hết rồi: Bố tao vừa gõ một cái là nhà mày lập tức tắt đài ngay. Sợ rồi mà! Giờ thì hết la hét nhé! Có chuyện gì bên nhà mày vậy, có con gà mái điếc nào hả?

– Mày bảo sao cơ? – Tôi hỏi Kostik.

Và sợ rằng nó sẽ nhắc lại câu nói của mình to hơn làm mọi người nghe thấy, tôi nhanh chóng tống cho nó một quả. Tôi phải nhón chân lên, bởi vì Kostik cao hơn tôi hẳn nửa cái đầu. Nó lập tức chạy vào cầu thang…

Tôi có lẽ đã quá hồi hộp và không làm đúng như tôi muốn: Tôi tống cho nó không phải ba mà chỉ một quả. Và cũng không tuyên bố với nó: “Cho bố mày! Cho mẹ mày!”. Tôi quá hồi hộp, nên đã quên hết! Tôi không ngờ nó lại nói những lời đó…

“Có nên đánh nó lại từ đầu không nhỉ?” – Tôi nghĩ vậy nhưng không đuổi theo nó.

Mười phút sau chị Ludmila thò đầu ra ngoài cửa sổ:

– Lyonya, đi về nhà!

Tôi đi về… Từ tầng một tôi đã nghe tiếng bố của Kostik la ầm ĩ trên tầng ba:

– Nó đánh thằng bé! Nó đánh thằng bé!... Đồ lưu manh! Các người gọi nó về mà dạy bảo! Hay là để tôi… Chẳng phải tự dưng mà người ta gọi nó như thế! Không phải tự dưng mà người ta đặt biệt hiệu đó cho nó! – Ông ta gào to biệt hiệu của tôi – Đáng lắm!

Tôi không lên gác khi chưa nghe tiếng bố Kostik đóng sầm cửa.

Sau đó tôi mới lên.

Ở nhà mọi người đang rối cả lên. Mẹ liếc nhìn bố. Tôi biết cái nhìn đó, nó như nói với bố: “Hãy nhớ rằng chúng ta đã đợi nó rất lâu! Đừng la mắng nó!”. Bố cũng nhìn mẹ và cũng yêu cầu mẹ đúng điều đó. Họ luôn trao đổi bằng mắt như vậy mỗi khi tôi phạm lỗi. Dường như họ kiềm chế nhau.

– Vì sao em đánh nó? – Ludmila hỏi.

– Thì… không vì cái gì cả. Em từ lâu muốn đánh nó rồi.

– Em muốn đánh à? – Chị Ludmila căng thẳng vẽ gì đó trên tờ giấy to. Chị ấy có thói quen khi nào có cuộc trò chuyện khó chịu là không ngừng làm việc, không ngừng vạch bút chì hay bút kẻ trên mặt giấy.

Tôi im lặng.

– Vì sao mà em đánh nó? Có lẽ phải có lý do chứ? Hãy nói cho cả nhà đi. Nói thẳng thắn sẽ chuộc được nhiều lỗi.

– Không… Đơn giản là thế. Nó rất đáng ghét.

– Trên đời này thiếu gì người đáng ghét! Thế em sẽ đánh tất cả họ à?

Tôi nhún vai:

– Em không biết.

– Nếu như có lý do, thì chị còn có thể hiểu…

Chị ấy thích suy luận: “Nếu như… thì…”

– Không có. Không!...

– Tàn bạo đã là tồi tệ, – tay không ngừng kẻ, Ludmila nói – nhưng tàn bạo mà không có lý do thì còn tệ gấp đôi. Không, gấp hàng ngàn lần.

Chị ấy lại làm tính…

4

Nếu như nói cho đúng, thì niềm tự hào của gia đình tôi phải là chị Ludmila. Chị ấy là phó tiến sĩ khoa học, làm việc ở văn phòng kiến trúc. Thế nhưng mọi người lại tự hào vì tôi. Điều này không công bằng. Nhưng biết làm thế nào được?

Thậm chí mọi người cũng không mắng khi tôi bị điểm Ba.

– Đấy, nó thật là có khả năng, thằng quỷ sứ này! Hôm qua nó hoàn toàn không học bài, chỉ ngồi xem ti vi, thế mà trả lời được ba điểm! – Bố nhất định thể hiện niềm vui sướng của mình bằng những câu hát. Vừa nhìn tôi, ông vừa hát một câu gì đó đặc biệt ưa thích. – Trong nước chàng không chết chìm, trong lửa chàng không chết cháy! – hay là cái gì tương tự như thế.

Bố thường nhờ tôi nhắc lại nội dung của một bộ phim hay cuốn sách nào mà chúng tôi đã cùng xem.

– Nó có trí nhớ tốt làm sao, thằng quỷ sứ này! Nhớ được mọi thứ, cứ như mới đọc hôm qua vậy… – và bố vui sướng thốt lên – Tôi thì quên hết, lẫn lộn hết cả!

Tôi có cảm tưởng như bố vui sướng chỉ vì mình đã quên và lẫn lộn.

Ngày tiếp theo hôm tôi tống vào mặt Kostik một quả như vậy, bố không kìm được, nói:

– Đánh nhau tất nhiên là không tốt rồi. Nhưng dù sao nó cũng dũng cảm làm sao, thằng quỷ sứ! Thấp hơn thằng kia đến hai cái đầu, mà dám tấn công nó. Thấp hơn đến hai cái đầu cơ đấy.

Sau đó ông mãi vẫn chưa hết hào hứng, cứ nhắc đi nhắc lại:

– Thật dũng cảm, thằng quỷ sứ!

Cái từ “thằng quỷ sứ” bố luôn nói với giọng âu yếm, thậm chí dịu dàng. Nhưng tôi tất nhiên không cảm thấy dễ chịu hơn, bởi vì chính từ đó mà thành biệt hiệu của tôi. “Lenka – thằng quỷ sứ” – dưới sân người ta gọi tôi như vậy.

Tình yêu có thể dẫn đến cơ sự như thế đấy!

Và nói chung tôi không thích khi ở nhà tất cả mọi người đều ca ngợi tôi như vậy. Chẳng lẽ khó lắm sao khi trả lời được điểm Ba, hay nhớ được nội dung của một cuốn sách? Tôi là thằng ngốc hay sao? Và tại sao lại phải vui sướng khi tôi thấp hơn Kostik đến hai cái đầu? (Mặc dù thực ra tôi chỉ thấp hơn nó nửa cái đầu thôi).

Tôi cảm tưởng như bố và mẹ rất hài lòng vì tôi không cao. Có lẽ họ muốn tôi không bao giờ lớn: Họ chờ đợi một đứa bé và muốn tôi cả đời vẫn là đứa bé ấy. Nhưng tôi không muốn!

Tôi có lần nghe đài nói rằng nếu trong gia đình có vài đứa con, thì không nên làm nổi trội riêng đứa nào trong chúng. Đó là xét từ quan điểm giáo dục. Tôi nói điều này với bố mẹ.

– Đứa khác thì tự hào vì mình được nổi trội, còn con mình lại lo lắng cho chị nó! – Bố thốt lên – Thật tốt bụng, thằng quỷ sứ!

– Thậm chí là tốt rằng con đã nhắc cho bố mẹ, – mẹ đồng tình – nghĩa là tình yêu thương và sự quan tâm không biến con thành kẻ ích kỷ. Bố mẹ rất mừng.

Và thế là hết! Họ rất mừng. Thế còn tôi?...

Và việc chị Ludmila đến nay vẫn chưa lấy chồng, tôi cảm tưởng như không làm bố mẹ lo lắng. Như khi tôi nói về bác sĩ chữa răng Lyonya, thì họ lại im lặng. “Nếu như lúc đó bố mẹ ủng hộ mình”, – tôi suy nghĩ nhiều lần – “biết đâu chị Ludmila của chúng ta bây giờ đã sống ở tầng hai, ngay dưới nhà mình. Chúng ta có thể đến thăm nhau. Và chị ấy đã có một gia đình… Trong sách người ta viết rằng người phụ nữ nào cũng mong muốn có gia đình. Có thể Ludmila không hiểu điều đó, và bố mẹ lại không giải thích cho chị ấy chăng? Bởi vì tôi đã lấn át chị Ludmila rồi, tôi là đứa con muộn màng… Nhưng thế thật không công bằng…”

Bố khen tôi về chuyện đánh nhau khi chị Ludmila chưa đi làm về. Ở nhà ai cũng sợ Ludmila, vì chị ấy, như bố nói, là con người không có khuyết điểm.

Nhưng chị ấy vẫn có một khuyết điểm. Đó là tôi! Biết làm sao được, lại là tôi…

Không, Ludmila không khen tôi vì được điểm Ba hay đánh nhau. Chị ấy nhận xét, kiểm điểm tôi. Nhưng hai hay ba ngày sau mang cho tôi một món quà, chừng như để xin lỗi. Hầu như bao giờ cũng vậy.

Lần này cũng như vậy.

Đi làm về, chị làm như không để ý đến tôi. Khi nào chị ấy cáu giận tôi, chị ấy liền tìm ra hàng ngàn công việc: vẽ, tẩy xóa, chép lại bài giảng nào đó. Chị ấy làm tất cả những công việc ấy cốt chỉ để không bắt gặp ánh mắt tôi, không trò chuyện với tôi.

Và lần ấy chị cũng làm việc suốt buổi tối. Nhưng trước lúc đi ngủ bỗng nói:

– Ngày mai đừng có mà nằm dài trên giường đấy!

– Nhưng mai là chủ nhật. – Tôi lí nhí.

– Chúng ta sẽ đến nhà hát. – Chị nói với cái giọng như chuẩn bị đưa tôi đến đồn công an.

– Vâng, – tôi nói – thế thì đi.

Không thể cảm ơn chị ấy vào lúc đó.

Tôi không biết mình chờ đợi đến buổi sáng như thế nào. Thậm chí tôi không hỏi chị Ludmila rằng sẽ xem vở kịch nào. Điều đó không quan trọng. Quan trọng là tôi được đến nhà hát.

Những người lớn hay hỏi: “Vở kịch đó như thế nào? Liệu chúng ta có phải phí thời gian vì nó không? Nó viết về cái gì? Có hay hay không?”. Họ có thể làm bộ làm tịch như vậy bởi vì họ muốn đi lúc nào thì đi, muốn đi đâu thì đi. Đơn giản là người lớn được nuông chiều quá. Còn bố mẹ tôi lại vẫn chưa muốn tôi lớn lên, chưa muốn tôi thành người lớn!...

Cuối cùng thì chúng tôi đi. Bố quyết định tiễn tôi đến tận nhà hát. Bố cầm tay tôi, ông thích dắt tôi như trước kia ông đến đón tôi ở nhà trẻ khi tôi còn bé. Thường thì tôi giằng tay ra (thật buồn cười khi phải dắt một “chàng trai” mười ba tuổi), nhưng bây giờ tôi không cho phép mình giằng tay ra vì bố bị hai trăm hai mươi trên một trăm. Tôi không có quyền lấy đi của bố trạng thái tinh thần tốt!

Chị Ludmila đã hơi dịu lại, nhưng vẫn chưa tha thứ hoàn toàn cho tôi. Bây giờ tuy không giống như chị ấy quyết định dẫn tôi đến đồn công an như tối hôm trước nữa, nhưng vẫn như là đến một chỗ nào đó không thú vị lắm, ví như đến lớp học chẳng hạn, mặc dù hôm nay là ngày nghỉ đối với tất cả, ngày Chủ nhật. Nhìn vẻ nghiêm khắc của chị ấy không thể đoán ra được là chúng tôi đang đi đến nhà hát.

Tôi kín đáo ngắm nhìn chị Ludmila.

“Dù sao vẫn thật bất công làm sao”, – tôi nghĩ – “chị Ludmila là phụ nữ nhưng cao lớn, như người ta nói là có thân hình thể thao, trong khi mình là đàn ông lại bé nhỏ, thấp hơn bình thường. Bố phải nghiêng cả người để nắm lấy tay mình. Không, mình không muốn tranh mất dáng của chị Ludmila đâu, nhưng giá mà mình cũng cao lớn thì sẽ không đến nỗi tệ!”

Chị Ludmila không chỉ có thân hình thể thao, chị ấy thực sự chơi thể thao: đánh tennis và chơi bóng chuyền. Nói chung, theo tôi, chị ấy là người thú vị. Cặp kính không hề ảnh hưởng đến chị ấy, thậm chí còn làm đẹp thêm một chút: khuôn mặt trông có vẻ nghiêm nghị, thông minh. Chỉ có điều không biết đàn ông có thích những phụ nữ nghiêm nghị và thông minh không.

Tôi thấy những thanh niên đi ngược chiều với chúng tôi không để ý đến chị Ludmila. Điều này thật bực mình. Có thể họ đoán được qua nét mặt chị, rằng chị không muốn lập gia đình, điều mà như tôi đã đọc trong sách, người phụ nữ bình thường nào cũng muốn.

Tôi đã nghĩ như thế khi lén nhìn ngắm chị gái.

Có những người phụ nữ khoác tay chồng đi ngược lại. Có thể nhận ra ngay: là chồng hay không phải là chồng. Một số người đẩy xe nôi, còn chồng họ đi bên cạnh. Hoặc thậm chí chính các ông chồng đẩy xe nôi…

Tôi muốn hỏi tất cả những người phụ nữ tôi gặp: “Cô có là phó tiến sĩ không? Còn chị là phó tiến sĩ ư?”

Tôi tin rằng sẽ không ai trả lời: “Phải”. Còn chị gái tôi là phó tiến sĩ. Tại sao chỉ mỗi chị ấy đi một mình. Nghĩa là đi với tôi và bố, nhưng thế không tính. Tất cả chỉ vì chị ấy không muốn lấy chồng!

Ở cửa nhà hát chúng tôi gặp những người quen cũ của Ludmila.

– Hai mươi năm không gặp nhau! – Người đàn ông và người phụ nữ reo lên gần như đồng thanh – Gần như hai mươi năm! Chúng tớ ở lớp Năm B, cậu nhớ không? Sau chúng tớ bị chuyển sang trường mới, và bọn mình chia tay nhau. Bao nhiêu năm rồi! Chúng mình sống cùng một thành phố, thế mà không gặp nhau lần nào. Không thể tưởng tượng nổi! Thế mà giờ nhận ra ngay… Không thể tưởng tượng nổi! Bọn tớ cưới nhau lâu rồi! Đã lâu lắm rồi. Không còn nhớ nổi mình hồi chưa có gia đình như thế nào nữa! Không thể tưởng tượng nổi! Đơn giản là không nhớ nổi…

Có thể nghĩ rằng họ lấy nhau từ hồi học lớp Năm B. Họ ngắt lời nhau. Và sẵn sàng thốt lên “Không thể tưởng tượng nổi!” vì mọi chuyện – cả chuyện tốt lẫn chuyện xấu.

– Đây là con trai cậu à? – Người phụ nữ thốt lên – Giống y như đúc! Hoàn toàn cùng một khuôn mặt!

– Cháu ngoại bác phải không ạ? – Cô ta quay sang bố – Giống ông ngoại lắm! Rất giống! Không thể tưởng tượng nổi! Xin chúc mừng. Một cậu cháu tuyệt vời!

“Chẳng lẽ trông tôi nhỏ hơn tuổi nhiều đến nỗi người ta có thể tưởng là con chị Ludmila sao?” – Tôi đau khổ suy nghĩ – “Hay là Ludmila trông già hơn tuổi? Không, họ biết chị ấy bao nhiêu tuổi, họ học chung lớp mà. Nghĩa là lỗi tại tôi!”

Nhưng làm tôi ngạc nhiên hơn là bố tôi lặng im khi họ chúc mừng bố có đứa cháu ngoại tuyệt vời như thế. Chỉ có điều bố chưa bao giờ đỏ mặt như lúc này: Cả tai, cả cổ, thậm chí cả gáy (có thể nhìn thấy qua lớp tóc trắng) đều đỏ dừ cả lên.

Tôi sực nhớ đến lời chú Lyonya ở tầng dưới: “Có thể có điều gì đó làm bác ấy buồn khổ chăng?”

Hay có thể bố đúng là có điều buồn phiền? Và chỉ không tỏ ra ngoài thôi? Tôi cảm tưởng rằng bố muốn những người bạn lớp Năm tiếp tục tưởng tôi là con trai của chị Ludmila. Phải, bố muốn thế… Tôi thấy rõ điều đó.

Tôi nắm lấy tay chị tôi, mặc dù chị chưa hoàn toàn thứ lỗi cho tôi, và nép sát cả người vào tay chị.

Những người bạn lớp Năm hình như sẵn sàng nhớ lại mọi chuyện đã xảy ra với họ trong suốt hai mươi năm qua. Có những người như vậy đấy: Họ nghĩ rằng ai cũng thú vị với mọi thứ lặt vặt vớ vẩn trong cuộc sống của họ, cứ như họ là các nhà soạn nhạc hay nhà văn vĩ đại không bằng vậy.

– Chúng ta muộn mất. – Chị Ludmila nói.

– Các bạn ngồi chỗ nào vậy? Ngồi chỗ nào vậy? – Người đàn ông và người phụ nữ ở lớp Năm B lại ồn ĩ

lên – Ôi, ở hàng thứ mười à? Thật không thể tưởng tượng nổi! Chúng tớ hầu như ngồi ngay bên cạnh. Thật là tuyệt vời. Chúng tớ sẽ giới thiệu con cậu với hai đứa con gái nhà tớ. Chúng nó đã vào ngồi trong đó rồi. Ngồi đó gần như là từ hôm qua đến giờ. Chúng nó cũng học lớp Bốn. Hai đứa sinh đôi. Con cậu chắc cũng học lớp Bốn chứ?

– Vâng, lớp Bốn. – Tôi đáp, mặc dù thực ra tôi học lớp Sáu.

– Ừ... ừ… – Chị tôi khẽ nói. Và tôi cảm thấy chị nhìn tôi với vẻ biết ơn.

Tôi đã không buông tay chị ra.

Khi chúng tôi bước vào đại sảnh, Ludmila thì thào:

– Này… gọi chị là mẹ nhé. Một khi họ đã muốn như thế!

Tôi vẫn còn chưa biết chúng tôi sẽ xem vở kịch gì cho đến khi mua tờ chương trình. Bởi vì suốt thời gian đó tôi mải nghĩ, cả trong đại sảnh cũng như lúc đi lên cầu thang…

– Em có muốn vào quầy giải khát không? – Chị tôi hỏi bằng một giọng lạ lùng nào đó, cứ như đang ngắc ngứ. Thà chị ấy cứ cáu giận còn hơn!

Tôi đồng ý… Tôi ưa thích hưởng mọi thú vui ở nhà hát: Uống nước ở quầy giải khát, ăn bánh nướng, mua tờ chương trình và đọc nó từ đầu đến cuối, đi ra hành lang ngắm những bức chân dung của các nghệ sĩ… Và, tất nhiên là xem kịch nữa. Suýt nữa thì quên!

5

Người ta thường gọi điện cho chị tôi. Nếu chị đi khỏi nhà, bao giờ cũng để lại cuốn sổ nhỏ và cây bút chì vót rất kỹ lưỡng (“Đồ lề của tôi đấy!” – chị ấy nói). Chị yêu cầu chúng tôi ghi thật cẩn thận: Ai gọi cho chị, gọi từ đâu, vì việc gì.

Khi thực hiện yêu cầu của Ludmila, bố thường nhắc đi nhắc lại:

– Lúc nào cũng công việc! Chỉ toàn là công việc! –

và bố hát từ nhạc kịch Quốc vương Igor mà bố yêu

thích – Không nghỉ ngơi, không cả giấc ngủ dành cho tâm hồn khổ đau!...

Trước kia tôi cho rằng bố vui mừng vì con gái bố là con người bận rộn như vậy. Còn bây giờ tôi lại nghĩ: “Làm sao mà vui mừng được? Quốc vương hát khúc aria đó khi bị quân Polovets bắt làm tù binh!... Đúng là đôi khi bố cải biên bài hát theo ý mình. Nhưng đây thì hình như bố không cải biên gì, mà hát đúng như vị quốc vương nhất thời bại trận đó: buồn bã, ấm ức… Tại sao trước kia mình không để ý điều này nhỉ?”

Một lần, khoảng mười ngày sau khi chúng tôi đi nhà hát, vang lên tiếng chuông điện thoại lạ lùng. Đúng hơn là tiếng chuông vẫn bình thường, nhưng cuộc điện thoại ngay từ đầu đã không bình thường… Một giọng đàn ông gọi Ludmila. Người ta luôn gọi chị tôi theo tên và tên bố[11]. Thậm chí cả những người già trong khu nhà chúng tôi, những người biết chị tôi khi còn là cô bé con, cũng gọi chị mà không quên ông bố, như bố nói. Tôi luôn tin rằng bố tự hào về điều này: Nếu như một phụ nữ trẻ được gọi theo tên và tên bố, nghĩa là người ta tôn trọng cô ấy. “Hay là không còn xem cô ấy là trẻ nữa?” – Tôi bất chợt nghĩ sau khi ở nhà hát về – “Tại sao mà mình lại nghĩ là bố thích điều đó?...”

Tôi trả lời người đàn ông là Ludmila không có nhà, và như mọi khi hỏi anh ta từ đâu gọi đến và cần nói lại gì không.

– Thế ai đang nói đầu dây đấy? – Anh ta hỏi thay cho câu trả lời.

Trước kia cũng chưa bao giờ có ai hỏi như vậy cả. “Gọi chị mình bằng tên, quan tâm đến mình”, – tôi nghĩ – “quan tâm như mấy người hôm ở nhà hát… Có lẽ cũng là

bạn hồi lớp Năm nào đó của chị Ludmila. Tất nhiên rồi!… Còn ai mà có thể gọi cho chị ấy mà không có công chuyện gì cơ chứ?”. Tôi cảm thấy người đàn ông này không muốn nói điều gì có thể ghi lại vào trong cuốn sổ tay của chị Ludmila.

Tôi chợt nhớ lúc ở nhà hát, chị tôi thì thầm: “Gọi chị là mẹ…”

“Chị ấy thích bạn bè, những người không gặp lại hàng hai chục năm rồi và bản thân họ từ lâu đã tái hôn, nghĩ rằng chị ấy cũng đã có chồng… và có con rồi!” Tôi suy luận. Tất cả những suy luận đó diễn ra chỉ trong một giây. Và chưa kịp quyết định gì, tôi hét vào trong máy:

– Đây là con trai…

– Con trai nào? – Giọng đàn ông hỏi.

– Con trai nào ư? – Tôi đáp – Của cuộc hôn nhân đầu tiên!

Bản thân tôi cũng không biết mình nói thế để làm gì. Chắc là tôi muốn người bạn phổ thông của chị Ludmila nghĩ: “Mình lấy vợ mới có một lần, thế mà cô ấy đã kịp kết hôn những hai lần! Mà có khi còn nhiều hơn… Nghĩa là được ái mộ!”

Không, đúng ra vào giây phút đó tôi chẳng kịp muốn cái gì tương tự như vậy. Đơn giản là chẳng có thời gian… Nhưng điều mà tôi thời gian gần đây mơ ước, tự nó buột ra đầu lưỡi tôi.

– Cảm ơn – Người đàn ông nói. Và lập tức bên tai tôi là những tiếng tút tút ngắn.

“Phải, không sao đâu”, – tôi nghĩ – “không có chuyện gì xảy ra đâu… Chỉ có những người phụ nữ đẹp mới lấy chồng mấy lần thôi! Nghĩa là mình không hạ thấp chị mình. Mà thậm chí còn ngược lại. Cứ để họ ghen tị với chị ấy! Mọi chuyện đều đúng, mọi chuyện đều tốt đẹp cả!”

Tôi đã nghĩ như thế cho đến khi chị Ludmila về nhà. Chị ấy thậm chí không thèm nhìn tôi, mặc nguyên áo khoác đi thẳng sang phòng bên cạnh nơi mẹ đang ngồi đọc sách. Và đóng sầm cửa lại.

Ludmila luôn bình tĩnh và cẩn thận, thế mà lại quên cởi áo khoác ngoài hành lang: Xảy ra chuyện gì kinh khủng rồi!

Sau đó tôi biết được vì sao chị tôi lo lắng như vậy. Tôi không muốn nghe lén. Nhưng lại lén nghe… Hay đúng hơn là nghe được. Chị Ludmila, cũng như bố và tôi, nói rất to để cho mẹ nghe được. Bởi vậy ở phòng bên cạnh dù muốn hay không cũng biết hết.

– Con phải chia sẻ với mẹ, – chị Ludmila nói – chỉ có điều mẹ đừng lo lắng.

Có lẽ mẹ lập tức lo lắng, vì thấy chị tôi nói:

– Không, không, không có gì đặc biệt đâu!

Mẹ trả lời gì đó. Nhưng lời của mẹ ở lại trong phòng bên đó, tôi không nghe thấy.

– Có ai đó nói với Ivan là con đã lấy chồng rồi. Thậm chí là hai lần… Rằng con có con trai lớn rồi.

Sau đó là im lặng – mẹ nói cái gì đó. Còn trong lúc đó tôi kịp nghĩ: “Chị ấy có anh Ivan nào đó mà mọi người đều giấu mình. Phải, vì mình là trẻ con mà!...”

– Thực ra thì chẳng có chuyện gì… – Chị Ludmila tiếp tục – Chỉ là chuyện ngồi lê đôi mách. Hay là một trò đùa ngốc nghếch mà thôi.

Mẹ hỏi cái gì đó.

– Không, ai thì anh ấy không nói. Nhưng anh ấy tin! Lại còn lục vấn nữa chứ, mẹ hiểu không?

Câu tiếp theo của mẹ tôi đoán được qua câu trả lời của chị Ludmila. Mẹ có lẽ đã nói: “Thậm chí là tốt: Con có thể kiểm tra tình cảm bây giờ của anh ta”. Tôi nghĩ là mẹ nói thế vì chị Ludmila đáp:

– Thậm chí là tốt ư? Con không cho là như thế! Và con cũng không định kiểm tra tình cảm của anh ấy. Còn phản ứng của anh ấy thì không chịu nổi: Anh ấy không kiềm chế được, anh ấy xử sự rất thô lỗ. Thậm chí còn hét tướng lên… Mẹ hiểu không?

Tôi sợ bố về… và sẽ nghe thấy hết. Sau đó cổ, gáy và tai bố sẽ lại đỏ lựng lên, giống như hôm ở nhà hát.

Tôi đã gây nên sự gì vậy?!

– Nếu như anh ấy yêu cầu con giải thích, thì con còn có thể hiểu…

Chị tôi thích suy luận: Nếu như… thì… Cứ như không thể nào tha thứ được!

Mẹ nói gì đó.

– Không, mọi chuyện kết thúc rồi!

Mẹ lại nói gì đó.

– Tại sao lại sẽ khó chịu khi phải gặp nhau hàng ngày? Con có ý thức về lẽ phải.

Tôi cảm thấy chị Ludmila cố tình trả lời bằng những câu gay gắt như vậy để khỏi bật khóc. Tôi thấy thương chị. Đồng thời cũng bực bội: Chẳng lẽ không thể nào tha thứ?

Nghĩa là họ làm việc cùng nhau: “gặp nhau hàng ngày”...

– Không, không đời nào! – Chị Ludmila nói – Có thể cố thử hiểu mọi thứ, nhưng khi người ta hạ thấp phẩm giá của mình… Phải, mẹ nói đúng; thậm chí là tốt rằng anh ta đã bộc lộ ra như vậy. Con đã dừng lại đúng lúc!

Chị ấy dừng lại ở đâu? Với nghĩa như thế nào? Không đi lấy chồng ư?... Tôi phải không cho chị ấy dừng lại! Không thì chị ấy, nghệ nhân của những đường kẻ thẳng, đã nói là làm đấy.

Chị tôi bước ra khỏi phòng mẹ. Tôi cắm cúi làm bài…

Chiếc áo khoác vắt trên tay: Chị ấy đang nóng.

Chị mỉm cười, nhưng thân hình chị không còn có vẻ thể thao như mọi khi. Chị hơi chúi xuống, cứ như trên vai là cả gánh nặng. Tôi lại thấy thương chị quá… Tôi muốn giúp chị.

– Ludmila, – tôi nói khẽ – em đã nghe được đôi chút…

– Em nghe à?

– Em không thể bịt tai lại được! Em muốn chạy ra ngoài đường để không phải nghe… Nhưng còn bài tập! Chị cũng hiểu đấy…

– Em phải vào trong phòng và nói với chị và mẹ là em đang nghe thấy, thế mới trung thực.

– Em nghĩ rằng em sẽ không hiểu gì, nên em không vào. Nhưng sau thì em vẫn hiểu được. Đến khi hiểu là mình hiểu được, thì đã muộn không vào nói được rồi.

– Thế em hiểu cái gì?

– Chị biết không, Ludmila, khi người ta la hét, tức là người ta lo lắng. Mà nếu như lo lắng, thì tức là người ta đau khổ… Chẳng lẽ chị không để ý ư?

– Chuyện vớ vẩn! – Chị Ludmila nói, nhưng vẫn tiếp tục nghe.

– Khi người ta lo lắng thì có thể nói bất cứ cái gì! Đấy như mẹ đôi khi nói: “Mày đi đâu cho khuất mắt tao đi!”. Đấy là mẹ nói em. Nhưng chẳng lẽ mẹ lại muốn em biến mất đi thật sao?

– Thế thôi à? – Chị tôi hỏi.

“Thế thôi à?” – Cô giáo dạy toán của chúng tôi cũng hỏi thế khi bọn học trò lên bảng nói linh tinh. Nhưng không cho điểm Hai ngay tức khắc, mà cau mày chờ đợi: Biết đâu vẫn còn có thể nghe được cái gì đó thông minh hơn chăng?

Và Ludmila cũng chờ đợi.

– Một khi anh ấy la hét, tức là anh ấy lo lắng… Mà nếu anh ấy lo lắng, tức là anh ấy đau khổ. Mà nếu như đau khổ…

– Chị đã nghe câu đó rồi!

Cô giáo dạy toán của chúng tôi cũng nói vậy: “Tôi đã nghe câu đó rồi!”. Và sau đó lập tức cho điểm Hai.

– Câu đó chị đã nghe rồi! – Chị tôi nhắc lại dứt khoát.

Rõ rồi: cho điểm Hai.

Chị ấy nghe tôi như nghe một học sinh lớp Sáu đi thi vào đại học.

– Em chẳng hiểu gì hết, – Ludmila nói – và em không thể hiểu đâu!

Chứ còn gì nữa: Tôi là trẻ con mà! Tại sao chị ấy không nói thêm như thế! Quên mất, đơn giản là chị ấy quên mất.

Ludmila ra ngoài hành lang để treo áo khoác. Còn tôi lại chúi đầu vào cuốn sách, nhưng toàn nghĩ về chuyện khác. “Mình phải giúp chị ấy!” – Tôi đã quyết định như thế.

6

Tôi đã kể rằng nếu như chị tôi kiểm điểm tôi, nghĩa là làm tôi mất vui, thì hai hay ba ngày sau nhất định sẽ xin lỗi. Chị ấy không thừa nhận điều đó, tất nhiên rồi, nhưng vẫn là xin lỗi: Mua vé vào nhà hát, hay đưa tôi đến sân vận động, nơi chị ấy chơi tennis và bóng chuyền, hoặc là mang một món quà về nhà.

Trong những trường hợp như vậy, chị ấy không gọi nó là món quà, mà nói với tôi đại loại như thế này:

– Đã đến lúc em phải chơi thể thao rồi đấy. Trước tiên phải xem người khác chơi thế nào đã. Hôm nay đi với chị đến sân vận động.

Hay là thế này:

– Em không có vẻ thích thú với môn toán lắm. Thế thì em định sẽ làm nghề gì trong tương lai? Chẳng lẽ lại có thể không nghĩ về điều đó sao? Hãy thử sức mình trong lĩnh vực nghệ thuật xem sao. Đầu tiên thử chụp ảnh xem sao. Chị mua cho cái máy ảnh đấy…

Chị nói với giọng rất nghiêm khắc, cứ như không phải đang làm hòa, mà là đang dạy dỗ tôi. Nhưng món quà vẫn là món quà.

Tôi cũng làm chị tôi mất vui. Thậm chí còn tệ hơn: Tôi đã làm chị phải đau khổ! Chị càng tỏ ra dũng cảm (ví dụ chị mặc chiếc váy mà trước kia tôi thậm chí chưa từng trông thấy), tôi càng thấy rõ là chị bây giờ chẳng tâm trí nào nghĩ đến váy áo.

Vào cái hôm tôi tình cờ nghe được câu chuyện của chị với mẹ, đến tối trước khi đi ngủ, tôi đã không kìm được và thú nhận:

– Ludmila, đó là em nói với Ivan là chị có con trai lần kết hôn đầu tiên đấy. Nói qua điện thoại… Anh ấy gọi điện thoại và hỏi: “Ai đang nói đầu dây đấy?”. Tự nhiên cái gì xui em không biết… em trả lời: “Đây là con trai”. Anh ấy hỏi: “Con trai nào?”, còn em bảo: “Của cuộc hôn nhân đầu tiên!...” Em đùa ấy mà, chị hiểu không?

Tôi nói vậy và hoảng sợ: “Chẳng lẽ chị ấy lại nghĩ là mình hoàn toàn không đùa, mà là nói nghiêm chỉnh? Vì chị ấy đã yêu cầu… ở nhà hát…”

Nhưng chị tôi có lẽ đã không nghĩ thế. Và thậm chí không nổi giận. Chị ấy không nổi giận!...

– Chuyện không phải ở đó, chuyện là ở phản ứng của anh ấy… Vả lại, em không hiểu đâu!

– Nhưng nếu như người ta la hét, tức là anh ấy lo lắng, mà nếu như lo lắng…

– Chị đã nghe câu đó rồi!

Tôi không đưa thêm được lời khuyên nào nữa.

Tôi hiểu rõ mọi chuyện, nhưng theo chị Ludmila, tôi không cần phải hiểu rõ. Tôi không có quyền! Và không thể giúp chị một cách công khai. “Tại sao vậy?”, tôi phát cáu, “Tại sao?”.

Tôi phải hành động bí mật không cho mẹ và chị Ludmila biết. Bố không biết chuyện gì: Bố bị hai trăm hai mươi trên một trăm…

Và thế là tôi bắt đầu sửa chữa tình hình.

Tôi biết số điện thoại cơ quan của Ludmila, và khi không ai ở nhà, tôi gọi điện.

– Có thể gặp Ivan không ạ?

– Ivan nào? – Một giọng con gái vừa cười vừa trả lời.

– Em không biết…

– Thế họ là gì?

Tôi im lặng.

Điều này hoàn toàn làm cô gái vui thích:

– Có đứa bé nào đó, – cô ta giải thích cho đồng nghiệp – chú bé hay cô bé nào đó…

Lại là đứa bé! Và chẳng lẽ qua giọng nói không phân biệt được tôi là con trai hay con gái sao?

– Chị đề nghị em lựa chọn nhé! – Giọng nói vui vẻ nói với tôi – Ivan Petrovich, Ivan Sergeevich và Ivan Ivanovich!...

Tôi chọn Ivan Ivanovich. Nhưng khi anh ta “Alô”, tôi lập tức gác máy. Lỡ không phải là anh ấy? Trong khi mình lại đi nói tên chị mình cho anh ta và bắt đầu xin lỗi!

Hơn nữa, có lẽ cơ quan có nhiều bộ phận khác nhau. Sao tôi lại nghĩ rằng Ludmila và Ivan làm việc trong cùng một phòng?

Phải làm gì bây giờ?

Hỏi chị Ludmila xem anh ta ấy họ gì chăng? Chị ấy sẽ không nói đâu, đó không phải là việc của tôi! Hỏi mẹ chăng? Mẹ tất nhiên sẽ trả lời thế này:

– Thậm chí là tốt rằng con lo lắng cho chị. Con thật tốt bụng. Nhưng trong trường hợp này không nên can thiệp vào.

Chỉ còn lại một cách giải quyết…

Vào hôm chị Ludmila được nghỉ bù và đi chơi tennis, tôi đến cơ quan chị. Không hoàn toàn là “cơ quan”, mà là ngôi nhà nơi có văn phòng kiến trúc.

Tôi biết ngôi nhà đó, rất đẹp, toàn bằng kính, kim loại và chất dẻo. Rất hiếm những ngôi nhà như thế trong thành phố chúng tôi. Nhưng thật buồn cười nếu người bán đồ gỗ lại phải ngồi trên những đồ gỗ tồi tàn, còn những kiến trúc sư lại phải làm việc trong ngôi nhà xấu xí và cũ kỹ.

Tôi đi bộ, để trên đường đi có thể lấy đủ can đảm. Nhưng càng đi lâu tôi càng trở nên sợ hãi: “Làm thế nào để nhận ra anh ấy? Ivan ấy… Mình sẽ nói gì với anh ấy đây, một người không quen biết?”

Muốn làm cái gì đó dũng cảm thì phải làm ngay, không cần suy nghĩ mà quyết định ngay. Và lẽ ra tôi nên đi đến đó bằng ô-tô điện hay tàu điện. Đi bộ tôi có quá nhiều thời gian để nghi ngại và nghĩ ngợi đủ thứ.

Cuối cùng tôi cũng tới nơi…

Tôi biết là ngày làm việc kết thúc vào năm giờ rưỡi. Các kiến trúc sư bắt đầu ùa ra cửa, cũng như chúng tôi ùa ra khỏi trường sau giờ học. Chỉ từ tốn và ít ồn ã hơn một chút…

Những cánh cửa ra vào làm bằng gỗ không sơn với những hoa văn không hiểu sao lại làm tôi nhớ đến những giọt nước đọng lại trên những gốc cây. Những cánh cửa đó chị tôi mở ra ngày hai lần. Không, phải bốn lần chứ: Chị ấy còn đi ăn trưa bên nhà ăn nữa. Tôi thích thú ngắm nhìn những cánh cửa và cái cầu thang…

Đầu tiên những cô gái ùa ra. Ở trường tôi bọn con trai chạy ra đầu tiên. Các cô gái mặc những chiếc váy in hoa sặc sỡ, đi giày cao và xách những cái túi hợp mốt. Vài người cầm các cuộn giấy trên tay. Tất cả đều trông rất đẹp. Điều này làm tôi đau khổ.

Nhưng không ai trong số họ có thân hình thể thao như chị Ludmila! Cũng không ai có khuôn mặt thông minh, như mẹ nói, và trang trọng như chị ấy. Chỉ có điều đàn ông có thích những khuôn mặt trang trọng hay không? Điều này tôi không biết.

Chị tôi làm việc ở văn phòng chưa đến một năm: Trước đó chị ấy làm nghiên cứu sinh. Ở đây chị chưa có những bạn thân có thể đến chơi nhà chúng tôi. Vì thế có thể yên tâm hơn, không ai có thể hét lên: “Lyonya, em làm gì ở đây vậy?...”

Sau đó xuất hiện cánh đàn ông.

Làm sao để có thể nhận ra Ivan đây? Trên đường đi tôi đã nghĩ ra được một cách… Có lẽ cách đó có vẻ buồn cười và ngu ngốc, nhưng khi cánh đàn ông vừa bước ra, tôi kêu lên, mắt ngước lên trời như gọi bồ câu hay chim sẻ:

– Ivan! Ivan! Ivan!

Không, thế không được: tôi gọi chó hay sao vậy?

– I… van…

Tôi phát âm tên đó chậm rãi và kéo dài giọng, như đang chuẩn bị gọi thêm tên bố.

– Anh gọi tôi à? – Một người đàn ông trỏ vào ngực mình. Ông ta gọi tôi bằng “anh”, có lẽ do bất ngờ.

Không, người này quá già và hói đầu. Tôi lắc đầu: không phải bác!

Và lại ngó lên trời hét toáng lên:

– I… va… an…

– Cậu gọi tôi ư?

Nếu như Ludmila của chúng tôi thích người này, tôi sẽ kiên quyết phản đối: Anh ta cao chỉ đến vai chị tôi. Không thể kéo cao hơn được!

– Không, không phải anh…

 Và lại:

– I… va... an…

– Có ai đó trùng tên cậu đấy! – Một người nào đó nói với một người khác trong đám đàn ông.

Một người trong số họ quay lại nhìn tôi.

– Iva… an…! – Tôi lại hét lên, có lẽ do sợ hãi.

Khi đó anh ta tiến lại gần tôi.

– Cậu thấy đấy… – Anh ta cất lời khi chưa đến chỗ tôi.

Tôi giật mình: “Cậu thấy đấy…” – Chú Lyonya ở tầng dưới thường mở đầu bằng câu đó. Nhưng chú Lyonya nói “cậu thấy đấy” không tự tin lắm, kéo dài các âm cứ như đang suy luận ra lời, còn người này nói với vẻ chế giễu.

Trong khi anh ta tiến lại gần, tôi đã kịp nghĩ: “Có lẽ không thấp hơn chị Ludmila… Một người đàn ông tầm thước, có thể bằng một phụ nữ cao!”

– Cậu thấy đấy, – anh ta nhắc lại vẫn với giọng chế giễu – tớ có một yêu cầu lớn với cậu: gọi bạn cậu đơn giản là Vanya[12] thôi. Để khỏi bị nhầm lẫn.

Anh ta là người đầu tiên trong số ba Ivan hiểu rằng không thể có người không quen nào, hơn nữa lại là thằng bé con, lại gọi anh ta được. Anh ta không chỉ vào mình và hỏi: “Cậu gọi tôi à?...”

“Một Ivan đích thực!” – Tôi nghĩ – “Tóc màu hạt dẻ, mắt sáng… Cha mẹ khi đặt tên đã không sai lầm. Tất nhiên rồi: Ngay cả trong truyện cổ tích, Ivan, cho dù là Ivan ngốc nghếch, vẫn hoàn toàn không phải là thằng ngốc, mà rất thông minh và đẹp trai. Hừ, làm sao mà bố mẹ lại đặt tên Ivan cho cái ông hói đầu đó? Hay là cái anh thấp tịt đó? Mặc dù khi đặt tên cho một người, khó có thể xác định chính xác người ấy sẽ hói đầu hay không”.

– Thế nào, thỏa thuận rồi nhé? – Anh ta hỏi – Chừng nào mà Ivan của cậu còn chưa làm việc ở đây…

– Làm việc ở đây! – Bất ngờ với cả chính bản thân, tôi ngắt lời anh ta.

– Nào, nào, người anh em. Tình trạng bế tắc rồi đây. Và cậu sẽ thường xuyên gọi cậu ta chứ?

– Cháu còn có người nữa làm việc ở đây…

– Cũng là Ivan à?

– Ludmila…

Tôi cố ý nói tên chị gái để nhìn xem nó tác động đến anh ta như thế nào.

Anh ta không rùng mình, không tái mặt và không ôm lấy ngực, như các nhân vật trong các vở kịch hay trong các tiểu thuyết thường làm khi nghe đến tên người yêu. Chỉ đơn giản ánh nhìn giễu cợt của anh ta biến mất, lập tức biến đâu mất. Và tôi đoán: Đây chính là anh ấy!

Anh ta nhìn tôi hoàn toàn nghiêm túc và thậm chí còn hơn nghi ngờ, cứ như tôi có thể đánh lừa hay trêu anh ta.

– Ludmila nào?

Tôi nói họ của nhà mình.

– Này, em trai…

– Vâng chính thế: Em trai! Cháu là em trai chị ấy… Thậm chí mặt trông còn hơi giống chị ấy. Người ta nói vậy đấy… Chú nhìn xem!

Tôi quên mất là không chỉ có thể giống chị gái, mà còn có thể giống mẹ. Để cho anh ấy không kịp nghĩ ra điều đó, tôi vội thuyết phục:

– Vâng, cháu là em trai! Đó là cháu nói chuyện với chú hôm trước và đã nói đùa… Chị Ludmila không có con! Chị ấy cũng chưa kết hôn lần nào… Người ta cầu hôn chị ấy cả ngàn lần, nhưng chị ấy không muốn!

– Cả ngàn lần?

– Vâng, cả chục lần… Bản thân chị ấy không muốn lấy chồng. Và bây giờ cũng không muốn. Là cháu nghĩ thế… Cháu chỉ đùa thôi mà.

Anh ấy tin tôi, bởi vì anh quay lại nói với các bạn:

– Các cậu đừng chờ tớ.

Anh ấy không lên giọng, nhưng họ vẫn nghe thấy, bởi vì giọng anh rất to và rõ ràng. “Hoàn toàn phù hợp với nhà mình!” – Tôi cả quyết.

– Các cậu đi đi! – Anh vẫy tay với các đồng nghiệp.

– Thế nào, tìm được cậu con rơi hả? – Ai đó trong số họ hỏi.

– Đấy, chú thấy chưa! – Tôi vui mừng – Cả họ cũng đùa: Gọi cháu là con trai chú đấy. Nhưng ai có thể nghe vậy mà nghĩ đó là sự thật. Như chú đã nghĩ…

– Vậy cậu chính là Lenka phải không?

– Chị ấy kể cho chú nghe rồi ư?

– Cô ấy nói rằng có một cậu em trai. Còn cậu, hóa ra đã hoàn toàn là một chàng trai trưởng thành rồi!

Từ phút đó tôi đã yêu mến anh.

– Tại sao chú không lần nào đến nhà cháu? Đơn giản là đến thăm thôi…

– Cô ấy không mời… Ta đi thôi và cùng trao đổi về việc này.

Anh quàng tay qua vai tôi. Thế thật dễ chịu. Và tôi đi cùng anh trên đường phố, thong thả, như những người bạn.

Đầu tiên anh im lặng. Tôi quên hết mọi thứ trên đời: Chúng tôi đi với nhau như những người bạn!

Sau đó tôi quay nhìn anh và nghĩ rằng anh sẽ không bao giờ đeo tạp dề bước ra cầu thang như chú Lyonya, người mà tôi không hiểu sao cứ đem ra so sánh. Anh mặc bộ quần áo đúng mốt và rất đẹp, áo sơ-mi trắng muốt, đến nỗi khuôn mặt trông như rám nắng, mặc dù bây giờ mới đang là mùa xuân. Hay có lẽ đúng là anh ấy đã kịp đi phơi nắng?

– Tớ với Ludmila ở văn phòng hầu như không để ý đến nhau: Cô ấy ở tầng hai, còn tớ trên tầng bốn. Bọn tớ quen nhau ở sân tennis, – anh nói – vậy mà một tuần rưỡi nay tớ gác vợt…

“Anh ấy gác vợt, còn chị Ludmila lại ra sân thường xuyên hơn”, – tôi nghĩ – “nghĩa là anh ấy có thể không gặp chị ấy, còn chị ấy cũng không thể gặp anh ấy?”

– Chị Ludmila cũng không đi đánh tennis, – tôi

nói – chị ấy đi nhà hát… Đi xem phim! Hầu như tối nào cũng đi…

– Đấy cậu thấy đấy! Tớ biết thế mà. Hầu như tối nào cũng đi ư?

Anh ấy lo lắng rồi!

– À, ít nhất là cách một ngày đi một lần.

– Mọi chuyện là ở đó! Không phải là ở chỗ cậu đùa, còn tớ thì bày chuyện ra… Vấn đề là cô ấy thậm chí không thèm giải thích cho tớ…

– Chị ấy có ý thức về lẽ phải! – Tôi nói – Hơn nữa… chị ấy phải có lòng kiêu hãnh chứ?

– Nào nào, người anh em, cậu làm tớ ngạc nhiên đấy! Chẳng lẽ có thể tính toán như thế? Lẽ ra phải đến và giải thích: Thế đấy, thế đấy, em trai em nó đùa. Còn đây thậm chí một từ cũng không nói… Lại bình thản đi xem phim!

“Chị Ludmila cho rằng anh ấy không có quyền bực tức và la hét”, – tôi suy nghĩ – “anh ấy thì cho rằng chị ấy nhất định phải giải thích cho anh ấy tất cả… Tại sao người lớn lại cứ quan trọng hóa những chuyện nhỏ nhặt thế nhỉ? Làm phức tạp mọi chuyện? Họ nghĩ ngợi quá nhiều – nên vì sao mà bất hạnh. Đôi khi cũng phải hành động không cần suy nghĩ, đơn giản là mình muốn thế! Mình chẳng hạn, không thể giận nhau với bạn nhiều hơn một hay hai ngày… Còn người lớn thì làm mọi chuyện phức tạp lên! Đôi khi mình có thể giúp họ được. Nhưng họ lại không tin rằng mình có thể! Và mình thì không thể! Mặc dù Ivan có vẻ như tin…”

– Nghe này, bản thân cậu đã bao giờ yêu chưa?

Bản thân tôi yêu chưa ư?... Nghĩa là anh ấy yêu Ludmila!

Tôi mỉm cười, mặc dù hoàn toàn không muốn cười.

– Trông bộ dạng đẹp đẽ của cậu anh biết cậu đã kịp yêu rồi!

– Cháu ư? Chưa, chưa đâu…

– Thế nào, người anh em! Chẳng lẽ chưa một lần nào ư?

– Cháu không nhớ chính xác… Nhưng hình như là chưa…

– Cố nhớ đi! Không thể thế được!...

– Nghĩa là có lần cháu cũng có một tình cảm nào đó… Nhưng sau đó nó qua đi.

– Ừ, tất nhiên rồi.

Tại sao lại tất nhiên rồi? Có thể, cả ở anh ấy tình cảm cũng luôn qua đi như thế?

Khi tôi nói tôi chưa yêu bao giờ, đó là tôi nói dối Ivan. Bởi vì tôi không quen nghe người lớn hỏi những câu như vậy. Còn thực tế bọn con trai chúng tôi hầu như đứa nào cũng phải lòng ai đó. Một thằng bạn của tôi thậm chí còn bị ở lại lớp vì yêu đương. Hoàn toàn không làm gì được: không viết được chính tả, không làm được bài kiểm tra toán. Chẳng lẽ một người lớn bình thường có thể tin được điều đó? Còn Ivan thì có thể tin… Tôi cảm thấy điều đó. Nhưng dù gì cũng không thể trả lời thật với anh ấy được.

– Còn tớ, cậu biết tớ yêu thực sự lần đầu ở đâu không? – Ivan bỗng hỏi.

– Yêu thực sự ư? Chắc là ở trong văn phòng kiến trúc này chăng?

– Cậu biết ở đâu không?

– Không, cháu không biết…

– Ở nhà trẻ! Bọn tớ đi ra ngoại ô vào mùa hè. Và ở đó có một cô bé bị ốm. Cô ấy tên là Nora. Thậm chí tên cô ấy tớ vẫn nhớ! Cái tên lạ dễ nhớ lâu. Cô ấy lên sáu. Mọi người đều phải lòng cô ấy. Phải, tất nhiên là trong số những người biết yêu lúc lên sáu! Cô ấy bị ốm, và tớ mang vào phòng cách ly cho cô ấy bó quả dại. May mắn làm sao là cô ấy đã khinh tớ!

– Tại sao vậy?

– Hóa ra tớ mang cho cô ấy toàn quả độc. Quả dại mà! Chúng rất đẹp. Vẻ bề ngoài trông rất thích! Suốt dọc đường tớ mơ ước nói được câu gì đó thông minh.

– Vẻ bề ngoài không phải lúc nào cũng phù hợp với bên trong. – Tôi nói.

– Cô ấy hiểu điều đó trước cậu, chỉ khi mới sáu tuổi. Và quẳng luôn món quà của tớ. Nếu không cô ấy sẽ không bao giờ khỏe lại! Một cô bé thông minh… Nhưng dù sao tớ cũng hết yêu cô ấy. Hồi đó mọi chuyện thật đơn giản.

“Nghĩa là bây giờ thì đã không đơn giản!” – Tôi vui mừng cả quyết. Và nói:

– Đó không thể gọi là tình yêu nghiêm túc được. Phải, đó là sự ham thích nhất thời… Chuyện đấy cháu cũng đã gặp khối lần!

– Vậy thì cậu phải hiểu tớ! Và giúp tớ!...

Tôi từng đọc trong sách, rằng trẻ con vào thời kỳ chiến tranh thường giúp đỡ người lớn. Đôi khi thậm chí chúng cứu họ thoát chết! Còn vào thời bình, những người lớn hầu như chẳng bao giờ nhờ trẻ con giúp đỡ một cách nghiêm túc cả. Nhờ chạy đi mua cái này, đi lấy cái kia thì có, còn những chuyện quan trọng liên quan đến số phận của họ thì không bao giờ nhờ. Nhưng Ivan thì đã nhờ… Và tôi sẵn sàng làm cho anh ấy bất cứ điều gì!

– Chẳng lẽ chú bây giờ… cũng là ham thích nhất thời?

– Còn cô ấy?

Trước đây tôi rất muốn nói với anh là Ludmila hoàn toàn bình thản, hoàn toàn không đau khổ. Nhưng bây giờ tôi không thể nói dối và tôi nói thật:

– Chị ấy cũng rất đau khổ.

Anh ấy thậm chí dừng hẳn bước.

– Thế thì logic ở đâu cơ chứ? – Dường như anh nổi cáu, nhưng giọng nói lại vui mừng – Cái logic đơn giản nhất nằm ở đâu cơ chứ? Không thèm nói gì cả… Không giải thích!

Thường khi tôi làm hòa với đứa bạn, thì bước đầu bao giờ cũng đề nghị nó một điều gì đó thú vị. Tôi lại gần nó, làm như chưa xảy ra chuyện gì và nói: “Bọn mình đi trượt băng đi!” hay “Chơi nhảy cừu đi!”.

– Thì chú chỉ cần đến chỗ chị ấy và nói: “Ta đi xem phim đi!” hay “Đi đánh tennis đi?”.

– Tớ đã đề nghị rồi.

– Còn chị ấy?

– Không hưởng ứng.

Sao lại cứ phải rắc rối như thế cơ chứ?!

– Cô ấy rất đau khổ phải không? – Anh hỏi khẽ.

– Thế chú nghĩ là không à?...

– Ngừng cái chú ấy đi! – Anh kêu lên như vui mừng – Gọi là anh thôi! Tớ hoàn toàn bình đẳng với cậu mà[13].

Bình đẳng… Đó là cái mà tôi luôn thiếu!

Thường những người lớn nói với tôi: “Nào hãy nói chuyện như đàn ông với đàn ông!” hay là “Ta cùng nói chuyện như bạn bè nào!”. Chính cái chữ như ấy nhấn mạnh rằng trên thực tế tôi chưa phải là đàn ông và chúng tôi chưa phải là bạn bè. Chẳng lẽ lại có thể bình đẳng chỉ trong một thời gian nhất định nào đó thôi sao? Chẳng lẽ chỉ có thể là bạn bè trong một câu chuyện thôi sao?

Ivan đề nghị sự bình đẳng mãi mãi. Tôi cảm tưởng là như thế.

Tôi những muốn ngay lập tức cảm ơn Ivan. Và tôi kể cho anh về kế hoạch mà tôi đã nghĩ ra từ lúc ở nhà trước khi gặp anh:

– Ta làm thế này!... Cháu sẽ nói là cháu mời bạn đến nhà. Một người bạn mới… Hoàn toàn mới! Tất cả mọi người sẽ ở nhà: Họ thích nghiên cứu những người bạn mới của cháu. Còn chú thì đến nhà cháu.

– Tớ ư?

– Vâng, phải! Sau đó cháu sẽ giải thích tất cả: Cháu tìm thấy chú và đã mời chú. Ở nhà chị Ludmila không thể lờ đi và không trả lời. Chị ấy rất hiếu khách. Cháu sẽ nhận trách nhiệm về mình hết. Một khi vì cháu mà xảy ra sự việc này!

Tôi sợ rằng anh sẽ nói giống như mẹ: “Thật là tốt rằng cậu đã quan tâm đến tớ. Thật là tử tế! Nhưng trong trường hợp này kế hoạch của cậu không thích hợp…”

Anh ấy không nói gì tương tự như thế cả. Chỉ ôm lấy vai tôi mạnh hơn, và chúng tôi lại bước đi.

– Tớ vẫn luôn nói là không có tình trạng bế tắc mà lại! – Ivan thốt lên.

– Còn từ giờ đến hôm đó không nên nói gì với Ludmila! – Tôi nói – Chị ấy có thể sẽ lại không trả lời đâu. Sẽ lờ đi, thế thôi! Hoàn toàn có thể… Chị ấy từ khi ở nhà trẻ đã được ái mộ rồi. Cũng như Nora của chú ấy… Mẹ kể cho cháu nghe vậy. Bởi vậy nên chị ấy rất kiêu hãnh!

– Còn tớ sẽ không nói một lời nào về cậu, không tiết lộ đâu! – Anh ấy ba hoa như thằng bé con – Cô ấy sẽ không biết là ai đã nói dối tớ về cậu con trai và hai ông chồng.

– Cháu đã tự thú nhận rồi…

– Nghĩa là cô ấy đã biết chuyện gì xảy ra rồi ư? Thế mà vẫn không đến! Không thèm giải thích? Và không muốn làm hòa? Hừ, thế thì quá đáng lắm rồi! Hừ, anh bạn, cậu biết không, đó là…

– Chị ấy không làm hòa trước đâu! Bởi vì chị ấy được nhiều người thích lắm. Ví dụ như chú Lyonya ở dưới nhà cháu. Chú ấy là bác sĩ rất nổi tiếng: mọi bệnh tật đều biết chữa. Rồi cách đây không lâu cháu đi với chị ấy đến nhà hát, mọi người xung quanh đều nhìn chị ấy. Còn ngoái lại nhìn nữa…

– Chính tớ cũng nhận thấy rồi. – Ivan buồn rầu nói, rồi thêm. – Cô ấy có lẽ đang ở nhà chứ? Cậu sắp gặp cô ấy chứ?

Anh ấy ghen với tôi! Và tôi hiểu anh… Trong lần yêu cuối vừa rồi, tôi đã rất ghen với thằng em của cô bé tôi thích. Nó chỉ mới bảy tám tuổi, thế mà tôi thậm chí phải nịnh nọt nó. Và rất ghen tị với nó: Nó có thể gặp cô ấy hàng ngày, từ sáng đến tối, cùng cô ấy ăn trưa, ăn tối. Và cùng đi nhà nghỉ, còn tôi đến hè là phải xa cô ấy. “Nó luôn được biết về cô ấy – sau mười năm, sau hai mươi năm… cho dù cô ấy có đi đâu chăng nữa!” – Tôi đã nghĩ như thế. Tôi cũng không biết mình có sẽ nhanh chóng hết yêu cô không, nếu như có ai nói thế, tôi dứt khoát không tin đâu. Tôi, khi đã yêu, tôi luôn cảm thấy sẽ yêu đến khi chết, yêu suốt đời, yêu đến tận cùng.

– Nghĩa là ta thỏa thuận rồi nhé? Chú sẽ đến vì cháu mời chú mà!

– Không chú, mà là anh.

Tôi thường nghĩ rằng sự bất bình đẳng giữa chúng tôi với người lớn bắt đầu chính từ đây: Họ gọi chúng tôi là cháu, còn chúng tôi gọi họ là chú.

7

Bố mẹ và chị Ludmila, như tôi đã nói, rất thích tìm hiểu những người bạn mới của tôi. Nếu như họ không thích người bạn đó, họ nhất định làm tôi cảm thấy điều đó. Tất nhiên, mỗi người theo cách của mình, bởi vì mỗi người có một tính cách riêng.

Bố luôn cố gắng sao cho tôi cảm thấy dễ chịu về việc bố không thích bạn mới của tôi. Hay ít nhất tôi cũng không buồn.

– Con có những người bạn tuyệt vời, – ông sẽ nói – nhưng mở rộng quan hệ bạn bè quá cũng giống như pha rượu vào nước, nó sẽ không còn đậm đà nữa. Con có những người bạn tuyệt làm sao! Đáng kỳ vọng làm sao! Tất cả đều thích chơi với con… Chúng thích con, thằng quỷ sứ ạ!

– Thậm chí là tốt rằng con bỏ qua cho cậu ta những khuyết điểm, – mẹ sẽ nói về người bạn mới của tôi – nghĩa là con tốt bụng…

Như thế là tôi hiểu rằng người bạn có khuyết điểm. Còn Ludmila trong trường hợp như thế không cải biên bài hát như bố:

– Về bạn bè thì chị không tính theo số lượng, mà tính theo chất lượng. – Chị sẽ nói – Chị không biết những bạn khác của em tuyệt vời thế nào, nhưng cậu này thì không qua được kỳ kiểm tra chất lượng.

Và nếu như tôi vẫn cứ muốn chơi với người bạn đó, thì cả ba người sẽ tìm cách tách tôi ra khỏi nó bằng mọi thú vui trên đời: phim, kịch, các trận bóng đá.

Nói tóm lại là tôi biết, rằng vào buổi tối người bạn mới của tôi tới, cả ba người sẽ ở nhà.

– Chị mặc bộ đồ thể thao màu xanh đi! – Tôi yêu cầu chị Ludmila.

Chị ấy có bộ quần áo thể thao mới mà tôi rất thích.

– Để làm gì? – Chị tôi hỏi – Đi lại trong nhà mà mặc đồ thể thao à?

– Nó rất hợp với chị. Đẹp hơn nhiều so với mặc váy.

Chị Ludmila nhún vai.

– Chị biết không, em nói với người bạn đó rằng chị là vận động viên thể thao… chơi tennis và bóng chuyền. Em muốn bạn em tin.

– Thế nó cho rằng em là đứa nói dối à?

Nửa tiếng trước khi người bạn tôi xuất hiện, Ludmila bắt đầu tập thể dục, mặc dù bình thường chị ấy luôn tập vào buổi sáng. Không, chị ấy không nghĩ sẽ thực hiện yêu cầu ngu ngốc của tôi, nhưng, khi Ivan bấm chuông cửa nhà chúng tôi, chị ấy tình cờ đã mặc đúng bộ đồ thể thao màu xanh đó.

Tôi chạy ra mở cửa…

Khi Ivan bước vào, cả nhà đều chăm chú làm công việc của mình: Bố mắt lim dim nghe nhạc (hôm đó bố mua những cái đĩa hát to tướng ghi hết những vở nhạc kịch và giao hưởng), mẹ thì đang đan chiếc áo len cho tôi, còn Ludmila đưa bút và thước kẻ trên giá vẽ. Tóm lại, họ không có ý định thể hiện sự chú ý đặc biệt nào đối với người bạn của tôi.

Ivan lên tiếng:

– Xin chào!

Khi đó tất cả họ lập tức rời khỏi công việc. Mẹ và bố liếc nhìn nhau. Còn chị Ludmila không hề ngạc nhiên. Cứ như đã biết rằng Ivan sẽ phải đến… Chị ấy không bao giờ ngạc nhiên.

– Anh vào đi! – Chị nói. Sau đó quay sang bố, mẹ và cả tôi. – Cả nhà hãy làm quen đi, đây là Ivan.

– Lyonya đợi bạn của nó. Nó nghĩ anh là bạn nó, nên mới chạy vội ra thế! – Chị giải thích cho Ivan.

Ivan bối rối. Và tôi quyết định giúp anh.

– Vào nhà đi, anh vào nhà đi! – Tôi nói to hơn bình thường – Chúng tôi đợi anh đấy!

Trước đó tôi không thể nào nói được từ anh, thế mà giờ bỗng nhiên nó lại buột ra khỏi lưỡi tôi.

– Các con quen nhau à? – Mẹ hỏi.

– Vâng, quen nhau. – Tôi đáp. Ludmila nghe thế cũng vẫn không ngạc nhiên. – Con tìm được anh Ivan và mời anh ấy đến…

– Một sáng kiến tuyệt vời! – Bố thốt lên. Bố không biết gì về vụ cãi cọ mà, và Ludmila buộc phải mỉm cười với Ivan:

– Tôi mừng là hai người đã làm quen với nhau.

Đáng ra chị ấy phải nói: “Em mừng vì anh đã tới!”

Bố tắt đài. Mẹ buông cái áo len tương lai của tôi và chạy sang phòng bên. Một phút sau bà quay lại, tóc chải gọn và thậm chí có chút son trên môi.

– Con với anh Ivan đã gặp và kết bạn với nhau! – Tôi giải thích với các thành viên trong gia đình – Đây chính là người bạn mới của con.

– Chính thế ạ.

Tôi nhận thấy trong tay anh là mấy bông cẩm chướng và hộp kẹo. Chính anh ấy vì hồi hộp mà quên mất chúng. Tôi quyết định đỡ gánh nặng cho anh:

– Đưa tất cả cho em nào!

– Em tin đó là dành cho em à? – Chị Ludmila hỏi tôi.

– Không, cho chị! – Tôi nói chắc chắn.

– Nhưng có thể cho mẹ thì sao?

– Có lẽ cho cả hai. Ivan, cái này cho cả hai chứ? Anh nói đi, đừng xấu hổ!

Tôi cố làm anh phấn chấn lên: Anh ấy là khách của tôi mà.

Chị ấy không thể vẽ hay học bài như thường làm mỗi khi không bằng lòng. Nhưng suốt thời gian đó chị toàn nói với tôi: Chị không thích gặp mặt người chị đang giận.

– Thậm chí là tốt rằng anh xuất hiện bất ngờ thế này. – Mẹ nói – Chủ nhà chẳng chuẩn bị gì cả, xin mời dùng bữa tối đạm bạc thay cho sự thứ lỗi vậy.

– Phải, mời anh ngồi ăn với chúng tôi. – Bố mời.

– Anh ngồi xuống đi, Ivan – Tôi ủng hộ bố – Hãy tự nhiên như ở nhà nhé!

– Thế thì tôi cởi áo vét đã! – Ivan nói lớn, cứ như đã biết luật của nhà tôi.

Trong tủ bát của nhà tôi có hai bức tượng sứ. Bà ngoại đã đặt ở đó. Bà mất ba năm rồi. Chị Ludmila không thích những bức tượng đó, nhưng chỉ không đụng đến chúng: Chúng được xem là kỷ vật về mẹ của mẹ.

Thế mà vào tối đó chính mẹ bỗng nhiên lại cầm những bức tượng sứ mang sang phòng bên. Mẹ luôn nhìn lên tường và vào các đồ vật, tay cứ lau chùi gì đó. Khi mẹ căng thẳng, bà luôn cầm giẻ lau bàn ghế, tìm kiếm bụi nơi ở đó chẳng hề có. Mẹ chưa chuẩn bị để gặp gỡ người khách rất quan trọng đối với bà. Nhưng tôi không thể nói tất cả trước được. “Không phải việc của em! Em không hiểu được đâu!” – Ludmila sẽ nói thế với tôi.

Mọi người đều xúc động. Bố mấy lần bật đài, lần nào cũng hỏi:

– Không làm phiền chứ?

– Ấy chết, không đâu ạ! – Ivan đáp.

Khi đó bố tắt đài… Và cả chính Ivan nữa, tôi tin chắc rằng anh ấy cởi áo vét chỉ để lấy lại dũng cảm thôi.

Chị Ludmila giúp mẹ trong bếp. Khi họ bưng ra những đĩa phô-mai, trứng cá và rau trộn, chúng tôi, ba người đàn ông, đã ngồi sẵn ở bàn.

Ludmila cầm lấy áo vét của Ivan, phủi phủi tay áo rồi treo vào một cái ghế trống.

Từ lúc đó tất cả đều trở nên thoải mái.

Bố lấy chiếc bình bên trong có lớp váng màu vàng bơi lềnh bềnh.

Tôi bắt gặp ánh nhìn của mẹ. “Tôi hy vọng ông sẽ không uống”. – Mẹ nói bằng mắt. Còn bố lại trả lời to:

– Bác sĩ cho phép trong những trường hợp đặc biệt…

– Nhưng hôm nay không có gì đặc biệt cả. – Chị Ludmila nói.

Ivan cầm cái bình rót vào cốc của tất cả mọi người trừ bố. Tôi cũng được rót… Nhưng tôi sợ rằng Ludmila sẽ nói câu gì đó làm hỏng tất cả, nên không uống.

– Vì hòa bình và tình hữu nghị! – Ivan nói.

– Giữa các dân tộc ư? – Ludmila hỏi.

– Trong đó có cả giữa các dân tộc.

Ludmila mỉm cười và uống. Tôi và Ivan liếc nhìn nhau.

Để cái cốc đầy của tôi không vướng mắt mọi người, Ivan bí mật uống cạn nó.

Chúng tôi còn ngồi rất lâu. Bố lại bật những cái đĩa hát to tướng lên. Còn Ivan kiên nhẫn nghe chúng. Có thể anh ấy thậm chí cảm thấy thích thú. Sau đó Ludmila thay quần áo và đi tiễn anh.

Lúc họ đứng cạnh cửa ra hành lang, tôi vui mừng tự nhủ: “Dù sao anh ấy cũng cao hơn chị ấy một chút. Còn phải tính đến giày cao gót của chị ấy nữa chứ!”

– Ivan và Ludmila! – Bố bỗng nói.

“Ivan và Ludmila… Ruslan và Ludmila… suốt tối bố không hề trích dẫn bài hát”. – Tôi nghĩ – “Không một lần nào! Và không lần nào tự hào gọi mình là thằng quỷ sứ. Tại sao vậy? Có lẽ xấu hổ với Ivan. Coi trọng ý kiến của anh ấy chăng?... Nghĩa là bố thích Ivan?”

Nhưng người lớn vốn không vội nói ra lời điều họ nghĩ về nhau. Và luôn sợ khen nhau. Chê bai thì không ngại, nhưng khi khen lại phải xem xét, quan sát rất lâu mới khen. Thậm chí cả khi điều đó đã rõ ràng ngay từ đầu!

– Thật là tốt rằng con đã bày ra vở kịch này. – Mẹ vừa bưng bát đĩa vào bếp vừa nói.

– Và bày trò mới hay làm sao! – Bố thốt lên – Thật thông minh, thằng quỷ sứ! Thật sáng tạo!

Bố mẹ lại nói về tôi rồi!

8

Hai tháng rưỡi trôi qua.

Ivan bây giờ thường xuyên đến nhà chúng tôi chơi. Và nhà chúng tôi như vui hơn. Trên cửa sổ mẹ treo những tấm rèm còn mới tinh nhiều năm nay xếp trong tủ. Trên bàn bây giờ luôn là tấm khăn sặc sỡ mà trước kia mẹ chỉ trải vào những ngày lễ.

Vào các buổi tối, mẹ cho chúng tôi ăn ngon hơn: Ivan thỉnh thoảng ăn tối cùng chúng tôi.

Một lần chú Lyonya ở tầng dưới chặn tôi lại trên cầu thang và hỏi:

– Đó là họ hàng nhà cậu à? Cái anh... da rám nắng ấy…

– Vâng, – tôi trả lời – họ hàng… cháu của mẹ.

– Tôi cũng nghĩ thế: Cậu gọi anh ta bằng anh.

– Chú thấy sao, có dễ thương không?

– Cậu thấy đấy, từ xa khó có thể xác định được. Nhưng gây ấn tượng tốt.

– Anh ấy là kiến trúc sư. Rất có tài!

– Trong nhà cậu đó là nghề gia truyền rồi! Vả lại, đó cũng là nghề của thế kỷ: Người ta xây dựng, xây dựng… – Chú Lyonya nhét đầu gọng kính vào miệng, chú đang suy nghĩ. – Anh ấy với Ludmila là thế nào nhỉ? Anh em họ à?

– Vâng, họ thân nhau từ bé.

Chú ấy rất lâu không thể tra được chìa vào ổ khóa. Tôi cảm tưởng vì chú ấy vui sướng… Và chú nói lúc chia tay:

– Nếu như Ludmila muốn, tôi sẽ ghé khám cho bố cậu. Hoặc sẽ mời một chuyên gia tới khám. Nếu như cô ấy muốn…

Tôi chưa kịp khoe ở dưới sân là chị gái sắp lấy chồng! May quá!... Tại sao phải làm chú Lyonya buồn cơ chứ?

Tôi nói với Ivan:

– Ngay dưới nhà em có một bác sĩ. Em hình như đã nói rồi… Rất yêu chị Ludmila.

– Lâu chưa?

– Từ hồi còn nhỏ! Em giải thích rằng anh là anh họ. Để chú ấy không buồn… Anh hiểu không? Vậy nên cứ để như thế nhé.

– Cậu thật tốt bụng, người anh em ạ! – Ivan mỉm cười.

Thay cho từ thằng quỷ sứ, anh gọi tôi là người anh em. Nghe thích hơn.

Ở nhà tôi thậm chí không ai nhắc đến đám cưới. Bố và mẹ sợ hỏi chị Ludmila. Nhưng lúc nào họ cũng nghĩ đến điều đó. Và tôi cũng nghĩ.

Mỗi khi chị gái về nhà, chúng tôi nhìn chị đầy thắc mắc.

– Chúng con chơi tennis, – chị thông báo – Ivan lại thua.

Hay là cái gì đó tương tự thế.

Tất nhiên, tôi có thể hỏi Ivan. Nhưng rồi điều chúng tôi mong mỏi đến sốt cả ruột đã đến.

Một hôm, vào buổi tối chị Ludmila nói:

– Con muốn sống gần nhà mình. Ở đâu đó quanh đây.

– Điều đó có quan trọng gì đâu con! – Bố chồm lên khỏi ghế.

Tôi và mẹ cũng nhổm cả lên. Sự mong đợi đã bật ra, và chúng tôi bắt đầu thuyết phục Ludmila, rằng giao thông trong thành phố chúng ta rất tốt, rằng bác sĩ khuyên bố và mẹ nên đi lại nhiều, và chị ở quận nào trong thành phố cũng không thành vấn đề. “Không đáng để chị ấy vì chuyện này mà lần lữa mãi”. – Tôi nghĩ. Nhưng chị nhắc lại một cách cương quyết đến nỗi tất cả chúng tôi phải im bặt:

– Không, con sẽ chỉ sống ở đâu ngay cạnh đây thôi. Điều này đã được quyết định rồi.

Ai quyết định cơ? Chị ấy? Hay là cả hai người? Không ai dám hỏi.

Ivan cách đây không lâu được phân một căn hộ trong một ngôi nhà mới xây. Ở đó rất xa, từ trung tâm đến đó đi mất bốn mươi phút bằng ô-tô điện. Một lần anh Ivan đã lôi tôi, theo cách anh ấy diễn đạt, đến nhà mình. Thực ra tôi không phản đối lắm, chỉ để cho phải phép nên nói:

– Có lẽ tốt hơn là đến nhà em chăng?

Lúc đó là ở ngoài sân vận động, nơi Ivan và Ludmila chơi tennis.

– Không, – Ivan đáp – em đã mở đường cho anh đến vào nhà em, thì anh cũng phải mở đường cho em đến nhà anh.

Chúng tôi đi bằng taxi. Lần đầu tiên trong đời, trong xe ô-tô con tôi không ngồi cạnh lái xe: Tôi thích ngồi ở ghế sau hơn, bên cạnh Ivan.

Ivan cũng tạm thời đang độc thân… Cũng như chú Lyonya. Nhưng bát đĩa của anh ấy nằm đúng chỗ để bát đĩa, còn sách thì nằm trong tủ sách.

Chúng tôi ngồi trên ban công ngắm nhìn cánh rừng và dòng sông.

Ivan bảo:

– Đấy, thế nào là căn hộ đủ mọi tiện nghi: Muốn tắm trong nhà tắm thì tắm mà muốn tắm ngoài sông thì tắm, muốn hít hơi ga trong nhà bếp thì hít mà muốn hưởng mùi hương bạch dương cũng tha hồ! Nhưng quan trọng nhất: không có điện thoại! Là một tiện ích to lớn vô cùng: có thể tiết kiệm thời gian. Ai mình không muốn nghe thì không phải nghe, ai mình muốn nói dăm ba câu – có thể gọi bằng máy tự động. Nó ở ngay dưới cửa sổ.

Buổi tối hôm đó anh ấy còn nhiều lần reo lên vui sướng:

– Khí hậu của nhà nghỉ! Đúng là khu nghỉ mát!...

“Ivan liệu có thích đi khỏi nơi đây không? Anh ấy lại sẽ nói: Logic ở đâu hả? Cái logic đơn giản nhất ở đâu hả? Ở đây có rừng và sông!”. Điều này làm tôi lo lắng.

“Sao chị mình lại nghĩ như vậy chứ?” – Tôi suy nghĩ – “Có lẽ bởi vì bố bị hai trăm hai mươi trên một trăm. Và mẹ lại nghe không tốt… Hay có thể chị ấy không muốn phải xa mình?”

– Cứ để anh Ivan đến ở với chúng ta! – Một lần tôi nói với nhà, cứ như tôi là ông chủ gia đình vậy. – Con sẽ ngủ trong bếp. Được không ạ… hoặc nếu muốn thì ở sảnh ngoài.

– Trong nhà của chúng ta, trong nhà của chúng ta! – Bố cải biên khúc aria trong Evgeny Onegin.

– Phải, trong ngôi nhà của chúng ta… – Chị Ludmila trầm tư nói – Ivan có căn hộ. Anh ấy sẵn sàng đổi và chuyển đến một căn hộ bất kỳ nào trong ngôi nhà của chúng ta.

Ngày hôm sau tôi thảo ra một thông báo:

“Cần đổi gấp một căn hộ trong ngôi nhà có đầy đủ mọi tiện nghi: ban công, buồng tắm, phòng tắm hơi, bếp ga, rừng, sông, khí hậu nhà nghỉ, điện thoại ngay dưới cửa sổ! Người có nhu cầu xin gọi bất cứ lúc nào…”, và viết số điện thoại của nhà tôi.

Nhưng chẳng ai có nhu cầu đổi cả, mặc dù bản thông báo tôi dán khắp các lối ra vào trong ngôi nhà lớn của chúng tôi. Không ai gọi điện thoại… Chỉ mỗi chú Lyonya giữ tôi lại ngoài sân và bảo:

– Ở đằng kia có cái thông báo. Và số điện thoại nhà cậu… Tôi nhớ số đó từ khi còn nhỏ. Tôi đọc và không hiểu là ai muốn đổi nhà vậy?

– Đó là anh họ. Anh ấy muốn sống cạnh gia đình cháu. Anh ấy yêu quý mẹ cháu… vì mẹ là người cô duy nhất của anh ấy mà.

– Hiểu rồi: Ai cũng muốn sống gần người thân mà.

Một lần Ivan yêu cầu tôi tiễn anh. Ngoài đường, anh quàng vai tôi giống như hôm đầu tiên chúng tôi làm quen nhau.

– Người anh em ạ, Ludmila lại gây khó khăn. Cậu có thể giúp đỡ được chăng? Anh bảo với cô ấy: “Hãy chuyển đến chỗ anh, rồi sau ta sẽ tìm chỗ nào đó ở ngõ xí nghiệp lắp máy số ba”. Nhưng cô ấy bảo: “Nếu chúng ta chuyển đến đó rồi thì sẽ không đổi nhà được nữa: hết chất kích thích!”. Logic ở đâu? Logic đơn giản ở đâu cơ chứ? Có thể cậu nghĩ ra cách gì đó chăng? Cũng như lần trước cậu nghĩ ra chuyện mời anh ấy…

Lần thứ hai anh ấy cần đến sự giúp đỡ của tôi!

– Được rồi, em sẽ nghĩ. – Tôi nói.

Nhưng tôi chưa kịp nghĩ. Ba hôm sau chị tôi báo cho chúng tôi:

– Công trình nghiên cứu được gia hạn. Con và Ivan sẽ đi công tác nửa năm.

– Cùng nhau à? – Mẹ hỏi lại.

– Cùng nhau, tất nhiên rồi! – Ludmila nói – Trong thời gian đó Lyonya dán thông báo khắp ngõ nhà mình, chắc sẽ tìm được chỗ nào đó!...

Chị ấy nói hăng hái, thậm chí rất vui vẻ, bởi vì mẹ bắt đầu dùng giẻ tìm kiếm bụi ở nơi mà không có hạt nào, còn màu đỏ thì lan ra trên cổ và mặt bố.

Bố không hát, mà gần như thì thầm giai điệu đặc biệt của mình:

– Luôn chuyển động, người chủ cối xay để cuộc đời mình luôn chuyển động!...

9

Tôi đã nói rằng tôi không nhớ mình bắt đầu biết nhớ khi nào. Nhưng từ khi tôi biết nhớ, không ai trong bốn người nhà tôi đi đâu xa lâu đến nửa năm trời.

Có biết bao tác phẩm âm nhạc viết về những người ra đi! Bố bây giờ trích dẫn những bài hát và khúc aria đó. Các nhạc sĩ không hiểu sao lại vui thích khi người ta đi xa nhà. Nhưng bố hát những bài hát vui vẻ đó bằng giọng chẳng vui tí nào.

Cả tôi cũng như không còn là mình nữa.

– Thậm chí là tốt rằng con đi xa, – mẹ nói với Ludmila – cuối cùng thì chúng ta cũng biết được Lyonya đối với con thế nào!

Để không buồn bã, tôi cố nhớ tất cả những lần Ludmila tỏ ra bất công với tôi, nhưng lại toàn nhớ ra những bộ phim và vở kịch mà chị đưa tôi đi xem. Tôi cố nhớ những người bạn tôi thích mà chị ấy thì không, nhưng lại nghĩ đến Ivan mà tôi sẽ chẳng bao giờ gặp được nếu như không có chị ấy.

Chúng tôi cũng đã quen với Ivan, anh luôn mang cho chúng tôi những trạng thái tinh thần tốt.

– Mọi người tiễn cháu và Ludmila lần đầu tiên mà cứ như người ta đưa tiễn lần cuối cùng vậy! – Ivan nói – Logic ở đâu vậy? Logic đơn giản nhất ở đâu hả? Phải vui mừng chứ, thế mà mọi người…?

– Vui vì cái gì cơ? – Tôi hỏi.

– Trước kia cả nhà chưa bao giờ nhận được thư của bọn anh, còn bây giờ sẽ được nhận! Đó là thứ nhất. Thứ hai là, từ trước đến giờ mọi người chưa bao giờ chờ đợi bọn anh trở về, bây giờ sẽ được chờ đợi. Và thứ ba là, bọn anh thực sự sẽ trở về với mọi người. Đó sẽ là lễ hội!

– Nhưng mà lâ… âu quá! – Tôi dài giọng.

– Lâu ư? Hãy nhớ thử chuyện gì xảy ra với em nửa năm trước đây xem. Chuyện gì đó… đáng nhớ ấy!

Tôi nghĩ đến lần tôi đánh Kostik cũng khoảng nửa năm trước.

– Nhớ ra chưa?

– Nhớ rồi ạ…

– Có thấy lâu không?

– Không… cứ như mới hôm qua.

– Hôm qua ư? Nghĩa là bọn anh sẽ trở về ngày mai! Mọi thứ đều được nhận thức bằng so sánh.

– Em hiểu rồi.

– Sáu tháng đó sẽ trôi qua rất nhanh như vậy. Em có làm chủ được những suy nghĩ của mình không?

– Có lẽ là làm chủ được.

– Vậy thì hãy chuyển chúng từ chuyện ra đi thành chuyện trở về. Chuyển được không?

– Em sẽ cố.

– Vậy đó! Không có tình huống bế tắc nào cả.

– Ôi anh em ơi, buồn đã đủ rồi! – Bố hát từ bản giao hưởng kỳ quặc của Beethoven, trong đó người ta hát. Và thêm – Người chủ cối xay tồi chính là kẻ chỉ thích sống ở nhà cả đời!...

Ivan lại đem cho chúng tôi trạng thái tinh thần tốt.

Trước chuyến đi của họ, tất cả chúng tôi, bố mẹ và tôi, nhờ có Ivan giúp đỡ đã chuyển những ý nghĩ của mình, chỉ nghĩ đến ngày họ trở về. Sẽ vui sướng làm sao khi nhận được bức điện: “Đón chúng con! Hôn cả nhà!”, và chạy ra ga!

Mẹ lại tổ chức một bữa tối… Ivan đến, mang theo cả va li, để sáng sớm hôm sau cùng Ludmila ra ga.

Hai chiếc va li nằm sát nhau bên cạnh tường: một cái to đùng, dây đai buộc vòng quanh và gần như oằn xuống, còn cái kia gọn gàng, không một vết sây sát và thậm chí còn thoảng mùi nước hoa (tôi cảm thấy được khi đặt nó vào cạnh tường).

Tôi cảm tưởng như ai đó đã lắp những bóng mới sáng hơn lên chiếc đèn chùm: làm những ly cốc, bát đĩa trên bàn lấp lánh. Tôi chưa trông thấy số bát đĩa đó trước kia. Gần đây, mẹ đã lấy từ tủ ra tất cả bát đĩa trước vốn chỉ để dành cho các ngày đặc biệt long trọng.

Ở giữa bàn là cái bình yêu thích của bố, trong đó lớp váng màu vàng bơi lềnh bềnh. Ivan đặt cạnh nó chai sâm-banh và chai cô-nhắc.

Mẹ gọi tôi ra một góc, sai chạy ra cửa hàng mua chai nước quả.

– Để bố uống, – mẹ thì thào – mẹ không muốn hôm nay bố uống thứ kia… Bố đang rất xúc động!

Khi tôi trở về với ba chai nước chanh, chú Lyonya gặp tôi trên cầu thang. Tôi có cảm giác như chú chỉ làm ra vẻ đi ra cầu thang, mở cửa rồi lại đóng cửa: Tôi rất hay gặp chú.

– Sinh nhật ai hả? – Chú Lyonya hỏi – Sáng thấy mẹ mang về mấy chai, bây giờ đến lượt cậu…

– Vâng, sinh nhật!

– Ai vậy?

“Nếu như nói là Ludmila hay ai đó trong nhà mình, chú ấy sẽ chạy đi mua quà”. – Tôi nghĩ.

– Ngày lễ hôm nay dành cho ai vậy? – Chú Lyonya hỏi lại.

– Cháu của mẹ. Anh ấy chỉ có một mình. Vậy nên nhà cháu mới tổ chức… cho anh ấy!

– Hiểu rồi. – Chú Lyonya nói.

Và như mọi khi, sau khi tôi trả lời, chú lại tra chìa khóa vào ổ.

Ở nhà mọi người chờ đợi tôi. Mẹ lau các chai nước chanh và đặt lên bàn.

– Nước của ông đây. – Mẹ khẽ nói với bố.

– Đi đâu rồi, lòng dũng mãnh xưa kia, ngươi đã chạy đâu? – Bố hát từ nhạc kịch Cô dâu của Sa hoàng. Và nói thêm bằng giọng bình thường như mọi người. – Nó đi đâu được! Đây, nó ở đây…

Bố cầm hai chiếc va li bên tường, nhấc chúng lên, trông như vận động viên cử tạ.

– Ivan và Ludmila. – Ông reo lên, tung tẩy hai chiếc va li.

– Còn có thuốc súng trong thùng! – Ivan hào hứng.

– Có đấy! – Bố đáp.

Hai chiếc va li rơi bịch xuống sàn… Bố lặng người, hai tay giơ cao.

– Sao vậy? – Mẹ hỏi khẽ.

Bố há miệng nhưng không thể trả lời. Ông mấp máy môi, trông như đang nhẩm lại bài hát hay khúc aria nào đó…

Ivan lại gần bố. Tôi không hiểu chuyện gì đã xảy ra, nhưng mấy phút sau bố đã nằm trên đi-văng. Ivan đã mang bố lên đó như thế nào nhỉ? Xốc lên vai hay bế trên tay như một đứa nhỏ? Tôi không nhìn thấy gì cả.

Bố cao hơn Ivan, vai rộng hơn, nặng hơn, và tôi không thể hiểu làm sao Ivan có thể lôi bố lên được. Nhanh chóng và cẩn thận như thế… Còn chúng tôi thì chết lặng, như bị tình trạng của bố đánh gục, thậm chí không thể giúp đỡ bố…

Sau đó cả ba chúng tôi, như theo cùng một hiệu lệnh, cùng bừng tỉnh bên đi-văng.

– Kim châm… – Bố thì thào – Kim… đâm vào đây… – Và bố đặt tay lên chỗ tim.

– Bố đừng động đậy! – Ludmila ra lệnh và chạy sang phòng bên cạnh.

Mẹ bắt đầu lau giẻ lên lưng ghế đi-văng, lặng lẽ, vô hồn.

– Chuyện này vẫn hay xảy ra. – Ivan thở nặng nhọc, nhưng mỉm cười. – Rồi sẽ qua thôi!

Anh nói một cách chắc chắn, làm như chuyện này đã xảy ra với anh không chỉ một lần.

– Phải làm gì bây giờ? – Mẹ hỏi.

Ludmila đi vào với cái lọ nhỏ và một miếng đường. Giọt nước màu vàng chảy khắp miếng đường. Bố cầm miếng đường cho vào miệng, để dưới lưỡi.

– Bây giờ con chạy gọi bác sĩ… – Tôi nói. Và chạy bổ ra ngoài hành lang, sau đó xuống cầu thang. Miễn sao chú ấy ở nhà!... Vào phút đó, chú Lyonya đối với tôi bỗng thành người cần thiết nhất, quan trọng nhất trên đời. Tôi cảm tưởng như mọi thứ trên đời bây giờ chỉ phụ thuộc vào chú!

Hẳn là chú hiểu điều đó, bởi vì không đặt câu hỏi: Ludmila có muốn chú đến hay không? Chú vớ lấy cái hộp nhựa màu nâu, rồi đến hộp sắt sáng lấp lánh, lại còn nhét cái gì đó vào túi áo và chạy theo tôi, mặc nguyên cái áo sơ-mi phanh cổ đang xắn tay, quần pijama và đi đôi dép lê.

Khi chú vừa vào nhà, phải hơi nheo mắt vì ánh sáng. Mọi thứ đầy vẻ đặc biệt lễ hội: những ly rượu, đĩa bát, lọ rượu đầy váng vàng, sâm-banh và cô-nhắc, váy áo của Ludmila và của mẹ, bộ com-lê rất mốt của Ivan. Thậm chí cả bố đang nằm trên đi-văng cũng trong vẻ lễ hội: Hôm nay mẹ đã là cho bố áo vét và quần, đưa bố chiếc sơ-mi vải ni-lông mới.

Chị Ludmila ngồi trên ghế ở bên cạnh đang cầm tay bố. Mẹ ngồi ở mép đi-văng và vẫn lau giẻ lên lưng đi-văng như lúc nãy.

Ivan đã lấy lại hơi, nhưng vẫn đứng yên chỗ cũ. Khi chúng tôi bước vào, anh nói:

– Bây giờ bác sĩ sẽ khẳng định: đó là chứng co thắt. Chuyện đơn giản thôi! Cơn co thắt sẽ qua. Nói chung không có tình trạng bế tắc đâu. Đây chỉ là chuyện đơn giản thôi mà…

Tôi tin Ivan. Tôi cảm tưởng rằng có anh thì không có thể xảy ra chuyện gì khủng khiếp, không cứu vãn nổi.

Ludmila vươn thẳng người, đứng dậy nhường ghế cho chú Lyonya.

Chú Lyonya đo huyết áp cho bố. Máy đo nằm trong chính cái hộp nhựa nâu đó. Sau đó chú cởi chiếc áo sơ-mi ni-lông của bố, cởi cà vạt, nhét hai đầu ống cao su vào tai và bắt đầu nghe tim. Cuối cùng, chú đứng dậy và hỏi bố:

– Bác cảm thấy như thế nào?

– Kim châm… – Bố thì thào – Như ai châm kim…

– Cháu hiểu rồi. Bác đừng lo lắng. Cậu cháu họ nói đúng: Đó là cơn co thắt… Bây giờ cháu sẽ tiêm cho bác. Rồi nó sẽ qua ngay! Nhưng bác không được ngồi dậy. Và không được cựa quậy. Vào thời gian đầu…

Thậm chí không ai ngạc nhiên khi chú gọi Ivan là cậu cháu họ. Chỉ mình tôi để ý.

Sau mũi tiêm, bố cảm thấy nhẽ nhõm hơn. Bố mỉm cười – chút chút, khó khăn.

Khi đó chú Lyonya trông thấy hai chiếc va li lăn lóc giữa nhà, cứ như ai ném tung chúng ra. Chú ngạc nhiên nhìn chiếc này, rồi sang chiếc kia, sau đó sang tôi… Rồi sau đó, nhận ra chiếc quần pijama của mình, chú vội vã:

– Tôi không còn cần thiết nữa.

– Cảm ơn cậu. – Ludmila nói.

Họ vẫn “cậu tớ” với nhau, từ khi còn nhỏ.

Tôi và chị Ludmila ra tiễn chú Lyonya. Ngoài hành lang chú đút hai đầu gọng kính vào miệng, dường như cố ý, để trong nhà nghe không rõ câu chú nói:

– Theo tôi, có là cơn nhồi máu cơ tim... Phải gọi cấp cứu.

– Chúng tôi đã gọi, – Ludmila nói – nghĩa là, cậu nghĩ thế ư?

Bước vào phòng, Ludmila mỉm cười với bố:

– Bố thấy đấy, mọi chuyện không có gì đáng sợ cả.

Lần đầu tiên trong đời chị ấy nói dối. Còn tôi lại ra ngoài hành lang. Tôi đợi xe cấp cứu ở đó, để nó tới khẳng định lời chị Ludmila: “Mọi chuyện không có gì đáng sợ cả…”

10

Ivan ra đi một mình. Sau khi người ta cho phép bố nằm nghiêng.

Bố cứ nằm như thế trên đi văng, nơi Ivan mang bố lên.

Các bác sĩ đến, tôi và Ivan đưa một vị giáo sư đến bằng taxi. Người ta khuyên đưa bố đến bệnh viện:

– Bây giờ chúng tôi vận chuyển được người bị nhồi máu cơ tim. Phương pháp mới!

Sau khi các bác sĩ đến, chúng tôi chạy xuống chú Lyonya.

– Các bạn thấy đấy, những phương pháp mới không nên thử nghiệm trên người thân của mình. Tốt hơn nên chăm sóc ở nhà… Tôi sẽ đến thăm bệnh.

Chú đến thăm mỗi ngày. Vào các buổi chiều, khi Ludmila ở nhà. Bây giờ, lúc ở trong nhà chú dưới tầng hai, chú luôn ăn mặc như đang chuẩn bị đi nghe nhạc hay xem kịch: Lỡ đâu chúng tôi lại chạy tới gọi chú thì sao?

Chú Lyonya chỉ là bác sĩ chữa răng, nhưng chúng tôi đã làm theo lời chú khuyên.

– Vận chuyển người bị nhồi máu cơ tim ư? – Chú bàn với chúng tôi – Điều này rất nghiêm trọng. Không nên liều.

– Nếu như bác bị gì nghiêm trọng, – sau đó Ivan giải thích cho bố – thì người ta đã đưa bác đi bệnh viện ngay rồi. Mọi thứ đều được nhận thức bằng so sánh! Bác đã bao giờ biết một người bị nhồi máu cơ tim nào mà không được đưa vào bệnh viện chưa? Cháu nói là thời gian gần đây ấy, khi mà phương pháp mới đã thắng.

– Đúng rồi! – Bố nói, và hát câu trong tác phẩm Hoài nghi của Glinka. – Ngủ đi hỡi trái tim ưu phiền!

– Phải rồi! – Ivan đồng tình – Bác quay nghiêng sang trái và gắng ngủ đi. May là bây giờ bác có thể quay qua quay lại được rồi. Giấc ngủ là liều thuốc số một.

Vị giáo sư khuyên:

– Phải nói thật cho ông ấy biết rằng đó là nhồi máu cơ tim. Khi đó ông ấy sẽ tập trung tư tưởng để chuẩn bị đấu tranh với nó!

Giáo sư tuy đã già, nhưng lại ủng hộ những phương pháp mới.

– Các bạn biết đấy… – Chú Lyonya suy luận sau khi vị giáo sư đi khỏi – Con người thường tin vào đều tốt đẹp hơn. Và hy vọng… Có quan điểm cho rằng phải báo cho người ta về những điều kinh khủng nhất. Nhưng ngay cả các bác sĩ cũng quên mất triệu chứng của những căn bệnh khủng khiếp, nếu như chính họ mắc phải chúng. Chúng ta luôn muốn giữ lại niềm hy vọng. Không muốn tin vào điều xấu. Vậy thì tại sao phải báo? Cần phải có trạng thái tinh thần tốt!

– Mọi thứ đều được nhận thức bằng so sánh! – Ivan giải thích cho bố sau đó – Nhà bác có giấu kết quả chẩn đoán của ai đó là người quen bị nhồi máu cơ tim bao giờ chưa nào? Không giấu phải không? Đấy bác thấy chưa. Những phương pháp mới đã chiến thắng! Và bác cũng không phải là ngoại lệ. Nghĩa là chẳng có cơn nhồi máu cơ tim nào cả. Tất nhiên thật tức là mình không bị bệnh thực sự nghiêm trọng bác nhỉ! Nhưng biết làm sao được? Chỉ là cơn co thắt thôi… Nhưng vì cẩn thận nên họ vẫn bắt bác nằm trên giường. Đúng hơn là trên đi-văng.

– Ờ… ờ… bác hiểu rồi. – Bố đồng ý.

Khi có mặt chú Lyonya, Ludmila và Ivan luôn ở hai góc khác nhau trong phòng. Và làm như không chú ý đến nhau. Họ không trò chuyện với nhau, tự nhiên như thế.

Vào ngày ra đi, khi đã ở ngoài sân ga, Ivan nói với Ludmila:

– Anh sẽ viết thư thường xuyên. Nhưng ngắn thôi! Anh viết trên giấy thường không được hay lắm. Nhưng em đừng chấp điều đó, hãy viết cho anh dài hơn! Bởi vì mọi người ở đây với nhau, còn anh thì sẽ chỉ có một mình… – Sau đó anh quay sang tôi – Em nữa, Lenka, anh sẽ viết riêng cho em. Và em viết cho anh thường xuyên hơn nhé: Kể chuyện ở nhà, chuyện ở trường, về bố, tất nhiên rồi. Em tự biết đấy! Cả về Ludmila. Đó là điều anh đặc biệt quan tâm… Và hãy cố cho anh và Ludmila chuyển về ở gần nhà em.

Ludmila theo thói quen muốn nói rằng Ivan lại nói không đúng địa chỉ rồi, rằng tôi không thể, không biết làm gì đâu: Trẻ con mà! Tôi cảm thấy chị ấy muốn nói thế, nhưng không nói. Nói chung, cùng với việc Ivan đến với chúng tôi, trong mắt người nhà của tôi, tôi bỗng nhiên lớn hẳn lên. Anh ấy nói với tôi như người cùng trang lứa, và mọi người bắt đầu bắt chước anh.

– Nghĩa là hãy cố gắng thu xếp chuyển nhà, – Ivan nói – nếu không anh sẽ phải độc thân mãi đấy!

Ludmila gật đầu xác nhận: Phải, sẽ độc thân đấy.

Ivan ra đi.

Mười ngày sau hai bức thư đầu tiên được gửi đến: “Gửi Ludmila Nechaeva (thư riêng)”, “Gửi Leonid Nechaeva (thư riêng)”. Ivan kể mình đã ổn định cuộc sống thế nào, bắt đầu làm việc ra sao. Trong thư gửi cho tôi, trên một tờ giấy riêng, anh hứa với bố sẽ dạy bố chơi tennis và bóng chuyền.

Ngay hôm đó tôi gửi thư trả lời. Ivan yêu cầu tôi viết về chuyện ở nhà, ở trường, về bố và về Ludmila. Tôi quyết định trong bức thư đầu tiên sẽ hoàn thành tất cả các yêu cầu của anh. Bức thư thành ra rất dài. “Những bức khác sẽ ngắn hơn!” – Tôi quyết định – “Đây là thư đầu tiên mà!”

Sau đó tôi ngồi xuống và viết đi viết lại. Viết trên giấy đúng là không được như mình nghĩ. Ivan đã nói hoàn toàn đúng!

“Anh Ivan quý mến! Em đã nhận được thư anh. Em sẽ kể mọi chuyện theo thứ tự.

Trước hết là về bố. Bố đã được phép ngồi dậy. Bố bảo em: “Chưa bao giờ trước kia bố tưởng tượng nổi rằng thật sung sướng dễ chịu làm sao khi được ngồi trên đi-văng. Cứ như được bắt đầu một cuộc sống mới!”. Chỉ cần mẹ hơi nhăn mặt một chút là bố lại hát: “Ôi anh em ơi, buồn đã đủ rồi!”. Bố nói chung dạo này không hát từ các vở nhạc kịch, mà hát từ bản giao hưởng số chín. Em nghĩ thế nghĩa là bố đang khỏe lên.

Hôm qua các bạn đồng nghiệp đến thăm bố. Ba người mang hoa đến. Mang hoa cho bố, nhưng vừa trông thấy chị Ludmila họ liền đưa cho chị. Và suốt buổi tối họ cứ quanh quẩn bên chị ấy, dường như họ quên mất mình đến để làm gì. Lúc mới đến họ bảo: “Chúng tôi ghé năm phút thôi! Không làm mệt bác đâu!”, thế mà ngồi đến tận khuya mới về.

“Nào”, họ nói, “có cô con gái thế này mà ốm thì thật là xấu hổ! Có cô con gái thế này mà không khỏi bệnh thì không thể được!”.

Sau đó chú Lyonya đến. Và nói: “Các anh thấy đấy, bác ấy đến lúc phải nghỉ ngơi rồi…” Có lẽ chú ấy ghen mà nói thế. Khi đó họ lập tức ra về.

Bây giờ em kể một ít về chuyện ở trường.

Ở trường em có cuộc họp phụ huynh. Mẹ không thể đi được: mẹ luôn phải ở bên bố. Và chị Ludmila phải đi.

Đến hôm sau cô giáo dạy toán (cô giáo nghiêm khắc nhất trường) bảo: “Chị gái em hóa ra là một phụ nữ thật thú vị. Khuôn mặt đặc biệt làm sao! Hơn rất nhiều so với chỉ đẹp thôi!…”

Em không thể nào tưởng tượng rằng cô ấy lại nói như thế. Rồi sau đó lũ bạn chạy đến: “Nghe này Lenka, tất cả bố mẹ chúng tớ hôm qua đều đã phải lòng chị đằng ấy rồi đấy!”. Em đã cãi lại, bảo chúng nó đã hơi nói quá lên. Nhưng chúng nó thậm chí chẳng thèm nghe em nói. “Chúng tớ tin bố mẹ hơn”, chúng nó nói, “họ biết rõ hơn trong những chuyện như vậy!”.

Còn ở trong khu nhà chúng em có tổ chức cuộc họp kiểm điểm ở góc đỏ[14]. Người ta treo thông báo, rằng trong căn hộ số ba mươi lăm xảy ra cuộc cãi cọ và họ sẽ đem ra kiểm điểm ở góc đỏ. Mọi người hai tiếng trước cuộc họp đã bắt đầu lo giữ chỗ, cứ như đi xem phim nước ngoài vậy.

Ông trưởng ban quản lý nhà cố ý đến nhà em. Ông ấy nói: “Ludmila Andreevna ạ, cô là thành viên của ban tự quản, cô nhất định phải đến dự. Mọi người đã nhất trí bầu cô rồi cơ mà!”. Đúng là người ta đã bầu chị Ludmila, từ nửa năm trước cơ. Mặc dù chị ấy từ chối ghê lắm, xin thôi mãi. Chị ấy khiêm tốn nên không kể cho anh nghe đấy.

Sau hôm diễn ra cuộc họp, mọi người trong khu nhà đều nức nở: “Cô Ludmila nhà cậu phát biểu hay làm sao, chúng tôi hiểu rõ ngay lập tức là ai đúng ai sai. Còn trẻ thế mà hiểu mọi chuyện đâu ra đấy!”

Còn chú Lyonya ngày hôm sau đến thăm bố không chỉ một, mà những ba lần. Chú ấy cũng khen chị Ludmila. Nhưng chú ấy thì dễ hiểu thôi: Chú ấy yêu chị từ khi còn bé mà. Nhưng còn những người khác… Họ hoàn toàn là những người lạ! Thế mà hào hứng khen ngợi thế nào. Ở trong sân đã hai ngày người ta nhường chỗ cho em chơi bida. Là vì chị Ludmila đấy!

Anh Ivan quý mến! Anh yêu cầu viết về chuyện nhà, chuyện ở trường và chuyện bố. Em đã hoàn thành hết rồi đấy. Anh còn bảo viết về chị Ludmila. Nhưng chị ấy sẽ tự viết cho anh.

Em cố gắng chuyển nhà cho anh và chị Ludmila về gần đây. Em viết thông báo bằng chữ in hoa và dán ở hầu hết các khu nhà trong ngõ, trừ những ngôi nhà một tầng.

Bố và mẹ hôn anh. Cả em cũng thế!

Lyonya.”

Đến cuối tháng, chị Ludmila hỏi tôi:

– Em nhận được mấy thư Ivan?

– Hai.

– Thế là năm – hai nghiêng về phía chị.

Cứ như chị ấy đang trên sân bóng chuyền vậy!

11

– Bố cảm tưởng như thời gian dừng lại vậy. – Bố có lần nói.

– Thậm chí là tốt đấy, – mẹ khẽ nói – nghĩa là chúng ta sẽ không già đi. Ông chả hay buồn phiền là năm tháng cứ như tay lái xe bạt mạng, luôn luôn tăng tốc đấy sao?

– Phải, phải, năm tháng lao đi, năm tháng thét gào! – Bố cải biên một bài hát trữ tình phổ thơ Pushkin. Đôi khi ông biến đổi Pushkin theo ý của mình. – Thế mà bây giờ một ngày đối với tôi như là cả tuần lễ.

Tôi biết, khi không chờ đợi điều gì thì thời gian trôi qua rất nhanh, còn nếu như ta chờ đợi điều gì đó, thì nó bò đi như sên vậy. Nhưng tôi vẫn an ủi bố:

– Mọi thứ đều được nhận thức bằng so sánh! – Tôi nói – Bố nhớ xem cái gì xảy ra tháng trước? Tháng trước bố được phép đi ra đường! Nhưng bây giờ cảm thấy đó như mới hôm qua. Phải không ạ?

– Quả thực thế… Cứ như mới hôm qua. – Bố đồng ý.

– Nghĩa là anh Ivan sẽ trở về với chúng ta vào ngày mai! Bởi vì còn đúng có một tháng nữa thôi mà. Mọi thứ đều nhận thức bằng so sánh!

– Thông minh lắm, thằng quỷ sứ! – Bố thán phục – Đúng là triết gia!…

Thực ra tôi chỉ nhắc lại đúng từng lời Ivan nói với tôi trước khi đi. Nhưng tôi không nói với bố: Cứ để bố nghĩ con trai bố là triết gia. Bố cần những trạng thái tinh thần tốt.

– Khi có công việc gì đó thì ngày tháng sẽ trôi nhanh hơn rất nhiều! – Tôi tiếp tục triết lý – Bố bây giờ không làm gì cả, nên bố cảm thấy thời gian như ngừng lại. Bố hãy giúp con chuyển nhà cho anh Ivan đi!

– Bố sẵn sàng! – Bố đồng ý – Bố sẵn sàng ngay. Nhưng phạm vi hoạt động của bố giờ rất hạn chế, chỉ có trong sân và ngoài phố thôi.

– Thế cũng tuyệt rồi! – Tôi reo lên – Ở đó có các cụ về hưu đi dạo. Những người già mệt mỏi… Họ hoàn toàn xứng đáng được nghỉ ngơi ở nơi có sông và có không khí nhà nghỉ! Tại sao các cụ ấy lại phải sống ở cái ngõ xí nghiệp lắp máy? Họ sẽ sẵn lòng chuyển đi.

Chiều hôm đó bố rất buồn và hát từ Evgeny Onegin:

– Trời cho ta thói quen là trên hết…

– Nghĩa là sao ạ? – Tôi hỏi.

– Các cụ hưu trí không muốn rời nơi họ đã sống rất lâu rồi.

– Người chủ cối xay tồi chính là kẻ chỉ thích sống ở nhà cả đời!… – Không phải hát, mà tôi hét lên vì tức giận. – Bố giải thích cho họ như thế chứ?

– Giải thích rồi.

– Thế còn họ?

– Trời cho ta thói quen là trên hết, nó thay cho cả hạnh phúc!

– Đúng là họ đã từ chối hạnh phúc của chính mình! Đó là sự ngu ngốc! Bố có nghĩ thế không?

– Cần phải tìm trong những người trẻ tuổi. – Bố trả lời.

Tôi tìm kiếm người ở mọi lứa tuổi. Với mọi người sống đơn độc tôi đều giải thích rằng chuyển đến chỗ của Ivan họ sẽ sống vừa ở thành phố vừa ở nhà nghỉ, rằng họ không cần phải mua vé đi nghỉ mát. Ivan giao nhiệm vụ cho tôi, và tôi phải hoàn thành nó. Nhưng hóa ra người ta không thích chuyển từ chỗ này sang chỗ khác. Và hóa ra họ còn rất chú ý đến các tiện nghi khác nhau. Đối với họ rất quan trọng, chẳng hạn như, bến xe điện phải ở ngay cạnh. Làm như là rất khó có thể đi bộ một ki-lô-mét trong bầu không khí trong lành! Và đặc biệt đối với họ quan trọng phải có điện thoại trong căn hộ.

Trong các thông báo dán ở khắp các lối ra vào trong ngõ, tôi đã viết bằng chữ in hoa rất to: “Điện thoại ở dưới cửa sổ”.

– Dưới cửa sổ nghĩa là sao? – Người ta mấy lần hỏi tôi.

– Các người tự treo ở đó hay sao?

– Không, đó là điện thoại tự động.

– A, điện thoại tự động à? Thế thì không được rồi.

– Không có điện thoại, đó là một tiện ích vô cùng lớn! – Tôi có lần đã nhắc lại những lời nghe từ Ivan với chú Lyonya – Có thể tiết kiệm được bao nhiêu thời gian! Ai không muốn nghe thì không phải nghe, còn muốn gọi ai thì có thể gọi từ điện thoại tự động. Nó ở ngay dưới cửa sổ. Rất là tiện lợi! Sao người ta không hiểu điều đó nhỉ?

– Cậu thấy đấy, điện thoại đối với một số người là sự giải thoát khỏi tình trạng cô đơn! – Chú Lyonya nói – Tôi cho rằng căn hộ của Ivan không lớn lắm…

– Không lớn lắm. Thì làm sao?

– Nghĩa là đáp lại những thông báo của cậu chủ yếu là những người độc thân. Điện thoại đối với họ đặc biệt quan trọng. Họ ở nhà chẳng có ai để trò chuyện. Họ muốn giao tiếp với thế giới bên ngoài.

– Ở dưới nhà có buồng điện thoại tự động!

– Cậu thấy đấy, đó chỉ là mối quan hệ đơn phương… Mà người ta muốn có quan hệ song phương hơn.

– Thì họ ra ngoài hành lang hay ra ngoài bếp. Ở đó có thể liên hệ với thế giới bên ngoài. Căn hộ của Ivan không phải là căn biệt lập, nơi có thể chết khô vì buồn. Chỗ anh ấy có hàng xóm. Hình như là đến hai hay ba gia đình.

– Hàng xóm, đó là những người tình cờ ở bên cạnh. Bạn bè và hàng xóm là hai khái niệm khác nhau.

Tôi hiểu ra rằng hoàn thành nhiệm vụ Ivan giao sẽ chẳng dễ dàng.

Tôi thường nghe thấy chị Ludmila nói qua điện thoại về căn hộ ở “ven thành phố”. Chị ấy nói nhỏ, như là xấu hổ hay sợ rằng ai đó trong chúng tôi nghe thấy.

Tôi phát cáu! Sao chị ấy cứ phải nhấn mạnh rằng Ivan sống xa như thế? Rằng trong căn hộ có nhiều hàng xóm? Và rằng từ bến xe điện phải đi bộ mười lăm phút? Nhỡ đâu có người chỉ đi hết mười phút thì sao! Hay thậm chí chỉ năm phút! Nghệ nhân của những đường kẻ thẳng, tôi thầm tức giận, sự thẳng thắn chuộc được nhiều lỗi! Và vân vân… Nhưng nếu như chị ấy thẳng thắn như thế, thì sao không nói đến không khí trong lành, về dòng sông, về khí hậu nghỉ mát? Tại sao chị ấy lại giấu điều đó? Chẳng lẽ chị ấy không muốn Ivan chuyển đến đây sao? Chẳng lẽ chị ấy không chờ đợi sao?

Một lần tôi mở ngăn kéo bàn chị Ludmila tìm tờ giấy: Tôi cảm tưởng những bức thư được viết trên giấy vở kẻ ô vuông hay kẻ ngang trông như những bài làm ở nhà hay bài kiểm tra toán. Trong ngăn kéo tất cả các bức thư Ivan gửi được xếp thành xấp ngay ngắn, trên mỗi phong bì, ngày tháng nhận đều được ghi bằng nét chữ rõ ràng của Ludmila.

Chị tôi vốn không thích giữ lại những gì không cần thiết. Chị sẵn sàng xé vụn những tờ giấy hay cuốn tập cũ: “Những thứ này không cần cho nhân loại!...”

Những cuộc dạo chơi của bố ngoài đường trở nên dài hơn.

Chú Lyonya nói nhỏ, thậm chí với vẻ buồn buồn:

– Khá lên rõ rệt, – sau đó nói thêm – nhưng vẫn còn cần bác sĩ theo dõi hàng ngày một thời gian lâu.

Chú ấy quen với việc đến nhà chúng tôi hàng ngày rồi.

Một lần tôi nhận thấy chú Lyonya hoàn toàn buồn bã. “Có lẽ bố đã khỏi hẳn bệnh rồi chăng?” – Tôi nghĩ – “Và bố không còn cần bác sĩ theo dõi hàng ngày nữa chăng?”

– Việc đổi nhà ra sao rồi? – Chú Lyonya hỏi tôi ở ngoài hành lang ngay cạnh cửa – Không ai muốn ra ngoại ô thành phố phải không?

– Không, họ không muốn! – Tôi bực bội đáp.

– Cậu thấy đấy, cậu có thể không phải lo lắng thêm về chuyện đó nữa.

– Tại sao?

– Cậu thấy đấy… tôi đã suy nghĩ kỹ rồi… Và đồng ý chuyển ra ngoài đó.

– Chú ư?

– Phải, tôi sẵn sàng đổi cho anh chàng trẻ tuổi mà cậu nhận xằng là anh họ đó.

– Sao lại nhận xằng?

– Cậu thấy đấy, chuyện xảy ra thật bất tiện… Tôi cần viết lời dặn uống thuốc như thế nào và vào lúc nào. Bố cậu bảo mở ngăn bàn nơi để giấy. Tôi trông thấy ở đó… Tình cờ thôi, tất nhiên rồi. Thật không hay tí nào… Tôi có liếc thấy, mặc dù không rõ lắm… Cậu thấy đấy, người ta không nhận nhiều thư của anh họ như thế. Và cũng không giữ thư cẩn thận như thế. Nhưng nói chung, điều đó không quan trọng. Tôi đồng ý chuyển đi khỏi đây…

Tôi mừng rỡ. Nhưng sau đó sực nhớ ra và bắt đầu khuyên can chú Lyonya:

– Mọi người đã quen với chú rồi!…

Chú cương quyết mở rộng cửa và nói bằng một giọng dứt khoát, nghe lạ như không phải giọng chú:

– Nghĩa là, hãy xem là tôi đã đồng ý rồi nhé.

Ivan và Ludmila sẽ sống ngay dưới nhà tôi, ở tầng hai!

– Trong nhà chúng ta, trong nhà chúng ta!... – Bố vui vẻ cải biên khúc aria từ Evgeny Onegin.

– Chúng ta sẽ gõ gọi nhau qua ống nước! – Tôi kêu lên.

Mẹ bắt đầu lấy giẻ lau bụi nơi không bao giờ có nó. Còn Ludmila bắt đầu vẽ cái gì đó trên giá vẽ, mặc dù năm phút trước đó chị bảo sẽ rảnh rỗi cả buổi tối.

– Bây giờ phải viết ngay cho Ivan về điều này! – Tôi reo lên.

– Em viết đi. – Chị nói.

Và khi tôi ngồi xuống cạnh chị bên bàn, chị khẽ hỏi:

– Tháng này em nhận được mấy thư?

– Hai.

– Nghĩa là hai – một nghiêng về phía em.

Tôi ngồi chắc chắn hơn lên ghế và tự hào nhìn khắp các phía. Nhưng bố và mẹ không nghe thấy câu của chị Ludmila và không thể hiểu niềm tự hào của tôi.

Hai ngày sau tỉ số nghiêng về bên tôi lại tăng lên. Tôi nhận được bức thư thứ ba của Ivan. Thực ra nó rất ngắn:

“Chào Lenka! Anh sẽ bay về một ngày. Có việc rất quan trọng! Tạm thời chưa ai nên biết về điều này. Không ai cả, trừ em! Em nhớ chỗ anh ở chứ? Anh đợi em lúc ba giờ chiều ngày hai mươi. Hy vọng là máy bay không bị muộn. Một thỏa thuận của đàn ông: Không hé một lời với ai nhé. Hẹn gặp lại!

Ivan”.

Tôi thích nhất trong bức thư là những từ: Thỏa thuận của đàn ông. Tôi đã đọc nhiều về những thỏa ước thiêng liêng lập ra giữa những người đàn ông. Họ luôn thỏa thuận để cứu ai đó, hoặc để trao cho ai đó một món quà hay sự bất ngờ đặc biệt.

“Có lẽ Ivan cũng quyết định làm Ludmila, hoặc có thể làm bố và mẹ ngạc nhiên bằng một cái gì đó đặc biệt! Và muốn mình giúp đỡ anh. Như đàn ông giúp đàn ông!…” – Tôi suy luận như vậy khi ở trên xe ô tô điện, mà bến cuối của nó cách nhà Ivan khoảng một cây số. Ivan tin tôi. Anh ấy biết tôi có khả năng làm gì. Anh chưa bao giờ nói với tôi: “Cậu là trẻ con! Cậu không hiểu, không biết, không thể làm được đâu!”. Và sẽ không bao giờ nói như thế. Mọi thứ đều được nhận thức bằng so sánh! Ivan nhớ rất rõ về bản thân khi còn ở tuổi mình. Lẽ nào vào tuổi đó anh ấy lại cho anh ấy là trẻ con?

Tôi đi thẳng từ trường, tay còn xách cặp. Ở nhà tôi nói rằng chúng tôi có cuộc họp. Nhiều người không thích họp hành, trách mắng nó. Nhưng đó thật là bất công! Họp hành không phải là chuyện thường xuyên, nhưng lại thường xuyên có thể viện dẫn nó. Muốn đi đâu sau giờ học, đến nhà bạn hay ra sân vận động, luôn có thể nói: “Con có cuộc họp!”. Và không ai lại làu bàu: “Mấy tiếng đồng hồ không ăn trưa! Cả nhà đợi, cả nhà lo lắng…”

Lần trước tôi đến nhà Ivan bằng taxi. Lúc đó đang mùa hè, đi nhanh và dễ chịu. Còn xe ô-tô điện chạy chậm chạp, vì đường đóng băng, và dừng lại ở các bến quá nhiều và lâu. Rồi râu của nó lại trật ra khỏi đường dây, tài xế phải nhảy khỏi khoang lái và giằng kéo rất lâu. Sau đó lại có cái xe tải nào đó án ngữ giữa đường. Tài xế lại nhảy xuống và thay vì đẩy cái xe tải đi thì không hiểu sao lại quát tháo người lái xe tải.

Cả hai lần tôi đều nhảy xuống đường cùng với tài xế. “Luôn cố giúp đỡ!…” – Bà bán vé nói. Bà ấy không biết rằng tôi khó có thể đến kịp lúc ba giờ.

“Không ai ngoài mình biết việc Ivan trở về! ” – Tôi suy nghĩ – “Trong thư viết như thế: Không ai, ngoài em! Nghĩa là chỉ một mình mình là anh ấy cần. Và có thể là đúng vào lúc ba giờ. Đúng ba giờ!…”

Để rút ngắn khoảng cách, tôi chạy từ bến xe đến nhà Ivan, chạy thẳng qua những đống tuyết. Tôi ngã, trượt chân, phủi sạch tuyết rồi lại chạy…

Không thể lẫn tòa nhà của Ivan với những tòa nhà khác được: Nó đứng giữa cánh đồng trắng xóa, mà dạo mùa hè thì xanh mướt. Cả hai phía bên cạnh bắt đầu mọc lên hai tòa nhà bằng gạch trông hệt như cặp song sinh vừa mới ra đời: Mùa hè chúng chưa có ở đây. Gần đó, sau con đường nhựa là dòng sông đóng băng với hai dải bờ không cao lắm và cánh rừng, dạo mùa hè vào buổi tối tôi cảm thấy hoàn toàn tối sẫm và buồn bã, còn bây giờ vào ngày đông trở nên đẹp đẽ, lấp lánh ánh bạc.

Bỗng tôi trông thấy Ivan. Anh đứng trên ban công, mặc áo khoác, nhưng không đội mũ. Anh vẫy tay, như giục giã tôi. Mùa đông người ta ít khi đi ra ban công, thế mà anh ấy đi ra.

“Nghĩa là mình chạy qua đống tuyết không phải uổng công. Nghĩa là anh ấy cần mình đúng vào ba giờ!...” – Tôi nghĩ như thế lúc lên cầu thang khi sực nhớ là mình đã rất vội.

Cửa căn hộ mở toang. Ivan đứng ở sảnh ngoài. Tôi tự hào mình là người đầu tiên gặp anh vào ngày anh trở về. Ivan kéo tôi lại gần anh và ôm hôn. Tôi cũng chìa môi, nhưng lại hôn phải vào vai chiếc áo khoác mùa đông của anh.

Tôi chưa bao giờ nhìn thấy anh mặc chiếc áo khoác này. Cũng như mọi quần áo khác anh mặc, nó rất đẹp và trông như hoàn toàn mới.

“Tại sao mọi thứ trên người anh ấy đều cứ như vừa mới mua thế nhỉ?” – Tôi không chỉ một lần nghĩ thế.

Anh ấy không ở nhà hơn năm tháng, thế mà căn phòng của anh gọn gàng, cây cối trong các chậu xanh tươi. Trên tủ đầu giường cao ngất một chồng báo và tạp chí còn phẳng phiu, rõ là chưa được đọc.

– Bà hàng xóm chăm sóc giúp. Anh đã để lại chìa khóa.

Anh vứt áo khoác lên đi-văng. Sau đó vứt áo khoác và mũ của tôi lên đó. “Có lẽ anh ấy xúc động”, – tôi nghĩ – “chứ nếu không anh ấy sẽ mang áo khoác ra ngoài hành lang treo lên móc áo”.

– Sức khỏe của bố thế nào rồi? – Anh hỏi.

Tôi trả lời rằng bố cả ngày hít thở khí trời ngoài phố và ngoài sân.

– Thật tốt là chúng ta hồi đó không cho phép người ta thử phương pháp mới cho bố. – Ivan nói – Chú Lyonya của mọi người giỏi thật!...

– Chú ấy đồng ý chuyển đến đây, đến chỗ anh! – Tôi long trọng thông báo – Còn anh và chị Ludmila sẽ chuyển đến chỗ chú ấy, ở tầng hai. Chúng ta sẽ gõ vào ống nước gọi nhau!

– Mẹ thế nào? Đã bình tĩnh lại chút chút rồi chứ?...

– Mẹ khổ tâm vì chú Lyonya… Chú ấy đồng ý đổi là vì chị Ludmila. Mà mẹ thì biết chú ấy từ hồi còn nhỏ, mẹ thương chú ấy. Đã bao năm chú yêu chị Ludmila!

– Không có anh em vẫn ra sân vận động đấy chứ?

– Chỉ mỗi một lần. Em đi cùng với chị Ludmila, cái anh chàng đẹp trai mặc quần đùi trắng cứ hỏi: “Anh bạn cùng chơi của cô đâu rồi?”. Chị Ludmila nói: “Đi vắng rồi”. Anh ta vẫy vợt và kêu lên: “Thật tuyệt! Tôi cảm thấy mình có bộ dạng thể thao tuyệt vời!”. Ludmila nhanh chóng đánh bại anh ta và chúng em bỏ đi.

Ivan quên đóng cửa ra ban công. Có lẽ do hồi hộp. “Thì chúng ta không gặp nhau những năm tháng cơ mà. Anh ấy xúc động!” – Tôi nghĩ.

Tôi cảm thấy lạnh, nhưng chịu đựng và im lặng. Còn anh ấy đi lại gần cái cửa đang mở và trông ra hướng tôi cùng anh đã nhìn dạo mùa hè: nơi có dòng sông và cánh rừng.

– Em thấy đấy…

Anh nói câu “Em thấy đấy” không dứt khoát và giễu cợt như mọi khi, mà kéo dài các âm tiết giống như chú Lyonya.

– Em thấy đấy… – Anh lặp lại – Mọi thứ đều được nhận thức bằng so sánh. Chính em cũng đã từng yêu, rồi sau đó… Không, không phải thế! Thật xấu hổ, người anh em ạ, chưa bao giờ anh cảm thấy sợ hãi, còn bây giờ, không biết phải giải thích với em thế nào. Một chuyện khủng khiếp, Lenka ạ… Anh nói thực đấy! Anh đã gặp một cô gái… Em hiểu không? Nghe thật hèn hạ, nhưng không thể nói khác được: Anh đã gặp. Trên công trường ở nơi đó. Và anh không thể làm gì được. Em có hiểu không?

Tôi hiểu anh.

“Không có tình huống bế tắc nào cả!” – Trước kia anh ấy vẫn nói với tôi thế. Nhưng bây giờ thì nó đang đứng trước tôi: Một tình huống đầy bế tắc. Chẳng lẽ tôi có thể van xin Ivan? Hay khuyên can anh ấy?...

“Giá như anh ấy chuyển đến nhà mình, lên tầng hai, dẫu chỉ một thời gian thôi!” – Tôi nghĩ – “Chỉ chuyển đến ở thử xem thôi… Thì anh ấy sẽ ở lại. Mình sẽ làm tất cả để anh ấy cảm thấy thích. Mình sẽ làm tất cả… Tất cả!… ”

– Các anh đi ngay hôm nay ư? – Tôi hỏi.

– Tại sao lại “các anh”? Anh đi một mình.

Còn tôi cũng chỉ hỏi về một mình anh…[15]

Trước kia tôi cảm tưởng rằng tôi và Ivan sẽ là bạn bè của nhau, dẫu có chuyện gì xảy ra đi chăng nữa! Bất cứ chuyện gì! Chỉ không phải là chuyện này.

Chuyện này đối với tôi là không thể nào được. Cũng như mẹ bỗng nhiên lại nói với tôi: “Mẹ gặp một thằng bé khác. Nó tốt hơn con. Bây giờ nó sẽ là con trai mẹ”.

– Ludmila sẽ hiểu thôi! – Ivan nói – Tất nhiên là phải có thời gian. Nhưng với bố thì sao đây? Không thể nói cho bố biết được. Và mẹ cũng vậy. Chính anh cũng đã quen thân với họ rồi. Anh cố ý kéo dài chuyến công tác thêm nửa năm nữa. Để bố hoàn toàn bình phục. Em hãy chuẩn bị cho họ. Dần dần…

– Sao lại… em chuẩn bị?

– Không, em đừng nghĩ là anh định đổ sang em tất cả mọi chuyện. Anh sẽ tự nói. Nhưng không phải bây giờ. Bây giờ anh không thể. Khi nào bố quên bệnh tim đi… khi đó… Em hãy lái họ qua chuyện khác… chuẩn bị tinh thần trước cho họ. Em có thể giúp anh chuyện đó mà. Như đàn ông giúp đàn ông. Em hoàn toàn là người lớn rồi cơ mà?

– Em mà là người lớn gì cơ chứ?

– Bây giờ em phải là người lớn! Chính em cũng muốn thế cơ mà!...

Một tiếng rưỡi sau tôi trở về nhà. Lần đầu tiên trong đời tôi phải leo lên tầng ba nhà tôi như một người lớn. Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng điều đó lại thật khó khăn làm sao…

Chú thích:

[10] Lyonya, Lenka đều là cách gọi thân mật của tên Leonid, thường dùng để gọi trẻ con, hay gọi người thân. (ND)

[11] Người Nga khi tỏ sự kính trọng thì gọi tên kèm theo tên bố (ví dụ Ludmila Andreevna, nghĩa là Ludmila con ông Andrei), còn khi thân mật thì chỉ gọi tên (hoặc gọi tên thân mật như trường hợp Leonid thành Lyonya hay Lenka). (ND)

[12] Vanya là tên thân mật của Ivan (dùng khi gọi trẻ con hay người thân). (ND)

[13] Trong nguyên bản: Lenka lúc đầu gọi Ivan bằng “vư” (ngôi thứ hai số nhiều, thường dùng trong trường hợp nói với người chưa quen thân, nhất là người lớn hơn, để tỏ thái độ lịch sự, tôn trọng). Ivan lúc này yêu cầu cậu gọi anh là “tư” (ngôi thứ hai số ít) chỉ dùng trong trường hợp nói với trẻ con, hay với bạn bè ngang lứa, với những người thân. Chúng tôi tạm dịch như vậy. (ND)

[14] Góc đỏ trong các khu nhà là nơi trang trọng, cũng là nơi diễn ra các sinh hoạt tập thể. (ND)

[15] Trong cách xưng hô của người Nga, khi gọi một người nào là “vư” (ngôi thứ hai số ít) tức là còn xa lạ, còn khi gọi là “tư” (mày, cậu) là khi đã thân thiết. Tuy nhiên, “vư” trong tiếng Nga còn là ngôi thứ hai số nhiều (các anh, các chị, anh chị…). Lenka đã thân thiết và gọi Ivan là “tư”, nhưng khi biết Ivan đã phản bội chị gái cậu, cậu thay đổi cách xưng hô (tức tình cảm của cậu đối với Lenka đã thay đổi) gọi Ivan là “vư”. Nhưng Ivan lại tưởng “vư” ở đây ở ngôi thứ hai số nhiều (“anh chị”) tức anh ta cùng cô người yêu mới. Từ “vư” với hai nghĩa như vậy ở đây không thể chuyển sang tiếng Việt được, nên chúng tôi đành dịch tạm như vậy. (ND)