Anh nghĩ đến đôi mắt thâm tình của Donia đằng sau lớp kính cận dày cộp. Mình đã hai mươi ba tuổi rồi! Anh tự an ủi mình. Trong những đêm mất ngủ triền miên ấy, anh mới phát hiện ra được những phức tạp bộn bề và vô cùng phong phú trong ký tức xá học sinh. Chuột đuổi cắn nhau chí chóe dưới gầm giường; một cậu trong mơ vung quyền đấm loạn xạ và trong những cú đấm mơ hồ ấy có một đòn trúng mục tiêu là chiếc mồm của người nằm bên cạnh, cậu này chụp lấy cánh tay ấy và cắn mạnh. Sao mày lại cắn người? Sao mày lại đánh tao? Tao nằm mơ thấy đánh nhau! Tao nằm mơ thấy mình cắn chân lợn! Nằm sát bên anh là “Tay súng thần sầu”, - một học sinh bị tật ở mắt, lúc nào cũng nhắm tít mắt trái lại trong tư thế ngắm bắn vĩnh viễn nên mới mang biệt danh này - đang há miệng ngủ thật ngon lành, những tiếng ngáy như sấm từ cổ họng cậu ta đập thẳng vào mặt anh. Ở giường trên, cậu học sinh họ Tôn bỗng nhiên bật lên khóc nức nở, không biết trong mơ cậu ta đã thấy những điều gì đó thật bi thương hay là đang thức mà vẫn khóc vì thương thân. Anh bò dậy, ngồi trên giường, đầu óc anh căng như một quả bóng đầy hơi. “Tôi muốn thừa gió mà ra đi”. Cổ anh thu lại. Những phương trình hóa học, những công thức toán học, những định luật vật lý, sự tiến hóa của sinh vật, từ vựng tiếng Anh, giá trị thương phẩm, con ruồi trên lưng Donia, nhúm lông nách vàng vàng, khuôn ngực tròn căng, thông báo nhập học của trường đại học, pháo hoa... Đầu anh đau đến độ như tê liệt, não anh như bị cắt thành vô số miếng nhỏ tròn tròn như bi sắt, những miếng cắt hình tròn như bi sắt ấy đang chuyển động, đang ma sát, đang va đập vào nhau làm phát ra những âm thanh khô khốc như không được tra dầu bôi trơn nhưng đang chuyển động với vận tốc cực nhanh. Trong hai tai anh có tiếng u u của điện thoại rồi dần dần biến thành tiếng gầm rú của máy bay phản lực. Anh bịt chặt lỗ tai nhưng tiếng gầm rú ấy vẫn chui tọt vào trong não anh như hai bó tên cùng bắn ra một lúc. Anh nói : Tôi là con nhím. Tôi là ánh sáng. Tôi là một cành nho... Anh biết là mình sắp điên, đang ở trong trạng thái tinh thần phân liệt... Anh mặc quần cộc áo lót đứng giữa bầu trời đầy sao, anh ngửi thấy mùi thơm của muôn ngàn đóa hoa cúc vàng trên bồn hoa trước văn phòng hiệu trưởng. Con chó đực lông nhiều màu sắc của nhà ăn nghếch mõm lên trời nhìn sao và thi thoảng sủa lên điên cuồng khi trông thấy thấp thoáng những cánh hồng nhạn bay đêm. Anh bắt chước điệu bộ của gã tín đồ Cơ Đốc giáo Lưu Thánh Anh, làm một dấu thánh giá trước khuôn ngực chỉ toàn xương là xương của mình, lẩm bẩm : A men!
Lớp trưởng thức dậy đi tiểu đêm đã phát hiện ra anh, có vẻ quan tâm hỏi : Tề Văn Đống! Anh làm sao thế? Cẩn thận coi chừng bị cảm đấy! Anh nói : Tôi không ra làm sao cả, không ngủ được... - Cậu ta nói : Anh chờ một tí! Nói xong rồi chạy vọt vào ký túc xá, lát sau trở ra, hỏi : Anh có tâm sự gì chăng? Anh nói : Trí óc rối bời cả lên... Chẳng khác nào có một con ngựa đang tưng vó ở trong ấy, chẳng thể nào bắt nó dừng lại được. Cậu ta nói : Tôi có thuốc ngủ, anh uống không? Anh nói : Uống! Uống! Cậu ta nói : Anh đi theo tôi, đi nhẹ thôi kẻo đánh thức các bạn! Lớp trưởng mò tay xuống dưới chiếc gối lấy ra một chiếc lọ nhỏ, mở nắp hỏi : Mấy viên? Anh nói : Mười viên! Lớp trưởng kêu lên một tiếng nhỏ : Anh đang đùa đấy à? Uống hết mười viên anh có thể ngủ được trăm năm đấy! Anh uống hai viên thôi! Nói xong lớp trưởng đưa cho anh hai viên và nói không có nước, anh nói không cần rồi ngửa cổ lên, nhét thật sâu vào cuống họng rồi nuốt gọn. Lớp trưởng, cho tôi hai viên nào! Từ phía sau có tiếng ai đó cất lên, lại là một kẻ mất ngủ nữa xuất hiện. Lý Tứ Thanh, cậu mà cũng mất ngủ à? Lớp trưởng hỏi. Không nhìn rõ mặt Lý Tứ Thanh, chỉ thấy đôi bàn tay cậu ta đang run. Cho cậu hai viên vậy? - Lớp trưởng nói. Lớp trưởng... - Lại một đôi tay đầy lông lá nữa vươn xuống từ chiếc giường phía trên. Lớp trưởng cho tôi hai viên với nào... Lớp trưởng bần thần trong giây lát rồi đậy nắp lọ lại, tuồn xuống dưới gối rồi dùng hai tay chống lên trên, vội vàng nói : Hết rồi, hết rồi! Tôi còn phải dùng cho mình nữa chứ!...
Sau khi uống thuốc ngủ, đôi mắt của anh lại trở nên sáng hơn, anh tự cảm thấy được rằng mắt mình lúc này còn sáng hơn cả mắt mèo, có thể nhận ra đâu là chuột đực, đâu là chuột cái trong bóng đêm. Thế thì, anh có thể nói được trong cái thế giới này có bao nhiêu “chuột đồng tính” không đực không cái không? Thế giới to lớn đến dường ấy, những điều anh biết chẳng qua cũng hơn những hiểu biết của các con chuột kia một chút thôi. Chuột có khả năng dự báo động đất anh có không? Anh đang so sánh mình với những con chuột đang chạy qua chạy lại trên xà nhà kia và trong lòng cảm thấy xấu hổ vô cùng. Người không bằng chuột! Cậu học sinh ở giường trên đột nhiên kêu thét lên. Một con chuột cái có chiếc bụng chửa thè lè rơi đùng vào sống mũi cậu ta, trong cơn hoảng hốt nó vẫn đường hoàng gặm vào sống mũi cậu ta một miếng rồi mới ung dung bỏ đi. Cậu ta dùng đèn pin chiếu lên những ngón tay nhơm nhớp máu của mình, tiếp tục sờ mũi, máu dính lên ngón tay cậu ta càng nhiều hơn. Cậu ta tắt đèn pin, rên lên vài tiếng nho nhỏ rồi trùm chăn kín đầu, tiếp tục giấc ngủ ngon. Anh nghĩ, mất trâu rồi mới lo làm chuồng thì đã muộn, còn chuyện trùm chăn kín đầu để tránh chuột đâu có thể gọi là kẻ khiếp nhược. Nghĩ thế, anh bèn kéo tấm chăn lên trùm kín đầu, hai bàn chân lại ló ra khỏi chăn, anh co chân lên. Tối tăm, ngột ngạt. Anh đang gặm nhấm cái thứ mùi chua chua nồng nồng lâu ngày không tắm trên thân thể mình cũng như cái mùi mồ hôi lưu cữ lâu ngày không giặt của tấm chăn. Tiếng nghiến răng của Tống Phong Niên nhọn sắc xuyên qua tấm chăn dày và cứng như áo giáp chui tọt vào tai khiến anh nổi gai ốc. Trong bụng Tống Phong Niên nhất định phải có rất nhiều giun đũa. Răng đã bị mài cụt lủn nhưng cậu ta vẫn cứ kiên trì mài, đêm đêm kiên trì mài, hình như đó là một cách phát tiết những nỗi oán hận vô bờ vô bến, vĩnh viễn không bao giờ biết đến điểm dừng cuối cùng trong cõi trời dài đất rộng này. Anh tưởng tượng là mình sẽ chế ra một loại lưỡi câu đặc biệt, một lưỡi móc vào hàm dưới, một lưỡi móc vào hàm trên của Tống Phong Niên, sợi dây câu móc vào hàm dưới sẽ được buộc vào khung cửa sổ phía bắc, sợi dây câu móc vào hàm trên sẽ buộc vào cọc làm chân giường ở phía nam, hai sợi dây rất căng này vĩnh viễn vươn ngược chiều nhau, không bao giờ gặp nhau. Những định lý hình học! Hình như Tống Phong Niên đang oán hận vì mình không thể cắn nát chiếc răng thép trong miệng nên tiếng nghiến răng càng dữ tợn hơn. Không biết cậu ta oán hận bố mẹ hay là oán hận lão làm răng giả nghệ thuật nghiệp dư. Trên những tờ báo tường của đoàn thanh niên nhà trường, kỳ nào cũng có tác phẩm của cậu ta. Anh cho rằng, tác phẩm ưu tú nhất của cậu ta là đêm trước trung thu mấy ngày, lợi dụng ánh trăng vằng vặc cậu ta đã vẽ một bức biếm họa lên tấm bảng đen trong phòng học : Một cậu học sinh đầu trọc như một quả bầu ngồi trên một chiếc ghế băng dài xiêu vẹo, chỉ có ba chân, một tay cầm sách, một tay ôm chiếc đàn tì bà che nửa khuôn mặt, một thầy giáo mặt mũi hung ác, tay trái cầm đục sắt, tay phải cầm búa sắt đang cố gắng đục mạnh xuống chiếc đầu trọc cứng như đá hoa cương của đứa học trò. Trên đầu cậu ta, những ánh lửa tóe ra (Có ghi chú ở bên cạnh bức tranh : ánh lửa của tri thức). Phía trên bức tranh biếm họa là một hàng mười chữ to tướng và rối rắm như cua bò đêm trăng : Chúc mừng ngày nhà giáo! Thầy cô gian khổ quá! Chính vì nhờ mất ngủ ban đêm nên anh mới bỏ đi lang thang và phát hiện ra Tống Phong Niên đang say sưa thể hiện tài hoa trên kiệt tác của mình. Anh còn trông thấy cậu ta đứng dối diện với bức họa, hai tay bụm lấy miệng như cố nén những tràng cười thú vị sẵn sàng tuôn ra như nước suối phun.
Tiết thứ nhất buổi sáng là học sinh tự làm bài tập. Năm giờ rưỡi sáng, mặt trời vẫn chưa thức giấc nhưng bóng đêm hắc ám đã lẩn trốn để nhường vũ trụ cho ban ngày sáng sủa. Anh trông thấy tất cả học sinh đều đứng ngây như phỗng trước bức họa và tất cả đều rụt cổ lại theo bản năng. Hình như có cậu nào đó cao giọng : Cẩn thận với cái đầu của mình! Tống Phong Niên đang ngồi lặng lẽ bên sát vách tường, cái đầu lắc lư miệng lẩm nhẩm như đang cố gắng học thuộc lòng một bài học nào đó, thi thoảng đầu cậu ta đập vào chiếc túi đựng bát chén treo bên cạnh khiến chúng kêu lên rổn rảng từ bên trong. Trong tám mươi chiếc đầu lổn nhổn này, chỉ có chiếc đầu của cậu ta là an toàn nhất. Thầy giáo dạy vật lý vừa vào lớp là đã tức điên lên, cong miệng nói vài tiếng gì đó rồi vội vàng bước ra ngoài. Lát sau, chủ nhiệm lớp học phụ đạo lưng còng còng tay ôm một cuốn vở nối gót thầy giáo vật lý bước vào phòng. Tuy anh ngồi nửa trong nửa ngoài nhưng anh vẫn thấy rõ ràng gương mặt giận dữ đến đờ đẫn của thầy giáo vật lý và gương mặt buồn bã u uất của thầy giáo chủ nhiệm. Đồ phản động! Các người làm phản cả rồi hay sao? - Thầy giáo vật lý hét lên - Chúng tôi đã dạy các bạn thành những kẻ tội phạm hay sao? Tôi hít bụi phấn ba mươi năm nay, phổi tôi bị viêm nặng, tôi được đền bù như thế này đây à? Chủ nhiệm Tôn, ông cứ đến đây mà xem cho rõ đi! Thầy chủ nhiệm Tôn chắp tay sau mông chăm chú nhìn bức họa, trông dáng điệu thầy chẳng khác gì một nhà lãnh đạo quân sự đang nghiên cứu bản đồ chuẩn bị cho một trận đánh lớn. Đôi mắt phẫn nộ của thầy giáo vật lý lúc thì như tia bức xạ soi mói nhìn khắp mặt học sinh như muốn thẩm tra những bí mật ẩn sâu trong lòng của từng đứa, lúc thì hiền hòa chất phác liếc nhìn gương mặt thầy giáo chủ nhiệm như muốn tìm kiếm một sự công bằng hợp đạo lý. Thầy chủ nhiệm vẫn đứng nguyên tại chỗ nhưng đã quay người lại, cười thành tiếng : Quá đẹp! Các em học sinh thân mến, bức họa này quá đẹp, quá nhiều ý nghĩa sâu sắc. Cuối cùng thì các em đã hiểu ra được những gian khổ mà các thầy phải gánh chịu. Công việc của các thầy chẳng khác nào công việc của người thợ đục đá. Em nào đã vẽ bức họa này? Vẽ rất đẹp, rất sắc sảo, lại có tính sáng tạo, tính tượng trưng rất cao. Ai đã vẽ bức họa này? Thôi, khó nhận quá phải không? Khó thì thôi vậy. Các em thân mến, hãy cố gắng mở ra trong vỏ não mình một kẽ hở để cho quý thầy giáo bớt đi sự lao tâm lao lực, để những kiến thức từ lời giảng của thầy có thể chui vào trong óc các em! Vừa nói câu này thầy vừa dùng tay lau bảng, lau thật kỹ, thật sạch. Hàng chữ ở trên quá cao khiến thầy phải rướn người kiễng chân, cổ như cao thêm và eo lưng thầy lệch hẳn về một phía trông thật mủi lòng. Xóa bảng xong, thầy nói : Thầy Mã, mời thầy tiếp tục dạy!
Thầy Mã đứng bên bục giảng, hắng giọng nói một cách ỉu xìu : Bắt đầu học bài! Tất cả học sinh đồng loạt đứng lên chào thầy nhanh một cách bất ngờ, lưng của tất cả học sinh cũng thẳng đứng, một chuyện trước đây chưa hề xuất hiện. Thầy Mã gật đầu, có ý bảo học sinh ngồi xuống rồi cất giọng lành lạnh nói : Tôi là thầy giáo, không phải thợ đá, hy vọng từ nay về sau các anh chị đừng đùa theo kiểu như thế này nữa. Hôm nay chúng ta ôn lại bài những định luật về điện từ trường. Thầy cầm phấn lên viết một chữ “Điện” to tướng trên chiếc đầu trọc của cậu học trò vẫn còn ẩn ẩn hiện hiện trên bảng. Tiết dạy ấy, cách giảng bài, những cái vung tay của thầy đều chất chứa một sức mạnh hung ác và quyết đoán chẳng khác ngôn ngữ và cử chỉ của một người thợ đục đá, từng từ thoát ra khỏi miệng thầy chẳng khác nào những cú quai búa của người thợ đục đá nện xuống đầu mọi người. Anh trông thấy những tia lửa xanh ngời tưng tóe trong khắp phòng học, đầu của tất cả học sinh đều vang lên những tiếng va đập dữ dội. Phòng học biến thành công trường khai thác đá! Trước khi kết thúc tiết dạy, thầy Mã ôm ngực ho mấy tràng dài, màu đen trong mắt co hẳn lại để nhường cho màu trắng phềnh lên, mặt thầy bạc và mỏng như một tờ giấy, trông thầy lúc này thẳng khác một cây khô đứng giữa cơn cuồng phong. Thầy lảo đảo và cuối cùng đôi chân không đỡ được cái thân hình đang lắc lư nữa, thầy ngã sóng soài ra bục. Học sinh đứng bật dậy, học sinh nữ vừa kêu ré lên vừa gào khóc - Thầy Mã! Thầy Mã! Học sinh nam ngồi bàn đầu vọt lên bục, học sinh ngồi bàn sau cũng tự động ùn lên, bàn ngã ghế đổ, những chồng sách chất thành tường thành trên bàn rơi xuống đất ào ào, không biết cơ man nào là sách toán học, sách vật lý, sách hóa học, sách chính trị, sách ngữ pháp, sách tiếng Anh, tiểu thuyết ái tình, tiểu thuyết kiếm hiệp nằm xếp chồng lên nhau dưới đất. Những túi đựng chén bát treo trên tường cũng nhân cơ hội này mà khua lên chát chúa. Tám mươi đứa học sinh với đầy đủ các màu sắc xanh đỏ trắng vàng tím tự động vây quanh thầy Mã, biến thầy thành tâm của vòng tròn người. Anh chen vào được vòng trong cùng, dùng hai bàn tay nắm chặt lấy một cánh tay của thầy Mã rồi đỡ thầy đứng lên. Giống hệt một đứa trẻ ngoan ngoãn, thầy Mã tựa hẳn vào đôi vai của anh và của lớp trưởng. Thầy Mã!... Thầy!... Thầy! Anh không thể nhầm được, gương mặt của tám mươi đứa học sinh đều chan hòa nước mắt! Thầy ơi!... Tỉnh dậy! Một dòng máu trào ra từ khóe mép thầy Mã, tươi rói, tươi hơn cả nước quả anh đào ép. Anh vừa định giơ ống tay áo quệt máu cho thầy thì một cô gái đã nhanh nhẹn ép thiếc khăn mùi soa trắng tinh lên miệng thầy. Các em thân yêu... - Đôi mắt thầy động đậy miệng thầy thều thào, hai giọt lệ rất to, đùng đục từ từ lăn ra khỏi khóe mắt và rất thậm, rất chậm chảy xuống má thầy - Cám ơn các em đã giúp đỡ thầy... - Là ai đã vẽ bức họa ấy? Lớp trưởng tức giận gào lên. Tống Phong Niên vạch đám đông, từ vòng người sau cùng tiến lên phía vòng người đầu tiên, khóc nức nở : Thầy ơi! Là em vẽ đấy... Em sai rồi... Em không bao giờ vẽ bậy nữa đâu... Em... - Đánh cho nó một trận! Một học sinh đứng đâu đó ở vòng ngoài cùng hét lên. Thầy Mã mở mắt ra, thều thào đứt quãng : Tống Phong Niên,... thầy không trách em... Các em... chuyện này không có quan hệ gì đến Tống Phong Niên đâu... Y sĩ của trường đến, bí thư chi bộ cũng đến, tiếng chuông giải lao vang lên, thầy giáo và học sinh lớp khác cũng chạy đến...
Hai tháng sau, trong hội trường được lát đá hoa Đại Lý sang trọng của Phòng Giáo dục huyện, lễ truy điệu thầy Mã đã được cử hành vô cùng long trọng, tất cả lãnh đạo các trường trung học trong huyện đều có mặt. Ngày nghe tin thầy giáo Mã qua đời, lớp trưởng chạy lên bục giảng, vung nắm đấm quá đầu, nói một cách trang trọng : Các bạn! Chúng ta hãy phát huy tinh thần học tập "cột tóc lên xà nhà, ngồi trên bàn đinh" của tiền nhân, không đậu vào đại học chưa chịu dừng bước! Chúng ta hãy viết một quyết tâm thư bằng máu của chính mình để an ủi linh hồn thầy giáo Mã thân yêu! Tất cả tám mươi con người của lớp ôn thi đều khóc rống lên. Trong tám mươi con người đang ngồi khóc ấy, ai là người khóc nhiều nhất? Là Tống Phong Niên! Nước mắt cậu ta ướt đẫm ống tay áo màu xanh! Mặt anh cũng chan hòa nước mắt, nhiệt huyết của anh cũng dâng trào. Anh cũng biết rằng, trong khi lớp trưởng giơ nắm đấm tuyên thệ trên bục, tám mươi học sinh cũng nước mắt chan hòa như anh, nhiệt huyết cũng dâng trào như anh. Nhưng... những lời đầy hào khí bồng bột ấy không thể nào khỏa lấp được một sự thật tươi một màu máu : Mỗi khi đụng đến những cuốn giáo trình, chí ít cũng hơn một nửa trong số tám mươi người ấy cũng giống như anh, nhiệt huyết sẽ từ từ hạ xuống, hạ cho đến khi gặp mặt băng lạnh lẽo thì dừng lại và đứng ở đó bồi hồi. Con người đáng quý ở chỗ là tự biết mình là ai, ở vị trí nào, cũng như biết mùa xuân ấm áp, mùa đông rét mướt vậy. Lúc ấy anh đã nhận ra rằng, tất cả đã chấm dứt...
Mẹ gắp một lát thịt bỏ vào bát anh, đôi mắt nhìn anh không hề chớp, nhìn anh gắp nó bỏ vào mồm rồi nuốt xuống bụng xong, mẹ mới yên tâm gật đầu nhè nhẹ : Năm nay, cho dù gặt hái không được bao nhiêu nhưng mẹ cũng gắng gượng thi thoảng mua được miếng thịt về làm cho con mấy miếng ngon ngon để con có sức mà bước vào trường thi. Mẹ không cần biết là bố con có nhìn thấy con được hay không, nhưng mẹ đã chôn một hòn đá mài ở trên đầu hồi nhà, chẳng có loại tà khí nào còn có thể xâm phạm vào người con nữa...! Lão thầy địa lý xem phong thủy nổi tiếng đến nửa tỉnh Hắc Long Giang mặc chiếc quần cộc cao đến bắp chân, một chiếc áo đại cán kiểu Tôn Trung Sơn cáu bẩn đen đúa, chống cây gậy mòn vẹt và nhớp nháp mồ hôi đi ba vòng chung quanh nhà anh, anh và mẹ đi theo sau lưng lão ta. Anh nghe lão ta liên tục ợ hơi, anh ngửi thấy sau những tiếng ợ của lão là mùi thịt con chó cái già nuôi trong nhà mình, anh vừa căm giận vừa kính sợ lão. Lão chọc chọc mũi gậy xuống mặt đất phía sau nhà, lão dùng gậy gõ gõ vào bức tường nhà nơi có câu khẩu hiệu tuyên truyền viết bằng vôi theo lối đại tự, cuối cùng, lão đứng ở đầu hồi nhà hai tay tì mạnh lên đầu gậy, thân hơi đổ về phía trước, nói : Những điều xúi quẩy do đây mà ra! Nhìn thấy gì không hả? Xem đây, con đường kia xông thẳng đến chỗ này. Đây là điều kiêng kỵ nhất, phong thủy gọi là “mũi tên đường”, mẹ con cô nhi quả phụ như bà, làm sao nở mày nở mặt với đời được? Mẹ thành khẩn hỏi : Thưa tiên sinh, có cách hóa giải chứ? Vị tiên sinh coi phong thủy hình như có điều khó nói, cứ ấp a ấp úng hồi lâu nhưng rồi đột ngột tuyên bố. Nhìn thấy tình cảnh đáng thương của hai mẹ con bà, tôi đành phải chịu tổn thọ hai năm để tiết lộ tho bà một chút thiên cơ vậy! Trong nhà có hòn đá nào không? Mẹ lắc đầu bảo không có. Lão bảo gắng nhớ kỹ xem, loại đá nào cũng được; mẹ bảo có một viên đá mài, bây giờ người ta đã mài bằng điện, viên đá mài này đã trở nên vô dụng. Lão ta đập tay lên trán thật mạnh, nói : Quá tốt, quá tốt! Mang ra đây, chôn ngay chỗ đầu hồi nhà này, một nửa ló trên mặt đất, một nửa vùi trong đất, sau một năm sẽ có công hiệu. Nếu không thấy linh nghiệm gì thì đến Hắc Long Giang, đến kênh Hùng Hạt tìm tôi!
Mồng một Tết âm lịch, đầy trời tuyết bay, mồng hai tuyết ngừng rơi, mặt trời ló dạng, mồng ba tuyết tan, mồng bốn bùn lầy nước đọng. Mồng năm, thằng Tam nhà Lỗ Liên Sơn đến thăm anh. Cậu ta mặc một chiếc áo trượt tuyết rất hợp thời trang, mặt mày bị rét cóng trông như một củ cải héo. Trò chuyện một hồi, anh nhận ra giọng nói của cậu ta đã đổi khác khá nhiều. Cậu ta đòi về, anh đưa cậu ta đến chỗ đầu hồi thì cậu ta bảo anh dừng bước đừng tiễn nữa. Anh dừng bước, nhìn theo dáng đi ngật ngưỡng của cậu ta. Trên đầu anh, lá liễu đọng đầy tuyết kêu xào xạc. Một con chó nhà ai có bộ lông lốm đốm thưa thớt xiêu xiêu vẹo vẹo chạy đến, chun mũi hít hít hòn đá bùa của mẹ con anh rồi rất tự tin giơ một chân sau lên, bắt đầu tưới nước đái lên viên đá. Anh nuốt một câu chửi xuống bụng, đứng lên như tượng gỗ xem con chó đái đến giọt nước cuối cùng. Nó bỏ đi rất lâu, anh mới quay vô nhà, tâm tình nặng trĩu.
...Mùa xuân đã đến, chim én bay về. Trên cành những cây bạch dương trước phòng học treo những chùm hoa như những tua cờ. Donia - cô gái ngồi trước mặt anh - là người đầu tiên rũ bỏ áo bông để mặc những bộ đồ mùa xuân rất bắt mắt. Cô luôn là đầu tàu của các trào lưu quần áo thời thượng. Anh nhớ một cách rõ ràng rằng trang phục mùa xuân của cô lúc nào cũng đỏ một màu lửa và bốn hạt cúc bằng hạt đào luôn luôn nằm ở phía sau lưng. Anh không bao giờ có quần áo phù hợp với thời tiết trong những lúc giao mùa giữa rét và nóng như thế này, cho nên anh là người cuối cùng trong lớp không mặc áo bông nữa. Anh cho rằng, học sinh trung học đều là loại người hiếu thắng, đua đòi theo hình thức bên ngoài nhất. Hầu như ai cũng chỉ cần qua một đêm là đã hoàn toàn lột xác, biến thành một dạng hình khác. Trông thấy mọi người ăn mặc nhẹ nhàng đến độ có cảm giác sẽ bay lên bồng bềnh bất cứ lúc nào, anh lại nghĩ rằng thực ra họ đang rất rét, bởi đang mặc áo bông mà anh vẫn cảm nhận được cái rét của những cơn gió xuân. Có một ngày, anh đụng phải một phụ huynh của một bạn nào đó ngay trước cổng trường. Người phụ nữ khoảng ba mươi tuổi dắt thiếc xe đạp sơn xanh đỏ trắng vàng trông rất lòe loẹt, đằng sau chở một túi lúa mì. Ông anh ơi, cho hỏi thăm ký túc xá của cháu Lưu Linh Linh học lớp mười hai ở chỗ nào? Anh đứng lặng hồi lâu không hiểu bà ta đang hỏi ai, cuối cùng mới nhận ra rằng mình chính là “ông anh” của bà ta. Mặt anh đỏ nhừ, lòng anh đau xót, một lời cũng không hé miệng lẳng lặng đi vào cổng. Anh biết chắc chắn rằng bà ta đang ở phía sau và trông theo lưng anh, cũng có khi bà ta sẽ nghĩ anh là một người câm điếc. Một đôi chim khách bay về đậu trên cây bạch dương, mấy ngày nay chúng bay đi bay về, miệng ngậm cành cây và cỏ kiên trì làm tổ ở trên đầu ngọn cây. Cả hai thường đậu ở những cành cây mềm đung đưa trong những cơn gió mùa xuân nhè nhẹ và kêu lên inh ỏi một cách vui vẻ, tràn trề hạnh phúc. Tiết học vật lý. Người dạy thay thầy Mã là thầy Tô, là đàn ông nhưng thầy có một cái tên rất đàn bà : Tô Thục Phương. Thầy Tô còn rất trẻ, lại đẹp trai phong độ nhưng tính tình cộc cằn, nóng nảy. Câu thường xuyên xuất hiện trên miệng thầy : Sao mà ngu thế! Anh cho rằng thầy Tô có phong độ điển hình của một người thợ đá; giờ giảng vật lý của thầy, trong lớp học luôn luôn vang lên tiếng quai búa nện vào đục và tiếng đục mở toang cánh cửa cõi thiên linh. Vì sao anh vẫn chưa chịu cởi bỏ áo bông? Donia ném xuống dưới thân anh một mẩu giấy nhỏ trong đó có ghi câu hỏi trên. Tờ giấy nhỏ được cô cuộn lại rất cẩn thận rồi mới liệng xuống thân anh, thừa lúc thầy Tô quay lưng ghi ghi vẽ vẽ lên bảng, nghiêng đầu dẩu miệng với anh. Mắt anh vẫn nhìn lên bảng nhưng chỉ cần lệch một bên vai là anh đã nhặt được cuộn giấy bé xíu lên. Trong khi lệch vai và hơi cúi người xuống ấy, mắt anh đã kịp nhìn thấy đôi chân xỏ trong đôi giày da màu đỏ của Donia đang bắt nhịp theo một bài ca không lời nào đó. Liếc mắt đọc tờ giấy xong, một nỗi tức giận bốc lên trong đầu anh. Anh cảm lấy lòng tự tôn của mình bị đả thương nặng nề. Anh nghĩ : Cô là một tiểu thư thuộc giai cấp tư sản đang tỏ thái độ khinh khi con em của giai cấp vô sản!
- Tôi sợ lạnh! Cô có quyền quản lý tôi không? Hiến pháp của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa có điều khoản nào cấm mặc áo bông trong mùa xuân không? Tôi mặc áo da hoặc trùm chăn ngồi trong lớp này liệu có quan hệ gì đến cô?
- Thay chiếc áo bông đi! Trên người anh có một luồng khí nóng hầm hập thiêu đốt lưng tôi.
- Trên người cô lại có một mùi còn thối hơn cả cứt làm nghẹt mũi tôi.
- Anh bị choáng đầu à? Tôi có dầu “Phong dầu tinh” đây.
- Đa tạ ! Cô cứ giữ lấy mà dùng !
- Tôi có đến hai ve!
- Cô muốn gì?
- Xinanh hãy cởi chiếc áo bông ra, đừng làm như một ông già thế!
- Về nhà mà dạy bố mẹ cô đi!
- Bố tôi mất rồi!
- Xin lỗi!
- Bố anh vẫn khỏe chứ?
- Mất mười năm rồi!
- Chúng ta là hai kẻ “đồng bệnh tương liên”, đúng không?
- Không đúng! Chúng ta không cùng một giai cấp.
- Giai cấp đã bị tiêu diệt ở đất nước xã hội chủ nghĩa!
- Cô là tiểu thư giàu có, mặc gấm vóc lụa là, ăn sơn hào hải vị, tôi là kẻ cố cùng!
- Cùng thì tất yếu phải nghĩ đến thay đổi. Vật cùng tắc phản!
- Dừng thôi!
- Vì sao?
- Không vì sao cả!
- Chủ nhật tuần sau được nghỉ hoàn toàn, anh định làm gì?
- Không làm gì cả!
- Về nhà xin gạo à?
- Không xin nữa!
- Sinh nhật tôi anh có muốn đến chơi không?
- Xinlỗi, không có thời gian!
- Tôi cô độc lắm!
- Ăn no rửng mỡ!
- Chú ý cách ăn nói với con gái cho có lịch sự! Nhà tôi chỉ còn có mẹ. Mẹ cũng về hưu rồi. Mẹ tôi nấu ăn rất ngon, lại là người rất bình dị, chẳng có cái vênh váo của người làm cán bộ to đâu.
- Muốn đem tôi ra làm một vật triển lãm chăng? Người cùng nhưng chí không cùng!
- Anh đừng nói bậy! Tôi không hề có bạn, muốn trở thành bạn tốt của anh.
- Cô muốn làm tôi vui lòng à?
- Anh là người chân thực, không ngụy thiện!
- Cô nhầm rồi!
- Tôi rất biết nhìn người!
- Đừng quá tự tin như thế!
- Sáng chủ nhật, chín giờ, tôi chờ anh ngay tại cửa hiệu ảnh “Làm cho bạn đẹp thêm”, ở trung tâm thị trấn!...
Anh đọc thuộc và ghi nhớ nội dung mười mấy trang giấy ấy trong lòng, cho đến nay vẫn chưa hề quên. Anh nhớ lại cuộc bút đàm kinh hoàng về độ dài thời gian ấy. Với những nội dung trên, bình thường người ta chỉ cần năm đến sáu phút là nói xong, nhưng anh và Donia đã trao đổi hết cả tám tiết học chính thức cộng thêm ba tiết tự học. Trong túi áo anh có mười mấy trang giấy, trong túi áo Donia cũng có mười mấy trang giấy. Anh đứng nấp sau cánh cửa nhà vệ sinh để đọc đi đọc lại những mảnh giấy của Donia, trong lòng trào dâng một niềm hạnh phúc. Lẽ nào đây lại là biểu hiện của tình yêu? Ngay lập tức anh nhớ lại chuyện trước khi khai giảng, nhà trường đã đuổi học một cặp học sinh có quan hệ yêu đương, nghe đâu là hai cô cậu đang hôn nhau trong một chỗ khuất thì bị thầy hiệu trưởng bắt gặp. Anh nghĩ, nếu so sánh mình với hai cô cậu ấy, chẳng qua mình vẫn là một đứa xách dép mà thôi. Donia bao nhiêu tuổi anh không biết; bố cô làm sao mà chết, anh cũng không biết; mẹ cô thuộc dạng cán bộ nào, anh cũng mù tịt. Anh chỉ biết là cô học tập rất kém, thích soi gương, thích làm thủ lĩnh của nhóm con gái ăn mặc thời thượng. Bỗng nhiên anh cảm thấy lo lắng, cảm thấy dây là một sự mạo hiểm, là một cái vòng nguy hiểm khiến con người trở nên mê muội. Cho dù trong lòng vẫn còn lưỡng lự, tiến thoái lưỡng nan, nhưng sau khi nhận được những mảnh giấy ấy, ngày hôm sau anh đã cởi chiếc áo bông đầy rận vứt trên giường trong ký túc xá, mặc một chiếc may ô cũ nát bên trong và một chiếc sơ mi cũ nát bên ngoài - thực ra hai chiếc áo này cũng đã đeo trên mình anh suốt cả mùa đông, rận đã được anh bắt hết nhưng trứng rận đeo trên vải thì giũ không rơi; bên ngoài hai chiếc áo ấy anh khoác một chiếc áo quân trang màu lam. Thân dưới được anh giấu trong một chiếc quần dài màu tro không cũ cũng không mới, chiếc quần này cũng đã từng bám riết thân thể anh suốt cả mùa đông, rận cũng đã được bắt hết song trứng rận cũng khó lòng mà giũ sạch.
