Cô Tamaki sẽ lên đường vào tháng Giêng, bấy giờ đã giữa tháng Mười một. Taeko mỗi lúc một bồn chồn, hỏi Teinosuke bao giờ lại lên Tokyo. Anh thường đi công tác mỗi tháng hoặc hai tháng Giêng lần, nhưng gần đây chưa có dịp. Ít lâu sau buổi biểu diễn của Kikugoro, anh lên Tokyo hai, ba ngày.
Các chuyến đi của Teinosuke thường được thông báo khá đột ngột, Sachiko mới chỉ biết về chuyến đi này chiều hôm trước khi chồng gọi điện từ Osaka. Chị ngay lập tức gọi Taeko ở xưởng về, để còn tính toán xem Teinosuke sẽ trình bày việc của em mình ra sao. Lý do thực sự, hoặc một trong các lí do khiến Taeko muốn đi Pháp và trở thành thợ may là bởi chưa biết chừng trong tương lai cô sẽ phải hỗ trợ tài chính cho Okubata. Tuy nhiên, để được chấp thuận sang Pháp, thì Taeko phải được đồng ý lấy Okubata cái đã, mà chuyện hôn nhân gập ghềnh của cô khó lòng có thể giải quyết chóng vánh trong một, hai tháng như vậy. Teinosuke chẳng thích đóng vai người chuyển lời tí nào. Taeko chỉ muốn đến Pháp, hi vọng tránh khỏi phiền toái không cần thiết thì con bé nên gạt vấn đề mối quan hệ với Okubata sang một bên, ít nhất là vào thời điểm hiện tại, có phải hơn không? Phải viện cớ gì đây? Sachiko gợi ý thế này: mặc dù Taeko không cho là mình mang tiếng suốt đời sau vụ bê bối, nhưng con bé đã bị bêu lên báo rồi, xem chừng muốn tìm một đám tử tế cho nó cũng không dễ dàng, thành thử con bé muốn tự lập. Có thể nói thêm rằng nếu có mối nào tốt tìm đến, con bé sẽ không từ chối, với lại Taeko đã nghĩ đến chuyện sau khi ở Pháp về với một tấm bằng nào đó thì sẽ cao giá hơn, những người từng khinh nó là hạng chơi bời sẽ phải cân nhắc lại. Taeko nên xin phép anh chị với những lý do như thế, và cho biết rằng nhà chính sẽ không cần phải chi trả cho đám cưới của mình, như thế được chứ?
Taeko không phản đối gì. Cô muốn để Sachiko làm những việc chị cho là tốt nhất.
Sachiko gợi ý thêm một lý lẽ nữa lúc nói chuyện với Teinosuke tối hôm đó. Chị muốn tách Taeko ra khỏi cả Okubata lẫn Itakura, nên có lý do riêng để ưu tiên việc cho Taeko xuất ngoại; song chị còn chưa nói vụ Itakura với ai, kể cả chồng mình, nên chị chỉ có thể dẫn dụ Teinosuke đề cập tới Okubata, đến việc cậu ta đã xuất hiện ở nhà Ashiya hai, ba lần gần đây - thái độ tuy chân thành nhưng không thể xem cậu ta là một thanh niên đàng hoàng chính trực; và Teinosuke đã biết chuyện cậu ta thích loanh quanh xóm ả đào nên không coi cậu ta là đối tượng hứa hẹn. Teinosuke còn chỉ ra rằng, nên để Taeko tự lực cánh sinh ra nước ngoài, sở thích của con bé giờ đã chuyển sang may vá, và mặc dù đã ở tuổi biết lễ nghĩa nhưng trước kia Taeko từng phạm sai lầm, cần tách Okubata khỏi con bé một thời gian. Sachiko nghĩ, tiền bạc thì rốt cuộc cũng là của hồi môn của Taeko, thành thử nếu không nhận thì cũng chẳng hại gì cho nhà chính. Nhưng đằngấy dầu sao cũng rất cổ hủ. Chẳng dễ gì họ lại tán thành cô Út thân gái xuất ngoại, không biết chừng họ lại phát hoảng trước viễn cảnh Taeko đi bụi lần nữa.
Teinosuke ở lại Tokyo thêm một ngày ngoài dự định. Cảm thấy trò chuyện với Tsuruko dễ dàng hơn chồng chị, đến hôm thứ ba anh chọn đến nhà Shibuya lúc 2 giờ chiều. Tsuruko bảo không thể trả lời em rể cho đến khi trao đổi với chồng. Chị cũng sẽ viết thư cho Sachiko, biết Taeko đang cần gấp nên sẽ viết nhanh nhất có thể. Chị rất xin lỗi vì thường xuyên phải làm phiền Teinosuke về chuyện mấy cô em mình.
Sachiko không mong đợi một câu trả lời chóng vánh. Chị biết tính chị cả, cũng biết anh rể sẽ cần thời gian quyết định. Mười ngày trôi qua, và tháng Mười một sắp hết. Chị tính nhờ Teinosuke hỏi lại nhưng anh xụi lơ. Anh bảo đã mở lời rồi, và đây không còn là chuyện của anh nữa. Rốt cuộc Sachiko đích thân biên thư hỏi chuyện cô Út, và chỉ rõ nếu Taeko đi thì sẽ đi vào tháng Giêng. Vẫn im hơi lặng tiếng. Có lẽ Taeko nên đến Tokyo, Con bé có thể giục đằng ấy. Taeko đã sẵn sàng lên đường đi Tokyo trong hai, ba ngày tới thì vào ngày 30 tháng Mười một, có thư về.
28 tháng Mười một
Sachiko thân yêu,
Tha thứ cho chị vì không biết cho em sớm hơn. Hi vọng em khỏe. Chị rất nhẹ nhõm khi Teinosuke cho biết chuyện của cháu Etsuko đã ổn. Chẳng mấy chốc sang năm mới, năm mới thứ hai của chị ở Tokyo, sao chị ghét mùa đông đến thế! Chị dâu của Tatsuo bảo phải mất ba năm mới quen được khí hậu mùa đông Tokyo. Ba mùa đông đầu tiên chị ấy cứ bị cảm lạnh suốt, chị phát ghen với em đấy, được sống ở Ashiya cơ mà.
Teinosuke hẳn đang bận lắm, cậu ấy đã rất tử tế giải thích cặn kẽ vấn đề của út cho đàng này nghe. Chị lúc nào cũng thấy áy náy vì đã phiền đến cậu ấy.
Dĩ nhiên chị nên trả lời sớm hơn, nhưng lúc nào chị cũng tất bật vì bọn trẻ con, chẳng có thời giờ bình tâm viết một bức thư tử tế, vả lại quan điểm của Tatsuo hoàn toàn trái với quan điểm của các em nên chị càng khó oiết, chị cứ lần lữa hết ngày này qua ngày nọ. Mong em bỏ qua cho chị.
Nói ngắn gọn thì Tatsuo thấy chẳng có lý do gì cô Út lại phải tự ái về vụ bêu lên báo ấy. Chuyện xảy ra từ tám, chín năm trước, có ai nhớ đâu. Nếu út cho rằng mình chẳng thể lấy chồng và buộc phải tự nuôi thân, thì Con bé quá nhạy cảm rồi. Bảo là người thân nói thì cũng kỳ, nhưng theo Tatsuo thì với nhan sắc, trình độ và tài năng của con bé, anh ấy có thể đảm bảo với nó một cuộc hôn nhân mỹ mãn, tuyệt đối không cần lo lắng. Anh chị cũng thấy lạ khi bị yêu cầu chia tiền cho con bé. Chị được biết rằng không có món tiền nào được chỉ định đích danh cô Út thừa kế, ngoại trừ một khoản nhỏ làm hồi môn cho út. Ngoài ra, Tatsuo hoàn toàn phản đối việc con bé trở thành người đàn bà lao động. Anh ấy hy vọng con bé sẽ luôn ưu tiên mục tiêu lấy chồng khi có điều kiện, và trở thành người vợ, người mẹ tốt. Nếu buộc phải có sở thích thì làm búp bê cũng được. Nhưng mau cá thì không thể nào.
Đây không phải lúc quyết có chọn Okubata hay không. Chuyện ấy cứ hạ hồi phân giải. Còn cô Út đã là người phụ nữ trưởng thành, chị không có ý định kiềm tỏa nó như trước nữa. Nếu được em cứ lặng lẽ quan sát nó, không có lý do gì để nó không được phép thỉnh thoảng gặp gỡ Okubata cả. Phía nhà chị bất bình hơn với việc con bé định kiếm sống bằng nghề thợ may.
Cậu Teinosuke đã phải vất vả lên tận đâu nên chị cũng áy náy, nhưng nhờ em chuyển lời cho út được không? Chị không thể không nghĩ rằng tất cả những rắc rối của con bé đều phát sinh từ việc nó mãi không lấy chồng. Việc tìm đối tượng cho Yukiko càng cấp thiết hơn bao giờ hết, phải làm sớm nhất có thể. Không còn mối nào trong năm nay nữa ư?
Chị chắc chắn mình vẫn còn bỏ ngỏ nhiều điều chưa nói, nhưng sẽ dừng tại đây. Cho chị gửi lời hỏi thăm Teinosuke, bé Etsuko và Út.
Tsuruko
“Anh nghĩ thế nào?” Sachiko đưa thư cho Teinosuke xem tối hôm đó. Chị chưa nói gì với Taeko.
“Xem ra có bất đồng ý kiến về vụ tiền nong."
“Vấn đề ở chỗ đó.”
“Thế em từng nghe được gì?” Teinosuke hỏi.
“Em không chắc ai đúng. Nhưng em nhớ có nghe rằng cha để tiền cho Tatsuo quản lí. Có lẽ tốt hơn là đừng nói gì với cô Út cả.”
“Rủi ro lắm. Cứ nói con bé càng sớm càng tốt, chắc chắn nó sẽ hiểu.”
“Còn cậu Kei thì sao? Anh đã nói gì về cậu ta? Đã trình bày rõ là cậu ta chẳng tử tế như ngày xưa phải không?”
“Anh nói chung chung điều mình nghĩ. Nhưng anh có cảm tưởng chị ấy không thích nói đến cậu ta. Anh đã bảo rằng hiện thời chúng nó không nên gặp nhau nhiều. Anh đã định chờ chị ấy hỏi là có phải nhà ta phản đối việc cưới xin với cậu ta không, nhưng chị ấy lảng sang chuyện khác.”
“Anh có nghĩ anh chị ấy muốn cô Út lấy cậu Kei không?”
“Anh cũng đồ là thế. Lúc nói chuyện với chị ấy, anh đã đoán thế.” Teinosuke đáp.
“Nhẽ ra nêu vấn đề cưới xin lên trước thì hơn nhỉ.”
“Cũng chẳng biết thế nào. Anh chị ấy khéo lại bảo, thế thì càng không có lý do để con bé xuất ngoại.”
“Có lẽ anh nói đúng.”
Cô Út “Dù sao chuyện này cũng ngoài khả năng của anh. Cứ để tự nói với họ. Anh thì không nói nữa đâu.”
Sachiko miễn cưỡng không muốn truyền đạt nguyên văn quan điểm của Tatsuo vì Taeko còn ác cảm với nhà chính hơn cả Yukiko, song Teinosuke nghĩ tốt nhất là đừng giấu gì. Khi chị đưa bức thư cho Taeko ngày hôm sau, kết quả đúng như chị dự đoán. Taeko nói mình không còn là trẻ con nữa, không cần anh Tatsuo giáo huấn, và tự cô hiểu chuyện của mình hơn ai hết. Với lại phụ nữ lao động thì có gì sai trái? Đằng Tokyo vẫn còn câu nệ gia thế, địa vị, xem ra họ thấy việc gia đình Makioka đẻ ra một cô thợ may là nhục nhã lắm không bằng. Không phải là hủ lậu đến lố bịch ư? Cô sẽ tự mình đi, giải thích tất cả, cho họ nhìn nhận ra mình đã sai trái như thế nào. Và cô còn tức điên về chuyện tiền i nong.
Trước kia lúc nào chỉ trích Tatsuo, Taeko cũng kìm nén không phê bình Tsuruko, nhưng lần này cơn giận của cô nhắm vào Tsuruko: chị ấy đã sai khi để Tatsuo nói thế. Đúng là không có món tiền nào được chỉ định đích danh Taeko, nhưng không phải bác Tominaga đã bảo, và mấy lần chính Tsuruko cũng nói nữa, là Tatsuo có cầm hộ một món tiền cho Taeko ư? Và bây giờ bọn họ lại chọn cách che giấu sự việc. Họ đẻ hết đứa này đến đứa kia thành thử cần lắm tiền, ắt là Tatsuo đã thay đổi kế hoạch nhưng tại sao Tsuruko có thể ủng hộ anh ta. Được thôi, Taeko biết phải làm gì. Cô sẽ dùng tiền của mình. Taeko khóc lóc vùng vằng, Sachiko phải toát mồ hôi hột mới dỗ được em.
Sachiko rất hiểu cho em gái, nhưng cô Út có nên mất kiềm chế như vậy không? Hay là Teinosuke diễn đạt kém. Nói gì thì nói, Taeko cũng nên thông cảm với đằng ấy. Thôi thì để Taeko làm ra nhẽ với đằng Tokyo là hợp lý, nhưng có nên thận trọng hơn một chút không? Sachiko và chồng sẽ khó xử vô cùng nếu cô Út đến gây sự, họ không muốn rơi vào tình thế phải vào một phe với Taeko trong cuộc chiến.
Qua mấy ngày, Taeko lại trở về con người điềm đạm như trước. Rõ ràng cô chỉ bộc phát sự giận dữ trong giây lát và không có đủ can đảm để thực hiện những lời dọa dẫm của mình. Dù vậy nhưng Sachiko vẫn không yên tâm.
Thế rồi một chiều, khoảng giữa tháng Mười hai, Taeko từ xưởng về nhà sớm hơn thường lệ.
“Em không học tiếng Pháp nữa.”
“Hả?” Sachiko Cố gắng không tỏ ra điềm nhiên. “Với lại em không đi Pháp đâu.”
“Vậy à? Cũng tiếc rằng em lại quyết như vậy. Nhưng chị nghĩ em đúng. Anh Tatsuo, chị Tsuruko lo lắm.”
“Họ lo hay không chẳng có ảnh hưởng gì. Cô Tamaki quyết định không đi nữa.”
“Thật à? Sao cô ấy lại thay đổi kế hoạch?
“Trường học sẽ mở lại vào tháng Giêng, cô ấy bảo không còn thời gian nữa.”
Cô Tamaki đã định đi châu Âu trong lúc trường dạy may được sửa sang. Tuy nhiên sau khi xem xét thì việc xây sửa trường lại phải bắt đầu từ phần móng. Cô Tamaki bèn đi tìm địa điểm khác vì nếu xây lại thì vừa mất thời gian, vừa mất tiền, trong khi vật liệu và nhân lực khan hiếm, may mắn thế nào lại kiếm được một ngôi nhà kiểu Tây giá phải chăng, có thể tận dụng làm trường dạy may luôn mà không cần sửa sang mấy. Cô đã quyết định mở lại trường ngay lập tức. Chồng cô lo lắng về tình hình căng thẳng ở châu Âu ngay từ đầu đã phản đối chuyến đi. Ông Tamaki quen biết một tùy viên quân sự mới ở châu Âu về, nghe nói Đức, Pháp và Anh ngoài mặt thì thân thiện kể từ Hiệp ước Munich vào tháng Chín, nhưng không có nghĩa là đã đạt được thỏa thuận, người Anh chưa kịp trù bị cho chiến tranh nên mới chỉ thỏa hiệp để người Đức mất cảnh giác thôi, còn những người Đức cũng nhận thức rõ về điều này nên định đi trước người Anh một bước. Chiến tranh là không tránh khỏi. Vì tất cả những lý do này, cô Tamaki đã quyết định không đến Pháp. Taeko cũng thay đổi kế hoạch của mình. Nhưng Taeko nói thêm bất kể nhà chính ở Tokyo có ý kiến gì, thì kế hoạch học may của cô sẽ không thay đổi. Cô sẽ bắt đầu đi học lại ngay khi nhà trường mở cửa vào tháng Giêng. Và bởi Taeko càng cảm thấy mình cần sống độc lập khỏi tiền trợ cấp của nhà chính, cô lại càng vội vã học nghề.
“Như vậy cũng tốt cho em thôi Út à, nhưng hãy nghĩ cho anh chị. Anh chị có thể lấy cớ gì để tiếp tục cho em học may đây?” Thiết “Chị cứ bảo là chẳng biết gì cả.”
“Em nghĩ làm vậy mà được sao?”
“Em sẽ làm ra vẻ như mình vẫn đang làm búp bê, còn chị chỉ cần nói hình như nó bỏ may vá rồi.”
“Lỡ họ phát hiện ra thì khốn.”
Vẻ sốt sắng trước cuộc sống tự lập và quyết tâm giành lại bằng được món tiền từ nhà chính ngay cả khi phải đối địch với anh chị của Taeko có cái gì đó hơi đe dọa. Sachiko đã nhìn thấy được cái ngày chị và chồng phải đứng giữa hai làn đạn. Taeko có nói gì, chị cũng chỉ biết trả lời: “Em hãy cân nhắc hậu quả.”
