BA TÂM SỰ
Một ngày nhiều nắng, nhiều gió, nhiều mây. Thơ thẩn một mình trong vườn, Quyên cắt một nhánh phù dung, tính cắm vào cái độc bình nhà trước. Tình cờ, ngọn gió chướng lập xuân, xập xòe đưa đến tai cô một câu chuyện lạ.
Cách một bờ rào bông bụp dày mịt, tiếng của ai đó cất lên, giọng nhão nhè nhão nhoẹt, chả chẹt còn hơn là đứa con nít nói đớt nhõng nhẽo nữa:
— Dì Ba ôi là... dì Ba! Con ở bên nây cũng đã gần ba tháng rồi đó dì Ba... à. Hỡi ơi! Cái bông kia hữu ý, mà sao con bớm nọ, nó cứ mãi vô... tình! Dì... Ba ôi! Con trâu kia nó hững hờ không thèm lên tiếng nghé ngọ... , thì cái cọc nầy đây, làm sao mà nó dám thổ lộ cái tấm chon... hơ... hơ... 0... tình! (Tằng, tắng, tăng, tăng, tằng...).
— Bây phựt đèn màu, xuống giọng “xê” với tao đó hả? Muốn gì, thì bây nói phứt ra mau, để tao còn tính. Chớ cứ rao Nam rao Bắc vậy hoài, ai biết ngứa ở đâu mà gãi. Ủa! Mà ở đây ai là trâu, ai là cọc vậy... ta?
— Thôi mà dì... Ba! Biết rồi mà còn làm bộ cắc cớ, hỏi đố cháu hoài...
— Vậy hả! Thôi được! Trâu không hay, cọc không dám nói, vậy thì để cái sợi dây dàm [117] nầy nó nói lối giùm cho. Thiệt! Khổ cho cái sợi dây nầy quá, ai biểu nó làm tài lanh, tính kiếm đầu heo ăn chơi chi vậy, để bây giờ phải cực cái thân. Cho đáng đời, già đầu còn dại. Hổng có cái dại nào bằng cái dại nầy! Trên đời có bốn cái ngu, mà bây có biết trong bốn cái ngu đó, cái nào là đệ nhứt hạng ngu không hử?
— Dì... sao cứ vậy hoài! Nói giùm một tiếng đi... mờ! Có chết chóc ai đâu! Thì mình là dì, mình làm mai cho cháu của mình, là phải đạo làm dì... lắm rồi!
— Úy... trời! Mày mới là dì của tao, chớ cháu gì! Làm mai thời nay, đầu heo không có mà ăn, còn nghe chửi nát. Thế thường người ta nói “đàn trâu đi cày”, có nghĩa là đàng trai đi cầu, cầu ở đây là cầu lụy phe đàng gái nhà mình đó, như Tiết Đinh San cầu Phàn Lê Huê vậy. Còn ở đây, bây làm ngược lại, “đàn gấu đi cày”[118]. Lời tao nói vậy mà bây nghe có lọt cái lỗ tai không?
— Mắc mỏ chữ nghĩa với con cháu làm chi vậy a... dì Ba! Chịu cực có một chút xíu mà con cháu nó được nhờ. Tính sao thì tính lẹ lẹ lên đi... i.i.i! Dì Ba... à. à.à.à!
— Ai đời! Nó nôn lấy chồng quýnh đít lên, rồi nó nòng nả bắt thền dì nó! Chồng đâu có sẵn cho mầy. Bộ mầy tính nằm vạ luôn ở đây sao? Thôi được! Để đó tao lo! Khỏi cần bỏ nhỏ hay rao Nam rao Bắc chi ráo! Dễ ẹt! Còn đó, ở chung nhà, không mất đi đâu mà sợ!
❃
Theo lệ thường, hễ mỗi khi nghe chuyện gì đó hơi lạ tai một chút thì Quyên hay về kể lại cho con Thôi nghe. Nhưng không hiểu sao lần nầy, cô chẳng thèm dỉ hơi gì với nó, mà cô cũng không chíp vào trong dạ rồi đi hỏi Hai Thành như mấy lần trước.Vậy mà không chuyện gì qua mắt con Thôi được. Con nầy nó để ý liền, lấy làm lạ, hổng hiểu sao chị Quyên hồi sớm mơi nầy còn đi sai sải, ngồi cầu ao lặt rau lắm lảy. Mắc chứng gì mà tới trưa lại than nhức đầu, bỏ cơm trốn vô buồng nằm đắp chiếu. Tới chiều, sợ bị bà chủ la rầy mới gắng gỏi chỏi dậy đi nấu cơm, bộ dạng dã dượi, bần thần còn hơn là người đau ban mới mạnh nữa.
❃
Cho đến buổi sáng hôm sau.Bà Ba bỏ thêm vô miệng một cục thuốc xỉa, dùng lưỡi đảo cục thuốc xỉa, từ bên này miệng chạy tuốt qua bên kia miệng. Cục thuốc to tổ tướng khiến cho cái môi bị độn phồng lên, gò má căng phồng như bị ai vả cho sưng. Bà cúi xuống lục lọi, tìm tòi con dao chẻ cau trong cái giỏ trầu. Tằng hắng vài tiếng để lấy hơi rồi bà nói, giọng sang sảng, oai quyền còn hơn là nói với tá điền, tá thổ, đố ai dám cãi:
— Bây ở với tao từ hồi năm, tánh ý ra sao tao biết. Còn bên anh Hương Sư thì bây biết rồi đó, kén rể thất kinh luôn, đám nào cũng bị ảnh chê. Chị Hương thì không nói mần chi, chớ anh Hương thì đi đâu cũng chê trậm trật: “Ói! Mấy cái thằng miệng ăn đít ỉa”. Ảnh nói nghịch nhĩ chướng cha như vậy, có ai mà nghe được không? Thuở đời nay, có ai miệng ăn mà đít không ỉa chớ. Nói mà không sợ tội cái lỗ miệng. Ý ảnh là chê mấy cái đám đó nghèo rớt, hễ của vô bao nhiêu là ra hết, không còn dính lại miếng nào, trơn lù, trụi lủi hà. Không có của ăn của để đã đành, vậy mà còn đèo bồng, nên ảnh không muốn gả. Không gả thời thôi! Chê người ta mần chi cho mang tội. Công việc mà được trơn tru, xuôi chèo mát mái như ngày hôm nay, là cũng nhờ công lao tao bào chuốt, nói tốt lớp cho bây. Tao nói với ảnh như vầy: “Nội trong cái tỉnh nầy, anh Hương nhắm coi, có ai ngon bằng cái thằng đó không hử. Nhà nó tuy nghèo, nhưng căn cơ, chữ nghĩa. Ông bà nó ngày xưa, cũng là bực có danh phận trong làng, tại ham làm quốc sự, không lo chí thú làm ăn nên gia cảnh mới xập xụi như vầy. Mà cái thằng cũng sạch nước cản, làm việc chi cũng nhặm lẹ, giỏi chẳng thua ai, đàng hoàng đâu ra đó, còn sức vóc thì bằng năm bằng mười mấy đứa khác. Nó mà đi rồi thì tui cũng tiếc lắm chớ, ngặt vì cháu tui, tui cũng thương, tui cũng muốn cho nó có đôi có bạn với người ta”. Vậy... mà tới bây giờ, ở bển mới chịu qua, ảnh chỉ cũng đi dọ hỏi đã thèm rồi mới đánh tiếng qua mấy bữa rày. Ảnh chỉ bây giờ cũng thay đổi rồi, không còn chấp nhứt giàu nghèo chi hết, gả con chọn người chớ không kiếm của. Còn con Ba, coi bộ nó cũng ưng bụng rồi.
— !?... !?... !?...
— Thôi! Bây về nhắn với người lớn bên nhà, cậy người qua thưa chuyện đi. Bên anh chị Hương ứng tiếng rồi đó. Tiền chợ, nữ trang, cỗ bàn, đám tiệc gì, ảnh chỉ cũng bao thầu hết thảy. Trước ngày đi đám ba lễ, bây qua bển, ẵm cái ô vàng về đây, vòng vàng, nữ trang ở trỏng, ối thôi đủ kiểu, nào là: kiềng cổ, kiềng cẳng, chuyền nách, chuỗi hột, trâm rung, vòng, xuyến. Bây đừng lo, thứ gì ảnh chỉ cũng đã đem tuốt lên Bến Tre, mướn thợ bạc đổi ra kiểu khác hết rồi. Tới ngày đi đám hỏi thì trưng lễ vật vòng vàng đó ra, để người ta thấy cho rỡ ràng hai họ. Sau nầy thì ảnh chỉ cũng cho vợ chồng bây hết, chớ cho ai. Tưng con thì phải tưng rể, chịu khó tốn kém chút đỉnh, có hại chi đâu. Hai ông bà ở nhà, giờ chỉ còn có một mình nó, thì ai vô đó mà hưởng. Chừng ra riêng, còn cho thêm năm mươi mẫu ruộng tốt bên Thạnh An với cái ô vàng đó làm của hồi môn. Thiệt! Tao chưa thấy ai có phước, có phần được như bây. “Có đức mặc sức mà hưởng, có phần chẳng cần gì lo”. Đúng là chuột sa hũ nếp mà. Bây mau chạy u về thưa chuyện với người lớn bên nhà đi.
Nghĩ một chút để lấy hơi, nhả cái bã trầu - liệng chó, chó lỗ đầu - vào cái ống nhổ, bả lật cái lai quần đen lên, quệt miệng lau cốt trầu. Đã buộc rồi, lại còn muốn ghịt thêm cho chắc nên bả mới tằng hắng rồi nói tiếp:
— Còn cái con nhỏ Kim Thoa nầy, tuy tao là dì ruột của nó, chớ tao cũng chẳng thèm thêu dệt hay thêm bớt chút chi cho nó. Nội trong cái điền nầy, ai cũng thấy, có đứa gái nào mà lịch sự lịch sàng cho bằng nó đâu. Nó hơi trọng tuổi cũng bởi kén cá chọn canh, chớ đâu phải đứa quá lứa lỡ thì, ế sình ế thúi gì mà đến nỗi ảnh chỉ phải lo “gả con, lòn của” chớ.
Chàng trai cứ đứng ké né hoài, hai tay chắp lại trước bụng. Chú chàng dường như bị sốc - quá đỗi sảng sốt, ngây ngất, say sưa - nên không còn biết phải nói làm sao, trước cái tin vui quá ư bất ngờ, như từ trên trời rớt xuống nầy. Im lặng một lúc khá lâu...
Sau cùng, cũng chính bà Ba phải lên tiếng:
— Ủa! Coi bộ bây mừng quá, thụt lưỡi rồi sao? Bây khỏi cần cám ơn, cám nghĩa gì với tao hết á. Sao không chạy u một hơi về nhà mà thưa lại với người lớn đi? Tao cho bây nghỉ trọn buổi sáng hôm nay đó, công việc để đó cho thằng Rỏn coi thế cũng được.
Lại im lặng giờ lâu, đến nỗi nghe rõ tiếng con mọt nghiến trèo trẹo trên cái trính nhà. Sau cùng tiếng anh con trai xuống nước nhỏ nhẹ:
— Dà...! Cám ơn bà chủ! Bà chủ là bề trên, thương nên nói vậy. Dà! Bẩm thiệt cho bà chủ thương. Tui! Dà! Không dám giấu gì bà chủ, chớ con thấy mình không xứng bực với cô Ba... Dà! Đũa mốc sao dám chòi lên mâm son. Phận tôi đòi đâu dám trèo cao mà đỉa đeo chưn hạc. Nhà ông bà Hương Sư là bực rân rát, thế lực ở trong làng. Còn phận của con thì... Dà... kẻ ăn người ở trong nhà, phải biết thủ phận, đâu dám trèo đèo. Dà! “Gối rơm theo phận gối rơm. Có đâu dưới thấp mà chồm lên cao”. Vả lại ông bà mình, xưa nay vẫn thường nói: đờn ông con trai mà ham cưới vợ giàu, để mong nhờ vả thì chẳng khác nào là thực lộc chi thê, như con cá trê ăn... cư... ư... ư...
Nói tới đó, chàng thanh niên sực nhớ đó là câu nói trây của đám trai làng trang lứa, chỉ được phép nói chơi với nhau ở trong bàn nhậu. Còn đằng nầy, ở đây, bà Ba là bậc trưởng thượng, bề trên. Bởi vậy anh ta mới đỏ mặt, ngắc ngứ. May quá, tiếng chót còn chưa kịp vọt ra cửa miệng, ảnh đã kịp thời níu lại, chết cứng lửng lơ ở trong cổ họng, khạc cũng chẳng ra, nên đành nuốt ực... Ảnh đâm ra lúng ta lúng túng - như chó mắc xương gà - rồi im miệng luôn, cái mặt xẽn lẽn như người có lỗi.
Cách một tấm vách mỏng, sau khe cửa hẹp, trong buồng gói, có một bóng đen đương đứng núp, dỏng tai lên nghe ngóng. Bỗng như bị bụi bay vô mắt, bóng đen móc cái khăn mùi soa trong túi ra chặm chặm, song chặm hoài mà nước mắt vẫn không ráo. Hai con mắt đỏ chạch, bóng đen trề cái môi dài thượt, thừ lừ, “xí” lên một tiếng:
— Xí í í í...! Khéo làm bộ thì thôi! Nghèo mà còn làm mặt... bảnh! Không để cho người ta... thương! Thấy phát... ớn! Hứ! Đồ! Cái đồ... nghèo... nghèo mà còn làm phách chó! Đương... thèm.
Cá chẳng cắn câu, mồ cha con cá dại,
Vác cần về, nghĩ lại con cá khôn.
Thấy ảnh cứ đứng lượng sượng hoài cũng phát chán, bà Ba mới cho phép ảnh về nhà suy nghĩ thêm ít bữa, rồi trả lời sau cũng được. Trưa hôm đó, đến lượt cô Ba Kim Thoa ể mình, trùm mền nằm riệt ở trong buồng, hai con mắt sưng húp, đỏ hoe. Báo hại con Thôi phải chạy giáp vòng vườn mới hái đủ nồi lá xông, lại còn phải đè cổ xuống mà cạo gió, giác hơi nữa chớ. Việc bếp núc giao hết vào tay chị Quyên, vì hổng hiểu sao Quyên nhà ta tự nhiên hết bịnh, tươi tắn hồng hào, sẩn sơ trở lại, như vừa uống được một liều thuốc tiên.
Chẳng thương dẫu có ố vàng.
Chừng thương áo rách vá quàng cũng thương.
❃
Hổng biết trong nhà, có ai đó phong thanh nói lậu ra hay không, mà sao cả xóm đều biết hết trơn hết trụi. Trong làng, ngoài tổng, ai cũng nói, hễ ông bà Hương Sư kêu gả, thì bên nhà trai cũng cầu mà cưới phứt cho rồi, dịp may hiếm có.Vậy mà chờ hoài chờ hủy, chẳng thấy ảnh ừ hử gì ráo. Thiệt là! Cái con người có phước mà không biết... hưởng. Còn ở trong điền, thì trưa nào cũng có mấy chị đờn bà, kéo con lên võng, vừa lắc vừa hát dậy lên inh ỏi:
Quất ông Tơ cái trót, ổng nhảy tót lên đọt dừa,
Biểu ổng xe mối chỉ, (mà) ổng chừa, hổng dám... xe.
❖
Cách mấy ngày sau, trong điền đã có mấy đứa con nít, đầu chừa ba vá, ở truồng dồng dỗng, đánh vòng chạy ngang qua cửa, ông ổng hát bài “bậu lỡ thời mắc cỡ lêu lêu” là bài vè phổ biến vào thời đó:Bậu lỡ thời như ớt chín cây,
Ớt chín cây, người ta còn hái.
Bậu lỡ thời như nhái lột da,
Nhái lột da, người ta còn xáo.
Bậu lỡ thời như gáo rửa trôn,
Gáo rửa trôn, người ta còn múc.
Bậu lỡ thời như cút cụt đuôi,
Cút cụt đuôi, người ta còn bắt.
Bậu lỡ thời như giặc Hà Tiên,
Giặc Hà Tiên người ta còn đánh,
Bậu lỡ thời như bánh trôi sông,
Bánh trôi sông người ta còn vớt,
Bậu lỡ thời như ớt chín cây,
Ớt chín cây, người ta...
..........................
Bậu lỡ thời như lưới giăng ngang,
Lưới giăng ngang người ta còn cuốn,
Bậu lỡ thời như muốn người ta,
Muốn người ta, người ta hổng muốn;
Xách cây dù, đi xuống đi lên.
....................
Mất công đi xuống đi lên,
Mòn đường, nát cỏ chẳng nên cơm cháo gì.
Còn đám tôi trai, tớ gái trong nhà thì khỏi nói rồi, chúng tùng tam, tụ ngũ, trề môi dài sọc, xậm xịt với nhau:
— Ủa! Bộ đờn ông con trai bên Hưng Lễ chết hết rồi hay sao? Không thằng cha nào chịu rinh cái hũ mắm mốc meo đó đi cho người ta nhờ, sao lại để bả đem chài qua đây, bả vãi?.
Con Quyên ngây thơ, cứ đeo theo thắc mắc hoài: “Vãi chài là vãi làm sao? Bộ cổ biết đi chài, đi lưới thiệt hả?”
Cũng con Thôi làm mặt tài lanh, tía lia giành cắt nghĩa cho Quyên rõ, bằng cái giọng chua lòm:
— Chị nầy mắc cười quá! Cái mặt chị lớn xác mà khờ! Hỏi vậy không sợ bà con người ta chết cười hay sao? Tội nghiệp chưa! Đi chài ở đây là mồi chài, là dụ dỗ trai tơ đó, biết chưa bà? Lấy mắm nhử ruồi, đem lợi lộc ra mà rù quến đờn ông, con trai đó, biết chưa? Nói trắng ra là ế bơ mỏ, ế chỏng gọng nên mới qua đây kiếm chút chồng đó, biết chưa? Chớ bộ tướng chảnh chọe, vừa “nhuốt” tiểu thơ, vừa già chát như con mẻ thì còn nước nôi gì nữa mà chài với lưới. Tôi nói láo cho cọp vật tôi đi! Con mẻ đương bịnh đó, mà bịnh ngặt lắm à nghen! Đúng... trân cái bịnh mà con gái mới lớn tụi mình, một năm bịnh có hai lần thôi, mỗi lần kéo dài sơ sơ có sáu tháng hà. Bịnh “mống chuồn” đó! Biết chưa... bà?
Nói chưa dứt câu nó đã bật ngửa banh càng, ôm bụng ré lên cười như bị ai thọt lét. Đám tớ gái, lớp thì đấm vai nhau thùi thụi, lớp thì bụm miệng cười rũ, giấu không kịp các bộ mặt đã đỏ lơ đỏ lưỡng...
Chú thích:
[117] Sợi dây xỏ mũi trâu.
[118] Nói lái là đàng gái đi cầu. Phe đàng gái ngỏ ý trước đàng trai.