Có rất nhiều tư tưởng thường được nhắc đến khi bàn về con đường để "làm dân" là như thế nào, hay con đường để hình thành xã hội nên ra sao. Chẳng hạn, phong trào Duy tân do Phan Châu Trinh khởi xướng ở Việt Nam vào đầu thế kỷ 20 đã giương cao ngọn cờ "Tự lực khai hóa" và "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh", hay chủ nghĩa Tam dân do Tôn Trung Sơn khởi xướng ở Trung Quốc (cũng vào đầu thế kỷ trước) cũng có tôn chỉ "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc" (Dân tộc Độc lập, Dân quyền Tự do, Dân sinh Hạnh phúc). Hay trong thời Duy tân Minh Trị ở Nhật Bản, nhà khai minh Fukuzawa Yukichi cũng có tuyên ngôn “Trời không tạo ra người đứng trên người và cũng không tạo ra người đứng dưới người, tất cả đều do sự học mà ra”. Rồi từ Mahatma Gandhi ở Ấn Độ đến Nelson Mandela ở Nam Phi, hay từ châu Mỹ sang châu Âu, tất cả đều bàn luận về con đường đó.
Cá nhân tôi cho rằng, làm sao có thể có "dân sinh" hạnh phúc, nếu không có "dân quyền" tự do; cũng như không thể có "dân quyền" tự do nếu không có "dân trí" khai phóng. Do vậy, con đường mà các quốc gia chưa thịnh vượng hay chưa văn minh nên chọn đi để có thể trở thành quốc gia thịnh vượng và văn minh chỉ có thể là con đường: "Dân trí, dân quyền và dân sinh". Có "dân trí" thì sẽ có "dân quyền" và "dân sinh".
Nói cách khác, ở bất cứ xã hội nào, nếu không có "dân trí" thì không thể có dân chủ thực sự, dân chủ đúng nghĩa (tuy có thể có dân chủ giả hiệu hay dân chủ hình thức) và cũng không thể có "dân sinh" thịnh vượng và văn minh. Tất cả phải bắt đầu từ dân trí; mà dân trí của mỗi người thì bắt đầu từ sự học khai phóng của chính bản thân mình.
"Dân trí" ở đây có nghĩa là năng lực làm người (để là con người tự do), năng lực làm dân (để là công dân trách nhiệm) và năng lực làm việc (làm công việc/ nghề nghiệp) của đại đa số người dân.
Nếu không có thứ "dân trí" này thì "dân chủ" hay "dân quyền" hay "dân sinh" chỉ là sáo rỗng, chỉ là thứ "trang sức" lòe loẹt bên ngoài để lừa mị dân chúng. Và nếu không đủ "dân trí" thì dân chúng thường sẽ dễ dàng bị lợi dụng, bị điều khiển hay bị thao túng bởi những kẻ đầu cơ về chính trị mà có khi không hề hay biết.
Nói cụ thể hơn, chỉ khi nào đa số người dân thực sự muốn làm dân, hiểu rõ làm dân là làm gì và có đủ năng lực để làm dân và làm người (có "dân trí") thì chừng đó mới có thể có dân chủ hay dân quyền hay nhân quyền thực sự. Và dù sớm hay muộn, dù bằng cách này hay bằng cách khác, một quốc gia muốn đến được với thịnh vượng và văn minh thì con đường "dân trí, dân quyền, dân sinh" sẽ phải là con đường tất yếu.