Chuyện lại ra đi được đem ra khát khao thư giãn bình tĩnh pha chút chút hứng mùa xuân trong buổi họp mặt năm năm mới: "tuyệt phải vì Tết mà họ không đưa đi nhưng có lẽ vì bây giờ họ cũng muốn thụ hưởng một chút..." Khi mùi kẹo bánh phai đi, thuốc lào thay thế thuốc từ ngày mùng ba, đề nghị mới tăng tốc thành thời gian hiện tại.
Bàn xoay quanh địa điểm sẽ hướng tới. Ngày đi chưa được biết nhưng công việc chuyển đã là điều chắc chắn. Những người giữ chúng tôi tuy nhiên được đào tạo phải kín nhưng cũng phải tiết lộ. Có người đang có cái vali làm giở nhẹ, có người xông hơi đằng sau nhôm kín kín nay, nài người này, ép người trong chúng tôi để làm cho họ cái kẹp, cái lược với các vòng hoa văn "xủi" Chạm nổi hay chìm... Quyền lợi của nguỵ và Cách mạng đã có nhau một lúc nào đó họ phải ngừng tiếp tục cho biết rằng ngày họ lợi ích chúng tôi không còn bao lâu nữa.
Đi đâu? Danh từ Kà Tum được nghe đâu đó nhắc lại một địa điểm như có ghi trong Hiệp định Paris. Nhưng có một người qua thư nhà đã bác đi vì được biết nơi đó không yên ổn - Miên nó pháo qua phát Truy đi được! Cái tên Long Giao được nhắc đến mà mọi người dễ dàng tin hơn vì có quản lý nói lông cọ rằng: "Anh chỉ đi độ mười cây cọ số..." Thế là có người ra đứng xem cái cây trơ trụi trên đỉnh ngọn đèn xa mặt - biết có phải nó chính xác trên mô đất ấy không - và hỏi nhau: "đây đến đấy là bao xa kỳ?"
Ngày mù năm cần được quyết định. Thời gian dài, khu trại pháo binh bên trong kia đường có chuỗi máy nổ và thời gian dài. Bị thu nhỏ sau nhà thăm nuôi và khu bộ đội, chúng tôi không tìm thấy gì, nhưng có người nhạy cảm đã hô lại câu nói trên cửa miệng của nhiều người hồi chiều 30-4: "Tới rồi!" Khoảng bốn giờ chiều, thư giãn xe cải thiện chạy dọc hàng rào chúng tôi, hướng ra ngoài phố Long Khánh. Xe chạy ào ào, gió lạnh ngược lên những cành mềm, ngọn cỏ hai bên đường. Cả thân hình vươn ra ngoài ở phía sau, hai bên cánh gà và phía trước, tay quơ, hét. Xe đã khuất xa mà gió rào rào trên các nhánh cây dọc theo đường như còn giữ lại hình ảnh chuyến đi thoải mái: “Đi ban ngày, cho mở rộng các tấm tấm, dấu hiệu lành mạnh đấy!”
Sáng hôm nay chúng tôi đã được lệnh thu gọn lại. Thực sự là một cảnh giãn, loay hoay, mệt mỏi. Ở lâu, nhu cầu, những "tiện nghi" Đòi đồ dùng nhiều lên. Cái chén, cái bát đã bỏ mà còn cái thùng xách nước, soong Nội... lấy cái nào bỏ cái nào cho sau đây và cả sau này khỏi Hối tiếc? Đành cứt, cứ mạnh tối đa vào cái gì có thể chứa đựng được. Cây mì chưa hồng thân cũng phải rút, rau, ớt mỗi thứ một ít bỏ vào thùng xách nước. (Tới mới chỗ, nếu trong rừng sâu thì tìm đâu ra giống mà trồng?) Phần tôi chỉ cần ngùi cho xa-pô-chê, bình bát, mít, chôm chôm... mỗi cây một nước tràn, thật tràn. Hãy coi đây là những mầm nước ân tình cuối cùng của những tháng dài chăm sóc. Rồi còn gì nữa thì tung hê! Chiều xuống, ngồi nhìn đống đồ ngổn ngang trên mặt đất, nhìn vào căn nhà trống trải, bên ngoài vườn cây xơ xác, cả thể xác mệt mỏi, tâm hồn sút tưởng chừng không còn là một sức mạnh chống đỡ, không thể có phản ứng gì khác...
Nhưng chờ đợi vẫn chưa thấy xe tới. Sau đó có lệnh trở về trạng thái ngủ bình thường. Lôi thôi. Phải móc lại cái mùng - những dây treo giựt bỏ mất rồi! Phòng tối thui vì dây đèn đã gỡ bỏ, bóng chia nhau cửa hàng. Tôi làm hiệp sĩ cái mùng từ túi xách, co ngay trên tấm tôn tôn lạnh, phủ tấm bồi lên đầu che mui, ngủ giấc ngủ nhưng vẫn nghe lọt vào tai chuyện bàn tán đủ thứ trên đời. Lúc gần 9 giờ toán quản lý đi rảo khắp nơi kiểm soát, Thả vào các phòng lửa - sự kiện bất ngờ nhưng cần thiết để giải quyết phòng tù dao động làm nên chuyện gì thường ngày họ không làm. Trong cái hơi cân của tấm bồi, tôi nghe thành viên chính hỏi: "Anh này sao không giăng mùng ra mà ngủ?" Một thành viên quản lý khỏa thân ra chưa đáp ứng được điều gì thì tôi giả vờ thích ngái ngủ chồm lên giựt lại trùm kín đầu một lúc nhưng nghe tiếng chắc chắn phong cách: "Tay này yêuc quá trời!"
Nhưng giữa muộn mọi người vỗ dậy vì tiếng xe nổ dòng, dai trong vòng rào. "Dậy, dậy mà xem người ở nơi khác ngâm về!" Cơn buồn ngủ mau chóng bay đi, mọi người tung ra đón chào bạn mới để hưởng lợi thế hiếm hoi nghe về một chuyến hành trình trước khi mình một mình thân vào cuộc di chuyển. Một trải nghiệm thu thập kinh nghiệm cho một trải nghiệm kinh nghiệm dự kiến. Nhưng đám người mới tới lừ đừ, mệt mỏi, thấp thoáng lộ ra một phần thân mình trong ánh đèn mờ, một phần tối trong bóng tối, những người ấy cũng chỉ có thể trả lời bằng những câu cú hung, hơi thở: "Long Giao. Đi hồi đầu hôm... Buồn ngủ quá!"
Nhưng rồi những điều nghe được chỗ này bài viết nhóm lại cũng nên câu chuyện. Hơn chúng tôi, trước khi đi, họ đã học tập nghị quyết về lao động sản xuất. Chi tiết như thế nào thì nói có gì rõ ràng lắm vì chắc chắn không qua những đường tinh tế, trừ một điều mà nhiều người còn nhớ: "Rủi chết có hòm gốm." Vâng, đối với một chế độ xã hội chết chóc thì được liệm vào kết quả là một đặc sản lớn của nhà nước nhân dân. Đó là một ý nghĩ có thực vì vài tháng sau tôi biết được sự khan hiếm hòm chôn ở Miền Nam đến nỗi buồn có người kể chuyện
- chắc chắn là một thiết bị bổ sung - rằng ở một địa phương nội địa, người ta liệm người chết trong một hòm có đáy trượt vào giữa hai khe đến khi hạ huyệt thì rút đáy ra để xác xác lại trong đất, mang hòm về chờ thân chủ tiếp theo. Trong toán học mới đến có một vốn tên từ đây đi Kà Tum, thuộc tính toán "đi thử" tăng sản phẩm. Bị ăn súng pháo quá nhiều, lửa ta và đồng bọn được lùa về Long Giao. Từ đó lúc lên xe nghe được kín "Đi tăng gia sản xuất 6 tháng, một năm rồi được về, trả quyền công dân", sơn ta vừa lo sợ bị bão lại Kà Tum, vừa phấn nền với viễn ảnh tươi đẹp. Cho nên dù yên lên hạ xuống trong chiếc xe quan sát vách đá, bạn cũng cố gắng nhướng mày xem nơi mình đến ra sao. Nghe bạn bạn bè bàn tán, chiến đấu lên: "Chế độ rồi! Chỗ tao ở cũ! Nơi này đã có chuyện hai thằng giành nhau một liếp đất rau muốn đom nhau gần chết thì đất ở đâu mà tăng gia sản xuất làm lợi cho đất nước, cải tạo bản thân!" Không có gì cả. Giữa nói và làm vẫn có một khoảng cách khá xa mà lý tưởng đọc vanh vách cũng không đủ đầy.
Giấc ngủ kết nối lại nhanh chóng trong những hình ảnh không đầu đuôi. Xế chiều hôm nay chúng tôi được lệnh ra bãi xe, về khoảnh khắc đất trống gần trại, nhưng phải theo vòng. Thế mà ai lại không thể đi được một lần. Đồ thị riêng của mình và đồ dùng chung của nhóm. Và thật là vui mắt khi dừng nghỉ bên đường người xem các bạn đi qua với đủ thứ thứ cùn rế rách mà tưu báu làm sao! Lại thêm một đêm nằm ngoài trời sao nghe sương lạnh vào mình, thân xác trôi, tâm hồn không buồn buồn, trí óc sương mù đi.
Gần gà gáy sáng đoàn xe mới khởi hành, Cũng như đã thấy ở chuyến xe ngang qua hàng rào hômng 5, những tấm tấm bạt được vén lên để chúng tôi tìm ra dãy nhà ven thành phố còn im lìm ngủ yên, nhìn sâu vào từng mảng cây leo trên đỉnh dốc. Xe còn trong phố thì có tin vui đưa ra, tin thu thập vào phút chốc: Một quản lý nào đó đã nói làm quà tặng: " Anh sẽ về gần Sài Gòn." Một cách giải quyết bằng tay lại câu hỏi rõ ràng hơn. Tìm bọn nguỵ lo lắng tay xách nhẹ mang, gồng gánh đến nỗi đau xe không có chỗ chứa, móc cả bên phía sau như với xe ngựa, thành viên sĩ quan an ninh đã cung cấp mình la hét không còn giữ gì nữa: " Cái gì mà anh làm như đi rừng không bằng! Về Hóc Môn để thi hành chính sách thì cần gì đủ thứ lỉnh kỉnh như vậy!" Bởi vậy chúng tôi đều khấp khởi phấn khích và khi xe quay mũi về hướng Sài Gòn thì tất cả đều ồ lên một tiếng.
Trảng Bom còn ngủ nhưng Hố Nai đã thức dậy với ánh đèn neon thưa thớt như chưa tỉnh táo. Xe đi về xa lộ sẽ xác định được mặt người. Các tin tức hình ảnh đúng như sự thực. Nhưng giá như hồi đáp chúng tôi biết chuyện của các anh đi Phú Quốc thì chắc chắn ai đó bối rối vì xe đi đường xa lộ mà tin mình về Hóc Môn. Từ Trảng Lớn họ hướng dẫn về Sài Gòn, chim chào đón khi vào thành phố, nhưng xe chạy xuống Tân Cảng rồi để họ lênh đênh trên biển cả hai ba ngày đêm gì đó, ngồi xếp mắm trong hầm tàu nghe hơi thở đáy của mình dòng lan trên sàn, trong bao nilon sống ở đó...
Nhưng chúng tôi đã có cái có thể không nghe chuyện đó nên vẫn vui vẻ hưởng làn sóng gió mát lạnh của buổi sáng rực từ hai bên đường, và mỗi một biến chuyển là lạ trên chuyến đi cũng không gây thắc mắc phá vỡ niềm đam mê. Quả thật có cái lạ là xe cứ bon bon tiến về Sài Gòn mà không khốn qua xa lộ Đại Hàn như chúng tôi đã biết con đường phải đến. Thế rồi nổi lên một giải thích và được mọi người chấp nhận ngay: "À, anh chàng tài xế không biết đường!" Đàng sau đúng là không có xe nào nối đuôi, chúng tôi cứ tiến và xe xung quanh cửa Hàng Xanh. Trịnh Cung la lên: "Chắc chắn đi qua nhà tao rồi!" Người xúi giục viết giấy xuống đường và hình như đã thực hiện.
Xe cột chen chúc ở Ngã tư Xa lộ ẩn dấu vết bất ngờ của những ngày đặc biệt đầu năm. Đường Hàng Xanh rồi Lê Quang Định thưa hơn nhưng còn dấu điều còn ngắn trước cửa nhà. Và xe tung lên từng luồng xác pháo trên đường, có tiếng pháo nổ bất thần đâu gợi cho kẻ xa lạ những ngày còn gần, rất gần.
Có tiếng "A!" khi xe gần tới chợ Bà Chiểu. Mọi người quay lại, anh bạn ồn ào giải thích: "Tao vừa mới thấy anh Lân ngồi trong quán cà phê." Lân là anh dược sĩ Tây lai về sớm nhất hồi tháng 5-75. Không ai đáp ứng được cái cảnh ngồi quán cà phê đó có phải là dấu hiệu đặc biệt trong cuộc sống của người trở về hay không. Chiếc xe đã quay ngoắt về hướng Tây Ninh để lại theo sau một thành phố vươn dài niềm tiếc tiếc của chúng tôi - như vừa qua một giấc mơ mộng manh.
Xe lại một cái rồi đậu trước cổng. "Thành Ông Năm", tập họp ồn ào của chúng tôi không thấy chỗ nào còn xa lạ hết. Nhưng vào cổng, đỗ trước cửa hành dinh Liên đoàn 5 Công bình cũ để xuống xe thì chúng tôi phải chia lìa. Danh sách mang đi được cắt thành từng khúc để phân phối cho các T. khác nhau. Ngồi nỉn ngoài sân, chúng tôi tuy phải bận tâm với đồ mang theo, lo lắng miếng ăn đấm, bánh mì dự trữ nhưng cũng lưu ý đến những bóng người bên kia các hàng rào nhìn qua. Ai sẽ đồng ý với mình ở đây? Thắc mắc mấy thì đến chiều cũng biết. Tôi và các bạn cùng tổ cũ - trừ một số người, được nhận vào T5 tức là mình ngồi ngay chỗ đó. Chỉ cần đặt khúc cây dùng làm đòn gánh lên vai, bước qua cái sân, qua cổng rào dây thép gai là để "chuồng" của mình. Người lốm đốm đầy lông, sâu vào trong các nhà, bùa cho chúng tôi đi. Tôi vẫn được là một người giúp đỡ - chắc chắn là phong cách lọng già nua của mình.
Nhưng ở trong chúng tôi vẫn được phân tán đi các đội nữa. Đội 2 sử dụng hai dãy nhà bên cổng, đội 4 ở cuối đường tiếp theo với đội 6, và đội 3 sát hàng rào tiếp theo với khu dân dân, nhìn qua một bờ đất chưa che khuất người có thể tìm thấy rặng tầm vông, cây xoài, mít và một căn nhà gạch cũ. Đội 1 của tôi với hơn 10 người nữa ở ngay giữa T nhưng một mặt có thể nhìn ra đường đến T6 và bên kia đường là T4.
Chúng tôi được đưa vào một căn phòng. Khán giả chật hẹp. Nhưng anh khối trưởng lão tồn tại giải thích trong buổi trưng bày để chúng tôi làm quen với nơi ăn nơi ở mới: "Rồi ở trên sẽ kiếm chỗ cho các anh sau." Điều ngạc nhiên đầu tiên của chúng tôi là dưới bóng các hàng cây, bụi chuối còn các con vịt chết o, các con gà trống mặt mày sầy sư rau. "Gà vịt phát ăn Tết đấy, ba người một con nhưng có kẻ địch thăm nuôi nhiều, không ăn, có kẻ ráng giữ lại gà trống để đá tốc độ cá hay để làm vui, con nào thua thì bôi lọc mặt cho chúng đá tiếp." Chúng tôi sẽ còn ngạc nhiên nhiều về lối sống “thần tiên” nơi đây.
Bọn Long Khánh chúng tôi được gộp vào một tổ hợp mới. Khác với ở Long Khánh, trên tổ là khối, trên khối mới là đội (đảo ngược) và chỉ có các đội phó: đội phó hành chính, đội phó hậu cần lo việc đăng ký mua hàng (lại chuyện lạ nữa!) Không có đội trưởng, đội trưởng là quản giáo. Không có gì buồn, nói ai quan tâm chuyện ấy cả, hoa tổ chức tự phát riêng từng phút của từng đơn vị, từng nơi chúng tôi đã bắt đầu quen rồi. ra là hàng hiên của nơi làm việc của công binh cũ. Mái hợp bằng một vài tấm tôn giáo đẹp che nối mái nhà, trừ bức tường, ba phía còn lại trống trơn để nắng, bụi thốc vào một hai cái bàn với chơ chơ bạc là phòng ăn cơm, phòng đánh bạc, "xóm nhà lá" của đám người trong phòng trước. Dẹp cánh bàn đi, rải một vài tấm chiếu ngay trên đất, thử rồi mới thấy là không thể chịu được nắng gió đến bão người. Phải cùng nhau thu dọn vật liệu làm kệ. Các tấm tôn cuốn của công binh làm cống bây giờ làm chân giường, các tấm PSP cắt giảm từ phòng của mấy con heo heo rửa sạch kê làm sàn. Mái tôn cũng phải sửa lại nhưng không có dữ liệu. Khối trưởng mách nước: "Tối nay tôi dẫn các anh ra hội trường - cách đây độ tám thước - để gỡ bỏ. Quản giáo mình đồng ý rồi. Làm mà quản giáo khác thì phải chạy, còn lũ nguỵ có la thì mặc kệ. Để tôi canh nhẹ cho. Cần nhất là phải làm cho thật nhanh!" Kế hoạch thành công. Không những gì chúng tôi được mang tôn giáo lá về mà những người ở đội 3 đối diện nghe mùi hương cũng chạy qua rinh được vài gói. Thêm vào với tân tôn chiến lợi phẩm là một cuộc tranh cấp phát giải trí chung quanh làm việc Tường có khoét khung cửa ra vào. Công việc hoàn thành khá gọn ghẽ, khá tươm tất tạo cả "đám Hóc Môn" tròn xoe mắt huyền!
Chút trả lời chưa đáp trả tài khoản thì chúng tôi mới thấy hái hái vô ý của mình đã mang đến tai hại, tạo nên sự chống đối của dân "Hóc Môn". Tuy chưa phải chui vào rừng sâu như nhiều người khác, nhưng hơn là ba liềm hòa hóa ở Long Khánh cũng tạo ra cho chúng tôi một thói quen chịu đựng - đến trình độ trở thành dễ bảo như đã nói, và tập luyện thói quen xoay sở hữu trong hoàn cảnh khó khăn rồi. Những người ở đây đã đến từ tháng 7-75 không đi đâu hết, có ngay được nhà cửa sẵn, ăn ở tạm bợ nhưng "cảnh tù như thế cũng được rồi". Việc quản lý họ tương đối không thấm khe có lẽ vì vị trí gần Sài Gòn tạo họ có thế "quần chúng" hơn - dù là quần chúng chạy sợ. Bộ vương giáp tay cũng có thể sống nhịp sống của các thành phố được đưa ra. Cải tạo được tiếp tế quá nhiều vì khá nhiều tiện ích trong khi gia đình vẫn còn sung túc cách nào đấy, hay lòng thương thương của người ở ngoài tưởng tượng về sự khổ đau bên trong giúp họ bán nhà để tới kì mang thăm nuôi đầy dủ. Công việc lao động có gì vì chính lính cũng không có việc làm mà cũng không muốn trình bày vẽ chi cho thêm mệt mỏi - miễn không có tên cải tạo dù trốn có được. Cho nên điều ngạc nhiên là khi nghe anh khối trưởng trả lời về "công tác": "Mươi, tuần trăng mới tới tua lũ mình mà cũng chỉ loay hoay một buổi là xong." Công việc bệ có gì: quét sức, làm vườn, phụ bếp cho trung đoàn, vắt khí than đá ("bóp vú mọi") cho tiểu học... Công việc có vẻ "lao động sản xuất" nhất trong gần hai năm của dân "Hóc Môn" là từng bước, khoảng nhẹ hai như người của đội tôi, đi ra ngoài mangaka, thóc nước trên một sản phẩm sản xuất của trung hòa cảm nhận được là của dân địa phương vào khai hóa không có nước!
Thời gian dài trống rỗng là lúc rảnh rỗi. Không ai trồng rau rác nữa vì có thể tiếp tục đầy đủ. Có một anh nuôi cho T hai con heo mỏng manh, cắm được đánh bạc. Mướn mấy ông già gác cửa canh nhẹ. Đánh bạc man không có thì giờ lãnh đạo cơm khẩu phần, để có kẻ bán cơm cướp ngay lãnh đạo bỏ thêm một số cộng xà lách, cắt ít mảnh lạp có phun vị trí yểu giá 5 đồng một đĩa. Cà phê đen một đồng, cà phê sữa một đồng trầm. Ngoài sân là cuộc phiêu lưu bánh chuyền cá độ. Người ta liên tục sáng suốt chiều tối, nhìn vào có thể cho rằng có tinh thần thể thao thật cao, hay đưa hình đăng báo nước ngoài thì chứng tỏ được chính sách cải tạo hồng, lành mạnh của nhà nước. Nhưng thật ra vài con gà mệt đến mức khi đến phiên mình được giao bánh thì tìm cách trì hoãn để lấy sức. Không có bất kỳ luật lệ nào, chỉ cần làm cho một mạng lưới bánh được đưa ra là có thể. Một người cũng đánh nhau, hai người cũng thành một độ, có chấp, có gác... Đánh bánh liên tục cho tới nỗi Kền nấu cơm, làm lò (than đá) xong để cháy, nước tự sôi, chạy châm vào bình kiềm rồi chạy đà ra giao bánh giáp hay canh nhẹ độ, quên cả san xuống dưới mặt nước, để nước sôi nước, Ba nổi trên đỉnh cao nghệu, hấp hơi mà. Cả tháng chỉ có vài lần cơm trưa thôi. Ấy thế mà đừng tưởng tượng dễ đánh bạc. Nhóm Long Khánh về vài ngày cũng giở quen ngồi không ăn bám, ngồi mát ăn bát vàng... "Người ta đánh cả hai năm không sao hết, mình mới về lại bị... Tội không cúng tổ đấy mà!" Đám Hóc Môn Môn như vậy.
Giữa cảnh đó đám đông không biết "chơi" là lạc loài. Đám người lảm nhảm văn chương lại cho nhau đọc thơ của một đàn anh, anh Tạ Ký, dân dạy Petrus Ký. Anh đã từng có một bài rất dài được biên soạn Tết 76 ở Long Khánh. Thơ có giọng cảm xúc của một thứ Thâm Tâm, Huyền Kiêu, có hơi hướng ngang của Nguyễn Vỹ và lẽ tất nhiên có tâm tình của anh với hoàn cảnh rõ ràng là không làn kiềm "rặn" ra. Hương biết bây giờ có ai còn được giữ bài thơ ấy không. Tôi chỉ còn nhớ bài thơ ngắn của anh trong những ngày nắng ở đây:
Về đây nắng suốt cả ngày,
Trớ không buồn ngủ ngồi nói thuốc lào. Sài Gòn gần được biết đến là bao,
Mà xa như cả sao trên trời. Ngoài sân vườn lá vàng rơi, Khoanh tay ngồi để sự đời trôi qua.
Không thể hỏi con người ấy có thơ như ông HCM, hay tương tự, một người có chút phản ứng với những xúc giác phải trải qua trong biến động chính trị. Anh đã được về trong "ba năm" vì là nhà giáo có trường bảo lãnh, nhưng nghe nói hơn năm sau thì chết đi trong men rượu, không biết "dưới ấy" có được trả quyền công dân hay không.
Nhưng dù sao đi nữa, cách sinh hoạt thư giãn thoải mái thì chúng tôi là nhóm trên rừng về thật. Cái cách "chi thú làm ăn" của chúng tôi lại bị đồng bọn bổ sung thêm một phen "chỉ phong". Cả T chỉ ăn nhờ vào có một cái giếng cũ mà mới ngoài giăng đã cạn khô. Ban ngày bao nhiêu người chầu chực, không phải múc nước bằng liễu mà bằng nón nhựa - eo nón, bằng cóng, lon. Cho nên mới ba, bốn giờ sáng đã nghe tiếng thùng khua ngoài giếng của những người muốn có nước dùng thông thảnh thơi. Và đêm về sáng trong cảnh yên tĩnh của trời đất mờ mờ một màu trắng muốt nghe tiếng va chạm của vật dụng, tiếng chạyc nước, kể cả tiếng dây kéo lên, tiếng dép nhanhp nhẹp, nghe như tiếng gì câu lạc bộ, không có lời... Nhẹ nhàng. Và tôi, khi tới xem ở trên kéo đất trong thú lên, đã nghe một tên Hóc Môn dưới hầm tắm: "ĐM. Cái này cũng là tại bọn Long Khánh trình bày đầu đây!”
Về đây mới nghe nói đến Mười điều kiện nội thất của trại cải tạo. Mười điều này được viết trên bảng treo ở hội trường mà tiếp tục đến nửa năm sau, nhân một buổi chiều gió gió tôi mới được đọc. Đếm gì để tôi lưu ý ngoài mấy chữ: "Cấm không được chơii..." Nhớ hồi tháng 5-75 đến Tân An, nghe một anh bộ kiệt kiệt với một cô gái: "Sao không thấy cô làm ăn sản xuất cả, cứ đi chơii......" Anh bộ đội chắc chắn không phải là cô gái quên mất nỗi sợ hãi khi chiến "nhổ tay tin tức" cho đến khi đó vì không hiểu sao mình nên vui lòng khuyên bảo, có mất lòng chút ít cũng không đến nỗi làm cô phải nổi tam bành như vậy. Chắc chắn đến hôm nay anh đã hiểu rồi, cũng như báo chí, Phụ hội nữ đã không dùng thành ngữ chị-em-ta trong những lời kêu gọi nữa. (2004: Sợ người thế hệ sau không hiểu, xin giải thích: "chơi bời" định nghĩa ở Miền Nam trước 1975 là đi-vào-động-đĩ với bờ "chị em ta".)
Nội dung điều chỉnh được nhắc tới đầu tiên là cấm liên kết giữa đội với đội. Thật khó như câu chuyện bậc cha mẹ dùng sợi chỉ ức giữa cặp gái ngủ chung giường. Cái hầm là nơi tụ tập mà đội 1 đội 2 chỉ cách nhau bằng một ngành nhỏ để giải quyết nước thải từ chiến thắng đi. Cái ngành đó chúng tôi gọi là "ranh giới định mệnh" - định mệnh cho những ai nhảy qua để đi công tác mà phải làm thoáng buổi, còn những ai tu tập ở vọng gác chờ, nghe công tác được hồn thì nhảy dốcg lên vì đã được tính một công - bước đã qua ranh giới định mệnh thì coi như "xù", không còn nợ đội nữa, trừ phi là đến sau. Đội 1 và đội 3 cách nhau một khoảnh khắc đất rộng, không bước qua vì làm phiền hơn là vì sợ phạm nội quy. Đội 1 và Đội 4 cùng một mặt mòn đi đến tiêu điểm. Trời tối, một cuộn xoáy được kéo ra một cách nhẹ nhàng...
Giữa T với T thì có khó hơn vì phải qua hàng rào dây kẽm gai có từ xưa, nhìn ra đường giăng theo hình thoải mái nhà hẵn hòi. Thế mà cũng có lẻn qua. Vì bạn bè cũng có, vì muốn thỏa mãn cái ngông được làm theo ý mình cũng có, như anh chàng gánh cái ná thun dòng từ T này sang T khác bắn chim, gặp vệ binh bắc tỉnh bơ "chào anh" như người của T đó rồi lỉnh mất. Càn quét thời gian! Nhưng chưa chắc anh ta đã sợ khi nghe chuyện ở nơi khác: Một tên nguỵ bỏ qua T bạn ăn chè mời, bị bắn giãy tê tê, mất cả đồng hồ cà rá rồi đi tìm nơi an nghỉ. "Chưa thấy quan tài hẹn gặp nhau qua đội 3 dẫn đến đội 4 sát hàng rào T6 để ăn cháo gà. Cháo nấu từ T6 của anh chàng cựu Thống đốc ngân hàng Lê Quang Uyển mua hộ, dạy được chúng tôi đặc quyền một tên lửa qua hàng rào bưng về, vừa chu kiểu Tào Tháo Dương Tu vừa bàn sự đời.
Nhưng ở L19 Hóc Môn, tiếng đồng dát nhất là T2 được mệnh danh là "Rim muối". Cái này ở ngay trước mặt chúng tôi, xe bay về phía tay phải, có các biểu tượng hồi phục cũ nên còn gọi là "T bộ lưu". Nghe nói đó là vùng nhà ở khang trang nhất. Lúc đầu gặp ngay một chỉ huy hoang hô nhất, tuần hành thật dữ dội, và vẫn thường được coi là kiểu mẫu để đón chào các đoàn quân đến tham quan tập trung. Chúng tôi sẽ được chứng minh từ một dịch vụ tham quan như vậy. Người chỉ huy là một tay Miền Nam tập kết mang tính cách Hồng thù thật nhiệt thành. Anh ta vẫn bình thường hay tập phòng vệ binh ngu ngu lại để đay tấn: " Cứ rong chơi, cứ ăn ngủ cho kĩ đi rồi để cho một thằng nguỵ trốn thoát lại thành một thằng côn nguy hiểm độc súng về phía mình..." Nghe nói quản giáo, bảo vệ sợ anh ta một được phép, không ho hen! Mỗi tên nguỵ chỉ được cầm một cái chén, một đôi đũa để ăn cơm chung trong các thau cơm canh chung. Không thể giữ được một thứ gì đó. Màn hình kiểm tra chúng tôi gặp ở Long Khánh không ăn thua gì với chuyện ra ở T2: Từng tràn, phải nói là từng núi lon guigoz, chai lọc, bao bị đuổi vào hàng conex trong T. Việc thanh toán để dành cho vệ binh, quản lý. Tất nhiên cũng có thứ cấp "hắc" ở từng đội bên trong nhưng T2 nói chung vẫn xứng đáng với danh dự của nó. Th. đi lao động về xầm xì với tôi: "Tao gặp thằng bạn nối khố ở bên T2,kêu nó mà nó cứ làm lơ, cứng đi chỗ khác." "Hay nó không nhớ mặt bạn?" "Sao không nhớ? Tao với nó chơi với nhau từ hồi nhỏ, đi chơi muộn về sợ ông già la hai đứa trẻ lòn qua cửa sổ chui vào nhà... mà sao quên được? Hạt qua T2 xứng danh với cái tên Câm bồi của nó quá!"
Ở đây thật khó mà cô lập chúng tôi với bên ngoài. Tin tức vào thật nhiều, con đường đưa tin thật cũng dễ dàng. Khi chúng tôi về đến đó thì còn lại một người nữa thuộc về L19 này được thăm nuôi theo thời hạn. Lũ như người mang xách, anh hùng... Không như ở Long Khánh kỳ thăm nuôi là 6 tháng, ở đây là 3 tháng, ngoài ra còn có những dịp đặc biệt của những cá nhân sử dụng quen biết, không kịp thời. Trong mỗi chuyến tham quan ở mỗi T lại chia nhiều thời gian nhỏ, cho nên người được ghé thăm trước thấy thiếu món gì, hay muốn gửi thêm tiếp nói với người nhà kỳ sau chờ đợi ngoài cổng chận người vào, hỏi: "T nào? T5? Cho tôi gửi cái này..." "Cái này" có khi là một bao nhỏ cú mì gói, lạp studio, núi ăn cả tháng khi là con gà quay, thịt sống, nước chấm làm khi đi sau chai biết cách nào để lọt vào. Cho nên - mãi sau mới hết ngạc nhiên - ban đầu chúng tôi thật làm lạ khi thấy có người thăm nuôi đi vào, ngay giữa sân phong, hét to: "Anh X. tới lấy thơ nhà! Anh Y. tới tôi lấy lạp vườn!"
Tin Mạc Chiêu mỗi bao nhiêu tên. Tin về tội phạm nhân quyền. Tin về việc làm trung lập Sài Gòn trở về phía nam để đổi lấy một phòng nghiên cứu hỗ trợ tình hình kinh tế lụn đã đánh bại. Người ta chắc chắn về những điều được nghe trước đó và đã kiểm tra nơi người thân đến thăm. Bộ đội nghi ngờ rằng tên nguỵ đã mang cả radio bỏ túi vào trại nên mở rất nhiều cuộc kiểm tra đột xuất nhưng không tìm thấy. Bọn nguỵ thì tin rằng trong đám lưu thông tin cũ có kẻ cướp nghề, hãy sử dụng các bộ phận rời rạc nghệ rồi khi kiểm tra lại lấy lại ra bỏ trôi mỗi nơi một thứ ngay trước mũi giáo dục hay dấm dúi đâu đó. Tôi nghi có lẽ đơn giản hơn, là họ thu tin tức từ các ngân hàng cũng rửa trộm đài VOA, BBC rồi nói làm- quà cho nguỵ hoặc do ngẫu bất tử, hoặc để đổi đồ ăn, tiền bạc. Có thể họ đã cho mướn radio với lí lẽ hiền lành ban đầu là "để nghe nhạc..."
Cả một không khí lạc quan được sự kiện, dễ dãi bùng nổ. Một người hay bình luận các tin ấy, được mệnh danh là Anh Hồ Hởi, "anh Sáu Hồ Hởi". Lúc nào cũng có một nhóm người chầu chực bên anh, lò dò theo anh dọc theo đường lối đi, hay tụ tập trên các xác xe nhà bình cũ để mong thu hút từ ông đạo nguỵ này những lời có thể trong phút chốc đưa họ thoát ra những tim ảnh tối tăm, móc đi đến những tương lai bay bổng ấm ấm, hơi thở khó thở từ bên kia đại dương. Không ai nhanh chóng - để từ câu nói chìm của Thủ tướng Phạm Văn Đồng về vấn đề nguỵ quân nguỵ quyền: "Họ chỉ còn là 5% so với con số 95% được học tập, được thư giãn về..." Năm phần trăm của một triệu người như thường nói chỉ có 50 000, con số nhân thật dễ chấp nhận qua một cuộc tấn công, một cuộc "mạng". Nhưng đó là cách nói của người có quyền.
Không ai có thể nghĩ rằng cái không khí câu lạc quan ấy theo những tin mạnh mẽ tạo nên một trạng thái căng thẳng có thể nổ tung biết lúc nào giữa đám nguỵ nói mê Viễn tượng tự do và đám đội mất bình tĩnh dòng xuống với vũ khí lên tạ. Khoảng giữa tháng 3 thì kho đạn Long Bình lại nổ. Lần này tất nhiên là xa hơn so với lúc ở Long Khánh nhưng ký ức cũ chồng thêm cũng gây phiền toái nên một mức độ tự nhiên nơi chúng tôi. Cô gái biết dân Hóc Môn có ý nghĩ gì nhưng thấy họ láo chạy trốn và túm lại xầm xì thì cũng biết được mức độ dao động của họ.
Phản ứng lụn thất bại của tập thể không thể thay đổi được nhưng một cá nhân cũng có thể dựa vào cái đà sôi nổi ấy mà nhanh chóng làm chuyện phi thường, tạo ra một thứ xì hơi căn đan trong vòng rào gai của một T. Cái không khí trầm dùn đệm của Long Khánh không thể tạo ra trường hợp lý. Ở đội 3, những người mới xuống bếp chia cơm, ngạc nhiên thấy người nấu đồng riêng ra một bát để, cắt một khúc thịt trong phần chung có thể ngang với phần của 5, 6 người khác. Với người cũ không cần phải nói nhưng với người mới, anh ta giải thích ngắn ngọn: "Phần anh Tư." Anh Tưng bị nhốt trong một conex eo thon nằm ở phía sau chuỗi cầu tiêu - cũng làm bằng conex - khó cho người lạ lưu ý dù không biết. Ráp nối các câu chuyện thầm thì chúng tôi biết được con người mạnh ngạnh khuất sau conex đó.
Anh tên Võ Văn Tưng, đạo Cao Đài, và nghe nói có Cao học Luật. Cao hay thấp những gì đã biết nhưng chắc chắn mới kiến thức về luật đã làm cơ bản cho luận luận của anh để đưa ra sự giáo dục thảm mở rộng. Cuộc sống đặc biệt của anh - anh thường treo suy nghĩ một mình, dễ dẫn tới sự nguy hiểm những ngâm nén lâu ngày. Trong một buổi học tập, khi làm bài thu hoạch, trái với ý muốn của người cai quản và khác với đồng bạn thường cung cấp kiến thức khi khá đầy đủ của mình ra rộng rãi những ý rất thô thiển của giáo viên, anh Tưng lại viết cả một tập giấy biện luận về tình trạng giam binh của mình đối chiếu luật pháp quốc tế về vấn đề này, để chứng minh nhà nước mới đã không hành xử đúng với một tập thể dục thắng trận, không tôn trọng các chiến binh đã quyết định nhân danh một chính quyền văn minh... Anh Đòi đối xử với anh và các bạn anh như là tù binh sĩ quan, Đòi tiền công tương xứng nếu bị xếp vào hạng phải đi lao động. Tất nhiên đối với đám bộ đội không nghe quá các từ ngữ Giơ ne khó, Pa ri, đừng nói đến chiến đấu quy chế chế độ binh, đám bộ đội về cá nhân theo truyền thống, đang phản diện là kẻ chiến thắng có quyền sống mạng chiến đánh, về tưởng tượng được nuôi dưỡng cao độ, là những kẻ mạnh vào cuộc giải phóng đất nước, kẻ thực thi nước, thì anh Tưng chỉ chứng minh, nhẹ nhàng, là một không biết mình, trầm hơn, là một lỗi Đầy đầu mà không biết Hận còn mang kiến thức mới được dư ra tiền tài khoản, không biết ngượng. Họ trả lại mục tiêu cho anh và bắt anh viết lại. Anh không chịu và yêu cầu đưa bài đến tận tay Thủ tướng Phạm Văn Đồng và ông Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Thế là cuộc đời tử vì đạo bắt đầu.
Cái conex mà ngày xưa không chỉ huy nào thư giãn lính - chỉ nhốt vào "chuồng cọp" có vòng vây quanh vây quanh, cái loại conex ấy từ khi giải phóng bộ đội dùng làm caô nhốt nguỵ vi phạm kỷ luật, nằm giữa trời, nắng hấp nhiệt vào
6 khung sắt cân nặng, tội nhân phải kê mũi khoan vào khe hút chút không khí chưa nóng lò vào, cái casô mà không có ai thuốc phê phên trước kia nay đến tham quan để so sánh, cái chuồng cọp chứng minh thần thoại khoan dung đại độ xã hội chủ nghĩa được mang ra kẹp anh Tưng ngày càng rắn rắn hơn, cứt là mình đúng. Từ T6 anh được chuyển qua nhồi ở đội 3 T5 mà cũng có ai lưu tâm đến vì còn bận rộn ăn giò chả, lạp xưởng, bus sát phạt nhau. Đến buổi đêm Noel 24-12-76.
Không biết cái không khí thở lạnh của một ngày kỷ niệm cuối năm ấy có gây xúc động bất ngờ có chuyện gì xảy ra với anh không - bởi vì người Cao Đài cũng có một ông Jesus. Không biết anh bảo vệ ngày đó đi dạo phố Sài Gòn, Hóc Môn sửa Noel có thiết bị điều mà một anh bạn khác đã phải thở cay đắng: "Đi mà làm gì! Chúng nó khinh mình như chó!" không. Chỉ biết rằng khi làm phận sự mở cửa cho anh Tưng đại tiểu tiện lợi như thường lệ, anh bảo vệ binh vừa càu nhàu vừa mạnh anh Tưng để nhanh chóng đóng cửa lao: " Đồ bán nước được người ta tha chết cho đi học tập mà không biết thân còn làm chuyện Chuyện thôi thúc." Anh Tưng chồm tới: "Ai bán nước? Có các anh bán nước cho Tàu, cho Nga thì có chớ ai bán nước?" Có lẽ bất ngờ trước cơn bão hung hãn của anh Tưng, anh bảo vệ binh tay không chạy nắng ra ngoài kêu quản thúc trong khi anh Tưng tiếp tục la hét bão ĩ. Nước triều đã tăng lên thì những sự cản trở đó chỉ chứng tỏ thêm sức mạnh. Những người quản lý tay không đều bị thẳng ra không trói nổi anh. Hãy vệ sinh ngay lúc đó ống súng đã sẵn sàng để tăng cường sức mạnh hơn; Tiếng lên bảo vệ răng thưa chỉ được đáp lại bằng lời chào anh gọi anh em đang lấp ló bên ngoài: "Anh em ngâm hết đi, chúng nó sắp bắn đó. Coi nhẹ lạc đạn!" Một loạt súng nổ giòn tan cùng tiếp theo các hàng loạt khác không được tiếng kêu: " Chúng ta bắn chết tôi rồi, anh em ơi!" Rồi tất cả đều im lặng trong một đêm Giáng sinh cải tạo. Đêm ấy ở Long Khánh chúng tôi đi ngủ sớm, có lẽ trừ những người viết văn đang đọc kinh. Đêm nay, trên rừng Kà Tum, như Thế Uyên viết trong hồi ký, những người cải tạo có đạo cũng như không, đã tụ tập trong các túp mộng thơ mộng riêng của họ để uống trà ăn bánh ngọt theo thói quen để tìm hơi hướng quá khứ, để tìm một nguồn ngọt không dính víu. Đêm Giáng sinh có một vì vương giả ra đời nhưng đêm Giáng sinh lại có một người đang ngắc ngoải. Khuất trong cái ồn ào của Lễ Thánh khắp nơi, trên thế giới.
Không biết những người khảo sát nghĩ gì trong đêm đó. Có lẽ họ chạy trốn vì tức giận, và còn mang cả thù hận trong giấc mơ chớp nhoáng. Chúng tôi sẽ còn chứng kiến nơi đây một hành động dã man tương tự ngay trước mắt, để hiểu những gì có thể gây kích động thú tính của con người khi thần linh của họ bị xúc phạm. Bởi vì sáng hôm nay cả trại được tập luyện ở hội trường để nghệ sĩ chính khổng lồ: "Các anh xem đó, chống với chúng tôi thì chỉ có chết mà thôi! Trước mắt các anh có một tấm gương để soi sáng, có một tên phản động hiện giờ đã chết rồi. Tấm gương tên Tưng, các anh nhớ lấy!"
Nhưng anh Tưng không chết. Đạn đạn chỉ làm ống chân và đùi. Anh còn đủ sức xua người y tá mang bông băng đến: "Tôi không cần băng. Đi đi! Các anh bắn tôi rồi lại băng bó tôi. Đồ giả dối! Đi đi!" Cuối cùng một vài tên bác sĩ nguỵ vang rè xin phép vào băng cho anh với vài tấm ngọc kẹp sơ sài giữ im khúc chim. Anh im lặng để họ không nói một tiếng rên la. Thế mà lại liền, vết thương làm da non nhưng màu da mới không xanh hơn màu da mặt con người cứng cỏi. Chuyện vết thương "tự lành" trở thành đề tài tài năng động tin tưởng từ những người công giáo mèo đến các bạn khác đạo của họ. Thực ra, một bác sĩ đã đưa ra nhận xét nguyên nhân: Đêm ấy trời lạnh, sự nhiễm trùng xảy ra ở mức độ tối thiểu và con người trong những lúc cùng cực chứng ra có những sức chịu đựng đã không ngờ. Phải nghĩ thêm rằng tuy băng bó sơ sài nhưng anh đã được cứu chữa bởi những tên nguy hiểm lành nghề, từ bác sĩ liễu xuống y tá cũng mất khả năng. Bên ngoài thuốc trụ sinh vẫn còn đầy dẫy, người ta góp góp vào nước đem cho anh uống, bỏ thuốc dưới đáy chén cơm cho anh. Đám quản quân được săn lùng của bọn cướp có hiệu quả nên cũng làm công việc tiếp tục mà không cần giết nhiều.
Tôi chỉ tìm thấy anh một lần từ xa, ngồi phơi nắng, xanh xao, gầy ốm, tấm thân móng man như du du trong làn sóng gió nhẹ. Vết thương lành tự nhiên nên làm khó bước chân và mỗi lần di chuyển chỗ nhốt phải có người cõng. Anh vẫn thảnh nhiên nín thở mỗi lần quản lý chiết rót và làm bản phản tỉnh, thú nhận tội lỗi để được tha ra. Lập luận đập vào sự đơn đơn của anh: "Anh thấy không, ươn ngạnh có ích gì? Bạn bè có ai ảnh hưởng, tán thành hành động của anh đâu?" Câu trả lời độc nhất cũng thật sự là rỗng: "Họ có gia đình vợ con phải bảo toàn nên không trách họ. Tôi tin tôi làm phải và tin rằng trong tâm trí của họ cũng cho tôi là phải." Hương biết anh có nghe câu chuyện này không: thăm nuôi sau Giáng sinh có bà mẹ ôm ấp con quạ: "Con ráng chịu khó đi rồi về với mẹ đừng đừng làm như anh Tưng khổ lắm nghe con!" Và chắc anh không cần biết chuyện này nữa: Bị xúc động bởi câu chuyện mới mẻ nghệ được, một người trong đám Long Khánh chúng tôi ném giấy qua vương 2 hô hào phân phối hành động hỗ trợ anh Tưng, một người đã đưa ra trình quản lý để chúng tôi được tập luyện lại nghe lời khen về hành động "học tập tốt" đó. Anh không nên nghe vì hãy để cho anh chút hi vọng để sống. Sự có thể đảm bảo trong cô đơn thật khó khăn biết là gì! Sau đó anh được chuyển qua T4 rồi đi đâu không rõ. Mong anh còn sống để làm chứng, ít ra là điều có thể đảm bảo cho chính mình.
Người đồng cảnh quên anh kể cũng có lí do. Nếu không "gây rối rối" kiểu anh Tư thì "cải tạo ở đây là niềm vui nhất đời" như một vệ binh đã nói và bản thân tôi được chứng kiến để so sánh với những ngày sắp tới.
Chúng tôi nấu bằng đá chứ không phải bằng gỗ. Nhiên liệu hơi lạ tạo ra anh khối trưởng hết sức lực khi phân công quân Long Khánh vào bếp, và anh có vẻ nhẹ nhõm khi thấy nội cơm chín. Nhưng kết quả là khó để đạt được như vậy nên mới có những "lí thuyết gia" phân tích về khả năng truyền nhiệt năng khác nhau giữa hai thứ nhiên liệu giải quyết cho cái sinh cơm ba mẫm "sống, nhão, khê": Củi đốt thành ngọn, trung tâm nhiệt là ở những ngọn lửa ấy, gần với cơm, trung tâm toả của than đá là ngay giữa lòng cơm. Một phần luận luận làm đề tài tương tự cho câu chuyện tiếu lâm: Các nhà bác học xúm bàn tán, đưa ra giả thuyết giải thích về một hiện tượng lạ lùng nào đó, tiếp tục đến khi một đứa trẻ biết là làm sự nghịch tinh của nó. Cơ sở sống của người nấu ăn cũ là vì ham cá độ như đã nói. Cơ sở chúng tôi nấu sống là vì thiếu than trên lò. Mà sự thiếu sót này cũng là do các tay đánh độ làm việc nhiều hơn, mất công cốc nhiều mà chúng tôi thì cứ ở vị trí theo cách ra-ni của các nhóm anh đi trước mà làm!
Củi đốt cho cháy sẽ lấy từ các hàng cây trồng trong trại. các khối trưởng lúc giao ban xin cho một cây, cắt một hai người hạ xuống - kể là một lần công tác
- chia nhau cho các tổ ráng giữ kỹ, đến phiên mình thì đem ra dùng. If not get dấm dúi vào bếp riêng, lon cóng riêng thì làm sao cho hết! Củi mót từ những chuyến đi lao động về, vét từ bờ rào xó bụi, kể cả tấm sách, giấy riêng của mình, củi lấy từ ở đâu có trời mà biết! Nội quy có điều hòa "cấm nấu nướng linh tinh" nhưng buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều từng bước khói toả lên mỗi chỗ mỗi nhóm ẩn vào đâu cho được? Quản lý từ trên trung hạ cánh thì đội 2 hú đội 1, đội 3, đội 4 lo "chạy quản lý" Những thứ nước vừa sôi chưa kịp bỏ mì, cải thiện - lấy riêng từ bếp của đội - xào với tôm khô, thịt chà bông chưa chín... phải bưng chạy vòng quanh, có khi chạm đầu quản lý! Mai mê thưởng thức hành phi, ngũ vị hương để đến nỗi quản lý đến tận sau lưng biết tài nấu nướng của nguỵ. Có khi lại tỉnh bơ để trưởng khối phải lên lớp: "Dù không bị la hét gì thì cũng phải làm nỗi sợ hãi, ké né chớ!" Có quản lý đội quân 3, dân Nam Kì - nghệ đâu nguyên là thượng sĩ của sư đoàn nào đó - tính ít nói, dễ dãi, được đặc biệt là "quản lý sợ khói" xuống thăm đội, thấy phòng có khói bốc lên là đi vòng đường khác, chờ đợi nguỵ chạy tang hết mới dòng dò tới.
Ở đây chúng tôi được ăn thịt thường xuyên hơn ở Long Khánh, nơi chúng tôi chỉ tìm thấy hàng nửa tháng một. Tất nhiên tiêu chuẩn không nhiều, thịt chỉ bằng ngón tay cái và chút nước, vì tiền đồ ăn ít đã yên mà còn vì hào kiệt "giữa trời", trước mắt rõ ràng là khi trình bày nơi bót gác chờ đưa cho các đội thì bảo vệ binh tới cầm dao xẻo một miếng, thơm thêm bó hành, bột trái cà chua... Đồ ăn về lại bị cắt một cơn từ đội hậu hậu cần tới các tay đầu. và hấp hối làm như vậy mà vẫn được phát giác là hai bác sĩ. Đã nói dân thượng lưu khó chịu được mà! Tuy nhiên, tiếng phản biện không nhiều lắm lắm. Đồ thăm nuôi có thì cũng dễ mời mọc, ban phát để không ai thấy thiếu cơ sở nhiều. Ăn hết thì lại có việc đăng ký mua hàng. Do buổi giao ban cầu nguyện, được phép hoàn thành, anh đội phó ghi nhu cầu nơi mọi người, thu tiền, lời khuyên cho quản lý nhờ hậu cần trung đoàn mua. Một bản danh sách thu tiền thật điên cái đầu cho họ: 100g tỏi, 50g trà (cà phê cấm!) thì xác định là đậu xanh, đậu đỏ (làm chè bánh lọt?). xì dầu, nước tương, tàu vị yểu, tương chao, nước mắm... úi cha! Nhiều nhất là đường. Đường để nấu chè lai rai buổi tối, nhất là đêm trăng. Ấy thế mà hậu cần cũng lò dò mua được hết, có khi nào được những món đồ thật bất ngờ vì cứ mua theo mặt chữ còm măng không cần thắc mắc. Nên có khi họ mua một số ít thuốc ký dược vì số lượng mua lẻ được sao chép lại trên giấy ra đến chợ mất dấu ma đã trở thành số lượng thậm chí. Đường được cân theo tổng số, đem về phân từng phần theo đơn vị "cục" (ô van, vuông, 5, 6 cạnh). Bao giờ cũng có chuyện sau khi chia hàng theo đăng ký hết rồi, hậu cần lại kêu bảo rằng còn một ít suy ngẫm đường dư, ai muốn mua thì đăng ký tiếp, chậm thì hết. Thế mà cũng có người chân chậm.
T5 được phép đăng ký mua ít hơn các T khác, rõ ràng nhất là đối với T6. Đường vào cổng T của họ ngay trước mũi chúng tôi, cách có hàng rào dây kẽm gai, chỉ độ mười lăm ngày nửa tháng là thấy chiếc Toyota kêu vào từng giỏ hàng chất bên trong, chồm bên ngoài là thư giãn chuối, có khi chất cả trên mui với gà vị quang quác, kể cả vịt chít chít nữa. Người ta giải thích khác biệt bằng hai lí do khác nhau song cũng có liên quan. Thủ trưởng, quản lý T5 là dân Bắc Kì ríùt róng, tiện tặn, sử dụng đúng cuốn sách về sự tiết kiệm xã hội chủ nghĩa (ngoài kia): "Không cho mua là để các anh bây giờ thật khó kiếm, hãy lại dù tiền cũng không nên phung phí của cải xã hội..." Thủ trưởng T6 là dân Nam chính hiệu, thích thú nhẹ nhàng đến nỗi cắt đặt hai vệ binh thứ lít nhít đi chưa chắc, rồi hàng tuần bắt nấu cháo, sôi chia phần cho nhau dùng để đưa cay... Với thành phần coi lửa đốt thì bọn nguỵ có ăn suốt ngày như heo cũng đống mồi gì, miễn đừng trốn lửa là được. Lí do khác được nói chuyện hấp dẫn nhau nhưng có thể gần gũi sự thật trần trần hơn: Quản giáo và hậu cần T5 không ăn chia đều nhau, bên này tuần bên cạnh, trong khi các T khác ta ăn đều chia đủ trên món hàng đăng ki nên thỏa mãn được cả ba chiều bên. Lại cũng thế thôi. Nếu ví sự lưu thông phân phối như nước chuyển hàng thì mấy cái mắt báo hàng rào dây kẽm gai sức mạnh để con gà con vịt chui qua thiếu, mang luôn cả hương nồng nàn của Cách mạng cục bộ cho nguỵ phản!
