LÒNG NGƯỜI GIAN TRÁ
Sức hổ vô biên, sức người có hạn, càng đấu người càng lạng quạng. Than ôi! Sau trận đấu long trời lở đất với cọp gấm vừa qua, ba phần công lực còn chưa được phục hồi, thì sức đâu mà “hàng long phục hổ” nữa chớ. Con cọp khỏe mạnh, lại được “dĩ dật đãi lao”[29], nên càng đấu nó càng sung sức. Người đà mệt ngất. Thôi! Cũng đành... không khéo phen nầy sẽ “chuyển bại thành xụi”[30] như chơi!
Đả hổ quyền pháp, ngày hôm nay xem ra đã trớt he, trớt huớt rồi. Từ cuối giờ tỵ, qua đầu giờ ngọ, ba thức “Phục hổ” đã sử đi sử lại tới lần thứ mười mấy rồi mà con vật kia vẫn ngoan cố, không có dấu hiệu gì tỏ ra hàng phục cả. Nó còn nhơn nhơn tự đắc, nghinh nghinh cái bản mặt cọp của nó lên, thấy mà phát... ghét. Trái lại, dũng sĩ nhà ta xem ra đã bết bát lắm rồi, chân nai đá chân cheo, động tác cà giựt, cà giựt như bị xì hơi, xịt khói, chậm lại thấy rõ. Khán giả nhìn nhau, không ai hiểu ý tứ gì ráo, hay là chàng ta có mưu thần, chước quỷ chi đây.
Hỡi ôi! Đụng phải con cọp đẳng cấp thượng thừa nầy, cho dù là “đả hổ bách thức” cũng còn thua, chớ đừng nói chi “tam thức”.
Mắt đổ hào quang, gương mặt rắn rỏi đã lộ rõ nét mệt mỏi, cặp lông mày rậm đen xếch ngược đã châu vào đến tận tinh mũi, toàn thân ảnh ướt đẫm mồ hôi như được vớt lên từ đáy giếng vậy. Hai chưn tê tái rụng rời, đứng tấn mà sao hai cái cẳng ảnh lẩy bẩy còn hơn là ông già chín mươi tắm nước mưa buổi sáng nữa. Mà cơ khổ, con cọp nó còn sung sức, ham giỡn nhây quá đỗi.
Cả Hổ quyền bỗng rộ lên quăng bắt, náo nhiệt bội phần. Quân cờ gian bạc lận, bàn tán rân trời. Phe bắt người bị phản độ, kể chắc là thua trắng rồi, coi như mất đứt tiền độ, ai nấy kêu trời như bọng, mặt méo không bằng ngón tay tréo. Chớ chi biết... vầy. Còn phe bắt cọp thì nở nang mày mặt, hy vọng tràn trề, vì cọp còn mạnh giỏi sởn sơ, cầm chắc như tiền đã nằm trong túi.
Giới cá độ lúc nầy mới kèo trên, kèo dưới quăng bắt xôn xao. Bọn hàng sáo[31] cò con, mặc sức mà rộn ràng lội ngược lội xuôi. Đầu trận còn bắt năm ăn mười, kế đó lội ngược, quăng ra năm ăn năm thua, bây giờ ngược dòng lội lại phóng bắt tới mười ăn một. Gần tàn cuộc họ dằn ở mức một trăm ăn một. Vậy mà hỡi ôi! Chẳng ai thèm bắt người hết ráo; ai ai người ta cũng chỉ châm bẩm vào bắt cọp mà thôi.
Có tay quen thói cáp độ trường gà, muốn chọc cho phe kia tức trào máu họng chơi, nên y mới đứng phắt dậy, tằng hắng mấy tiếng rồi giở giọng “biện gà”[32] rao lớn:
— Bắt cọp! Có ai muốn bắt cọp[33] không? Tôi chấp đó! Năm trăm quan tôi chỉ lấy có một quan thôi! Có ai muốn bắt cọp nữa không?
Cái miệng ong óng của y đã làm cho mấy nàng khuê các tiểu thơ đang cao gối ngồi khểnh trên khán đài, phải chúi đầu vào nhau, giấu không kịp bản mặt đã đỏ lơ đỏ lưỡng. Còn mấy ả diêm dúa sồn sồn, ngồi xếp tè he dưới hạng cá kèo thì bụm miệng cười nghe khọt... khọt.
❃
Trên khán đài chính, ngài Tổng trấn đã nóng ruột lắm rồi, liên tục ngọ nguậy trên ngai. Chàng thanh niên hiểu ngay là đã đến lúc phải chấm dứt cuộc chơi rồi, nhưng chấm dứt bằng cách nào thì chính chàng cũng không quyết được. Sau bao năm bị tù túng giam cầm, mới xổng ra được một chút để giỡn, thì dễ gì mà con cọp kia nó chịu thôi ngay.Nếu không nói ra thì không ai biết, lẽ ra theo hợp đồng ngầm, bất thành văn, hễ sau khi đã tràn qua tả, thì cọp phải đập đuôi, vả lại một cái bên hữu. Y hẹn, người phải lòn mình cúi xuống, bỏ giò lái né qua bên trái cho xa, rồi mới được nhảy vô nhập nội, như vậy thì cuộc biểu diễn mới đẹp mắt, mới gặt hái được nhiều tiếng hoan hô, trầm trồ của khán giả.
Nhưng thừa lúc cọp ta vồ hụt mất đà, đã canh sẵn, người mới nhanh nhẹn xoay mình, tung người lên cao, lấy hết sức bình sinh tống ra một ngọn “nghịch cước” trúng ngay chóc óc o con vật, mạnh như búa bổ. Cái nầy lạ, không có trong kịch bản nên cọp ta ơ hờ chẳng kịp đề phòng, dính đòn choáng váng. Té ra, cuối cùng chính loài người quỷ quyệt kia đã ăn gian, phá bỏ luật chơi.
Cọp còn xửng vửng, chưa kịp hoàn hồn thì người đã thót một cái rột lên lưng, ngồi chễm chệ. Hai chưn kẹp mạnh vô be sườn cọp, hai cánh tay võ sĩ, nổi gân cuồn cuộn lòn qua nách cọp, túm chặt lấy hai chưn trước rồi bẻ quặt ra sau, giật tréo cánh khỉ, khóa lại như người ta vặn cánh gà cúng.
Đâu đó xong xuôi, người mới tung chiêu “sát hổ” cuối cùng trong đả hổ quyền pháp ra. Chiêu này thực ra chỉ có một động tác duy nhất là khóa cổ cọp cho tới chết mà thôi. Hai chưn xuống tấn vững chãi, chưn trái xoạc rộng, chưn phải trụ lại, lún sâu vào cát thành cái hố nhỏ. Hai cánh tay gân guốc, lực lưỡng, bắp tay nổi vồng lên từng múi, từng múi như thừng chão, vòng quanh cổ cọp như một cái đai sắt, ấn đầu cọp chắc như đóng đinh xuống đất. Bấy nhiêu động tác ấy đã giữ cứng cái đầu khổng lồ của con vật lại, rồi hai bàn tay thép, bấu chặt vào nhau theo một thế khóa cổ, bắt đầu xiết mạnh, mạnh thật mạnh, càng lúc càng mạnh, mạnh tới hết cỡ luôn. Chàng trai ưỡn mình ra sau mà xiết, xương sống ảnh cong vòng như một cây cung to đang giương thẳng cánh...
Thời gian như ngừng trôi, mọi con tim như ngừng đập, cả đấu trường như nín thở, chỉ còn nghe tiếng ruồi nhặng vo ve. Người và vật như hai quả núi nhỏ ép vào nhau. Cảnh tượng đó kinh hồn đến nỗi, mọi người ai cũng tưởng như mình đang ngồi ở trên giồng Kiểng Dương năm xưa mà chứng kiến cảnh chàng Võ Tòng đả hổ .
Khán giả ở những hàng ghế đầu đều đã rời khỏi chỗ ngồi tự hồi nào, để được chứng kiến thật gần cái cảnh tượng khôn tiền khoáng hậu đó. Chính ngài Tổng trấn còn phải nhảy dựng ra khỏi chiếc ngai thếp vàng, thì còn nói gì đến quan Chánh sứ. Ông nầy suốt từ đầu vẫn ngồi theo kiểu chạy lụt, bấy giờ mới dám bỏ cẳng xuống, dựng đứng người lên, rướn mình chồm hẳn ra ngoài lan can, ấn cả hai tay lên vai ngài Tổng trấn.
❃
Hẳn có một lúc nào đó, chàng trai cũng thoáng chạnh lòng, nhớ rằng cọp đã mấy lần tha mạng cho mình. Nhưng mỗi lần chàng định lơi tay, thì tự nhiên mắt chàng lại hoa lên, và kia, kia kìa: lung linh trong nắng ban trưa, vàng hực một bộ phẩm phục “Phó vệ úy triều đình” bỗng hiển hiện ra ngay trước mắt, lúc đầu còn mờ ảo, càng về sau càng rõ dần, rõ dần rồi sắc nét. Nhứt là cái mão Vệ úy có cái chóp nhọn bằng đồng sáng choang, mọc ngay ở chính giữa cái gù có dây thao tua tụi, nhuộm màu đỏ chót.Chàng đã quên tuốt luốt hết rồi, trong con mắt của chàng lúc đó, chỉ còn lung linh cái chức Phó vệ úy triều đình mà quan Tổng trấn ngài hứa sẽ ban cho. Cánh cửa công danh bỗng mở ra thêm thang tét bét, đập lật phật trước mắt chàng. Chỉ cần mạnh tay thêm một chút nữa, xiết mạnh thêm chút xíu nữa thôi, thì bao nhiêu là quyền cao tước trọng. Chút xíu nữa thôi, gia thêm chút tẹo nữa thôi, thì biết mấy là rượu ngon và gái đẹp. Hữu Khôi ơi là Nguyễn Hữu Khôi (ủa quên! Bế Khôi ơi là Bế Khôi). Nghĩa khí giang hồ gì ở đây chớ, dẫu sao nó cũng chỉ là một con vật mà thôi. Khôi ơi là Khôi, mày không được quyền mềm yếu. Vì đâu mà mày phải thân sơ thất sở, trôi giạt vào đây, lênh đênh cơ khổ. Cơ hội ngàn năm một thuở, sao mày nỡ bỏ cho đành. Khôi ơi là Khôi, chỉ cần mày xiết mạnh tay thêm chút tẹo nữa thôi, loài thú dữ kia thì biết gì là ơn với nghĩa, biết chi là nghĩa khí, là “điệu nghệ” chốn giang hồ.
Hơi thở hồng hộc của con vật lúc nầy đã nhỏ dần, nhỏ dần đi... trái ngược hẳn với hơi thở càng lúc càng lớn ồ ồ của chàng trai. Lúc nầy, những mạch máu trong người chàng đã căng hết cỡ, hai cánh tay trần đỏ rựng lên như nhuộm máu rồi lan tỏa ra khắp cả châu thân. Đầu con vật càng lúc càng gục xuống, gục xuống thê thảm. Thình lình từ trong cái mõm trắng xóa bọt mép, vụt thè ra một cái lưỡi khổng lồ nhểu nhão tràn đầy nước miếng, lủng lẳng, đong đưa như lưỡi người thắt cổ...
Đến đây thì đủ biết ai dại ai khôn rồi. Đả đảo loài người gian ác! Không có con thú nào gian ác cho bằng con người. Loài người bao giờ cũng là cái giống “phản phé” trước tiên. Chính loài người xấu chơi đã làm cho loài cọp ngây thơ kia vỡ mộng. Con Linh Miêu cán vá giờ có biết khôn thì sự đã rồi, bởi nó tin tưởng rằng người ta chỉ giỡn chơi với nó như hồi còn nhỏ ở nhà, cho nên nó hoàn toàn không dám mạnh tay, coi như hai bên chỉ giỡn qua, giỡn lại cho vui vậy thôi. Hơn nữa vì cái họa lỡ tay năm xưa, (Quên! Lỡ chưn) đã làm chết thằng ăn xin, mà phải tù bọng ba năm, vẫn còn rành rành ra đó, làm sao nó quên cho được. Bởi vậy cho nên, dù có bị “lật kèo” khóa chưn, đè phẹp xuống đất, xiết cổ thắt họng, nghẹt thở khò khè, thè lè cái lưỡi, hai con mắt trợn trắng như muốn vọt ra ngoài mà nó vẫn còn ngây thơ, chưa tỉnh ngộ...
Than ôi, hối đà quá muộn, uổng cho nó có bộ móng bén ngót, nhọn lễu mà không sao vồ được, có cặp nanh chơm chởm, sắt nhọn như dao găm, mà không sao táp tới. Vô phương cựa quậy, cả thân hình khôi vĩ, đẹp đẽ của nó cứ rướn lên, rướn lên, cà giựt, cà giựt. Hai chân sau chòi đạp lia lịa, giãy đành đạch được một hồi, rồi từ từ giãn ra xuôi xị, kế tiếp là ngay dơ cán cuốc. Xác đã nằm sải lai, hồn đà lìa phất phưởng.
Thấy cọp đã hết cựa, chàng dũng sĩ bấy giờ mới buông cổ nó ra, loạng choạng đứng thẳng dậy. Mồ hôi tuôn ra như tắm, ướt đẫm tấm áo chẽn te tua, từng giọt, từng giọt ròng ròng, nhỏ long tong xuống đất. Hai con mắt long lanh, sáng ngời men chiến thắng, chàng dũng sĩ ngửa mặt lên trời, vung cả hai tay, hét lên một tiếng lớn...
Bỗng dội lại những tiếng rền vang như sấm động, trong muôn ngàn cái lồng ngực, vang dội phát ra. Các bức tường bằng đá ong, gạch vồ dày cộm của Hổ quyển như muốn rung rinh. Khán giả lúc bấy giờ, như khùng điên ba trợn, gào lên những tiếng la vang trời dậy đất để hoan hô chàng dũng sĩ (và cũng để tiễn đưa linh hồn con vật ngây thơ kia đi vào cõi vĩnh hằng).
Quan Chánh sứ Xiêm La lúc bấy giờ mới kịp định thần, hoàn hồn nhìn lại, mặt còn xanh chành, rụt rè hồi lâu mới dám nhỏ giọng, run run hỏi quan Tổng trấn:
— Dũng sĩ như vậy, bên quý quốc các ngài, ắt hẳn phải liệt vào hàng tướng lĩnh, trân quý, trọng vọng lắm... hả???
Gia Định thành, Tổng trấn đại nhân[34], Đức Tả quân ngài mới thò tay lên vuốt râu. Ủa! Lúc đó ngài mới sực nhớ, râu đâu có mà vuốt, nên bình thản rờ càm, oai nghi trả lời:
— Bọn tiểu tốt dưới trướng của tôi, đều như vậy cả, có đáng chi cho đại nhân phải quá lời khen. Thằng nầy chỉ đáng liệt vào hàng lòng tong lục chốt mà thôi, trước nay chưa từng lập đặng công trạng gì hết. Bên xứ Đại Nam tôi, muốn mấy đứa lại không có. Lẽ ra, nếu không có lời thỉnh cầu ban nãy của ngài thì nó đã bị xử trảm nãy giờ rồi, có đâu lại phí phạm thêm một con cọp nữa.
Sứ bộ Xiêm La từ trên xuống dưới, từ ngài Chánh sứ cho đến tùy tòng mười mấy người, nghe nói vậy thảy đều ngồi nín khe, im thin thít như ngậm hột thị, không dám hó hé tiếng nào. Từ đó về sau, cho đến khi vãn tuồng, đóng cửa Hổ quyền ra về, chẳng ai còn hồn vía đâu mà thưởng thức cuộc vui còn đương tiếp diễn huyên náo ở dưới khán đài kia nữa.
Tội nghiệp nhứt, vẫn là cái quân cờ gian bạc lận, cá độ ngược dòng, phải tự xử với nhau thôi. Thế nào rồi cũng có đám đánh nhau như giặc cho mà coi, vậy mới đáng đời. Nhảy qua bắt cọp, phóng một ăn tới một trăm, vậy rồi ngoéo tay, vậy rồi biên sổ. Thấy chắc ăn như bắp, tiền kể như đã thồn vào túi, dè đâu túi lủng nghẹn ngào, thua gì lãng nhách, xui đâu xui đến bực nầy[35].
❃
Sau nầy, phái bộ Xiêm La về nước thuật lại, nước Nam ta hào kiệt nhóc nhách như cá tháng ba trong đìa; một tên lính vệ vô danh tiểu tốt mà còn có thể tay không giết cọp. Quốc vương Xiêm La nghe qua cũng nhợn nên từ đó về sau, không dám quen thói càn rỡ, xua quân quấy nhiễu vùng biên giới như mấy năm trước nữa. Những năm sau đó, biên cương an ổn đến nỗi quân lính trấn thủ trong đồn Doi Lửa[36] - thất nghiệp không có việc chi làm - tối ngày chỉ lo cờ bạc, ăn nhậu, đờn ca, cho nên ngài Tổng trấn mới ra lịnh dẹp quách cái Phong Hỏa đài[37] nầy đi cho khỏi tốn hao công quỹ.❃
Theo như lời người xưa đồn đại, sau trận “Đả hổ” để đời đó; sứ bộ Xiêm La vừa mới xây lưng về nước, quan Tổng trấn ngài đã lập tức cất nhắc chàng dũng sĩ nọ lên tới chức Phó vệ úy, rồi sau đó còn nhận chàng ta làm nghĩa tử (con nuôi) nữa. Trước tuy là nghĩa minh linh[38] , sau lại xem như tình cốt nhục nên ngài đã ra lịnh cải họ Nguyễn Hữu của chàng dũng sĩ nọ thành ra họ Lê Văn của ngài. Rồi từ đó, một đồn mười, mười đồn trăm, danh tiếng “Lê Văn Khôi tay không giết cọp” lan rộng ra như sóng cồn ngoài biển lớn. Chẳng bao lâu đã lan rộng ra khắp cả Nam Kỳ lục tỉnh rồi dội ngược ra Bắc ra Trung. Tục truyền rằng nhân dân xứ Gia Định của mình thuở ấy còn suy tôn chàng ta là “Võ Tòng đả hổ xứ An Nam” nữa.Chàng dũng sĩ đó chính là danh tướng Lê Văn Khôi sau nầy.
Chú thích:
[29] Dĩ dật đãi lao: cho đấu thủ khỏe, chưa thi đấu, đấu với đấu thủ đã thi đấu mệt nhọc chưa phục hồi được sức lực.
[30] Chuyển bại thành... xụi: chuyển từ một tình cảnh quá đỗi khó khăn nầy sang một tình cảnh khác, còn... thê thảm hơn.
[31] Hàng sáo (trường gà): là những người không nuôi gà, nhưng ké vào độ gà, không ghi vô sổ sách nên khỏi tốn tiền xâu (theo Phong lưu cũ mới - Vương Hồng Sển).
[32] Biện gà: người ghi sổ tiền cược cho chủ trường gà. Hễ nhiều người cá cược, số tiền càng lớn thì biện gà được ăn huê hồng nhiều.
[33] Bắt cọp (xin đừng nói lái, tội lắm): Phe bắt là cọp sẽ thắng.
[34] Quan Tổng trấn Gia Định thành (1764 - 1832) theo phò Gia Long từ thời tẩu quốc, đến khi Gia Long phục quốc, ông được xếp vào hàng Đệ nhất khai quốc công thần. Bẩm sinh đã mang tật kín nên không có con. Là tướng võ nên ông hay vuốt râu, chừng vuốt rồi mới nhớ...
[35] Nhái y thinh giọng văn của Vương tiên sinh (tức cụ Vương Hồng Sển).
[36] Đồn Doi Lửa: đồn nầy đặt tại đầu một doi đất ở cù lao Tây. Mỗi khi giặc Xiêm sang quấy phá thì đốt lửa ở cái Phong hỏa đài lên, báo tin cho những đồn ở phía dưới biết mà chuẩn bị vũ khí, để tiếp nghinh những vị khách không mời.
[37] Phong Hỏa đài: cái đài bằng đá xây thật cao, chứa đầy củi, vật liệu dẫn hỏa (giống như cái Phong Hỏa đài của U vương. Mỗi khi có giặc xâm lấn, thì đốt lửa lên để kêu chư hầu tới cứu ứng).
[38] Minh linh: con nuôi. Do tích “Minh linh chi tử, quá lỏa chi phụ” nghĩa là con của minh linh mà quá lỏa cõng về giấu trong tổ làm con nuôi. Việt Nam cũng có câu hát: Tò vò mà nuôi con nhện.\ Sau nầy nó lớn nó quện nhau đi.\ Tò vò ngồi khóc tỉ ti.\ Nhện ơi nhện hỡi, mầy đi đường nào? Thật ra theo khoa học, con tò vò (quá lỏa) cõng con minh linh hay con nhện về tổ, không phải để làm con nuôi, mà là để dành làm đồ ăn nuôi con nó nở ra sau nầy.