Trong một xã hội văn minh, thay vì phải trông chờ vào đạo đức hay đức tin của người lãnh đạo đất nước, người ta sẽ thiết kế một guồng máy nhà nước và cơ chế kiểm soát mà ở đó mọi cá nhân được giao quyền quản trị đất nước đều phải làm đúng việc, làm hết mình và không dám làm bậy, giống như tổng thống Thomas Jefferson từng nói: "Một chính quyền hiệu quả nhất là một chính quyền ít phải quản trị nhất, vì mọi thành viên của nó đều đã tự đưa mình vào kỷ luật".
Guồng máy nhà nước được thiết kế kiểu này sẽ khiến các cá nhân và tổ chức bên trong hệ thống kiểm soát và đối trọng lẫn nhau, bất kỳ kẻ nào không làm đúng việc, không làm hết mình hay dám làm bậy sẽ bị phát giác, bị trừng trị hay đào thải. Đó là chưa kể đến, nhà nước trong những xã hội này sẽ phải minh bạch hóa hầu hết mọi thông tin và chịu sự giám sát cao độ của người dân và các cơ quan báo chí, truyền thông sẽ có rộng quyền tự do ngôn luận ở bên ngoài. Chính vì vậy, phần lớn sự làm biếng, lạm quyền hay tham nhũng của guồng máy nhà nước được triệt tiêu hầu hết trong những xã hội này.
Để có được một bộ máy nhà nước như vậy, người ta thường phân chia quyền lực nhà nước thành ba nhánh là lập pháp, hành pháp và tư pháp, không bao giờ trao ba nhánh quyền lực này vào tay một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức nào cả, vì điều đó sẽ dễ dàng dẫn đến việc lạm quyền, lộng quyền, chuyên quyền, độc tài và toàn trị của người này hay nhóm người này hay của tổ chức này. Nói cách khác, về mặt nguyên lý khoa học quản trị, nếu cả ba nhánh quyền lực nhà nước đều nằm trong tay một người, một nhóm người hay một tổ chức thì sẽ trở thành vua cá nhân hay vua tập thể, và chế độ của họ sẽ là chế độ dân chủ giả hiệu hay phong kiến trá hình. Do vậy, ba nhánh quyền lực nhà nước này cần phải được phân chia cho ba cơ quan độc lập khác nhau và ba cơ quan quyền lực nhà nước này sẽ kiểm soát và đối trọng lẫn nhau (check and balance).
Chúng ta cũng thấy rằng, khi một người hay một nhóm người nắm được trong tay cả ba nhánh quyền lực nhà nước (có nghĩa là công lý và chân lý sẽ nằm trong tay họ) thì họ cũng sẽ cố gắng nắm luôn những công cụ đầy sức mạnh như quân đội và pháp luật (sức mạnh cứng), báo chí, giáo dục, nghệ thuật và tôn giáo (sức mạnh mềm). Vì chỉ có cách nắm được những sức mạnh cứng và mềm này trong tay thì họ mới có thể thao túng xã hội một cách dễ dàng và thoải mái làm mọi thứ theo cách mà họ muốn mà không ai làm gì được.
Trong một xã hội dân chủ thực sự, khi ba nhánh quyền lực nhà nước được phân chia cho ba cơ quan trong bộ máy nhà nước thì quân đội, giáo dục, báo chí, nghệ thuật, tôn giáo... sẽ khá độc lập với chính trị.
Quân đội sẽ thề trung thành với tổ quốc và bảo vệ nhân dân chứ không trung thành với bất cứ tổ chức hay cá nhân nào. Chẳng hạn như ở Hoa Kỳ, tổng thống cũng đồng thời là tổng tư lệnh quân đội, nhưng binh sĩ mọi cấp trong quân đội Hoa Kỳ không tuyên thệ trung thành với tổng thống hay bất kỳ một lãnh đạo, một thể chế nào. Họ chỉ có một lý tưởng: Bảo vệ tự do - tự do cho nhân dân Hoa Kỳ và cho sứ mệnh quốc tế của họ. Và binh sĩ các cấp trong quân đội phải tuân thủ mọi mệnh lệnh của chỉ huy cấp trên, nhưng họ lại có quyền bất tuân thượng lệnh nếu như mệnh lệnh đó yêu cầu họ phải nã súng vào nhân dân của mình.
Bên cạnh đó, chính quyền cũng không được độc tài về giáo dục. Trong một bản khuyến nghị năm 1997 của mình, UNESCO từng đưa ra khái niệm "tự do học thuật" và định nghĩa "là quyền không bị hạn chế bởi những tư tưởng giáo điều được định sẵn, được tự do giảng dạy và thảo luận, được tự do nghiên cứu, chia sẻ và xuất bản những kết quả của nghiên cứu đó, được tự do bày tỏ chính kiến về thể chế và cơ quan mà họ làm việc, không bị kiểm duyệt bởi chính quyền, được tự do tham gia vào những tổ chức chuyên môn, mang tính đại diện cho mình".
Một thể chế không cho phép tự do học thuật thì nhiều khả năng là người dân sẽ bị ngăn chặn không được tiếp xúc với chân lý và sự thật, bị biến thành nô lệ và công cụ của thể chế đó.
Nhà khoa học Galileo từng bị chính quyền Vatican kết tội và suýt bị đưa lên giàn hỏa thiêu chỉ vì ông khăng khăng khẳng định rằng: trái đất quay quanh mặt trời chứ không phải Thiên Chúa tạo ra vũ trụ trong sáu ngày với quả đất đẹp được mặt trời xoay quanh như Kinh Thánh đã viết. Với chính quyền và giáo hội, điều đó đồng nghĩa với việc ông phủ nhận Chúa và quyền năng của Chúa. Dù chân lý đã được khẳng định sau đó nhưng phải đến gần 400 năm sau, Vatican mới xóa án cho Galileo khi đích thân Đức Giáo hoàng thừa nhận rằng "Galileo và những nhà khoa học khác đã đóng góp vào sự hiểu biết đức tin tốt hơn". Câu nói nổi tiếng của Galileo "Dù sao thì trái đất vẫn quay" đã đi vào lịch sử nhân loại như một cột mốc đánh dấu cho hành trình tự do của "nhà trường" để nhà trường bước ra khỏi "nhà thờ" và "nhà nước". Và nhà trường thường chỉ đúng nghĩa là nhà trường nếu như nó chỉ tôn thờ chân lý và sự thật, chứ không tôn thờ Chúa, tôn thờ lãnh tụ hay tôn thờ lợi nhuận.
Ví dụ trên cho thấy rằng, chừng nào giáo dục còn bị độc quyền bởi một thế lực (thế quyền hay than quyền), chừng đó những "án oan" như Galileo sẽ còn tiếp diễn. Câu chuyện trên cũng phần nào phản ánh quyền năng của tôn giáo, nhưng điều đó không có nghĩa là cần phải hạn chế tôn giáo mà trái lại, quyền tự do tín ngưỡng của người dân là một trong những quyền con người căn bản mà nhà nước có nghĩa vụ bảo vệ. Hoặc ngay cả khi nhà nước tuyên bố cho phép người dân tự do tín ngưỡng nhưng lại giữ quyền bổ nhiệm người lãnh đạo của tôn giáo (hay chi phối ngầm việc bổ nhiệm lãnh đạo tôn giáo) thì đó vẫn không phải là tự do thực sự mà thực chất là sự lũng đoạn tôn giáo của nhà nước để phục vụ cho những mục tiêu chính trị vị kỷ của mình.
Các xã hội văn minh cũng thường hạn chế sự can thiệp của nhà nước với báo chí và truyền thông đại chúng. Vì trao đổi thông tin là cách để người dân tiến gần hơn với chân lý và sự thật, và cũng là phương tiện để người dân kiểm soát quyền lực của nhà nước. Như vậy, ta có thể thấy rằng, chỉ có những chính quyền nào sợ chân lý và sự thật thì mới phải sợ tự do ngôn luận và tự do học thuật. Và chỉ những chính quyền dối trá và bịp bợm thì mới phải sợ chân lý và sự thật.
Nhưng cũng có câu rằng: "Nhân dân nào, lãnh đạo đó!". Bởi những đất nước may mắn có được những lãnh đạo xuất chúng do "trời ban cho” (theo cách nghĩ của dân gian) thường chỉ đếm trên đầu ngón tay. Còn lại, chính việc tham gia xây dựng một hệ thống mà ở đó mọi "ông quan" hay "ông tướng" khi được đặt vào vị trí của mình đều sẽ làm đúng việc và làm hết mình mới là cách giúp người dân làm chủ đất nước của mình tốt nhất. Giống như người xưa thường nói rằng: có ba loại quan: "quan thái bình", "quan tham" và "quan đúng nghĩa". "Quan thái bình" không làm bậy nhưng không làm gì cả. "Quan tham" thì làm bậy. Còn "quan đúng nghĩa" là làm việc hết mình vì vua, vì nước. Ngay cả khi quan không làm bậy nhưng cũng không làm đúng việc của mình và không làm hết mình thì cũng chỉ là một dạng "quan thái bình". Và đất nước cũng không thể đi lên khi trong hệ thống có quá nhiều "quan thái bình" như vậy.
--- ebook by JarvisBooks.org