Ngày giỗ tổ chức tại một ngôi đền ở Hyakumamben và chúng tôi đã cho dọn ăn trong phòng tiếp khách thuộc khu riêng biệt. Cả mẹ và tôi đều thấy sự lạnh nhạt của họ hàng. Có người bỏ về ngay khi đốt nhang xong mà không dự tiệc. Từ khi cha tôi lấy một cô vũ nữ dù đã giải nghệ, họ hàng nhà tôi đã có thái độ khinh rẻ và ghét bỏ vô cùng. Và giờ đây, chuyện ấy càng tệ hại hơn khi tôi hứa hôn với con gái người làm vườn: thế nào cũng xầm xì. Tôi cũng không ngờ họ đối xử nhạt nhẽo với chúng tôi đến thế. Mẹ vẫn xem thường, tỏ ra chán nản đến nỗi tôi thấy hối tiếc cho mẹ, nhưng Sawako đã sửa soạn quần áo cho ngày này rất công phu.
- Con không biết rồi hôn lễ sẽ ra sao? – Tôi nói với mẹ – má tin là họ có đến dự không?
- Con lo làm gì. Con có lấy vợ vì họ đâu. Chỉ cần con, má và Sawako thấy hạnh phúc là đủ.
Mẹ có vẻ bất cần nhưng từ lâu tôi đã thấy rằng sự khinh ghét của họ hàng độc hại vô cùng.
Okane từ Nagakuma lên dự lễ, ở lại với chúng tôi vài ngày trước khi trở về quê. Buổi sáng trước khi đi, bà rủ tôi đi dạo trong khu vườn quanh đền.
- Okane, vú có chuyện muốn nói phải không? – Tôi hỏi.
- Vâng.
- Về hôn lễ phải không? – Hình như tôi đã đoán ra.
- Không phải chỉ có chuyện đó.
- Gì nữa?
- À... Nhưng cậu không được giận dữ, Tadasu.
- Không, vú cứ nói.
- Dù sao rồi cậu cũng nghe người ta nói, vậy tốt hơn là tôi nên cho cậu biết. – Rồi bà tỉ mỉ kể cho tôi nghe câu chuyện sau.
Dĩ nhiên là họ hàng tôi chống đối hôn lễ sắp tới của tôi, nhưng đó không phải là lý do độc nhất khiến họ chê bai chúng tôi. Đối tượng họ phê phán là mẹ và tôi hơn là việc tôi lấy con gái Kajikawa. Vắn tắt họ tin rằng chúng tôi đã phạm tội loạn luân. Theo họ, Okane nói, mẹ và tôi đã phạm tội ngay khi cha còn sống và chính cha vì biết mình sẽ không dứt bệnh đã làm ngơ lại còn khuyến khích nữa. Có người còn độc miệng hơn bảo rằng không biết đứa bé đem đi giấu ở Tamba là ai, biết đâu Takeshi mới là con tôi chứ không phải là con của cha tôi.
Tôi không hiểu tại sao mà những người ấy đã lánh xa chúng tôi bao năm nay lại nghe được gì đến độ đồn đại những tin tức ghê gớm đến thế. Nhưng Okane giải thích rằng các người láng giềng đã bàn tán về chúng tôi lâu rồi. Hình như ai cũng biết mẹ và tôi đã ở nhiều tiếng đồng hồ với nhau trong đình Hợp Hoan mà có lẽ vì vậy lời đồn đại lan truyền. Họ hàng tôi nghĩ rằng người cha quá cố của tôi thu xếp cho tôi lấy cô Sawako vì chỉ có một cô gái kém thế như nàng mới nhận lời một đám như chúng tôi.
Ghê gớm hơn cả họ còn cho rằng cha muốn tôi giữ thể diện bằng cách lấy một người vợ mà người đó sẵn sàng làm ngơ cho tôi tiếp tục cuộc quan hệ vô luân với mẹ. Kajikawa biết rõ những chuyện này khi gả con gái hắn, và Sawako chịu thành hôn vì nghe lời cha, còn chuyện hai cha con để ý đến gia sản chúng tôi thì khỏi phải nói. Cứ thế mà họ hàng tôi thịnh nộ. Trước hết là đổ tội cho cha tôi, rồi mẹ, rồi tôi, rồi Kajikawa và cả con gái hắn theo thứ tự.
- Tadasu, cẩn thận nhé! – Okane dặn tôi sau khi kể xong câu chuyện. Ai cũng biết thiên hạ nhiều chuyện, họ có thể nói những điều khủng khiếp! – Và bà đưa mắt nhìn tôi một cách lạ lùng.
- Ai muốn nói gì thì nói – tôi đáp – rồi chẳng mấy chốc những lời đồn đại bẩn thỉu ấy rồi cũng sẽ hết.
- Ờ, nhưng có lẽ họ cũng đến dự buổi lễ cưới tháng sau – bà nói một cách nghi ngờ khi chúng tôi chia tay.
Tôi không thích dài dòng về những chuyện kế tiếp. Nhưng có lẽ tôi nên lược thuật những điều quan trọng.
Hôn lễ chúng tôi tổ chức vào một ngày tốt tháng Mười Một năm đó. Để mẹ vui, tôi mặc chiếc kimono lụa thêu dợn sóng của cha tôi thay vì áo choàng buổi sáng. Hầu như không có người bà con nào của tôi đến dự; ngay cả họ hàng bên mẹ cũng vắng. Những người đến phần đông là nhà gái. Vợ chồng bác sĩ Kato nhận làm người mai mối. Bác sĩ đã nghiên cứu tuồng Nô từ bao năm nay và ông vui vẻ hát một đoạn quen thuộc trong tuồng Takasago. Khi nghe giọng ngân nga của ông, tâm trí tôi lãng đi.
Sau hôn lễ, thái độ của Sawako đối với mẹ và tôi vẫn không có gì thay đổi. Chúng tôi hưởng tuần trăng mật ở Nara và Ise vài ngày, nhưng tôi luôn lẩn tránh việc có con, một điều tôi không bao giờ quên. Nói chung mẹ rất thuận thảo với đứa con trai mới lấy vợ và với con dâu. Sau khi cha chết, bà tiếp tục ngủ căn phòng ngoài hiên mười hai chiếu và bà vẫn ở đó cả sau khi Sawako đến. Sawako và tôi ngủ trong căn phòng nhỏ sáu chiếu của tôi. Chúng tôi thấy chuyện ấy là tự nhiên vì tôi vẫn còn đi học và tôi vẫn còn là người chưa tự lập. Cũng vì thế mẹ lo coi giữ sổ sách gia đình.
Trong những ngày ấy, mẹ sống tự do nhàn rỗi không ai bằng. Bà tiêu khiển bằng cách tập viết chữ kiểu Konoe, đọc văn chương Nhật cổ điển, chơi đàn Koto hay đi dạo trong vườn. Và khi nào thấy mệt dù ngày hay đêm bà cũng nhờ một trong hai chúng tôi đấm bóp. Vào ban ngày, bà nhờ đấm bóp trong nhà khách nhưng ban đêm thì bà gọi Sawako đến phòng ngủ của mình. Thỉnh thoảng, ba chúng tôi đi xem hát hay dạo chơi, nhưng mẹ có tính tằn tiện và để ý cả những món tiền nhỏ nhặt, căn dặn chúng tôi đừng hoang phí. Bà đối xử với Sawako rất nghiêm khắc và gây cho nàng nhiều phiền toái về những hóa đơn thực phẩm. Mẹ trông càng ngày càng trẻ đẹp hơn bao giờ hết, và mập đến nỗi có cằm đôi. Thật tình bà quá mập như thể cha đã chết, những nỗi lo âu của bà đã chấm dứt vậy.
Cuộc sống của chúng tôi cứ như thế và tôi đã qua hai năm khác ở Đại học. Rồi một đêm kia khoảng mười một giờ vào cuối tháng Sáu, tôi vừa vào giường nằm chẳng bao lâu thì Sawako lay tôi dậy và bảo đứng lên.
- Mẹ của anh! – Nàng kêu lên, kéo tôi đến phòng mẹ – Có chuyện khủng khiếp!
- Má! – Tôi gọi – Gì vậy?
Không có tiếng trả lời. Bà nằm úp mặt, rên rỉ, yếu ớt và ghì chặt chiếc gối bằng cả hai bàn tay.
“Anh hãy xem cái này!” Sawako nói, nhặt một chiếc quạt tròn trên sàn gần đầu giường lên, có con rết to đã bị giập nát. Sawako giải thích rằng mẹ nhờ đấm bóp và nàng đã đấm bóp cho bà gần cả tiếng đồng hồ. Mẹ nằm ngửa mà ngủ, thở đều, khi Sawako xoa nắn khắp đôi chân bà cho đến tận mắt cá. Bỗng nhiên bà kêu lên một tiếng đau đớn và đôi bàn chân bà co quặp run rẩy. Khi Sawako hốt hoảng nhìn lên nàng thấy một con rết nằm ngang ngực mẹ, gần chỗ trái tim. Cuống quýt, nàng chụp cây quạt gần đấy và hất con rết đi, rơi ngay xuống sàn, nàng lấy quạt đè lên và nghiền nát nó.
- Phải chi em lưu ý hơn... – Sawako nói, mặt tái ngắt – em cứ mải đấm bóp.
Bác sĩ Kato đến lập tức, xem xét vết thương, chích liên tiếp mấy mũi, nhưng càng lúc mẹ tỏ ra càng đau đớn hơn. Tất cả những triệu chứng – sắc mặt, hơi thở, mạch máu và các thứ khác – chứng tỏ tình trạng của bà nguy nan lắm. Bác sĩ Kato ở kề cạnh bà, cố hết sức để cứu chữa, nhưng đến rạng sáng càng tệ hơn và bà chết ngay sau đó.
- Thực đáng buồn – bác sĩ Kato nói với chúng tôi.
Sawako khóc lớn:
- Lỗi tại tôi – nàng lặp đi lặp lại.
Tôi không muốn cố gắng diễn tả những cảm giác kinh hoàng, lo buồn, tuyệt vọng, chán nản tràn ngập tôi lúc đó, tôi cũng không biết phải nghi ngờ ai trong khi chưa có bằng cớ nào. Tuy nhiên, tôi không thể không có những ngờ vực ray rứt.
Từ khi ông tôi xây ngôi nhà mà ông gọi là Tổ Diệc đã được ước chừng bốn mươi năm, thời ấy đẹp nhất, xây theo lối cổ kính của một biệt thự kiểu Nhật Bản. Trong thời ông tôi thì gỗ còn mới quá, lâu năm nó mới mất vẻ sáng bóng. Căn nhà thật sự cũ kỹ duy nhất ở Tổ Diệc là nhà uống trà mà ông tôi đã để lại; và trong suốt thời thơ ấu của tôi, như tôi đã nói, đầy những con rết. Nhưng sau đó thì cả trong nhà khách và nhà chính người ta cũng thường thấy rết. Thấy một con rết trong căn phòng ngoài hiên, nơi mẹ ngủ thì không có gì là lạ. Có thể bà đã thường thấy rết trong phòng mình, và Sawako, thường đến đó đấm bóp cho bà cũng hẳn thấy. Do đó, tôi không biết cái chết của mẹ có hoàn toàn ngẫu nhiên không. Chắc không có ai âm mưu dùng rết, có lẽ đó là một trò đùa ác hiểm mà không ngờ một vết cắn côn trùng lại có thể nguy hại đến thế. Nhưng biết đâu có người đã chú ý là bà yếu tim, thì có thể lắm chứ... mà dù cho âm mưu thất bại, cũng không ai có thể chứng minh con rết đã được bắt bỏ ở đấy một cách cố ý.
Có thể con rết chỉ bò lên người bà một cách ngẫu nhiên. Nhưng mẹ là một người rất dễ ngủ, khi nào chúng tôi đấm bóp cho bà, bà đều thấy dễ chịu và quay ra ngủ say sưa. Bà ghét đấm bóp mạnh, chỉ thích chúng tôi vuốt ve bà nhè nhẹ để không khuấy động giấc ngủ. Rất dễ đặt một vật nhỏ lên người bà mà vẫn không làm bà giật mình thức giấc. Khi tôi chạy vào phòng bà, bà nằm úp mặt vặn vẹo vì đau đớn, nhưng Sawako nói trước đó bà nằm ngửa. Tôi thấy khó tin rằng Sawako đang nắn bóp chân bà nhìn lên thấy con rết trên ngực mẹ. Mẹ không nằm đó mình trần, bà mặc Kimono đêm. Sawako thấy con vật, chắc chắn là nó bò dưới áo kimono khuất mắt, thì thật là lạ. Có lẽ nàng biết nó ở đó.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng đây là điều tôi suy đoán mà thôi. Nhưng bởi vì ý nghĩ này ăn sâu vào tâm hồn tôi, đã ám ảnh tôi từ bấy lâu nay nên cuối cùng tôi đã cố gắng ghi ra giấy. Dù sao tôi cũng muốn giữ bí mật văn bản này khi tôi còn sống.
Đã hơn ba năm trôi qua từ dạo đó.
Khi tôi học xong hai năm trước, tôi nhận chức vụ thư ký ngân hàng mà cha tôi đã từng là giám đốc, và cuối cùng vì lý do riêng tư, tôi ly dị Sawako. Gia đình này đòi nhiều điều kiện khó khăn, nhưng sau cùng tôi cũng phải làm theo ý họ. Cả công việc rắc rối này khó chịu đến nỗi tôi không muốn viết ra. Cùng với việc ly dị, tôi bán Tổ Diệc, nơi đầy ắp kỷ niệm, vui lẫn buồn, và cất một ngôi nhà nhỏ gần đền Honen. Tôi gọi Takeshi đến sống với tôi, nhất định đem nó từ Seriu về mặc sự do dự của nó cũng như sự do dự của cha mẹ nuôi của nó trước đó. Và tôi nhờ Okane đang sống lặng lẽ ở Nagahama đến trông nom hắn ít ra là vài năm. May mà bà vẫn còn sức khỏe, dù sáu mươi tư rồi, bà vẫn còn có thể trông nom trẻ con. “Nếu cậu muốn thế, tôi sẽ săn sóc cậu bé ấy”. Bà nói và rời chỗ an ổn của mình đến sống với chúng tôi. Takeshi lên sáu, ban đầu Okane và tôi không làm cho nó mến thương được, nhưng bây giờ chúng tôi đã rất thân thiện. Năm sau đó, Takeshi sẽ đi học. Điều làm tôi vui nhất là nó trông giống hệt mẹ. Không chỉ có thế, nó còn như được bà truyền lại tính trầm tĩnh, thẳng thắn, độ lượng. Tôi không có ý định lấy vợ lần nữa. Tôi chỉ muốn sống mãi với Takeshi, mối liên kết độc nhất của tôi với mẹ. Bởi vì mẹ ruột của tôi đã chết khi tôi còn nhỏ và cha tôi cùng mẹ kế đã ra đi khi tôi lớn hơn một chút, tôi muốn sống vì Takeshi cho đến khi nó trưởng thành. Tôi muốn tránh cho nó cảnh cô độc mà tôi phải chịu.
27-6-1931
Ngày giỗ mẹ
Otosuni Tadasu
