Tôi muốn kể L. bước vào cuộc đời tôi ra sao, trong hoàn cảnh nào, tôi muốn mô tả một cách chính xác bối cảnh cho phép L. đi vào phạm vi riêng tư của tôi và kiên nhẫn chiếm hữu nó. Không đơn giản đến như vậy. Và vào thời điểm tôi viết câu này, L. bước vào cuộc đời tôi ra sao , tôi lượng chừng được lối diễn đạt này che đậy điều gì dưới vẻ hoa mỹ, một thứ chẳng ra gì được vống lên, cách thức nó nhấn mạnh một vở kịch chưa tồn tại, mong muốn thông báo bước ngoặt hoặc tình tiết bất ngờ. Vâng, L. đã bước vào cuộc đời tôi và đã làm nó đảo lộn một cách sâu sắc, chậm rãi, chắc chắn, âm ỉ. L. đã bước vào cuộc đời tôi như bước lên sân khấu nhà hát, ngay giữa buổi biểu diễn, như thể một đạo diễn đã tính toán sao cho xung quanh mọi thứ mờ dần để nhường chỗ cho cô, như thể việc L. xuất hiện đã được chuẩn bị để thể hiện tầm quan trọng của cô, để vào đúng thời điểm đó, khán giả và các nhân vật khác trên sân khấu (tôi, trong trường hợp này) chỉ nhìn cô, để mọi thứ, xung quanh chúng tôi, trở nên bất động, và để giọng nói của cô vang đến tận cùng khán phòng, nói ngắn gọn là để cô tạo ra hiệu ứng.
Nhưng tôi đang đi quá nhanh.
Tôi đã gặp L. vào cuối tháng Ba. Vào mùa ra sách tiếp đó, L. chuyển động trong cuộc sống của tôi như một người bạn gái lâu năm, trên mảnh đất quen thuộc. Vào mùa ra sách tiếp đó, chúng tôi đã có những trò đùa riêng tư , một thứ ngôn ngữ chung được tạo ra từ những cách nói ẩn ý và nước đôi, những ánh mắt đủ để chúng tôi hiểu nhau. Cảm giác đồng lõa giữa chúng tôi được nuôi dưỡng bằng những bí mật được chia sẻ, và cả những điều không nói ra cùng những bình luận im lặng. Giờ đây khi nhìn lại, và căn cứ vào tình trạng bạo lực bao phủ lên mối quan hệ của chúng tôi sau này, tôi những muốn nói rằng L. đã xâm nhập cuộc sống của tôi, với mục đích duy nhất là thôn tính lãnh thổ tôi, nhưng điều đó hẳn không đúng.
L. bước vào nhẹ nhàng, tinh tế đến vô tận, và tôi đã cùng cô trải qua những khoảnh khắc thông đồng đáng ngạc nhiên.
Buổi chiều trước khi chúng tôi gặp nhau, tôi phải đến một buổi ký tặng tại Hội Sách Paris. Ở đó, tôi gặp lại anh bạn Olivier, khách mời của một buổi phát sóng trực tiếp từ quầy của Đài phát thanh Pháp. Tôi hòa mình với khán giả để nghe anh. Sau đó chúng tôi chui vào một góc cùng chia nhau chiếc bánh sandwich với Rose, con gái lớn của anh, cả ba ngồi trên mặt thảm trải sàn đã mòn của Hội Sách. Tôi được thông báo sẽ ký sách vào lúc 14h30, như vậy chúng tôi có chút thời gian. Olivier nói ngay với tôi rằng trông tôi có vẻ kiệt sức, thực sự, anh ấy lo lắng muốn biết tôi làm thế nào để thoát khỏi tất cả những điều đó, tất cả những điều đó vừa chỉ việc viết một cuốn sách cá nhân đến thế, riêng tư đến thế, vừa chỉ tiếng vang lớn đến thế của cuốn sách này – tiếng vang mà tôi chưa từng mảy may nghĩ tới, anh biết điều đó, và do vậy cũng không chuẩn bị đón nhận.
Sau đó, Olivier đề nghị đi cùng tôi và chúng tôi tiến về phía quầy của nhà xuất bản của tôi. Chúng tôi băng qua một hàng người đứng chờ, dày đặc, sát vào nhau, tôi tìm xem tác giả nào ở đầu bên kia, tôi nhớ là đã ngước mắt lên nhìn tấm áp phích sẽ tiết lộ tên tác giả, và rồi Olivier thì thầm vào tai tôi, anh nghĩ là cho em đấy. Thật vậy, hàng người vươn dài ra xa, rồi rẽ ngoặt vào quầy nơi mọi người đợi tôi.
Vào những thời điểm khác và thậm chí mới vài tháng trước đó, điều này hẳn đã khiến tôi tràn ngập niềm vui và chắc chắn cả kiêu ngạo. Tôi từng ngoan ngoãn ngồi sau chồng sách của mình hàng giờ liền rình chờ độc giả ở các hội sách khác nhau mà chẳng có ai đến, tôi biết sự bối rối đó, cảm giác cô đơn hơi đáng hổ thẹn đó. Bây giờ tôi bị xâm chiếm bởi một cảm giác hoàn toàn khác, một kiểu choáng váng, trong tích tắc lướt qua tôi cái ý nghĩ rằng thế là quá nhiều, quá nhiều cho chỉ một người, quá nhiều cho tôi. Olivier nói với tôi rằng anh để tôi lại đó.
Cuốn sách của tôi ra mắt vào cuối tháng Tám và từ nhiều tháng qua tôi đi từ thành phố này sang thành phố khác, từ gặp gỡ đến ký tặng sách, từ đọc trích đoạn đến thảo luận, trong các nhà sách, thư viện, thư viện đa phương tiện, nơi ngày càng có nhiều độc giả chờ đợi tôi.
Đôi khi điều đó làm tôi choáng ngợp, cái cảm giác đã chạm đích, đã kéo cùng tôi, sau tôi, hàng ngàn độc giả này, cái cảm giác, hẳn là dối trá, là đã được lắng nghe này.
Tôi sung sướng, thỏa mãn, sững sờ.
Tự hào, và vẫn còn hoài nghi.
Tôi đã viết một cuốn sách mà tôi không tưởng tượng được tầm cỡ của nó.
Tôi đã viết một cuốn sách mà hiệu ứng nó tạo ra trong gia đình tôi và xung quanh tôi hẳn sẽ lan thành nhiều đợt sóng, mà tôi không lường trước được những thiệt hại đi kèm, một cuốn sách nhanh chóng chỉ ra những chỗ dựa vững chắc của tôi nhưng đồng thời cả những đồng minh giả của tôi, và những hiệu ứng chậm của nó sẽ còn kéo dài.
Tôi đã không hình dung được việc đối tượng được nhân lên và hậu quả của nó, tôi đã không hình dung được hình ảnh này của mẹ tôi, được sao chép thành hàng trăm rồi hàng ngàn bản, bức ảnh trên bìa sách đã góp phần quan trọng vào việc truyền bá tác phẩm, bức ảnh đã nhanh chóng tách khỏi mẹ và từ nay không còn là mẹ tôi nữa mà là nhân vật của cuốn tiểu thuyết, mờ và nhiễu.
Tôi đã không hình dung được những độc giả cảm động, sợ sệt, tôi đã không hình dung được rằng một số người sẽ khóc trước mặt tôi và tôi thấy thật khó mà không khóc với họ.
Chuyện xảy ra lần đầu tiên ở Lille, nơi một phụ nữ trẻ yếu ớt, rõ ràng là kiệt sức vì phải nằm viện nhiều lần, giải thích với tôi rằng cuốn tiểu thuyết đã mang đến cho cô niềm hy vọng điên rồ, kỳ cục này, rằng bất chấp bệnh tật, bất chấp những điều đã xảy ra và sẽ không sửa chữa được, bất chấp những gì cô đã bắt chúng phải chịu , có lẽ, các con của cô hẳn vẫn có thể yêu thương cô...
Và rồi một lần khác ở Paris, một sáng Chủ nhật, một người đàn ông ốm yếu đã nói với tôi về chứng rối loạn tâm thần, về ánh mắt của những người khác dành cho ông, dành cho họ, những người gây sợ hãi đến nỗi tất cả đều bị quy vào một rọ, lưỡng cực, tâm thần phân liệt, trầm cảm, được dán nhãn như những con gà dưới lớp giấy bóng theo xu hướng hiện tại và trang bìa các tạp chí, và Lucile, nữ nhân vật không thể chạm tới của tôi đã khôi phục danh dự cho tất cả họ.
Và cả những người khác nữa, ở Strasbourg, Nantes, Montpellier, những người mà đôi khi tôi muốn ôm vào lòng.
Dần dần, theo cách nào đó, tôi đã dựng lên một thành lũy không thể nhận thấy, một hàng rào y tế cho phép tôi tiếp tục, ở đó, giữ khoảng cách thích hợp, một cử động của cơ hoành chặn không khí ngang tầm xương ức, sao cho nó tạo thành một cái đệm nhỏ, một túi khí vô hình, mà sau đó tôi thở ra dần qua miệng, khi hiểm nguy đã qua. Vì vậy, tôi có thể nghe, nói, hiểu những gì được dệt nên về cuốn sách, sự qua lại hình thành giữa người đọc và văn bản, cuốn sách đưa người đọc, gần như luôn là như thế – và vì một lý do mà tôi không biết giải thích ra sao -, về với câu chuyện của chính mình. Cuốn sách là một loại gương, mà độ sâu trường ảnh và những đường viền không còn thuộc về tôi nữa.
Nhưng tôi biết rằng rồi sẽ có ngày tất cả những thứ đó bắt kịp tôi, số lượng, vâng, số lượng độc giả, bình luận, thư mời, số hiệu sách phải ghé thăm và số giờ đi tàu tốc hành, và rằng khi ấy, điều gì đó sẽ nhượng bộ dưới sức nặng của những nghi ngờ và mâu thuẫn trong tôi. Tôi biết rằng một ngày nào đó tôi sẽ không thể trốn tránh nó, và rằng tôi sẽ phải ý thức chính xác tầm quan trọng của mọi chuyện, vì không thể làm tròn được hết.
Tại Hội Sách, ngày thứ Bảy đó, tôi đã ký luôn tay. Mọi người đến để được trò chuyện với tôi và tôi vật lộn tìm từ để cảm ơn họ, trả lời những câu hỏi của họ, tỏ ra xứng tầm với những gì họ mong đợi. Tôi nghe thấy giọng mình run rẩy, tôi khó thở. Túi khí không hoạt động nữa, tôi không thể đối phó được nữa. Tôi dễ bị thẩm thấu. Dễ bị tổn thương.
Khoảng 18 giờ, hàng người được khép lại bằng một dải băng đàn hồi căng ra giữa hai cái cột, để ngăn những người mới đến, buộc họ phải quay đầu. Cách tôi vài mét, tôi nghe thấy những người phụ trách quầy giải thích rằng tôi dừng rồi, cô ấy phải đi, cô ấy dừng rồi, chúng tôi rất tiếc, cô ấy phải đi rồi .
Khi đã ký xong cho những ai được chỉ định là người xếp hàng cuối cùng, tôi nán lại vài phút trò chuyện với biên tập viên của mình và giám đốc kinh doanh. Tôi đã nghĩ đến quãng đường ra ga đang đợi mình phía trước, tôi cảm thấy kiệt sức, tôi hẳn có thể nằm dài ra thảm trải sàn và ở lại đó. Chúng tôi đang đứng trong quầy, tôi quay lưng về phía lối đi của Hội Sách và cái bàn nhỏ nơi tôi đã ngồi vài phút trước. Một người phụ nữ từ phía sau tiến lại gần chúng tôi, hỏi tôi có thể ký tặng sách cho cô không. Tôi nghe thấy mình trả lời cô là không, như thế, không chút do dự. Tôi cho rằng tôi đã giải thích với cô rằng nếu tôi ký vào cuốn sách của cô, những người khác sẽ lại xếp hàng để tôi tiếp tục ký tặng, và rồi hàng người chắc chắn sẽ lại xuất hiện.
Qua ánh mắt cô, tôi thấy là cô không hiểu, cô không thể hiểu, xung quanh chúng tôi không còn ai, những người không may mắn đã giải tán, mọi thứ có vẻ tĩnh lặng và yên bình, qua ánh mắt cô tôi thấy là cô đang tự nhủ con ngốc này cho mình là ai vậy, ký thêm một hay hai cuốn sách nữa có làm sao, và chẳng phải chính là vì thế mà cô đến đây sao, để bán và ký tặng sách, cô có gì phải phàn nàn cơ chứ...
Tôi không thể nói với cô, chị ơi, tôi rất tiếc, tôi không thể nữa, tôi mệt rồi, tôi không có tài, không đủ tầm, thế thôi, tôi biết chắc chắn rằng những người khác có thể trụ được hàng giờ mà không uống ăn gì, cho đến khi tất cả mọi người đều đến lượt, đều thỏa mãn, những con lạc đà thực sự, những vận động viên chính hiệu, nhưng tôi thì không, không phải hôm nay, tôi không thể viết thêm tên của mình, tên tôi là một trò bịp bợm, một sự lừa phỉnh, tin tôi đi, tên tôi trên cuốn sách này không có giá trị hơn một cục phân chim bồ câu chẳng may rơi xuống trang bìa gác.
Tôi không thể nói với cô, nếu tôi ký tặng sách cho chị, thưa chị, người tôi sẽ tách làm đôi, đó chính xác là những gì sẽ xảy ra, tôi cảnh báo chị, hãy tránh xa ra, giữ khoảng cách phù hợp, sợi chỉ nhỏ xíu nối hai nửa con người tôi sắp đứt và khi đó tôi sẽ bắt đầu khóc thậm chí có thể cả la hét nữa, và điều đó có thể gây phiền cho tất cả chúng ta.
Tôi rời Hội Sách, phớt lờ cảm giác hối hận bắt đầu xâm chiếm mình.
Tôi bắt tàu điện ngầm ở Porte de Versailles, tàu chật cứng, dù vậy tôi vẫn tìm được chỗ ngồi. Mũi dán vào cửa sổ, tôi bắt đầu cho phát lại trong đầu cảnh tượng đó, cảnh đó quay lại với tôi, một lần, rồi một lần nữa. Tôi đã từ chối ký tặng sách cho người phụ nữ ấy trong khi tôi đang ở đó, nói chuyện, thật không thể tin nổi. Tôi cảm thấy có lỗi, lố bịch, tôi xấu hổ.
Giờ đây tôi viết lại cảnh tượng ấy, với tất cả sự mệt mỏi và quá tải mà nó chứa đựng, bởi tôi gần như chắc chắn rằng nếu nó không xảy ra, tôi hẳn đã không gặp L.
L. hẳn đã không thấy trong tôi mảnh đất quá mong manh, quá tơi xốp, quá dễ vỡ vụn này.
Khi còn bé, tôi thường khóc vào ngày sinh nhật của mình. Khi những vị khách tập trung lại bắt đầu bài hát truyền thống với ca từ giống hệt nhau trong tất cả các gia đình mà tôi biết, khi chiếc bánh ga tô có vài ngọn nến bên trên tiến lại gần tôi, tôi bật khóc nức nở.
Sự chú ý tập trung vào con người tôi ấy, những ánh mắt lấp lánh hội tụ cả vào nơi tôi ấy, nỗi xúc động tập thể ấy khiến tôi không thể chịu nổi.
Điều đó không liên quan gì đến niềm vui thực sự mà tôi cảm thấy khi có một bữa tiệc được tổ chức cho tôi, điều đó không hề làm mất đi niềm vui của tôi khi nhận quà, nhưng vào đúng thời điểm đó xảy ra một việc kiểu hiệu ứng Larsen, như để đáp lại tiếng ồn ào tập thể phát ra dành cho tôi ấy, tôi chỉ có thể tạo ra một tiếng ồn khác, chói tai hơn, với tần số không thể nghe được và thật thảm hại. Tôi không biết kịch bản ấy lặp đi lặp lại đến khi tôi bao nhiêu tuổi (nóng lòng, căng thẳng, vui mừng, và rồi tôi, trước mặt những người khác, đột nhiên thò lò nước mũi và sợ hãi), nhưng tôi giữ một ký ức chính xác về cảm giác đã nhấn chìm mình khi đó, những lời chúc chân thành nhất của chúng tôi, và mong sao những ánh sáng này mang lại cho cháu hạnh phúc , và ước muốn biến mất ngay lập tức. Một lần, hẳn là khi lên tám, tôi đã chạy trốn.
Hồi người ta còn tổ chức sinh nhật ở lớp (trường mẫu giáo), tôi nhớ rằng mẹ tôi đã phải viết thư cho giáo viên đề nghị cô bỏ qua sinh nhật tôi, bà đọc to cho tôi nghe trước khi bỏ nó vào phong bì, và trong thư có tính từ dễ xúc động , mà tôi không biết nghĩa là gì. Tôi đã không dám hỏi mẹ, vì biết rằng viết thư cho cô giáo đã là một thủ tục đặc biệt, một nỗ lực, nhằm nhận được từ cô một thủ tục không kém phần bất thường, một ngoại lệ, nói tóm lại là một đặc ân. Thực ra, trong một thời gian dài, tôi đã nghĩ rằng dễ xúc động có liên quan đến lượng từ vựng mà một cá nhân sở hữu: tôi là một cô bé dễ-xúc-động , tức là còn thiếu từ, điều đó dường như giải thích tại sao tôi không có khả năng tổ chức sinh nhật của mình với nhiều người. Do đó, tôi thấy rằng để sống trong xã hội, cần phải trang bị từ vựng cho mình, không ngại nhân chúng lên, đa dạng hóa chúng, nắm bắt những sắc thái nhỏ nhất của chúng. Từ vựng được thụ đắc như vậy dần dần tạo ra một lớp áo giáp, dày và xơ cứng, cho phép phát triển trên thế giới, cảnh giác và tự tin. Nhưng có biết bao nhiêu từ tôi vẫn chưa biết.
Sau này, ở trường tiểu học, khi phải điền phiếu thông tin vào đầu năm, tôi tiếp tục gian lận ngày sinh của mình, xê dịch vài tháng để rơi vào đúng giữa kỳ nghỉ hè, như một biện pháp phòng ngừa.
Tương tự, ở căng tin hoặc ở nhà bạn bè, đã nhiều lần (và điều này diễn ra cho đến tận khi tôi đã nhiều tuổi) tôi nuốt hoặc giấu đi hạt đậu mà tôi sợ hãi phát hiện ra trong phần bánh ba vua của mình. Công bố chiến thắng mình giành được, trở thành đối tượng của bất kỳ sự chú ý tập thể nào trong vài giây, thậm chí vài phút, là điều không thể. Tôi bỏ qua vé số trúng thưởng, vội vã vò nát hoặc xé rách vào lúc cần thông báo để nhận phần thưởng của mình, tôi đi xa đến mức từ chối, khi đang học lớp năm, một thẻ mua hàng trị giá một trăm franc tại Galeries Lafayette, vào bữa tiệc cuối năm. Tôi nhớ đã ước tính khoảng cách từ chỗ mình tới sân khấu – cần phải tới đó mà không sẩy chân, với vẻ tự nhiên và thoải mái, sau đó bước lên vài bậc, rồi hẳn là phải cảm ơn cô hiệu trưởng – và đi đến kết luận rằng trò này thật chẳng bõ công.
Ở vào vị trí trung tâm, dù chỉ trong khoảnh khắc, chịu đựng nhiều ánh mắt cùng lúc, đơn giản là điều không thể tưởng tượng được.
Tôi là một đứa trẻ và một cô bé vô cùng nhút nhát, nhưng theo tôi có thể nhớ, khiếm khuyết này trước hết được bộc lộ khi phải đối diện một nhóm người (nghĩa là khi tôi có việc với hơn ba hoặc bốn người cùng lúc). Đặc biệt đối với tôi, lớp học là biểu hiện đầu tiên của một thực thể tập thể chưa bao giờ ngừng làm tôi sợ hãi. Trước khi kết thúc quãng thời gian đi học, tôi đã không thể ngủ được vào đêm trước ngày phải đọc to bài học hay phải thuyết trình, và tôi âm thầm thực hiện các chiến lược lách luật mà tôi đã phát triển từ lâu để tìm cách tránh phải nói trước công chúng.
Trái lại, từ khi còn rất bé, dường như tôi đã cho thấy một sự thoải mái nhất định trong các cuộc gặp trực diện, đối mặt, và một khả năng thực sự trong việc gặp gỡ Người khác, ngay khi Người khác ấy có hình dạng của một cá nhân chứ không phải một nhóm, khả năng gắn kết mình với anh ta. Bất cứ nơi nào tôi đi, nơi nào tôi ở, tôi luôn tìm thấy một người nào đó để cùng chơi, trò chuyện, cười đùa, mơ ước, bất cứ nơi nào tôi qua, tôi luôn tìm thấy những người bạn và dệt nên những mối quan hệ bền vững, như thể tôi đã nhận ra từ rất sớm rằng hàng rào bảo vệ tình cảm của mình sẽ được dùng ở nơi này. Cho đến khi tôi gặp L.