Một Sóc Việt Nam Cộng Hòa Nối Dài

Chúng tôi vẫn tưởng rằng những chuyến đi về đêm là thói quen chưa được bỏ qua của những ngày ở rừng. Nhưng dần dà chúng tôi hiểu rằng sự giữ bí mật về hành động của chúng tôi trong thời kỳ đó cũng là điều cần thiết để tránh sự tò mò, sự căng thẳng của đám dân dân chúng còn tính chất rất là "nguỵ chất", và không có gì hấp dẫn mà không tiết lộ tính chất nguy hiểm ấy ra. Tất nhiên đi đêm cũng không tránh khỏi điều tiếng, nhưng đối với những người mà lý tưởng có thể hộ biện được cho tất cả và đang nói sưa với lẽ phải về mình chứng minh trong chiến thắng còn nóng bỏng thì dư luận nào đó - nhất là dư luận được coi là kẻ thù đã thất bại thảm nhã - đâu phải là điều đáng đáng quan tâm. Hồi ấy đã có tin tung ra là phe giải phóng cả một đoàn tàu sĩ quan ngoài biển. Chuyện đó có thể phù hợp với việc tính toán được đưa ra ở Phú Quốc. Chuyến đi đó nghe kể lại thì không có gì đáng ghi ngoài hai điều. Một nỗi buồn vui mừng khấp khởi của những người trên xe khi thấy mình "tiến về Sài Gòn". Hoàng hôn vì xe đậu xuống Tân Cảng. Điều ghi nhận thứ hai trong ba ngày lênh đênh ngoài biển là một điểm nhỏ nhưng cần yếu ông trùm tất cả sinh hoạt vật liệu kinh hoàng và chua xót trong khoảng thời gian ngắn ngòi ấy: vấn đề giải quyết đệm tứ giác khoái cảm. Người ta sắp hàng chờ đợi nhau đến phiên vào cầu tiêu, có người thắc mắc ngủ một giấc ngủ thấy ứng cử viên lúc trước ở phía chân thì bây giờ chỉ vừa lên đi tới đầu thư. Và có thật nhiều người tìm cách giải quyết gọn gàng hơn bằng cách xả vào bọc nilon rồi ra đấy tha hồ mà giày đạp, tha hồ mà thở mùi khai cuốn trong luồng khí mặn của gió biển.

Chúng tôi sau này cũng biết được một phần của cảnh xếp hàng, nhưng trong chuyến đi hồi trung tuần tháng 8-75 ấy, sự việc xảy ra được chia sẻ hơn nhiều. Xe cũng lèn chật người - chữ dùng cũng chưa bộc lộ hết nghĩa, nhưng hai tấm chắn phía sau không kín. Giúp thế trong bóng tối vùn dịch vụ qua hai bên đường, quá. Có người đã đi trong Chiếc xe lắc lư bùa xóc...

Quốc lộ 1 sáng lên trong đêm mờ mịt chung quanh với dãy đèn ống thoáng sáng rồi mờ mờ từng khoảng khóm nhà rải rác. Chúng tôi nhỏ bé dậy. Cuồng H. tấm tôn trước kêu lên một tiếng nhỏ và chỉ cho các bạn xem: Chiếc xe đi vòng vèo trên lòng đường thật rộng, thoáng cái rề về phía bờ đường có ruộng, thoáng cái leo lên bờ có nhà. Tài xế đã không nổi cơn buồn ngủ qua đêm. "Nói chuyện đi! Nói chuyện với tài xế cho anh ta khỏi buồn ngủ!" Bây giờ đang nói chuyện gì vậy? H. nhanh trí kêu lên: "Lấy thuốc lá đưa cho anh ta!" Hồi chiều chúng tôi vừa được phát cho mỗi người 10 lời Ruby Quân tiếp tục. Diêm bật, đốt sẵn luồng vào cửa cabin cho tài xế - khoảng cách giữa tài xế và tù bình trong xe kín bưng. Không có công cụ nào mở rộng hơn. Người đưa thuốc nói lại: "Tài xế nói buồn ngủ quá." Nhưng chẳng có gì được trao đổi nhiều hơn.

Xe tiến về phía bắc trong ánh sáng tăng dần của ban mai. Không khí ẩm ướt, mù mịt nặng nề. Những phạm vi cao su thoáng, rõ dần rồi vượt qua. Xe bao quanh bởi rừng cao su rồi vòng nơi một phi trường dã chiến, cỏ mọc cao nhưng không trang bị hết các kết nối sắt thép bằng các tấm PSP rỗ mặt hay liền lạc từng ngành dài. Đến nơi rồi. Căn cứ cũ của Sư đoàn 18.

Xe chúng tôi đỗ ngay sân của tiểu đoàn quân y. Lại cũng cỏ mọc cao, thoát mồ hôi nước mưa. Mái tôn xám ngoẹt, rũ buồn. Đất đỏ sình, nước đọng vũng, giấy lộn, giẻ rách, thuốc men vung vãi những túi cứu thương đứng trên xe còn tìm thấy hàng chữ Hán chưa rõ. Một chiếc xe Jeep rúp, vải vải dấu hồng tự động loang lỗ. Những người bộ đội quần âu dưới đầu gối, rón rén bước trên những lối mòn. Một anh bạn chỉ vòng vây quanh bao quanh kho khô trống rỗng, thuật Chuyện Thả vào xin nhiên liệu để đi tiếp đoạn đường ra Phan Thiết. Anh bạn còn nghĩ gì nữa? Có cần nói thêm để bày tỏ một tâm trạng?

Chi tiết rồi cũng phải xuống xe thu thập chỗ ở. Trước đó đã có những người nghiêng nghiêng, lần vào các kho. Không còn gì nữa nhưng Người ra có được một ít đồ cần dùng - ít ai để ý đến thuốc men nhãn hiệu đã úa màu Thương. Nhóm chúng tôi được cho một số cái băng ca để làm chỗ ở, hai cái khung kết nối bằng sắt thép, chắc chắn là kệ chứa đồ. lấy ít tấm ván lót lên thì được cái nằm dưới ba tầng cho sáu người nằm. Tôi hì hục đi giải phóng mui vải xe HTT về căng thẳng nơi thoải mái mưa nắng phòng ngủ vì không muốn vào trong nhà kiến ​​nghị người. Ở ngoài tuy cũng đông nhưng thoáng hơn một chút đổi lại, phải cái hơi thở rùng rợn!

Một người đi lấy nước về, lắc đầu. Trại chỉ có một cái mướp chung cho cả trại cận kề. Không có thì dùng bất cứ cái gì mang nước lên cũng được. Thùng cốt dầu lửa con gà, chai nước biển... vét nước đổ vào thùng chứa phụ tùng vũ khí. Đất đỏ có chân người giẫm vào lại bồi bùn lên nhãno nhoẹt, sành sứ tung toé, trình bày ra mảnh chai, sắt thép, lốc xoáy nguy hiểm... Thuốc đỏ được bôi đầy chân tay với cái an ủi có thể trừ được tétanos. vây quanh. Cảnh báo huyên chiến vẫn chưa chấm dứt nhưng ngâm lại trong các khu nhà, giữa lời tranh cãi ở bên trong, giữa những cuộc đối đáp trong nhà và ngoài hàng hiên. Câu chuyện lan người rời bỏ trở về có chủ điểm khi một người mang chiếc kèn harmonica ra thổi. Những bài tình ca. Hát đúng lời và chữa lời. "Em hỏi anh bao giờ trở lại? Xin trả lời, không biết bao giờ!" "Ngày về xa quá người ơi!" Tiếng cười đùa hào hứng tán thưởng. Nhưng tiếng cười vẫn cho cảm giác Mãn Phúc, âm thanh vang vang nỗi buồn cay đắng mất đi. Nguyễn Văn Nhon, họa sĩ, ngâm bài hồ trường. "Ta biết địa điểm!" Không ai nghĩ mình là người anh hùng thất thế, cùng đường nhưng cũng như Nguyễn Bá Trác mượn bóng, người bây giờ mượn lời thơ, chúng tôi bị đưa theo sự hoàng mang lạc lõng để mà cảm cảm, bi khó, đau thương... Đêm hôm đó tôi giở sổ tay ghi những lời thơ không còn giữ được.

Những ngày sau lại tiếp tục dọn dẹp chung quanh, làm sạch bếp núc. Chưa có phòng nấu ăn chung thì chia ra từng nhóm nhỏ độ chín người. Gạo, đồ hộp Trung Quốc, su su hay cải thảo Đà Lạt phối hợp vừa đủ cái thời tân hôn nhẹ phù du sau chiến tranh. Nhưng nước súc mạnh, để lắng rồi mà cơm vẫn nghiện màu. Anh bạn Bắc Kỳ lấy tinh khiết ống xả súng binh, vòi vòi cao su vào làm cái lọc. Nhưng hơn không có, khách sạn lớn thì thừa mà cát lại là bùn không., nước chuyển vào ống cú cái hồ ra ngoài, nghĩ thấy trong hơn. Anh lấy bọt bông vũ túm nơi đầu vòi, nước nhỏ nhoi. Người khác có túi huyết thanh, lọc nước cho riêng mình dùng. Một người đồng đội rô đã nhìn thấy cái bình của bạn, tung ra thưởng và khuyến khích phổ biến cho các nơi. Tôi không biết ai là một thói quen sinh hoạt xã hội chủ nghĩa về việc học tập sách.

Cũng vẫn còn những ngày dọn dẹp của chúng tôi, những ngày giao dịch của các khối, đội trưởng. Đèn trong nhà thì chưa nhưng đèn ngoài sân đã có bóng neon, đèn pha. Giao ban đã truyền xuống những nhận xét nhanh chóng trường hợp đi tiểu ban đêm sát hàng rào, những trường hợp thẫn thờ ngoài hàng hiên. Trong lúc chúng tôi bó gọn trong các suy nghĩ, hành động cá nhân (đá ngoài hàng rào, không ở giữa sân cho kín, hỗ trợ khai) thì cử cử nhất động đều được theo dõi, dòm vòng và không đề phòng trong biện pháp trừng phạt.

Một ngày hôm nay giữa buổi sáng chúng tôi được tập trung nghe đọc thông báo về việc làm được tạo ra những lợi ích: viết thư, tiêu chuẩn tiêu hàng tháng, được nâng gấp đôi vào những kỳ nghỉ Tết dương lịch, Tết âm lịch, 1-5, 2-9. Chỉ toàn là quyền lợi, thoải mái nhé! Nhưng thông báo lại làm tắt nỗi buồn phiền hi vọng về ngày

19-8, 2-9 gần Tuần. Vẫn có người ngước mắt nhìn trăng thầm kêu: "Anh Bi ơi!" Đã có người xúm lại cầu cơ sở, Người dược là một ông thần, con quỷ gì đó ở ngay trong trại nhưng lại có lời chỉ dẫn nào đó rõ ràng. Có những kẻ ép ép động bảo cái cổng Tiểu đoàn quân y ở vào cái hướng vô trở, và chỉ bị nó đi thì mới có hi vọng. Có thêm lời xầm xì rằng trước ngày 2-9 chúng tôi lại chuyển đi. Nhâm hoạt và lời nói gặp nhau nhờ chúng tôi nghe thoáng từ phía bộ đội. Quả cổng sẽ khép kín khi chúng tôi đi xuống khu gia bình bên rìa, phía trên một ngành nước - gọi là con cũng được, còn sót lại từ cống thị xã Xuân Lộc ra. Mệt mỏi nhưng cũng đừng buồn. Đội trưởng nói giọng thành trăn: "Cái này không ảnh hưởng gì đến câu chuyện của chúng ta (đúng!). Cách mạng tới đâu là nơi ăn ở đâu và hoàng cường rồi dịch vụ bỏ đi cũng được, chứ không phải tìm thấy ở tạm bợ mà tuồng bỏ luống (Thật một chút!). Như vậy chúng mình vẫn còn hi (Thì cứ hi đi!)" Chúng tôi lời khuyên anh, nhưng cũng chưa ai biết cách làm việc "kinh doanh" mới lại, "bung" ra lần lần, theo các "sáng kiến" bất ngờ, có khi tùy ngẫu...

Tự động tìm các phương tiện tiện ích "tổn dịch chỗ ăn ở ở" thì tất nhiên sẽ có sự tranh giành, phá nhịp. Mái tôn của kho lol thiên thiên chỉ nghe ồ lên một bữa trưa đầu là hết. Các vỏ xe được chế tạo theo một cách gọn gàng, máy móc mở ra chỉ cần một thanh sắt khởi động. Tháo để dùng ngay, rút ​​lại để dành lúc dùng. Sự việc có vẻ kỳ lạ nhưng rồi sẽ được chứng minh. Mỗi khi chuyển chỗ phải hết theo, đặt nút xem khí cụ. Như vậy mới có đủ chỗ cho hai dãy dãy trên 10 người cho mỗi căn hộ gia bình trước kia.

Mệt mỏi, nhưng chỗ ở mới thoải mái hơn. Có địa điểm, có nhà bếp, có nhu cầu. Tất cả đều là hai dãy lửa gia bình cũ, mỗi dãy cấp độ 15 xoay lưbg vào nhau. Dãy tôi đang xoay mặt xuống, dãy thứ hai cách rộng rãi hàng rào và một lối đi rộng hơn vài thước. Cả trại lửa được gọi là T1, sử dụng nửa tiểu doàn Quân y cũ, phần còn lại của ban chỉ huy bộ đội và của T3, tiếp theo là T5, cũng là một khu gia binh cũ. Bên đường kia có người dân đi lại, là trại lính cũ, cũng là của một T, T4. Giữa T3, T5 là một kho chứa kỷ niệm đời của chúng tôi.

Thu xếp tạm yên trong, giảm bớt những bữa ăn lụp chụp thì đêm đến đã có tiếng thầm thì. Dù có gì quan trọng, hay nói hơn chỉ quan trọng đối với chúng tôi: Có đường dây để mua "đường". T3 đã móc những thứ bảo vệ để mua chất ngọt. Có lệnh cấm trò chơi qua hàng rào nên thuận tiện nhất là Xẩm tối, có người bạo bạo còn gián rào chui qua lại. Tất cả tự nhiên đây là một đường dây buôn bán với màu sắc cơ bản thông thường: Một ký lô lô qua hàng rào giảm bớt một chút, đến cuối cùng đường chúng tôi được hơn nửa kích thước. Đường dây quan trọng đối với chúng tôi được coi là nghiêm trọng dưới tầm mắt. Người quản lý - người nhìn coi khối

- Nhẹ trong bóng tối, chộp được một anh lò qua hàng rào, Hộp cái bọc thu lu trong mình anh ta ra: Cứ tưởng là tài liệu của một âm mưu! Nhưng "Con giết cha, tôi giết vua không phải một ngày mà có...", lối đề phòng âm mưu ngay từ trong trứng nước không cho phép hình thành một đường dây dù là đường dây ăn nhậu.

Chúng tôi cũng bắt đầu có một vài lần được gửi mua đồ dùng qua trại. Bảng đăng ký - lại cũng đăng ký - theo nhu cầu đủ thứ loại tam khoanh tứ thu. Tất cả đều không được mãn tính - người ta không thể hiểu được dược phẩm sống này của đám sao mà phức tạp quá. Chúng tôi vẫn gặp phải phản ứng bất ngờ nữa. Có người đã gửi mua giấy vệ sinh, vì thói quen, vì có người đau, vì chưa hề sử dụng giấy dán tập, giấy báo, nói gì đến lá cây, cành cây, đất đá địa phương! Đội trưởng chuyển lại nhiệt tình mà mặt anh phừng phừng như chính mình bị xúc phạm: "Người chiến thắng không đi mua giấy bạc tối cho kẻ chiến đánh!" Như nổi tiếng ngang trời! Giận mất không! mất đi giọng ngọt ngọt, tiếng cười mơn, lời khoả lấp!

Viên y sĩ tiểu phi lân đến chơi, nghe chuyện đã ngâm: "Sao các anh ngu thế? Người ta bảo anh không phải là tù nhưng mà là tù thật đấy! Tù sao mà đòi hỏi nhiều thế?" Đúng là suy nghĩ mình không phải là tù - chúng tôi đã bắt đầu làm quen với tính nói dối đến mức độ không ai tin mà vẫn nói dối - nhưng thói quen quen thuộc của cả một lớp người không được chuẩn bị để chịu khó sa sút thì phải trải qua những bước vấp váp thế thôi.

Viên y sĩ tự động Hà Nội,phong cách cao nhưng có vết sẹo làm xấu đi một khuôn mặt cũng có những con đường thoát hiểm rõ ràng. Cử chỉ, lời nói cố gắng làm tự do tự do: "Tôi đến với các anh với tính cách con người với con người. Ta gạt sang bên các vấn đề chính trị..." Câu nói gây ấn tượng mạnh nơi đám đông nghe. Nhưng nói chuyện gì để có thể cùng nghe nhau được? Chuyện chuyên môn thì anh ta tránh né - mãi sau này chúng tôi mới hiểu được khả năng của họ - còn dân cư nhà y thì cũng lảng đi. Còn chuyện đời sống trong Nam thì biết số lời làm sao? Rốt cuộc chỉ có mình anh ta vung võ. Và rồi cũng đem lại mối lợi cho cả hai bên: Một tên nhà y nguỵ nhờ anh nhắc gia đình gửi đồ ăn uống cho mình. Chuyện đồn ra, dân khối 5 ở tiểu đoàn đã tham dự yên tĩnh một buổi phê bình kết tội anh y sĩ. Một lần anh mang quà xuống cho tù, bạo tàn hơn, lần thứ hai anh kêu người lên trao ngay trong phòng, về Sài Gòn anh lấy hộp của người tù giung giang giung giẻ với vợ tù... Sau đó anh y sĩ không lanh biến mất tiểu đoàn.

Trong sinh hoạt người ta vẫn tránh gọi chúng tôi là "tù". Chúng tôi chỉ là những người "đi học tập", và mời thêm chữ "cải tạo", "học tập cải tạo". Nơi khác, có người nói đến chữ "tù" đã bị kêu lên kêu và bắt về làm bản kiểm tra. Chúng tôi không gặp trường hợp như vậy nhưng kết quả tiếng ồn "tù" chỉ là tiếng thầm thì mà thôi. Bởi vì sợ hãi trưởng nghệ dược, có lần anh ta đã kiên trì: "Thế này mà là tù à? Chúng ta là những người phản bội tổ hợp quốc gia, làm tay sai bán nước, nay được Cách mạng cho đi học để cai trị lỗi..." Tự làm hiểu như thế cũng là giản dị và cũng có thật là đúng. Này nhé: Mình tự nguyện đi giao diện học tập (có ai lại tự nguyện đi ở tù bao giờ?), ăn, ngủ, chơi thong thả, hàng rào gọi là có với một đường sắt gai tinh manh. Nhưng chớ bước qua: Tự làm gì cũng có giới hạn!

Đội trưởng chắc chắn cũng có lúc thành thực tin ở lời mình nói. Nhưng đã được gọi là dân học tập thì anh cũng mong được về sớm, và học lần theo đường lối ăn nói mới cũng là để thích ứng như đã từng thích ứng bao nhiêu lần với các vị chỉ huy trước kia. Huuống chi ngoài cái mãn tính được phục hồi cho Cách mạng để Kiểm tra, tăng dà anh đã tự đặt mình vào thế người "tốt", có lí tưởng, thêm được quyền uy cường nội độc tố như trước kia: "Tôi được thay mặt Cách mạng lưới coi các anh học tập cho tốt..." Đó là một mẫu người phục vụ, ít yêu cầu về tính chất, về sự đổi thay phục vụ. Hiệu quả của danh từ mới kèm theo một ý tưởng sơ đẳng đã có tác dụng nơi anh thì cũng thành công nơi những người khác với khía cạnh khác: tác dụng xoa dịu trong thế cùng đường. Bùa chú, kinh kệ đã làm cho người thấy mình tương thông với những thần thánh lúc xuất thần, và cũng là thứ để bám víu lúc bình thường. Cho nên chỉ có những kẻ ở khối 5 mới nghệ tiểu đoàn trưởng bảo vệ binh: "Món, lên coi thử mấy thằng tù làm gì trên đó mà ồn ào ầm ĩ?" còn thì hầu hêt nghe mình ở vị trí cải cách - nhất định không phải là tù! - thì chú ý không phải là tù để tự an ủi và cũng chấp nhận cái tự làm có giới hạn trong vòng rào mà không yên sinh ý đào thoát. Hiệu quả cho người giữ thực tế quá được mong đợi.

Gọi là quá đáng mong đợi vì chúng tôi thực sự quá lo lắng. Tính chất lý tưởng không có. sau này khi những va chạm thông thường trong cuộc sống xảy ra để những người thiết khả năng an toàn và trình độ sinh hoạt quê mùa của họ - trong khi họ cứ vin vào một lí tưởng cao cả và thành chiến chiến thắng mà mình có giá trị Còn lại thì chỉ là những bất mãn cá nhân, những cựa quậy riêng tư không có ý thức kết tập: Bất mãn với hoàn cảnh truy tố, nhưng cũng có thể ầm ầm gừ đôi co với người bạn trong cảnh cứng rắn mà sao không để cho mình được tiện nghi hơn. Sự tĩnh hóa đến mức độ mềm đến yếu ngạc nhiên là ở khối 2, T1 của chúng tôi, khối những người lớn tuổi, thứ kiệu dân sự dềnh dễ, sống đời trưởng giả, hoặc chưa phải đảm bảo khó khăn, nhóm người có cái tên dài dòng do T3 Đặt: Khối-ông-già-của-tiểu-tập-Hèn-nhát-trong-Vương-quốc-Lừa-dối".

Một sự mềm yếu như vậy cũng được tưởng thưởng một phần: Việc kiểm soát người còn người mất được giao cho khối, đội trưởng báo cáo tăng lên theo kết quả khối trưởng nhóm đội trưởng, đội trưởng gặp tổ trưởng nụ cười: "Sao đủ không?", rồi béo túc hơn một lớp là lúc điểm danh 7 giờ tối hàng trước hiện, có người còn lại đã có tiếng hô: "Tổ 1 đủ... tổ 7 đủ!" Ỷ sao! Người quan sát cũng không bỏ qua một trường hợp rắn nào. Nửa đêm, gió lạnh se lạnh, chúng tôi nghe một vài tiếng súng nổ, tiếng chân chạy trước rồi lệnh gọi tập thu giọng nói. Khu nhà xe tiểu đoàn quân y nhịp điệu chớp nhoáng những người bóng rổ chạy cầm cận dưới ánh đèn pin loang loáng. Họ được điểm từng người một, từ tổ... Tuyết có ai thiếu cả. Ban chỉ huy động. Không có gì, chuyện của sinh mệnh chiến binh, vượt lên mọi sự ba hoa của chế độ: Một anh bảo vệ binh dự đợi đêm khuya kẽm hàng rào đi du du ngoài phố...

Chỉ có điều gì đó để biết đến sinh hoạt bên ngoài. Những ngày đầu có vài chuyến đi xe hàng bắp cải, su su thay đổi trong sân. Trong lúc lăng cào cào có người hỏi vài câu với Lộ, cụ ngủ về rau cải từ Đà Lạt xuống, về giá cả, thế thôi - những người làm ăn cũng phải biết bảo vệ bữa cơm của mình. Ít lâu sau, rau cá có bốn cô gái thau mang vào. Một số anh chàng trẻ tuổi đến đùa vài câu cho trợ giúp nhưng chỉ được đáp lại bằng sự tĩnh lặng.

There is what to known. Có thể hoạt động ở tỉnh nhỏ và trong thời kỳ nghèo nàn về phương diện thông tin, nổi có gì nổi bật để nói ra. Bởi vì khi có xáo trộn, chúng tôi cũng biết được một số tin hấp dẫn, đại như tin bà chủ nào đó ôm cả bao bạc từ trên lầu mình xuống.

Người ta đã không giấu tên mà nói rằng đổi bạc là biện pháp sử dụng Đòn đánh tài chính để kiểm tra và thực hiện ý nghĩa xã hội. Có điều gì đó đơn giản và xa lạ hơn. Nhưng đối với người dân Miền Nam, giới hạn số tiền đổi là ác công mồ hôi nước mắt của họ. Mồ hôi nước mắt được giải thích là của nhân dân lao động, bây giờ là "lấy của kẻ cướp giựt", "của về quê cũ". Nhưng lí thuyết gặp thực tế cũng có điều tức cười. Việc đổi bạc trong trại cũng không được mong đợi như bên ngoài - và rút gọn hơn: Chỉ có tiền cũ chứ không phát tiền mới. Người có tiền tìm cách cho người không tiền nhận làm chủ sở hữu. Số tiền được lưu lại vẫn cao hơn mong muốn của người dùng. Tiền 50 đồng cũ vẫn xài, hỗ trợ cơ sở miễn phí cho nhà nước phải có, thêm cái lợi là số tiền tự tăng dần, nhưng như thế là xóa dấu vết chế độ cũ lại g dai ngoài ý muốn của người mới. Cứ suy từ việc chúng tôi lấy về từng nhúm thuốc lá, kề đường để thế cho lượng tiền thì có thể hiểu được tình trạng nhuệ tiền lẻ bên ngoài như thế nào. Đòn bẫy tài chính phục vụ phát triển kinh tế theo mục tiêu chính trị chỉ riêng trong vòng rào cản mà đã được tìm thấy ở những giới hạn rồi.

Lại lên nổi sự va chạm của hai lối sống Nam, Bắc. Có anh kêu lên: "Tôi còn ba trăm ngàn đồng, một triệu bạc cửa hàng này, chỗ nưa, vợ tôi không biết. Cho tôi gửi thư về nhà..." Đề nghị được chuyển đạt, thư cho gửi cung tốc độ, biết kết quả ra sao. Có điều chúng tôi lại được tập họp nghe một lời nhiệt huyết: "Giáo dục đế quốc nó làm hư hỏng các anh, đến vợ chồng cũng không tin tưởng nhau..." Làm sao giải thích điều này - cũng như những điều khác nữa của những người sống trong một nền kinh tế tầm rộng, phức tạp cho những người của nền kinh tế nhỏ, công việc thư lại có tiền bạc trong bàn tay cũng không nói chi đến trung tâm?

May mắn nhất trong đội, tôi là người đầu tiên được bước ra ngoài cổng trại. Chiều hôm nay anh đội trưởng giao ban về báo tin sáng mai sẽ cử người đi theo xe lãnh bình ở trảng bom. Công việc có bom tấn, hồi phục ai cũng bần dù, sẵn sàng. Viễn ảnh một cuộc "du thư" trên xe, giữa trời mây đồng ruộng, người đi lại tự làm (hơn mình!) kích thích tôi nhận lời, gọi tiếng tốt là "xung phong". Xe không xuyên qua thành phố nhưng cũng đi ngang để tôi tìm nhà cửa, phố xá núp dưới bóng cây hay phơi ra dưới ánh sáng qua đám mây mù. Đúng là trời cao hơn, đất rộng hơn, gió lốc nhiều đến hoa cả mắt. Nhưng tốc độ xe có gây kích động mà cũng không ngăn tôi thấy cảnh đường vắng, mời gọi một xe ngược chiều có gì hấp hối, xông hơi. Những người bộ đội lũ lụt đi bộ hay đi xe đạp thùng sát mé đường.

Xe chúng tôi đỗ xuống một khu vực yên tĩnh, bảo vệ, tài xế Thỏ vào, chúng tôi không được phép xuống. Không có gì để quan sát. Lần đầu tiên tôi cảm thấy mình xa lạ với mọi người, thấy mình không còn sống trong nhân quần nữa. Thành thử không biết mình đứng trên xe này là điều bất hạnh, hay xuống dưới kia để nhìn, tìm một người kiếm thuốc để xin làm quen?

Xe lại lên đường, quá Trảng Bom, mủi bên trái vào một căn nhà yên tĩnh, có vẻ như một nhà sửa xe. Gạo chứa ở đấy không nhiều nhưng cũng thùng rác bãi, Cánh tung toé và đã có mục tiêu, dấu sáng nổi lên trên các bao. Tuy thờ ơ nhưng tôi cũng cảm thấy được sự tự do, thoải mái trong việc lưu trữ. Chúng tôi đã có được mảnh đất hoang, phần hào kiệt.

Mệt mỏi, nhưng mục tiêu của chúng tôi không phải chỉ là Giành. Lúc xuất phát, anh em ở nhà đã gửi túi gửi mua hàng bên ngoài. Will có nhiều thứ. Phần tôi đã được gửi vào thứ bảy, tám đồng nào còn lại túi riêng thì rỗng. Lúc chờ Bình lên xe, có người đã xin binh cho mua hàng. "Ừ, thì lúc về Giảm chợ X..." Chợ thưa thớt người chắc không phải vì trời chiều - các quán rượu vẫn không có vẻ gì là sắp xếp về. Theo lời người gửi, tôi mua một đường ngọc và mấy hũ chao. "200 đồng một hũ." Nhìn tôi hướng mắt ngạc nhiên, bà hàng tản giải thích: "Tiền cũ đó!" Sao lại là "tiền cũ"? À thì ra không phải là ai cũng ở cái thế bị ép buộc mau mắn đổi mới như mình. Và chúng tôi cũng nhận ra mình có điểm cải tạo tiến bộ, cho dù ai phủ cũng nhận thế thôi. Dù sao quá khứ cũng đã là sự thật rồi.

Một người sà vào hàng hóa hóa hơi thở một hơi bia không đá. Người khác cố gắng tìm rượu đế chuyển vào giá thầu, không có, tạm dừng chứa quá nhiều. Li nước mía

50 đồng cũ vẫn còn chất ngọt. Cô bé bán hàng độ 16, 17 tuổi là học sinh cũ của Sài Gòn lên đây ngay hồi tháng 6 với cha mẹ vì bót đời dưới đó. Tôi muốn hỏi cô có nhớ Sài Gòn không nhưng lại thôi. Lúc đứng trên xe chờ những người khác sắp xếp gọn gàng trong các xe tải, người tài xế đột nhiên lên tiếng ồn ào hỏi tôi: " Thích anh, lúc nào đó em thấy anh mua cái gì trong chai thế?" Tôi không làm ngạc nhiên về người bộ đội trẻ tuổi không biết đến món chao mà chỉ khựng lại một chút trước khi trả lời vì chữ "em" chiến hô. Anh ta quên mất vị trí giữa đôi bên trong một phút sôi nổi tò mò, hay bao nhiêu gió lí thuyết đã không xóa nhoà được tình người lắng đọng?

Việc sửa sang thu trại đã nhiều lần lan ra bên ngoài vòng rào. Cổng cũ của tiểu đoàn đã rào kín (mà chưa thấy ai về!) Chúng tôi chỉ là những đống đổ nát để nghiền nát khuân ralông đường đi. Đã được cầm dao rựa để phạt gai, cỏ mọc choán hoàng đi. Một số người còn ngại ngùng, có thể sẽ thấy thoải mái. Đất sao, rồi một số người trong bọn họ sẽ được ra về trước để chứng minh cho câu đơn giá văn minh thời thượng mới: "học tập tốt, lao động tốt". Nhiều người làm việc khá nhiệt tình vì tính thải hoạt động cố hữu, vì để tìm quên... Có điều họ đang xây dựng một chòi canh bên cạnh cây đèn pha quét sáng mặt ban đêm để đề phòng họ trốn chạy! Ngay bên cạnh đó, chúng tôi phải bỏ một bộ sưu tập bằng cách sử dụng ống nạp đạn hàn cứng. Phải bửa, phải xeo, phải nạy đổ mồ hôi hột mới ngã nó xuống, tách ra từng mảng vừa đủ gócg đi được. Có thể nghĩ là bộ đội không thích sử dụng các tiện nghi, cơ sở cũ mà chỉ sử dụng những gì họ làm nên - qua tay chúng tôi thì cũng là chính của họ nghĩ ra, của thời đại họ. Lí tưởng ở đây là để biện minh cho một nhu cầu thích ứng. Công ty chấp nhận tính cách chăm sóc theo thói quen, bởi một tinh thần bảo thủ ghìm giữ họ trong sự lạc hậu nhưng chính ở đó họ thấy thoải mái hơn, an tâm hơn. Nên có nơi họ khám phá các nhà gạch rồi hì hục xây dựng lại một ngôi nhà mái tranh để ở và làm nơi làm việc. Ở đây, mỗi nhà gia bình đều có một cầu tiêu tự van, nhà yên rất nhiều, bộ đội mãng đông bao nhiêu mà họ vẫn cố gắng đào vũ ngoài bình, cắm ống sạc xuống để đi tiêu vào đấy, hưởng thú sau cái thú được chức năng quận công. Có điều giấy vệ sinh bãi biển, lịch sự tứ tung chúng tôi tiến vang phải nôn oẹ vì mùi tanh hôi...

Lại nghĩ vì sao mà bộ đội phải biện hộ, tăng cường: Họ bảo chúng tôi phải lên tiệnt cho bộ đội vì bộ đội phải đi tuần tra canh cực mạnh trong khi chúng tôi nằm ngủ khi, không nghi ngờ gì nhưng cũng là ngon giấc. Thực sự là chưa biết đến một thứ thói quen biện minh giành được phần phải cho mình, dựa trên các danh từ, ý niệm tốt đẹp nhất. Cứ tưởng như là tù nhân và cai tù cũng đều có nhiệm vụ quan trọng như nhau, đều bình hòa trong sự phân công. Vì thế người ở tù không phải chỉ là công việc Chuộc tội đơn giản mà phải thể hiện một sự biết ơn đối với cai tù, tầng lớp thay mặt cho lũ nghiên cứu. Giữ theo cách suy nghĩ bao dung kênh kiệu như thế dẫn đến những lời giải thích hành động thật là khôi hài bất ngờ, không tin rằng có người nghĩ ra được, không tin rằng có người chịu chấp nhận: "Vệ bình đi theo các anh ư? Không phải để ngắm các anh đâu, họ đang bảo vệ các anh khỏi sự việc hung dữ của chúng tức giận vì những tội ác của các anh gây ra trước kia đấy!"

Thế rồi cái chờ đợi lúc đầu này cũng phải tới. Có điều chờ đợi lâu dài khiến mọi việc trở thành bình thường, lắng đọng. Đã quen với đất cỏ, không khí ướt át, nhớp nhúa. Đã quen với khung trời như cái túi phần dưới bao quanh vòng rào gói đảm bảo và phần trên rộng rãi nhớ thương, tiếc nuối, hi vọng. Những buổi "học tập" làm đổi thay cái sinh hoạt hàng ngày nhưng lại thật chán nản mới, thách đố cơ xác nguy hiểm ngồi yên mê, sự hỗn hợp tinh thần vì với người này là những chấp nhận chân lý mới (có khi với sự thật lựa chọn một phần, ít ra là trong một giai đoạn), với người khác là một cách thế thích ứng, nói những điều mình không muốn nói, mình không tin tưởng mà nói, cho giống với mọi người, cùng cả đồng bào Miền Bắc trong những kinh nghiệm họ trải qua, summ lại cũng là một cách "học tập" có tiến trình.

Lớp học là hội trường vốn là cái gara cũ, có chiều do cải thiện đóng kín, có hai hàng dài cho bộ đội chỉ huy tham dự - một buổi trình diễn cánh trợ tuyệt vời! - với các binh lính xung quanh chung quanh. Chúng tôi mang mỗi người một loại đòn tấn công tự đóng kín, giấy bút được phát trong tiêu chuẩn hai đồng tháng tư hàng tháng, nhưng có người không dùng tới vì lúc đi họ đã lo đầy đủ lắm. Ngày đầu tiên cũng có cái se se lạnh như của đám "ba ngày" ngoài đường phố, nhưng ở cả hai trường hợp chỉ giống nhau mà thôi.

Giai đoạn học tập này kéo dài một tháng với 7 bài ngựa chiến thắng vừa qua. Đó là những bài học chính trị lịch sử để cố gắng củng cố một thứ tinh thần dân tộc theo xu hướng xã hội chủ nghĩa. Nhưng bài cô đơn nhất, chứa nhiều sự kiện nhất là bài đầu tiên. Sau đây chúng tôi mới tìm thấy loại "Ba cò Giả Trìnho Kim": "Đế quốc Mạc, kẻ thù của dân tộc ta và của nhân dân toàn thế giới". Đại câu văn nào cũng dài lê thê như vậy. Chúng tôi phải bắt đầu làm quen với những tiêu đề không phải mang tính cách summ thu đại ý mà là một khẩu hiệu đề ra, một nhiệm vụ phải làm tròn: "Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng...", "Phấn chiến xây dựng... để..."

Giáo viên thay đổi một số người và cố gắng đạt được mức độ khách hàng. Giữa những giờ xả hơi, "giải lao" - lại cũng một chữ mới, giáo viên cũng chen vào đám đông ngoài sân để "trao đổi". Nhưng đã có lời nói không được hỏi (chất) trong giờ nghiên cứu - có thắc mắc thì về tổ khi thảo luận sẽ nêu sau, và không được thắc mắc về các từ ngữ. Lí lẽ anh ấy cũng là thông thường, có phong cách kỷ luật hợp lý của một buổi học tập, nhưng đằng sau đó cũng là mô hình hỗ trợ cho các giáo viên. Thật ra thì cũng ai có đủ khả năng trang bị lí tưởng để đứng lên nguyền rủa này - phản ứng của họ chỉ là thụ động, nín lặng hoặc xầm xì với nhau. Sự cố vững chắc trong phần luận luận dựa trên một phần của sự phát triển động cơ, và phần lớn là từ những sự kiện đưa ra chiến thắng. Uy tín - lúc đó - của giáo viên là do sự khéo léo của người nói không đi quá sát bài viết sẵn để có vẻ chủ động, nhưng cũng không lan rộng quá xa để thể hiện mình biết nhiều mà thật ra là dễ sa vũ. Bởi vì câu lạc bộ ngoài hoàng hôn chung của các danh từ, sự kiện và ý tưởng: đế quốc, thực dân, ba dòng thác cách mạng, tổng khởi nghĩa, tổng nổi dậy..., if giáo viên tấn công vào các chi tiết về sinh hoạt ở Sài Gòn, ở các nước tư bản theo các mô hình chính trị đã được hướng dẫn

25 triệu dân Miền Bắc, cả hơn tỉ người ở các nước cùng phe, theo các luận cứ pháo sẵn như vậy thì anh ta dễ trở thành thành khôi hài. Ban đầu có nụ cười, rồi có tiếng cười thực sự rải rác, sau đó tăng dần là tiếng "ồ" ở một góc, phần nhiều thuộc về phía sau, cái "xóm nhà tập lá" của bất kỳ buổi họp nào.

Nhưng phải công nhận buổi học đầu thật sự có hiệu quả, và điều này kéo dài suốt thời kỳ học tập đầu tiên với những thăng trầm của nó. Tất nhiên vẫn phải dè dặt với những điều yên lặng hay sự bình yên một cách rõ ràng. Chủ tháng loay hoay trong vòng rào làm yếu sức chống đối của những người nghĩ có ý chí gì mạnh lắm, nảy có một ý thức chính trị ngoài cuộc sống cá nhân. Sự xử lý khôn ngoan không tạo ra phản ứng về phía nhân vật, cơ bản đã dễ dàng bảo vệ lại nhưng có thêm tình cảm yếu tố nghiêng có ý cầu cạnh về phía người chiến thắng. Khuynh hướng thiên thiên cộng bảo tàng trước kia được căn cứ luận luận và tình cảm phối hợp mà phóng khoáng thêm. Có người nói ra lời trong giao tiếp riêng tư, nhiều người trầm ngâm, lẵng tĩnh xiêu xiêu.

Mỗi bài học có kèm theo những câu hỏi thảo luận ở tổ. Câu hỏi có cách tính để thuộc bài, có thể trả lời ngay. Nhưng đòi hỏi thảo luận cho mỗi câu thường dành cho đến hai tiếng đồng hồ, có trong cả buổi. Tính cách người lớn và thói quen suy nghĩ riêng khiến chúng tôi nhiều lúc tức giận khi thấy phải lặp lại câu trả lời y như của người khác. Và muốn chứng minh mình dũng mãnh nói thảo luận, có kẻ ranh mãnh lúc nào cũng thơm tay xin nói trước để rồi thích thú ngồi nhìn các bạn thon thả. Nhưng đã có lệnh đưa ra một phần mở rộng cho những người phát hiện chậm này: Ai cũng phải phát hiện biểu thức, không sợ trùng lặp với người phát hiện trước đó. Để đạt được mục tiêu mà không được đưa ra các câu mào đầu như: "Tôi xin bổ sung ý kiến ​​kiến ​​trúc của anh..." Có lẽ đó là truyền thống huấn luyện viên chính trị cho quần chúng của làng xóm. Nói lặp lại để tạo phản xạ tự động trong trí, nói lặp lại để cho người khác nghe được nhiều lần, một cách học bài của người khác.

Nhưng thực ra trong buổi đầu tiên thoải mái cũng chưa có đường dẫn đến trống tắc. Còn nhiều điều để nói mà không sợ lặp lại. Lời mật thảo luận có chỗ yêu cầu "đào sâu ý tưởng đề tài" và nhất là câu hỏi nào cũng có đuôi "liên hệ cá nhân" để mỗi người tự tố cáo vai trò tham gia của mình trong biến cố vừa phải - tố cáo mình và tố cáo người khác. Những điều "mắt thấy tai nghe" này cũng mang lại những kết quả tức cười. Sau buổi thảo luận chung có buổi "thảo luận" riêng với điều phát giác này: "Coi chừng kiểm kê thành tích chống phá cách mạng để tỏ lòng thất bại đưa đến phòng nói xấu cách mạng đó! Này nhé, một trận đấu nhỏ trong quận có vài lũ Việt cộng bị giết, đến bây giờ thú vui thì có một ông anh thủ trưởng, ít ra là một thành viên quan ban 3, một đại trưởng, một đại đô, hai ba trung vệ... nếu nhân lên sẽ số Việt cộng trở lại thành cả, hết thanh niên Miền Bắc rồi còn gì nữa!” Những điều "mắt thấy tai nghe" cũng đưa ra các loại tiền tố tàn ác của quân Mô, nguỵ. Lời giải tội dù là thành khẩn hay không cũng mang tính chất quá quắt, cho nên những câu chuyện lấy gan, ăn thịt người cũng rộng lên rất nhiều. Có điều tất cả chỉ là "nghe nói", "nghe thuật lại", rõ lắm là "thấy" chứ không ai nói "Chính tôi làm điều đó!" cả. Có nhiều sự thật nên không nói. Sự thành khẩn có bồng bột đến đâu cũng biết lúc phải dừng lại, biết sợ mà dừng lại, câu chuyện là sự thành thật đi cọng trên bờ giả mong mỏi được nhẹ nhõm...

Bài học tập cũng khiến chúng tôi tự xác nhận một cách bất ngờ, theo chữ nhưng không có nghĩa của người chiến thắng mong muốn. Danh từ "nguỵ" được nghe đã nhiều, dễ chấp nhận công khai trong hoàn cảnh của chúng tôi, nhưng không phải là dưỡng tâm không khó chịu. Nghĩ đến điều đó để hiểu được cái tự ái về phía bên kia, của kẻ chiến thắng khi anh quản lý bộ giải phóng về thăm nhà em cháu nhỏ hỏi: "Bác ơi bác, thế Việt cộng có giống mình không hả bác?" Cũng như có người trong chúng tôi nôn tức với đồng bạn: "Có thể nói cái gì mà nguỵ, Cách mạng?" Đành rằng chịu gọi phân biệt như thế là chấp nhận đầu hàng cả trong tư tưởng lập trường, nhưng đó là suy nghĩ theo chiều hướng quá Kích - cũng không phải xấu! Những tên chửi rủa thông thường tuy vẫn còn được coi là xấu mà đâu còn giữ được cái nghĩa đen của nó nữa? Một người quản lý lớn tuổi nhìn coi một đội toàn người trẻ, cầm vuốt thư đứng giữa sân kêu lớn: "Tuyết, bọn nguỵ kia ra lãnh thư!" Đám trẻ nuôi ra nhâu vây quanh cái đài đeo nơi vai anh: " Thứ, Cách mạng quạ đài cho nguỵ nghe chơi!" Mặc dù nhiên, có một giải pháp hợp nhất trừ khi hệ thống công thức chỉ ở một nhóm nhỏ. Người quản giáo lớn tuổi chỉ lấy cái thế "ỷ già" của mình thôi, còn đám trẻ cũng không bày tỏ sùng bái một từ ngữ vốn mang đầy

ý nghĩa thần thánh, kênh kiệu. Thế thì cần gì phải vun bồi mặc cảm để gây bức rứt, khó chịu. Ai biểu hiện làm chi? Tất nhiên có lúc tức giận cần phải bước lên đầu chúng tôi, có lúc chính sách cần phải một lần khủng bố đầu tuyết, người ta không chớp chớp chớp "bọn tay sai bán nước", "bọn phản bội bội tổ quốc"... - mà anh hợm hĩnh kia cũng không có lời công khai đối đáp. Vị thế sinh hoạt bình thường ngày ít Phong cách tới chuyện thảo luận và càng ngày, tuy dưới quyền lực, chúng tôi cũng dần dần thấy rõ những yếu đuối của người ta nên nhớ thấy còn có chữ dùng nào có ý nghĩa trịnh quan trọng, béo túc nữa hết. Một số người lúc đầu còn thắc mắc về ngữ nguyên, sau khi loay hoay với các loại câu, chữ "tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam", sau đó quay về với chuyện Tam Quốc rồi à lên một tiếng: " Chúng ta có họ rồi, họ Nguỵ!" Ai không chịu có họ Nguỵ mà Giỏi gì đi nữa thì cứ việc! Đã có xã hội nguy tập thành thì hãy xem xét lúc này sự tự tín thuộc về ai: Một người trong tổ tình cờ làm rể một nhà Cách mạng, đến khi người tập về nhận gia đình, phản đối: "Con nhà nguỵ không thể lấy con nhà cách mạng!" thì cả đám "con nhà Cách mạng" ấy nhao nhao: "Thì nguỵ nó lấy nguỵ, cần gì!"

Bài thảo luận được khuyến khích "tự làm tư tưởng trong bài học" đôi khi cũng đi giới hạn của người chủ tài khoản toán. Anh Quang (2004: dân Sư phạm cũ đặt tên là Quang mù!) Dạy Sử Địa ở Võ Trường Toản khi bàn về nạn đói

1945 bị kiện cáo cho đế quốc Pháp Nhật Bản, đã kỹ thuật lại kỷ niệm 8 có mấy tên Nhựt về làng Dục Nội (Cổ Loa) thu thóc dân làng bắt, có cả một bộ Việt Minh mang súng lục hô hào. Tên chạy thoát chỉ có một tên cổ vào thuộc xuống vùng trũng Thái Bình, Nam Định, đê tiếp tục tràn nữa..." Thực ra chưa tìm thấy một nghiên cứu chuyên sâu nào trên các tài liệu căn bản đương thời và những người còn chứng minh về trận chiến khát năm Ất dậu, mà phần lớn chỉ có những luận chính trị phục cho đường đi bằng cách làm sáng phục vụ quá khứ - điều đó đã trở thành phản ứng mang nhiều cảm tính hơn lý trí, nên với lời khuyên anh Quuang có ai bàn xa hơn. Chuyện gần hơn để nhiều người có thể tham gia, nhưng cũng dễ bị chuẩn bị ngay lập tức, là trò tướng Dương Văn Minh tranh luận với ngày chiến thắng: "Cho rằng thế thua là chắc chắn rồi nhưng nếu tướng Minh không chịu hàng thì cộng sản vào Sài Gòn có sẩy gói không?" Đến đây thì không phải là câu chuyện bỏ qua như câu chuyện sau của anh Quang mà là cả một hồi phục Ai có thể du tập thể.

Ngoài những loại hồi ức, những lí luận đả phá đế quốc cũng như tán tụng khối xã hội chủ nghĩa của chúng tôi thật phong phú và có hệ thống, chắc làm ngạc nhiên những người cộng sản không ít. Nhưng đó không phải là điều lạ vì đều là luận cứ của phái miêu Tây Phương mà người ta đã nghe nói hồi trước. Toàn bộ lí luận về sự khủng hoảng của đế quốc, về ba dòng thác cách mạng... thực sự là đúng nếu đặt lí thuyết cộng sản nhưng như một ước mơ - gọi là dự tri khoa học đi nữa cũng được. Và thảo luận về cái còn có vẻ sắc nét hơn nếu chọn cái chủ nghĩa tư bản ấy bảo vệ mặt mềm vừa qua của Miền Nam. Chữ "phồn vinh giả tạo" lần đầu được nghe, và những con số - lấy từ số nguyên liệu của chính Sài Gòn, thật sự có tính cách thuyết phục: Nước sản xuất cám thứ nhì của châu Á nay hàng năm phải nhập hàng trăm tấn bạc; hàng hóa hóa chế độ toàn nguyên liệu nhập từ nước ngoài... và hỗ trợ vũ khí khoảng trống ngân sách quốc gia làm cơ sở quyền lực cho chủ nghĩa thực dân mới... Đã nói, có bằng chứng hẵn cổ mà. Nếu không biết đến thực trạng Miền Bắc như chúng tôi hồi phục còn ở trong trại. Không biết, hay biết ít về giá trị viện trợ của khối xã hội chủ nghĩa nông dân Miền Bắc, chi phí cho cuộc chiến ở Miền Nam. Không biết đến các nhà máy XYZ dùng dến 80, 90% nguyên liệu của nước ngoài - như tờ Nhân Dân sau này tiết lộ, khi chiến tranh hết, khi nguồn viện trợ cắt tóc, phải hô hào dùng nguyên liệu địa nội!

Báo chí cứ làm việc thông tin nhiều quá, đi sâu vào chi tiết tạo ra những việc làm bình thường trở thành quan trọng khi những người phán đoán chính trị phe phái chen vào. Giáo viên tán tụng chế độ mới đã nói rằng: "An ninh, trật tự lưu thông ở Sài Gòn đã đi vào quy củ rồi. Các ngả đường đều có đèn, có cảnh báo điều hòa lưu thông không còn cảnh sống sót xe như xưa nữa. Tai nạn không còn vì mọi công dân bây giờ đều ý thức được một phần của mình, bình đẳng, không còn cảnh người nào được xe hơi tha hồ muốn ai thì có thể". Sử dụng một cơn sốt giữa đám đông giả vờ. Không sao. Cái gì không nói ra, ít nghe nói đến để ra khỏi tâm trí thì đều không có, không xảy ra. Người quản lý bộ giáo dục có tờ rơi Nhân Dân - giả sử rằng anh ta đã đọc - cũng có mục "Xe cán chó, chó cán xe". Hay có thấy cũng mát chứ không như chúng tôi đọc bài kiểm tra điểm của một nhân viên Bộ Giao thông mới, xác nhận rằng tai nạn xe cột đã tăng lên nhiều sau chiến tranh - ở một trạng thái còn xa mới được như mật khẩu của Sài Gòn cũ! Lúc đó, Sài Gòn cũ có một số báo cáo, một chiếc xe có thể xoay người trở về thành tin một số người có xe cán. Người có xe hơi đã là bản tư rồi - cán bộ, nhân dân đi bộ mòn chân, mệt mỏi gói! Tư bản độc coi nhân dân lao động như cỏ rác, mắc chạy theo đuổi nhuận lợi không đến cả việc giết người - ông tổ đã nói gần như vậy. Xã hội là cấp cầm quyền, nên ủng hộ tư bản để có xe tha hồ nhân!

Ai có khả năng giải quyết thích hợp để có thể cán bộ giáo viên bình thường sẽ chui đầu vào trong cái mù của Sài Gòn cũ nhưng lại thấy thực sự là Gián đoạn đầu, không muốn tìm hiểu sâu hơn. Cuộc sống tư bản sao mà bận rộn với người mệt mỏi phức tạp. Phải loay hoay lựa chọn, phải nhẹ nhàng tìm kiếm để phân biệt một nhu cầu chỉ chênh lệch chút ít theo ngẫu hứng riêng tư. Hương vị bù đắp cho xã hội chủ nghĩa, chỉ cơm khoai rau, một chút thịt cá có người sẵn, áo quần vài bộ bỏ vào xắc gọn ơ. Thì ra con đường tiến bộ phải qua lối mòn bảo thủ, và ước mơ văn minh sao mà phải bị đuổi theo những tiếng hét huênh hoàng!

Những cuộc “thảo luận ngoại khóa” lúc ban đêm, nơi góc nhà bắt đầu tuôn ra các câu chuyện về sự gần gũi của kiến ​​thức của Người Miền Bắc. Chuyện về toán bộ đội tìm chủ nhà quạt máy quay tít, cơn lốc ra, lên cò thủ thế: "Máy chém! Máy chém!" Chuyện về... Những câu chuyện kể về ý thức trả thù bằng miệng nhưng không phải hoàn toàn được thiết lập. Dần dà trong cuộc sống chúng tôi sẽ có được nhiều kinh nghiệm khá cay đắng về cái lối nhận định "có lập trường" bắt nguồn từ sự rẻ tiền theo kiến ​​thức của người chiến thắng. Và điều đó, với riêng tôi, chỉ đau không gây ngạc nhiên vì đã sống thực sự với họ: Khoảng 1950, chứ chương trình Hoàng Xuân Hãn có dạy về Quang, Điện, Máy nổ mà một anh bạn đệ tứ vẫn lũ trước câu hỏi trợ. - Anh có tìm thấy cái bóng điện tử không? - Chưa. - Xe cháy à? - Có nghệ thuật tàu huýt ban đêm. - Xe hơi à? - Có, vào một buổi chiều, thấy nó quan trọng hơn là tôi bước qua đường. ( 2004: Nhớ rồi, anh ta người đen chắc, thấp, tên là Hơn!) Giáo dục ở nhà trường mà vượt quá thực trạng thì nhân danh cái gì đi nữa cũng vẫn là từ chương.

Nhưng cái từ chương khoa học ấy lại mang lại thêm tự tôn cho người chiến thắng. Tự tôn không có căn bản kiến ​​thức chỉ có trùm bằng ba hoa thì làm bằng võ thêm cho lời truyền tụng "Bắc Kì nói dóc!" Những câu chuyện đại loại: "Dường Bắc frigidaire chạy đầy đường, kem ăn không hết phải phơi khô dành dành..." đã làm trò cười cho không ít quần chúng chiến đánh cứng đầu không chịu nhận cùng phe với người yêu nước chỉ vì lòng yêu chân lý tự nhiên còn cao hơn. Cái lố bịch "dốt nói chữ" còn xâm nhập vào cả tầng tầng lớp trí thức mới do giáo dục đưa lại, nền móng mù quáng về ưu việt của phục vụ chế độ mình. Một anh bàn giao công ti điện xong, vào kể chuyện. "Chỉ cái máy nào cũng bị chê là nhỏ.

- 'Bữa ta vĩ đại lắm!' Đến nhà đèn Chợ Quán, anh ta reo lên 'Ừ, có thế chứ! Thế này, thế này!' Trời đất! Một anh khác bàn giao một cơ quan điện toán, tiếp xúc ở một người đã học Matxcơva về. Mới vào thang máy, cửa thiện vào, anh ta rút súng dí vào eo, sợ bị sát! Vào phòng máy, anh ba phương lời-mào-đầu-cho-phải-phép của người kỹ sư nguỵ rồi tự mình máy tính ra vẻ "biết hết, biết hết!" "Bị cú trong thang máy", người kỹ sư kể, "tôi tha mình tha kệ làm gì thì làm. Nhưng khi tìm thấy thủ thuật thọc tay vào ổ điện thì tôi sợ qua đập hết sợ, ôm trộm ra mà bảo: 'Anh không biết thì để tôi chỉ cho chờc bậy điện giựt chết ở đây vợ con tôi làm sao sống được?'"

Nhạo báng đừng chúng tôi cũng siêng năng học tập lắm. Có người biên tập cho mỗi câu hỏi tới mấy trang giấy dài. Có người xoay trần ra học bài như cậu học sinh lớp nhỏ. Và đến khi làm bài thu kế hoạch thì cũng thùng rỗng mình mẩy, hoàn bút suy nghĩ, viết rồi xóa, xóa rồi viết. Dầu phải là bằng chứng học tập tốt đấy sao?

Có học tập, ban chỉ huy mới có dịp thanh toán công việc nấu ăn riêng từng nhóm một để tập trung vào một bếp lớn, nấu bằng gang để phát triển với các nhóm thay phiên nhau. Ngày nào lên-lớp toán anh nuôi tò mò trong buối sáng lạnh, lục đục nhóm lửa, lên lò. Công việc diễn tiến dưới mắt người bảo vệ nơi chòi gác để một giáo viên tưởng có thể chêm vào bài giảng của mình một lời khen về tinh thần chịu khó ấy cho bài thêm linh động. Nhưng những ngày thảo luận ở tổ thì không cần phải vất vả như vậy. Thảo luận nửa chừng thì xin phép nấu cơm, thúc đẩy cường giáp, hỗ trợ những phút ngồi thư giãn, giảm đau!

Lúc giải lao lên lớp cũng như giữa giờ thảo luận ở tổ có thêm một thú vui mới: Tụ tập hút thuốc lào. Khi bắt đầu phát tiền hàng tháng thì món hàng nhận thông thường nhất là chết quẹt và thuốc lá, thuốc lào. Chỉ có một vài người lớn tuổi, dân gian “tầu há mồm” là biết hút thuốc lào thôi. Các ống bắt đầu ra đời. Trăm hoa đua nở. Anh bạn nằm bên cạnh được giáp chiến liền cái càng mạnh rồi hì hục khoét lỗ, khéoo nõ, làm cái ống thủy bội bội. Người xung quanh xúm lại sử dụng nhờ. Và nói. Đảo ngược. Và bắt đầu "chuyện dài thuốc lào" bao nhiêu màu sắc, còn bất tận hơn chuyện dài nhân dân tự bảo vệ nữa. Buổi sáng còn mở đất, nghe cái-rầm: thuốc lào. Trong bếp nghe tiếng la ó, rồi mọi người gọi ra một anh cứ dúi đầu vào đống lửa: thuốc lào. Một anh nói chuyện huyên thiên, mắt lạc bảo đi: thuốc lào. Một người ôm mặt, Máu chảy ròng ròng, ôm vai từng đường sướt ngang dọc: thuốc lào. Thuốc phát hiện hút không đủ, đăng ký mua toàn thuốc lào. Người quản lý kỹ năng không biết Hút đã gom lại để dành, nay được dịp tung ra bán bắt chặn. Thiếu thuốc mà xin được một "bi" về chia nhau cho hai, ba bạn đã có người rề tới xin cái xái! Thiếu thuốc lào lấy thuốc rê nhúng vô ống hút, hút té lên té xuống. Cái cảm giác giác rần rần ra đến đầu ngón tay, gật gù run run, thảnh thơi tất cả, cái ý chí trì hoa bất lực mà vẫn co ngậm tiếc tiếc, để ân hận, tất cả các gói trong một vài phút nhớ đời vào thời kỳ mới tập quen với liều. Mọi người lại được ghi nhớ tới các cuộc trao trả tù binh trước kia, chiến binh Pháp, chiến binh mô khư khư cái cày, cát ngang trước ống kính!

Lại có thêm những giải trí mới. Một cái bình ắc-quy bỏ lô mang ra làm con cờ domino. Cưa thì sẽ có gì lâu nhưng sống động, dày không đều phải mài đi cho thành bộ cờ là cả một công trình hiển thị. Một chỗ khác có ai đó đề làm bộ everato. Một phần hình cũ được ghi nhớ, vẽ lên giấy, chớp tay nhau sao ra. Sáng tạo thêm hình thức để nâng cấp tài liệu, để trộn lẫn với nhau. Dân ghi nền mạt chược kiếm nhà bếp gọt, vẽ tiện, bày hàng nếm thử cốp lốp cốp, nước trà thuốc lào cũng phong lưu tinh để!

Anh dược sĩ ở tổ bên, một buổi chiều thầm thì và ghi địa chỉ những người quen thuộc. Anh quả quyết định rằng mai sẽ về. Không hiểu lí do nào để anh được cảnh báo như vậy vì sau này những cuộc ra về đều bất thần - đối với những người ở lại cũng như người về may mắn. Dù sao đi nữa thì ở chỗ chúng tôi cũng đã có người về. Đang một buổi sáng loay hoay thường ngày thì có tiếng kêu: "Lên lớp! lên lớp!" Lại, ghi lại, viết lại. Cô ấy có bài gì phải học cả nhưng hình như có cái gì đó động. Mọi người đang ngồi ngâm nghêu cổ lên: Bốn, năm anh bạn xắc trên vai, xách theo tay nối đuôi nhau bước ra khỏi cổng. Người tổng quản lý đứng tên chặn tiếng ồn: "Có gì mà xem, họ đổi lửa mà!" Mọi người cười, anh cũng cười phụ họa. - Mãi sau này chúng tôi mới quen được cái cách nói dối trong khi biết người khác đã biết mình nói dối. Người quản lý bắt đầu đưa ra những nhận xét, phê bình sinh hoạt hàng ngày. Đã lên lớp thì phải có gì qua chút chút rồi mới về phòng chớ!

Một người bạn ra bài toán lớp Ba: "Một trại giam có 1000 người, trung bình mỗi tháng được thảnh thơi về một người, hỏi đến bao lâu thì mọi người về hết?" Có tiếng cười cười theo thói quen Nguyễn Văn Vĩnh "Gì cũng cười". Nhưng sau đó thì y như có bậc thang. Ờ, đến bao giờ? Bài toán tưởng tượng dễ mà lại khó.

Kết thúc cho học tập này là cái màn làm tờ khai lần nữa. Câu hỏi chính xác lần này càng gay gắt hơn. Để chứng tỏ "chúng tôi đã biết hết, các anh đừng ẩn dật", họ đưa ra những chi tiết phải khai thuộc các công tác bí mật dạy cho những người lính cũ bao nhiêu năm nay mới biết được các danh số, bình số chỉ cơ quan tình báo! Và cũng lần đầu tiên đám người thuộc Chiến tranh Chính trị mới thấy mình được chiếu cố phản, mất cái cười tự bổ sung hay mãn mãn khi chúng tôi gọi họ là dân "cục ta di tác", "cà phê cà tang", "cha chú chú ý"... Anh bạn trong tổ thường ngày hay kể chuyện ăn chơi có trong tay các nữ ca sĩ công chức, thời gian véo từ các buổi tổ chức huy hoàng, bây giờ cũng bắt đầu kể qua các cuộc hành quân quân phối hợp như thế nào, những số giao thông đơn tung ra trên chiến trường có tác dụng đến đâu... Đi vào đà đà say sưa với khứu, anh cũng thì thầm kể riêng một chuyến móc kết nối một bộ chỉ huy Việt cộng tạo mất cơ hội hồi phục cả một tiểu đoàn, nhưng cũng đủ điều khiển khó khăn quá địch quân mặt trận cuối cùng đi lúc nào đó. Những người nghệ sĩ không bị bắt buộc phải tin những tình tiết hấp dẫn - cả lâm sàng nữa, diễn tiến y như trong tiểu thuyết J. Bond. Cái kết quả chuyện hậu-Trị Thiên của anh là chúng tôi có một bàn tiếp theo, chuyển qua đề tài Z.28, không phải trong tính cách tiểu thuyết chống cộng mà là bàn tán thật nhiều về những đoạn văn phòng cảnh giác thụ lâu hơn cả nguyên tác, của nhân vật chính mới thu hút hơn cả nguyên mẫu. Nhưng lại anh bạn Chiến tranh Chính trị đó đã ngạc nhiên và quyết định là chưa bao giờ thấy được truyền đơn vẽ cảnh

7 tên Việt cộng du trên một nhánh đu đủ mà không hoàn thành. Thứ gì đó chuyện truyền đơn đó có thật hay không nhưng nó sẽ tác động đến anh bạn CTCT nay lại bị đòn tâm lí chiến đấu. Nó dựng lên trong đầu anh bạn một khoảng trống hoang mang giữa cái giả và cái thật, cái giả có đấy nhưng cài đặt sau cái thật đến khi đặt vào trong hoàn cảnh thách ép thích hợp thì như miếng thịt dưới bóng nước nước kéo con chó lao đến, anh sẽ chấp nhận cái trùm lên cái thật như một chân lí vừa tự mình khám phá ra... Riêng mình một chuyến đi cùng mình cũng đủ thấy mệt mỏi còn hơi sức đối chọi với bên ngoài. Trí óc cứ lịm tiến dần, bất lực, xuôi chiều.

Có những cái giả thật trơ tráo nhưng không cần phải nghe nói y như thật mà chính là sự thực thực sự qua trình tường lửa giáo dục lâu dài. Chúng tôi hiểu được điều đó qua một nhân trẻ tuổi dược làm phụ tá quản quân đội chúng tôi, anh P. có lúc đã đệm lót "từng học Đại học" để chứng minh thêm cho cái phong cách nhanh giáp, cái cửa ăn nói lưu loát của anh. Trong một buổi tham dự thảo luận, anh đã góp ý kiến ​​kiến ​​​​giá phê bình với chi tiết về tinh thần tham gia học tập của chúng tôi, về những ưu điểm của cuộc thảo luận, đọc từ sổ sách anh rút trong túi ra, không biết đã được tự hóa ghi chép vào lúc nào đó. Trong buổi chúng tôi chấp nhận làm tờ khai, anh cũng bước vào, giật lấy một bản thảo xem qua và góp ý:

" Hết rồi, anh nói thế này thì ai tin? Đến ngày đến tháng thì lên thiếu uý, đến ngày đến tháng thì lên trung uý, ai mà tin cho được? Anh giấu làm gì? Anh đã khiêu dâm bao nhiêu lần để lên đại uý?" Tội nghiệp cho anh chàng bác sĩ lai Đức, con một cựu tổng trưởng, thừa tiền ăn chơi, thừa phong sắc và giáo dục để hấp dẫn người mà cũng đủ hấp để sợ đàn bà con gái la lên! Câu chuyện đó được bàn tán sôi nổi vào buổi chiều, và người ta biết thêm không chỉ có một trường hợp được vạch mặt như thế. Bực tức và khinh miệt. Làm sao giải thích được rằng một xã hội đầy dụ dỗ tình dục như lời tố cáo mà lại không giải quyết được những điều ham muốn nhục dục? Nếu còn phần không tuần được thì những hành động bạo lực sao không bị trừng phạt bởi một xã hội dù sao cũng phải có kỷ cương để sống còn - cũng theo lời tố cáo, là sống còn cho giai cấp nắm quyền? Lí trí bình thường, cái thứ lương tri đó, đã được đàn áp dụng như thế nào để không thở nổi trước những lời tuyên truyền tinh vi, một thứ giáo dục quần chúng chỉ cần đạt được mục tiêu chính trị? Mức độ tham gia phóng đại của anh chàng bộ đội tốt nghiệp phổ thông này, chắc chắn là nguồn theo đà chiến thắng nâng cao, nhưng giáo dục lâu dài phải cấu thành cơ bản vững chắc cho suy nghĩ của anh. Về phần chúng tôi, có tức giận cũng làm gì ai, rồi cũng qua, nhưng với những người quen suy nghĩ cho mệt trí thì chợt nhận ra một chân lí thật giản dị: "À thì ra anh hơn dù đã có làm những điều điều mà chính đối phương cũng phải thuận tay!"

Khai báo không thể được khai báo mà phải được "thông qua tổ", nghĩa là đọc trước tổ hợp, ghi các câu hỏi của nhóm và các bản sửa lỗi của cấp độ. Một phương pháp làm việc mới móc sự thật dưới hình thức "xây dựng cho nhau". Kết quả ra sao? Giá trị lời khai xuất phát từ khả năng thành thực của cá nhân, tức là tùy ở cảm tình, độ độ tin tưởng nơi chế độ mới, tùy ở tác dụng của kỹ thuật kỹ thuật mới sau lưng con người. Thành công cũng có nhiều, nhất là khi có hội tụ của các yếu tố: cảm tính cá nhân, khả năng thụ nhận và hoàn cảnh tiếp nhận. Thất bại cũng không gây chú ý bởi tính chất phản kháng của cá nhân tăng lên. Người trưởng quản giáo đã đề phòng trước nên chặn lại: "Các anh đừng nói tự giác là tự sát..." Ở chúng tôi, phản ứng chưa cô đọng thành tôn chỉ như thế nhưng vô tình tôi lại biết được một thái độ của người dân miền Bắc! Nên, thêm với tính cách xuề xoà chưa bỏ bỏ, công việc ở tổ cũng chỉ là qua loa, đại khái...

Cuộc thảo luận ở khối hình như chỉ mục tiêu điển hình được lấy bởi vì thời gian là giới hạn đối với một số đông người như vậy. Tôi không hiểu những người xung quanh phong đọc tờ khai là động lực nào hết dẩy? Có thể họ tự cho mình là quan trọng, không thể tránh khỏi việc được mời lên. Có thể còn chút thơ ngây tin tưởng rằng thành khẩn khai báo học tập tốt sẽ được về sớm. Có thể là ý thức ham muốn danh vọng, chơi nổi - thực sự là khôi phục hài - đã thúc đẩy họ chường mặt trước đám đông. Cũng có thể là ý muốn buông xuôi "làm sớm nghỉ sớm"... Những câu hỏi chất vấn nhạt lúc đầu lại gây sôi nổi vì tò mò khơi dậy xung quanh công việc của anh sĩ quan tình báo, lãnh vực mà ngày ít thường ai trong chúng tôi được biết.

Từ các buổi học, khai báo đã hình thành một biểu thức mẫu. Về "điển hình tư tưởng" thì bao giờ cũng đặt theo chiều thời gian, từ sai lầm của quá khứ nay được giác ngộ như thế nào dưới ánh sáng chân lí mới. Trong sự thay đổi đó phải nêu bật sự phản kháng tình cảm, trả thù sâu sắc pha trộn với ân ân ân xá xa. Cả một cuộc đấu tranh mệt nhoài như vậy phải được mở ra, giải toả bằng một kết luận tin tưởng vào một tương lai xan lạn theo sự tình yêu, theo bàn tay dẫn dắt của Đảng và Nhà nước Cách mạng. Khuôn mẫu suy tư tư đó được thể hiện bằng một mẫu văn từ đại khái: "Đế quốc mê gian tàn bạo, thất bại với chủ nghĩa thực dân cũ nên thi hành chính sách thực dân mới, nuôi dưỡng một chính quyền bán nước giả tưởng độc lập để Nô lệ dân ta... Quân đội Quốc gia, Quân Việt Nam Cộng là công cụ lực tay sai đế quốc để đàn áp những người yêu nước. Tôi bán nước, làm tay sai đế thật đáng chết thời gian, nay nhờ Cách mạng, không Đảng cho tôi sống mà còn cho lẽ sống, tôi sẽ không quên lượng hồng bao la trời biển của Cách mạng, tôi là khách kéo dài quốc gia, chính quyền tay sai đã tôi vào con đường phản dân hại nước, và để chế lại lỗi lầm trong quá khứ, tôi xin hứa hoàn toàn tin tưởng nơi đường lối cách, học tập mạng tốt, lao động tốt để bắt đầu về với gia đình, phục vụ đất nước..." Khuôn mẫu đó khai sáng ra mạng người. Nhưng cũng có người đã thể hiện sắc nét hơn đồng bạn. Lời kêu vang, tận dụng đủ loại tu từ chưa, đọc ra tăng thoải mái, chưa,, ân mất, đôi mắt kiến, tận dụng đủ loại tu từ chưa, một anh nhà giáo có tài phát biểu tiếng đồng hồ - không có người thì anh có thể làm nếu, và chúng tôi đã sẵn sàng, để anh khu vực cho mình được thoải mái, sau đó kiểm duyệt học tập... Rồi sau những giờ làm cách thở căng lửa nồng nhiệt, anh lại trở về với chúng tôi đùa bỡn, dung dị, chớp mắt đồng loã. Có lẽ trá thành thật hay đó chỉ là những kẻ vô trí tuệ đóng mở theo nhu cầu?

Một tai nạn đến với anh tôi cùng học ở trường X. Nghe nói là tội phạm Sinh viên nhiệm vụ, tội CIA, do sinh viên tố cáo. Chuyện đời: làm học sinh ghét giám thị, làm dân ghét cảnh sát, làm lính ghét quân cảnh. Và cái tội ba hoa hơn là thực tế mình có, ba hoa nhẹ nhàng tính chất khôn ngoan vẫn thường có, nhất là trong một hoàn cảnh lẽ phải dè dặt hơn. Tôi đã xem anh ấy kiểm tra, làm tự khai trên nhiều tập sách trăm trang, mặt mày xanh mướt, xương sườn lòi ra trên thân hình đầy đặn xưa kia.

Tai nạn cũng đến với ông già Thống đốc ngân hàng đánh bóng bằng đá địa phương. Chuyện 16 tấn vàng mà báo chí, học giả mới và phương tiện truyền thông của Nhà nước thường hay nói về chiếc máy bay tổng thống Thiệu ì bạch mang đi Đài Loan. Nghe nói cuối tháng Tư 1975, công nhân ngân hàng phải làm đêm để sắp xếp vào thùng mà chưa đáp ứng được tiền phụ trội, nay họ làm đơn yêu cầu Cựu phải trả. Lại còn thấy thêm một bộ xương sườn và bộ đồ xanh nữa tuy ông gầy sẵn. Chúng tôi lại có cơ hội xảy ra sự xáo trộn bàn phím. Anh bạn cũ làm việc với ông Hương đã xầm xì quả quyết định rằng không có chuyện mang đi 16 tấn vàng vì ông Tổng thống này đã bảo: " Hủy bỏ ra ngoài thì nước khác giữ. Việt cộng cũng là người Việt, để nó sử dụng." Sau này báo Tuổi trẻ ở Sài Gòn (cơ quan Đoàn Thanh niên Cộng sản Thành phố) phỏng vấn ông Nguyễn Văn Hảo thì ông này khoẻ mà chính ông đã chọn giữ lại. Chắc chắn là hồi hồn thì ai có quyền kết thúc. Tuy nhiên hình như đây là một lần khoe công cuối cùng của một người thành thực sự muốn phục vụ chế độ mới mà phải khá lâu mới biết rằng cái học tư bản của ông - cũng như của các thể thức Miền Nam trước đó, "90% là phản động, 10% là đi đi" như lời khuyên một nhà giáo thức mới tuyên bố, diễn giải theo lời dạy của Đảng. Và tờ Tuổi trẻ không phải se se cả gan cùng mình mà nêu lại chuyện cũ còn mới (2004: xung đột nội bộ, chia chác không đều?), trong khi nói chuyện cụ Hồ có vợ (đăng lại của tờ Nhân Dân ) đã làm chức năng cô Tổng thư kí một thời gian quyết xe vừa rúc rích chạy trốn!

Dư âm của những ngày học còn sót lại bị bỏ qua thì chúng tôi lại được dịp xem xi nê lần nữa. Phim Việt là phim Cô gái Đất Đỏ kể cuộc tranh đấu của võ sĩ Võ Thị Sáu. Đó là một bộ phim thu hình sân khấu cải lương. Cảnh báo xử tử cô gái phục hồi kết thúc địa phương là một cảnh "phựt đèn màu" xã hội chủ nghĩa: chớp sáng, cờ vây liềm giương cao mạnh, âm thanh rộng rãi, người ngước mặt cuối cùng, tất cả thể hiện một cảnh tử vì đạo trung cổ châu Âu, dụng cụ đối phó với tôi là hình ảnh bà thánh Jeanne d'Arc trong lối đi đơn - cố hồi phục chế Pétain. Nhà đạo diễn du học Liên Xô kết nối truyền thống mới đã chấp nhận bỏ kỹ thuật xây dựng của Tây Phương hiện đại để quay trở lại với cách xây dựng hình cổ điển tôn giáo màu sắc. Con đường cổ đi vòng vèo để phục vụ tương lai. Nhưng phần đông lạnh giả nhạy cảm với số phận mình thì chú ý nhất đến cảnh đối đáp giữa ông già và cô con gái: "Mầy đi học tập gì mà lâu như vậy?" Câu nói trên tuồng được nhắc lại trong đêm khuya giữ những tiếng cười khúc khích.

Phim thứ hai là phim truyện Bungari kể câu chuyện cổ tích về anh chàng hoàng tử đi tìm người yêu ở xứ Trẻ mãi không già, nhưng lại không chịu ở lại cái xứ thần tiên lãng mạn mộng sương mà lại mơ mộng về trần thế dù với cái già, cái chết đe dọa. Đối với chúng tôi, phim không có chủ đích tuyên truyền như thế - hay đúng hơn, không lồng chính trị một cách hiển thị - thì thật đáng cho một buổi giải trí nhẹ nhàng sau mấy tháng trời căng thẳng đầu óc. Nhưng rồi vẫn có những suy nghĩ móc mối với thực tại - áp dụng bài học cần ai nhắc. Phim có đoạn Hoàng tử đi tìm trái cây Sự thật do ông vua xứ Lừa ẩn giấu trong hang núi, và từ đó chữ "Vương quốc Lừa dối" trở thành thời danh. Khối chúng tôi, như đã nói, được đặt cho một cái tên dài lê thêm: "Khối những ông già của Tiểu đoàn mồi ở Vương quốc Lừa dối". Tất cả chúng tôi hiện đang sống ở xứ Wales mãi không về, và khi có hai đội bóng chiến đấu với nhau thì đó là các đội quân ở mãi không về, Vương quốc Lừa dối không được ghi trên áo màu nhưng được cổ vũ oang oang trên sân bãi.

Môn thể thao được chơi nhiều nhất là bong bóng vì đủ cho việc thực hiện: sân bóng loanh quanh trong trại, không tốn tiền nhiều, số cầu thủ và số người coi vừa cho tính cách tập thể mà không bị rối rắm... Giải thưởng vào những ngày lễ là những gói thuốc Ruby còn lại, viết cắt trong phần phát hàng tháng của chúng tôi. Nhưng ở đây cũng bộc lộ ra các vật sinh hoạt hoạt động như ở bất cứ sinh hoạt nào có lộn xộn và cai tù. Các đội ra sân sân với đủ thể thức, cũng chạy vòng quanh hàng rào giả tưởng hai - nhất là phía đứng khối chính tưởng tượng, nơi có bộ đội đứng đồng đội... Đổi lại với tính chất nghi thức can toái đó là cả một sự tinh khiết quê hương của anh bộ đội trẻ không kiềm chế tối

Việc đào tạo buổi sáng cũng phải đi vào quy định. Chúng tôi được chỉ dẫn một bài trên 15 hoạt động theo hai lối khác chi tiết: tập lúc trời mưa và lúc trời nắng. Mưa hay nắng gì đã biết, việc tập luyện chỉ qua loa đại khái đối với người phải lùa như vịt, và chưa coi là đủ đối với những người còn độc độc thêm sau buổi tập. Thành tích đáng kể lúc bấy giờ là đào đào. Chỉ có một cái múc lúc chúng tôi tới thì không thể đủ. Khối chúng tôi ở tận bên cạnh thì dư nước ăn uống, nhưng để lấy nước bổ dưỡng mà từ làm sừng cũng phải đào ít mũi sát bờ biển, sâu hơn kích thước. Các khối ở khu doanh trại cũng như ở T3 phải tự đào đào để sử dụng. Lúc đào xong nhìn từ miệng sâu hun hút mặt, chúng tôi không hiểu tại sao mình làm được như vậy mà không có cảm giác giác gì hết. Công việc chưa hoàn thành trong một ngày. Cứ đào mãi xuống, tô điểm nơi thành leo làm sạch leo lên, lần xuống mỗi lúc một sâu hơn, cảm giác giác kiệt, sợ không đáp ứng được trong công việc để cuối cùng chúng tôi có thể giảm bớt thành quả của mình. Một giếng, hai giếng rồi ba, bốn thang, đào trở thành một cái ghiền tự giác. Lại một kết quả học tập tốt - chúng tôi đã tĩnh hóa một lần mà không hay biết.

Công việc không phải là thất bại nhưng nhiều người không đứng bên trên kéo đất mà cứ leo xuống để được ấm hơn. Vì mùa đông 75 ấy trời rất lạnh, thoáng năm nào có thể lạnh hơn. Buổi tối nồng nàn trong nhà hơi ấm mà có lúc còn phải đốt cháy lên. Một anh nhà giáo "luyến tiếc quá khứ" đã tiết lộ rằng ngày trước anh lạnh nên cả cái bô dưới giường đặt trên gác. Buổi sáng tung mền ra tập giáo dục cũng là điều thiên nan vạn nan. Sau đó ai có công tác ra đi thì lại quay vào nhà thu lu co quắp hay nhảy ra vung bửa củi dù chưa tới phiên mình. Nắng lợt lạ có hé xuống nhưng gió lạnh càng nhiều, phải mang cả áo mưa che lạnh. Người lạnh lùng. Lạnh lùng cay đắng. Người lớn tuổi nhớ đến cơn lạnh 1955 hồi phục có tên là "lãnh di cư". Hoàn cảnh mới tâm tình cũ hiện về ngoại tâm tình mới. Người trong trại lửa bị cưỡng bức chưa có phản ứng thì người bên ngoài đã nói thay thế. Thư từ bên ngoài gửi vào có bóng bẫy của người lớn "Năm nay nhất đất nước cả về phương tiện khí hậu". Và cũng có lời thẳng đuột không dè dặt của trẻ con:

"Cha ơi! Cái lạnh tàn ác của Miền Bắc biến xuống Miền Nam, chúng con chịu không nổi."

Người lớn cũng chịu nổi không. Một vụ tự động đầu tiên xảy ra. Đêm của những ngày trước Noel càng thoáng hơn khi có hiện tượng sao thùng xuất hiện. Đêm về sáng ở sân cát trong ánh sáng mờ ảo bao phủ, nhướng mắt nhìn về một hướng để từ trong khoảng không bắt gặp một cụm bụi sáng lung linh, sao mà không lúc nào cảm thấy ảo ảo, mong manh của người nhớp hơn những ngày cuối năm ấy. Chính cái cảm giác Siêu hư vô ấy chứ không phải sợ hãi mê tín đã tạo cho tôi một bước hồng vào nhà. Trong giấc mơ tôi nghe tiếng xì xào bàn tán về một người đã chết dù thế nào đi nữa. Bước ra sân, còn cảm giác ngây thơ, tôi thấy từng nhóm tụ tập rì giữa ánh chân trời rựng sáng. Người đã chết là một dược sĩ khởi đầu thần kinh đã hơn nửa tháng và không có ý nghĩa gì của mình. Anh em xúm lại khuyên can và có người nói cámi: "Mày cứ chết đi, thiệt thân mày, đau vợ con mày thôi chứ những thằng khác vẫn sống nhăn răng ra, chúng còn cười mày mày nữa, ngu lắm con ạ!" Tổ trưởng, đội trưởng báo cáo lên trên, hi vọng quàng kem về một sự tinh hoa có hiệu quả của quyền hành động. Vô ích, sao lại cứ tưởng mình còn có giá trị nào? Rồi cả tổ hợp nhau canh chừng. Đêm về sáng một người thức dậy, ngồi trong bóng tối co giật, thoáng thấy một bóng đen lướt qua, tưởng tượng mình hoa mắt lại tiếp tục gật gù, đầu xà sương. Một lúc sau anh mò xuống bếp, trong bóng tối phải một vật gì đó đu đưa. Cái gì thế này? Chết cha! Thằng G.

Chuyện bàn xung quanh cũng nhiều, nào là họa sĩ Trinh Cung trong bức họa đương sự đã tìm thấy phong cách giảm tử khí phản phảng phảng xạo, nào là những dấu hiệu hiển thị linh ngay sau đó trong nỗi sợ hãi cơn sốt của tôi: " Đến vô thần như thằng Trường mà cũng rùng mình kia mà!" Những khám phá tử thi, cái hòm gỗ trầm thì cũng thường thôi. Nhưng kết quả thật tử khí đã tràn ngập khắp trại. Không có tiếng cười đùa như thường ngày. Tôi đã đến đấy, Mùi qua: Từ trong gian bếp vẫn còn cái xácng nhưng cặp chân co lên cho từ Chạm đất hàm một ý quyết định. Nghe nói bức thư để lại câu: "Xin đừng bắt tội vợ con tôi..."

Chúng tôi đã được tập luyện lên lớp. Bóng khí cường lực phủ tăng cường. Hương vị có tiếng rì rồng nào mặc cho người trưởng quản giáo giải thích về cái chết, kể tội người chết, kết tội chúng tôi là bi quan, không tin tưởng ở chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước. Nhưng khung cảnh im lìm vỡ tan, người quản lý vừa nói: "Anh H. (?) chết tức là trốn học tập..." Chúng tôi cười ồ lên. Người quản lý tuần tự lại. Vẫn cười. Sau này có người xầm xì: "Trốn sao được mà trốn, còn gặp Bác kia mà..." Nhưng sự kiện ấy là một trong những lúc hiếm gặp khó xúc động ở tôi trong những ngày cùng khốn đó. Phải đặt mình vào buổi sáng âm u, người kiệt sức, tuyệt vọng, không ai muốn hé môi của ngày hôm nay. Phải nhớ lại cái xác định còn tòn teng như hình ảnh mà mỗi người trong chúng ta có thể có. Thế mà có những tràng hạt cười, tràng cười ồ không vươn dài ra biểu lộ một nỗi vui mà cắt cụt giấc ngủ, chiến đấu, đã xả lại mà người cười còn ngơ ngác.

Đó là tiếng cười của cơn cuồng điên, tiếng cười không còn dấu vết của lương tri. Nhưng ai đã đánh mất lương tri?

Lễ chôn cất cửa hàng vào lúc tối tăm. Hình như người ta đang cố gắng trùng lặp để chờ thuận lợi tránh xáo trộn hơn. Chỉ có một số người nghiêm trọng tài sản qua kia. Chúng tôi đang mong đợi vào nhà nhưng từ trên các ghế chúng tôi vẫn theo dõi con đường của ánh sáng ngọc, ánh sáng bỡi lên trụ xuống của Chiếc quan tài trên đường thung lũng yên tĩnh. Đêm xuống ôm lấy con người yếu đuối kia nhưng cũng ôm choàng tất cả chúng tôi, bất lực.

Nhưng cái gì rồi cũng qua. Chúng tôi đã trồng chung quanh nhà. Hạt giống lấy từ những trang thật là tình cờ. Một cây dền tím đinha từ bụi chuối, ông thầy cũ của tôi nhìn nó lớn lên trở thành người sở hữu chủ. Hạt chưa có xin người. Những chiếc băng đeo tay còn lại trên Trường cho chúng tôi một mùa bắp cải mới. Có tức cười là những tay tốt nghiệp Nông Lâm Súc trồng bắp như gieo cải để cho cái anh gốc nhà quê như tôi chỉ cho mà tiếc không tiếc lộc cây cầu đi, rốt cuộc các hàng cây xanh tong teo chỉ đậu trái ở ngoài ra nuốc bùa đi! Rau sống xay xát hoin từ các bữa chợ mua về nấu nêm. Trái su, hột bầu bí... Những buổi lao động bắt quân hàng ngày mở rộng ra các vùng xung quanh cũng mang đến một hai loại gây tương tự. Thấy chúng tôi chỉ tướt ăn lá để cây ra trái mùa tới, anh L. cười: " Các anh định ở đây ăn thêm một mùa cải nữa sao?" Hương ai muốn cả nhưng sự lạc quan của anh quản lý điều này không hiểu là vì thành thực sự mong muốn tốt đẹp cho chúng tôi, hay để tin tưởng chúng tôi đúng với chính sách?

Một anh bạn Blao làm việc hùng hục. Đó là vì thói quen làm việc đã chán mà còn có ý - ngây thơ. Viên tiểu đoàn trưởng sau một tháng nghỉ phép trở về, Giảm xuống lửa xung quanh một vòng, gặp S. tưởng hỏi một câu cho có chuyện: "Sao, sinh hoạt tốt chớ?" S. mau mắn trả lới: "Thưa anh, tôi ráng lắm đấy anh ạ. Tôi đã cố gắng sức lao động hết mình. Nhưng sao không thấy được về?" Tiểu đoàn trưởng vừa cười vừa đi để tránh câu hỏi tiếp: "Đó không phải là vấn đề..."

Trong giao tiếp với chúng tôi, anh tiểu đoàn trưởng này rất mở, như tâm tính của người Nam Bộ chưa cần thiết điều giai cấp lắm - và như chúng tôi dần dần hiểu được, dân quân nhà nhau dễ thông cảm với cái thế cầm súng và vị thế tù bình. Những lời trao đổi tự nhiên dẫn đến chuyện riêng tư nên chúng tôi cũng hiểu rằng gia đình anh cũng có con em đi học tập. và vì thế có điều gì khiến chúng tôi thận trọng hơn khi anh lên lớp nhận xét về tình hình học tập trong tuần, trong tháng theo vị trí lãnh đạo đạo đơn. Giờ lên lớp này lâu chúng tôi cũng quen với mẫu của nó: Mở đầu một vài lời khen "Đã hiểu rõ chính sách khoan hồng rộng rãi của Cách mạng, một tâm học tập... biết lấy lao làm động điều kiện cải tạo bản thân, sửa đổi không ăn theo... Đa số điều tốt...", rồi một đoạn dài dặc biệt là lựa chọn tối thiểu "còn nghi ngờ ở chính quốc, Thời gian, ý tưởng thời gian, ý tưởng..." Tới tiểu đoàn trưởng lên lớp thì sự kiện sõi thường ngày lại không nữa, anh nói năng thoải mái, an toàn: "Tôi nói vậy mà không phải vậy..." Ban đầu là sự yên tĩnh của bất giả bất chấp, tiếp đến những bữa tiệc nổi, cuối cùng là tiếng cười thoải mái chỉ bặt khi nghe có tiếng ồn ào, rồi đích lại vào đấy. Đám nguỵ có dịp để giải quyết tài lộc nhưng cũng có người thắc mắc về chút tổn thương. Tôi nói với họ: "Hãy nhớ tới câu nói của Boileau. Ngày thường anh ta ăn nói gọn gàng phát biểu cho cuộc sống tự nhiên của anh ta, điều anh nói không khác với điều anh nghĩ. Trên hội trường anh nói những điều anh không bình thường, hay đúng hơn, nói những điều mà giáo dục bắt anh lúc đó phải nghĩ tới nhưng chưa được thấm nhuần để nhập vào bản tính, chưa kể những điều anh chưa chấp nhận nên phải là một sự phủ nhận ngay từ bên trong. ra. Bản tính Nam Kì cũng góp phần cản trở, bắt anh phải loanh xung quanh, phục vụ không tìm được lời nói dối, nói dối một cách tự nhiên..." Nhưng cười thì cười, chúng tôi sẽ thấy sự thực ở ngay lời nói của anh: "nói mà không phải". Câu đó là câu trả lời thẳng cho S. đầu tiên, nhưng là gián tiếp cho chúng tôi nhiều lần sau này.

Chúng tôi bắt đầu làm việc ngoài vòng rào. Dãy nhà gia binh còn thừa không có người ở cho đập phá đường ra hẻm. Nhiều người xuýt xoa: "Bao nhiêu là tiền của!" Không có gì cả. Vấn đề phải giải quyết ngay là chúng tôi có "công ăn việc làm". Và có công ăn việc làm thì cũng có thêm chuyện bối rối. Đùa bỡn vẫn là thói quen của chúng tôi, bùng nổ bằng một cách phản kháng, trả thù tiêu cực. Trong những đà cười ồ ạt đó, chúng tôi vẫn thường nhại lối nói ngọng của đám mây quản bộ quê mùa xứ Bắc... ", " Dân thiếu niên bộ no..." Một hôm tuy không có câu chuyện chiêu đãi binh minh, nhưng phang luôn một câu: "Đừng có, các anh ở trong tay chúng tôi đấy, rồi mà còn đó..." Như một gáo nước lạnh vào mặt.

Không phải chúng tôi không biết người ta nghĩ gì sau các đường nói "anh, tôi" bình thường. Đi làm về có người kể cho các bạn biết chuyện mình tìm thấy thư nhà hay thư gửi đi đã đến địa chỉ sau cùng là cái cầu tiêu. " Còn bài thu giáo dục dồi dào ý tưởng xa ân hận vì đã phục vụ cướp nước với lời hứa hẹn nồng nhiệt sẽ học tập tốt. lao động tốt để thiết lập lại cuộc đời mới, các bài ấy ở đâu, biết không? - Trong thùng rác, vô khối!" Cũng bắt được tên nhóm gửi về nhà. "Con đang coi lũ nguỵ quân. Chúng toàn là đại uý - mà trẻ nào cũng là bác sĩ, kỹ sư hết!" Có những lời than thở: "Tết này chắc con không về được. Như vậy con của mẹ đã xa nhà bốn cái tết rồi... Nhớ mẹ!" Than ôi trong khi cả guồng máy động viên ùcác tay viết lách lên dây bằng cách nhắn tin chương gọi là hiện thực xã hội chủ nghĩa thì trong riêng tư người ta lười biếng kêu tiếng kêu hơn để trở về với hình người!

Thêm những ngày cuối năm dài. Sự mong đợi thái độ được thể hiện rõ ràng bằng những cuộc tranh cử chỉ khôi phục hài hước. Mỗi chuyến đi chở về là người ta tính xem phải tiêu thụ bao lâu mới hết, và khi thấy rằng vài tháng có mặt trước đó, người ta lại đi qua dài. Làm như chỉ có một chuyến xe độc ​​nhất cuối cùng! Một chiếc xe củi lù lù ở đầu đường kiềm hãm lại, bốc hơi rồi lùi lại cũng tạo niềm tin hi vọng cho dù đó là xe đang tìm chỗ ở cho thuận tiện. Khi xe ì ì ì đến tiến nữa, người ta cuống quýt xua đuổi: "Đi, đi! Nấm phải ở đây đâu!" Những suy mong liên tục từ những biến cố lặt vặt như vậy không qua khỏi mắt ban chỉ huy, những bậc thầy trong nghề cảnh giác. Một bữa ăn lên lớp, người quản lý mỉm cười mở đầu: "Nào, các nhà tham vọng mong đợi xem hôm nay làm cái gì!"

Chúng tôi không biết những thành phần khác trong nhóm. Ngoài ra anh đội trưởng còn nói thẳng về "nhiệm vụ báo cáo nhứt cử nhứt động của nhóm thành viên", chúng tôi còn biết qua tờ khai rằng có những người học quan cũ là nhân viên tình báo của Thư viện, chuyên gia chắc là ít mà có một ít phần lí tưởng mô tả giấc mơ, biết cuối cùng con đường tư vấn là cái gì ngoài những tiện ích tương lai ai khó xóa được, đó là những người "móc nối" theo từ ngữ thường dùng. Họ hoạt động trong trại lửa sao chúng tôi không được biết đến, và có vẻ như không cần biết vì tôi như đang suy nghĩ về việc làm cả. Nói bậy, nói "phản động" thì nhiều nhưng đó là thói quen để không thấy là tội, còn âm mưu thì có gì. Những người được về trước hình như là thuộc thành phần móc nối mà là những người cần thiết cho guồng máy mới đồng thời có người thân tích cực kéo ra. Còn các anh "có công với Cách mạng" thì hãy chờ đấy để kiểm tra lại. Sau này chúng tôi mới biết, trở về ngoài đời họ cũng hơn chúng tôi là gì. Giai đoạn cần đến họ đã qua rồi và ai thì cũng e dè với những kẻ hai mặt cả.

Phải kể thêm vào đây thành phần được gọi là "hồi đầu lập công". Chưa có những đặc biệt như sau này đã chỉ họ. có những tiểu danh sách để chỉ những trường hợp riêng biệt: "Anh Tư quản chuối" Bạn ta nghi ngờ đặt cả với những người bút hóa ghi chép. Có thể đó là những người chép nhật ký nhưng cũng có chắc chắn là những báo cáo của các chuyên gia tập sự. Tôi cũng từng tồn tại "cách sơn phảnu" đó. Song cũng như bất cứ ở đâu, những người đó mong lập công tố tội để mau về... do như vậy về lâu dài họ bộc lộ nhược điểm ra, hoặc thừa cơ sở trốn trại hoặc tội phạm tội không ai có thể che che được. Nhưng cấp thời, họ vẫn được làm việc, được sử dụng và chúng tôi, mộc độc, không có ứng dụng phản kháng có thể chỉ ghét, dè dặt tránh né.

Cuộc sống đang chờ đợi cũng gây ra những thứ sét bõ, xung đột cá nhân. Có người tiếp tục "truyền thống" từ Trảng lớn nhất định không tắm hay tắm rất ít, trong đó có một bác sĩ nhất định nêu bậc về mặt vệ sinh tắm rửa! Có người không cam chịu trồng gì hết mà chủ tài khoản "ngồi không ăn bám" bạn bè vốn đang lao động để quên thời gian nên cũng khá dễ dãi. Nhưng cũng có khi gặp nguy hiểm. Một buổi chiều anh đang lui cui "thu lược" thì bị phang một khúc cây vào mình, lăn ra tận tê tê... Một anh bạn muốn ăn riêng không được phép, ăn chung lại không chịu làm được anh em nói nhuyễnt kiềm lên đầu nhóm đối lập trong một buổi tiệc nổi bộ đội phải chạy nhanh tới: "Tao không chơi với bọn chúng mày! Hủi! hủi!"

Có đập lộn thì cũng còn quá nhiều thì giờ rảnh rỗi. Những người khéo tay đầu tiên tìm cách làm các đồ cứu nước. Tôn có sẵn. Phần tôi là cầm khúc cây lên tấm kim khí cho ra, các bạn vuốt thêm, cuốn lại. thu thập các thùng chứa lớn nhỏ. Thế giới bắt đầu gõ tiếng ồn chiều dài tối đa vang. Âm thầm hơn, bắt đầu câu chuyện kể về các món ăn, người ta xoay ra bàn đến các cách nấu ăn thuần lí thuyết. Anh bạn học cũ Chu Văn An 18 năm trước là một hiện tượng đặc biệt đối với tôi. Dân trí há mồm, làm đến Chánh sự nghiệp một sở hữu thật lớn, vợ cũng là dân khoa bảng, vậy mà anh rất ham mê cải lương. Anh chỉ dẫn con đi xinê là để chiều lòng vợ thôi, còn thì anh cứ loanh quanh ở Aristo, Olympic, Quốc Thanh... để coi cải lương đoàn Nam, tập Bắc, không phải chỉ một lần cho một tuồng mà bao nhiêu lần diễn là bao nhiêu lần anh có mặt để xem những biến thể của nó. Khỏi nói là anh thuộc từng mặt đào kép với các đặc tính sản xuất cũng như đời tư của họ. Dáng đàn bà của anh cũng kết hợp với tài nấu nướng, bánh trái. Và mọi người chạy tới bà Quốc Việt này cũng thực sự đông lạnh, phần lớn là những chuyên gia ngồi nhà hàng. Bài dạy ăn kỹ tay biên soạn dày bao nhiêu tốc độ trăm trang chắc chắn làm ghen cả bà Quốc Việt thật. Chép qua lại những gì đã biết món ăn đã trở thành thuốc độc chưa mà anh Dược sĩ Lân, trước giờ về còn lại và bạn tôi hỏi về một chi tiết nêm chưa rõ!

Đang cố gắng thực hiện lại hoạt động. Anh nhơn mở lớp vẽ, lí thuyết trong phòng và thực hành ngoài trời. Cả toán trên người chạy theo anh bằng bút chì, giấy học trò chơi cấm chỉ huy động chạy ra lệnh cấm - lệnh cấm tối, cương quyết đầu tiên đến với chúng tôi: "Đi tập học chỉ học những gì Tổ chức giáo dục, còn ngoài ra, tuyệt đối không được!" Cứ giữ giấy tờ, viết bút chì rồi vẽ cả bản đồ doanh trại thì ai biết đâu đấy. Máy ảnh bị tịch thu, nghĩ có anh họa sĩ nào đó làm việc viết lại sinh hoạt lửa như tôi thì thầm đề nghị, nhưng cấm chỉ huy đã nghĩ tới điều cần đề phòng đó rồi. Tai hại biết bao! Có anh bạn đã chỉ vào một tên ngồi bưng chén cơm chiều ăn ở góc hè, Quần cụt lòi dái, ở trần, chồm hổm trên một khúc cây chưa bửa: "Có thằng nào vẽ ông tiến sĩ kia đăng báo ngoại quốc thì tha hồ có tiền!" Nhưng học âm thầm nghĩ làm người ta lo sợ thì cũng có thể bị bỏ qua. Loáng thoáng một vài người học tiếng Anh, tiếng Pháp. Có người học Esperanto. Nhưng nổi lên là tiếng Hoa, tiếng Nga. Tiếng Nga từ cuốn sách Le Russe sans peine với phiên âm tiếng Pháp. Tiếng Hoa và chữ Hán thì nhờ các anh Tàu. Dù sao thì cũng phải chuẩn bị cho tương lai!

Chỉ một số người có chí và có tiện là theo đuổi được lâu dài. Một dược sĩ gửi mua sách từ Sài Gòn khá đủ loại, hàng ngày ngồi lì xì, lâm Ram, chỉ rời chỗ khi đi ăn cơm, mọi công tác bắt quân trong ngoài đã có người làm mướn thay. Còn lại phần lớn quýu một lúc rồi lảng ra chuyện khác ít phức tạp hơn. Có người học cách viết, cách luyện tập yoga gây hại đến thân thể. Hương vị là tập luyện bắt phải thở nhẹ nhàng, đều đặn, với tay nâng lên từ, rất chậm, ở chỗ tĩnh mịch, anh chờ đợi đến đêm muộn ra sân... và tránh bị ăn đạn, chỉ vừa mới nghe tiếng ồn lên thả súng! báo tiếp. Nội dung một từ cũng đủ làm việc ngu ngốc cho một số người. Đã rất lâu rồi, chỉ những người lớn tuổi mới nghe đến kiểu làm báo tường mà họ có chữ riêng là tiền báo. Còn đám trẻ, dù ở nhà trường, báo cuối năm cũng là góp tiền lại in - cả hoaxết màu rực rỡ, tệ lắm cũng là quay roneo. Thời báo viết tay về quá trình phổ biến âm thanh đã xa rồi. Ấy thế mà họ phải nghe cái danh từ lạ hoắc! Lại đính kèm thêm cái bài báo liên tiếp. Đành nghĩ rằng có sự phân biệt Rạch ròi giữa hai loại báo cáo nhưng hãy sử dụng một từ ngữ liền kề với cơ cấu nhà tranh - liếp, phên tre thì kết quả thực dù muốn đưa tính bình dân ra để biện hộ cũng không che giấu được sự an lạc hậu của hoạt vật chất thư sinh hoạt tinh thần, trí thức. Nhưng cần tất cả chúng tôi phải lo, đã có các tay thau văn nghệ thừa sức mạnh mỗi ngày làm một tờ báo in, nói gì đó vài trang giấy cả năm một kỳ!

Chúng tôi cũng có một vài tờ báo Tết bên ngoài gửi vào theo các gói quà, theo một vài cách mua đặc biệt mà những kẻ có tiền lanh tay nhanh mắt nào cũng kiếm được. Báo tất cả đều xuất xứ từ Sài Gòn. Dù là chế độ mới, báo chí Sài Gòn vẫn có một cái gì đó quen thuộc. không phải chỉ vì những người chuyển hướng cũ

- dù là dưới quyền lãnh đạo Đảng. Báo chí, sách phóng to ở mức độ nào có những người tiếp xúc thực tế ở Miền Nam không thể viết một cách trắng trợ giúp như Giải đấu Miền Bắc. Cái hoa viết "không có ai cãi lại", không kể đến lí luận sơ đẳng nhất, làm một cách giản dị là người viết không cần biết đến những thực tế tầm thường nhất. Đường lối Đảng hướng dẫn Bút bút họ chứ không phải là sự thật. Trong các trang feuilleton ở báo Nhân Daân, Quân Đội Nhân Dân, chúng tôi đọc vừa phải cười vừa khéo mình với các đoạn tác giả cho lính, dân miền Nam phụ với bác sĩ quan - có khi chỉ với thượng sĩ, là "Bẩm quan, bẩm sinh", tốt là "con" ngon ơ! Còn xã hội Miền Bắc đúng là phát tiện ích đến nước dãi: Trong một cuốn tiểu thuyết dịch ra tiếng Anh mà tác giả tặng quà tặng cháu nguỵ quân - ý bảo vệ cái thứ tiếng Anh nhà trường trong đó, có giai đoạn nói một có thể bộ học trong gian khổ, công tác dưới bom đạn mà vẫn giữ trong tủ sách các bản kịch bản nguyên tác Sếch-pia, đỉnh cao của văn học thế giới vì ông Mác đã khen! Sự kiện trình bày rõ ràng nhất khi chúng tôi đọc trên một tờ Sân Khấu tìm thấy hai đoạn văn, một diễn tả việc vặt chuyển tâm tình hướng dẫn về cách mạng - trong một khung cảnh xã hội phức tạp nhập nhoà ranh giới thiện (mạng mạng), ác (nguỵ) của một cô gái Nam, và một trong Lưu Lư với vai trò thiếu uý tẩy, hiện thân gọi là lớp chúng tôi.

Năm ấy không hẹn mà mọi người đều tìm thấy trong các tờ báo Tin Sáng. Giải phóng... các tác giả cũ, tất cả đều là các tác giả nổi danh xu hướng, xuống đường, từng kề vai ngang cao cấp chế độ cũ. Tất nhiên là không mong đợi họ sẽ nói lớn tiếng lần nữa nhưng cũng thầm muốn tốt cho họ, mong mỏi đọc ở họ các câu kinh "Tiến hành ba cuộc cách mạng..." Nhưng cũng thực sự là thất vọng cho chúng tôi. Ngoài các lời khuyên về chế độ cũ theo kiểu lông tân tòng, chúng tôi đã tìm thấy một tác giả xuống đường đã tưởng tượng được bùa bằng cách tỏ ra sợ lo lắng bị đi

Giáo giáo dục cũ (2004: Lí Chánh Trung), khôn ngoan quá kềm, bị bọn kẻ sọc lượn sóng kết thúc ta: Chiến tranh trước khi kiểm tra qua Tây thành dân quân tả, hết chiến tranh không đến nơi mình hướng tới mà lại về Nam vùng trống người Pháp để lại, lấy danh vị trốn lính, lấy cảm giác làm người yêu nước; bên kia: anh học sinh tiểu học thay thế đế quê hương, lại cầy địa kiếm bài viết về học, cào vi tróc với mấy cái bằng tú tài, thiết bị động viên và trở thành thành tên bán nước!" Một nhà giáo tả phái khác (2004: Nguyễn Ngọc Lan) viết dưới dạng một bức thư cho người em gái có chồng đi học tập, hướng dẫn cô cố gắng vượt qua sự suy nghĩ hạn chế mà mở rộng tầm mắt ra ngoài xã hội, tìm ở đấy ý nghĩa cao đẹp để giải quyết nỗi khổ tâm cay đắng của mình. Cứ tin rằng anh ta nói với người em gái là nói thay cho mình để yêu một giấc mơ đẹp đang có chiều tan vỡ. Chúc anh giữ vững niềm lạc quan. Có điều chi tiết mà anh nêu ra quá đẹp nên niềm tin ấy đối với chúng tôi sao mà quá mong manh!

Ngày Tết, theo quy định, chúng tôi được gấp đôi tiêu chuẩn. Sự thờ ơ của mọi người biến mất một lúc vì câu chuyện con bò đem đi xẻ thịt. Con bò anh bộ dẫn về vừa đến khối 5 khao khát trở thành chứng không dám đi nữa, cứ dụi mãi đầu vào hàng rào. Có mấy tên cải tạo ngồi gần đấy thấy anh đội thủ mãi không xong xúm lại vừa hò reo vừa đẩy tiếp tay. Chỉ có thế mà câu chuyện tiếu lâm cũ quay trở lại thành sống động trước thực tế. "Bồ biết tại sao con bò chịu đi không? Tại có tên cải tạo nói thầm vào tai nó: 'Mày không biết đây là trại cải tạo sao?'" Hôm nay sau người làm thịt phục vụ về đập một vồ không khả năng thách thức, con bò chưa chết xàmg lên mãi, không biết nó có ân hận về sự lựa chọn chiều hôm trước hay không.

Hồi 10 giờ 30 đêm thứ Ba, chúng tôi được gọi lên hội trường chờ giao thừa, đón nghe lời Chủ tịch Tôn Đức Thắng mừng năm mới. (Nội nghệ Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ đâu cả.) Từ đầu pháo nổ vang chung quanh, vài tiếng súng lẻ tẻ xen kẽ. Chúng tôi được xếp hàng ngay lập tức và tình trạng này chắc chắn sẽ được lưu giữ cho đến khi súng nổ không đột ngột. Viên tiểu đoàn trưởng ban đầu còn sấm sét thuộc hạ, sau lảng đi. Hội trường trở thành thành nhuôn nháo, Võng. Tôi ngồi dựa vào cột, ôm đầu. Đạn nổ từng loạt vạch từng đường lửa trên bầu trời, rơi vãi tôn tôn loảng xoảng. Tiếng súng nổ, súng nổ càng lúc càng mạnh như diễn biến của một cuộc tấn công cuối cùng. Trong khung cảnh ồn ào mọi người vẫn lừ đừ buồn ngủ, lời chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh đến trước, chủ tịch Tôn Đức Thắng theo sau, nghe như dấu vết suy tàn của những thần tượng lạc lõng. Đêm hôm đó tôi đốt từng miếng củi nhỏ, đón giờ năm mới trôi qua, một mình...

Sángng một cách đáng ghi nhớ, có những giải toán đi từ phòng này sang phòng nan chúc tụng năm mới chào may mắn, “sớm về” - có người ra tận thu nuôi rau tìm những bạn trốn trốn ngoài đó để cầu nài chúc tụng. Chỉ khi gặp những nghịch cảnh như thế mới thấy được cái khôi phục hài của nghi lễ, phong tục và mới hiểu được sự thoải mai cay đắng của ông Tú Xương. Nửa buổi học, chúng tôi phải đón lân đến “nhà”. Cái đầu lân làm thật đẹp và công phu. Tốn cả hàng thu bông gòn và hàng chai thuốc đỏ, ký ninh vàng của các nhà giàu mang theo. Lân vẫn hùng dũng và vẫn đê tiện như hồi nào.

Hết lân thì lại kéo nhau đi báo báo. Bài viết đã được duyệt sẵn thì phải thoát khỏi phạm tội. Nhưng phong cách Damoclès đã hạ xuống đầu các trang hoàng. Giá màu còn rẻ, còn dễ mua nên tiền góp lại đủ ngâm phương tiện cho họa sĩ múa bút. Chúng tôi có hai họa sĩ chính thức ngoài đời, một dạo đã nổi danh của nhóm họa sĩ trẻ (bây giờ thì đã hát rồi!) Ngoài ra còn các họa sĩ tài tử nữa. Và vẽ họa tiết đến với họ. Anh Trịnh Cung phải bỏ cả một bức vẽ hình Hồ Chủ tịch đốt lá cờ phấp phới phía sau. Lại có thể để lá cờ che khuất mặt Bác. Đành phải vẽ một bên lá cờ, Bác một bên. Cũng chưa đủ. Hình vẽ Bác sĩ dẫn dắt người tập luyện nhiệt lớp lớp tiến lên mang một mặt gân guốc, khắc phục. Bộ vẽ có ý niệm bàngg Việt cộng ôm hoa đu đủ sao? Cái mẫu rắn rỏi đó đã quá thời gian rồi. Bây giờ phải là hình ảnh một cụ già phúc hậu hiền từ - tiên phong đạo cốt tốt, tuy không nên nói ra. Nghệ thuật nịnh cũng khó lắm đừng nản chơi. Màu sắc cũng gây phiền toái. Sau một buổi vẽ bảng thành tích cho bộ đội, anh TC được khen: "Anh trí tuệ được màu tươi, nổi quá, sao mấy hồi vẽ báo anh lại cho mặt lãnh tụ màu xám, ỉu xìu thế?" TC Chết hồn trần mãi về cách chọn màu cho từng trường hợp lý theo quan niệm nghệ thuật. Cải thiện việc tạo mới vào sáu tháng trước để hiểu rằng nghệ thuật phải phục vụ chính trị? Từ đó mới hiểu lí do phải "cải tạo dài". Trường hợp TC tri biết có may mắn hơn các bạn không. Một buổi lên lớp sau đó, nêu nhận xét về báo cáo, cán bộ đã chỉ trích một anh vẽ phần trang trí để các vạch vàng đen "chèn ép" một điểm đỏ ở giữa, còn anh khác làm tiêu đề cho bài thơ của Hồ Chủ tịch bằng cách vẽ nét các ống tre khẳng định khiu như các khúc côn cầu. (Sau này hỏi ra mới biết anh hoạ sĩ sổ ngang dọc cho chữ HCT được sắp xếp không sắc nét, nhân đấy mới nghĩ đến cái bụi tre quen thuộc, và mang "dân tộc tính" vào bức tranh.) Đếm sao, cứ ủng đầu nghệ là được. Không hiểu điều này có ảnh hưởng gì đến thái độ của họa sĩ Nhon khi anh trả lời anh phó quản lý X "đã từng học Đại học chứ thân sao": "Anh học vẽ không được đâu!" Vẽ bất cứ nơi nào chỉ là bôi màu.

Khi nhận được định nghĩa của họ là từ phía chúng tôi lúc người đọc báo bàn tán, bộ đội nghe lỏm hoặc được báo cáo lên. Một tờ báo treo đến ba ngày mới có lệnh tổng thu: Tranh vẽ toàn cảnh làm nền cho tờ báo ghi đủ thứ sinh hoạt ở chợ Bến Thành, con lộ xe chạy, cảnh làm ruộng và luôn cảnh... đào móng, cuốc đất, bửa mộc có bảo vệ kèm. Cứ như một anh bạn Hóc Môn năm sau mà lại không: Anh giở vài tờ báo Tết bên ngoài năm ấy ra sao hình ảnh, chép bài viết lên khung cảnh báo của khối, cũng đầy đủ, cũng màu mè như ai! Tuy không phải là một sự an toàn tuyệt đối như anh tưởng - anh cũng được kêu lên nguyền rủa điều này điều nọ nhưng anh có "bùa" sẵn rồi.

Những ngày Tết trôi qua mau. Vườn rau khối tôi lấn dần xuống bờ biển. Một hàng rào được xây dựng, có cổng đóng kỹ vào ban đêm, buổi tối. Lúc đầu lệnh cấm cả trong giờ làm việc nhưng chúng tôi không có nước nấu ăn, rửa ráy, đốt nên lén lút rào - theo nghĩa đen, và người ta làm lơ nhất là vì gà quen chuồng, chúng tôi không ai trốn chạy cả. Việc canh gác mở ra khu đất ngoài trại và bên kia. Lòng nhung lúc nước cạn bày bờ biển có hai luống đất đủ dưỡng tứ hàng lúa. Một gia đình che mái tôn sống giữa đồng trống với một số trẻ con lem luốc. Chỗ trống khai khẩn của người chủ gia đình ấy và đất bờ phát cho chúng tôi có khi lấn lên nhau. Hãy đứng trong trại tôi đã tìm thấy anh quơ chân múa tay với tiểu đoàn trưởng. Một tay thành rộng rãi cho chúng tôi biết anh ta là chiến binh của SĐ18. Sau chuyến chuyến nhau trở vào, thành viên tiểu đoàn trưởng cũng xác nhận: "Tay đó là chiến binh thiết giáp SĐ18. Ghê lắm đấy!" Thì ra lửa trại của anh ta ở phía bên trái của chúng tôi, bên kia đường. Vài ngày sau thấy anh ta giở nhà, dẫn vợ con đi đâu mất. Ghê tới đâu thì cũng là dân dân đánh bại trận đấu.

Anh đi rồi chúng tôi phát cỏ đến nhà cũ của anh lần thứ hai. Ở đó có một con đập xi măng nhỏ nằm ngang con dốc. Chúng tôi gọi nó là Cầu sông Kwai. Các tay trên bờ đập nhìn ngang nhìn trả giá lúc giao ban lắng nghe khá nặng nề. Cao trên khoáng sản hai bên bờ vẫn còn những đám mây mới lên luống. Giữa những người làm cỏ, có người đã tỉnh ý chỉ chọn tìm thấy một người đàn bà khoác áo khoác ngoài đá muối bên ngoài không che được cái áo màu bên trong, làm không chăm chỉ mà chỉ ngóng nhìn về phía chúng tôi. Bên bờ, một đứa bé thẩn thơ chơi một mình. Chúng tôi còn nhận được thì người đàn bà trinh sát nghiệp dư chỉ có cái tình đưa lòng can đảm kia làm sao qua mắt được người canh giữ? Chỉ với cái khóa là thành viên tiểu đoàn trưởng được biết cha con "ở trong kia". Một buổi chiều có bóng đàn bà trên sườn đồi bên kia đứng yên nhìn qua rồi lần đến gần. Chạy súng cầm tay bảo vệ. Mọi người cưống quýt xua tay rối rít rồi quên cả giữ la to lên: "Chạy đi! Chạy đi! Nó lên đó!" Đàn bà biến mất. Vệ binh tiu nghỉu trở về, cầu nhầu: "Địt mẹ, chúng ông mà chộp được thì..."

Từ đấy không thấy ai làm cỏ cỏ đậu gì nữa. Chúng tôi được quyền bên cạnh các mảnh vụn phi trường về. Chúng tôi chỉ có một vài cái búa và cây sắt đã bỏ đi cả một phi trường chiến tranh dành cho trực thăng. Loại có cách nào chưa biết hơn là cứt gọno, ban đầu phang rải rác, sau biết tìm các mối mối Cung ra, lấy sức mạnh số đông động, thúc đẩy rồi bung hết từng mảng cho 8, 10, 12 ngướig về. Tôi cứ tưởng đến kỷ niệm cũ khi đơn vị có cái máy điện, không có xe xúc dỗ từ ngoài sân vào trong nhà mà chiến binh, quan môi dài thất vọng hơn bướm rồi xúm lại vừa làm vừa càu nhàu, cầu mời...

Chúng tôi lại đi xa hơn, leo lên những bãi cỏ cao bồi ngổn ngang từng mảnh nhỏ len kiệt trong các vùng đất đã có dấu vết trồng mài. Nhưng ngay trên gò, số tre gai mà chúng tôi róc nhánh bó gọn đem về làm chái, làm giàn khoan mướp, các cây ấy cũng có dấu vết đốt cháy chứng minh các chủ đất chung quanh cũng đã dự phòng tính bồi đắp nơi ấy. Vì thế công việc khẩn trương trở thành đầu voi đuôi chuột, chúng tôi lại trở về vùng đất hoang mà người ta đã điều đình xẹp sản xuất đám người trồng khoai nơi ấy. Nghệ nói vùng đất này thuộc sở hữu một điền cũ - có lí, vì còn lại các cây cà phê cao nghệu chúng tôi dạy rút lá nấu nước giải khát giữa buổi làm.

Đi làm bên ngoài có người canh nên chúng tôi tiếp xúc với bộ đội nhiều hơn. Hãy nhớ rằng cũng có điều tức cười là người ta bảo vệ binh đi theo là để bảo vệ chúng tôi khỏi bị quần chúng trả thù chiến đấu. Sau khi có những người đi đường hấp hoặc công khai cho quà tặng binh, một người trong đám đã nói đùa rằng: "Ừ phải, để bảo vệ khỏi bị đồng kích bể bể đầu!"

Thực ra có thể hiểu được lời giải thích kia bằng một cách sử dụng hơn. Những người sống trong một xã hội mà ý thức "giai cấp" mờ nhạt thì thường hỗn tạp quần chúng với số đông. Cái thói quen của anh ứng cử viên ở villa, đi xe hơi tự động thổi là người của quần chúng, và cuộc sống xà bồ không có ý thức chính trị không thể khiến người ta hiểu nổi chữ quần chúng với giai cấp - và thường thì bồng bềnh bột hơn, với nghĩa phe phái. "Quần chúng" Đòi chém giết các bác sĩ quan nguỵ là những người ở rừng mà những đau khổ sở hữu chất của chiến tranh phối hợp với vu cáo chính trị ẩn giấu cái màn ái quốc đã đưa ra họ phản thù hơn, Hãy trả thù hữu lí để không thấy việc sát sát là dã man - cái chết sát thủ được thả đăng ký hơn vì không gặp gặp. "Quần chúng" cũng là những kẻ mất tích của nhà trong chiến tranh được phản đối về một thứ chiến tranh lí tưởng phản thù về một phía, hoàng thù có lí hơn khi phía trước đã thua - và sau cuối, Quần chúng cũng là những thứ tân tòng 304 phải chứng minh một cái gì... Cái lynchage thời đại mới là thế đó. Ở một số tỉnh, sau khi đầu hàng, một số trung quân trưởng quân đội, kể cả những người lính, đã được trình xử lý bắn. Một võ sĩ quan không quân trên phi trường Tân Sơn Nhứt chạy bộ về, Cấp lửa quên bộ đồ bay đã bị giết vào một căn nhà chết chóc. Bên trong một trại giam binh bắt được ở mặt trận, nửa đêm người ta gọi đếm số, Kẻ ra bắn theo sự lựa chọn thích thú tình cờ "số 3, 5, 7, thôi!" Thù còn dai hơn khi một tỉnh cử tri đi đến tỉnh khác xa một vài trăm cây số để đòi một bác sĩ nào đó về nguyên quán "học tập", và được trả lời: " Hãy bỏ, cứ để nó ở đây học tập cũng được. Các anh chôn sống bao nhiêu người dưới đây chưa đủ sao?" (Biết hết!) Mười mấy năm sau chiến tranh, báo chí địa phương nhưng bề mặt đã truy tầm bắt về một tên ác tỉnh của mình đang lẩn lén nơi một bìa rừng, bãi nước nào đó. Người ta đã từng giáo dục quần chúng dưới hình thức ca dao

Điều này bắt đầu còn lâu,

Xây dựng thành công Viết đánh giá. sao thế?

Một nhà nước muốn mang danh chính thống thì phải biết tuần lộc cái sắt sắt mình đã khuyến khích vì nhu cầu cướp chính quyền - câu chuyện đã ra từ sau tháng 8-1945, chưa phải mong tới Tây, Mạc. Phải kiềm chế được một mức độ nào đó để chứng tỏ mình làm chủ được tình hình, tức là có quyền thực sự. Lúc này, khi có tiếng la hét "tắm máu" thì phải chứng minh chúng toàn đồ láo khoét, phải chứng tỏ chúng đã thất bại ngay cả sau chiến tranh. (Có một tên nguỵ nói: "Không có tắm máu chỉ vì có tắm máu rồi. Mãi sau này, mỗi khi kỷ niệm ngày 30-4, người ta vẫn cứ mồm mép nhắc chuyện người sĩ quan vào Dinh Độc lập nói với tướng Dương Văn Minh: "Không bàn giao gì hết, các anh thua trận, bây giờ là tù bình!" Chúng tôi có thể thấy cái ngu ngốc của mấy ông Tối cao Pháp viện thắt cà-la-oách ngồi, tưởng tượng để chứng minh hành động một thủ tục pháp lí mà không hiểu được chất cuộc chiến của những người phủ nhận cái pháp lí được coi là riêng của kẻ thù thất bại, và chỉ xử lý như kẻ chiến thắng mà thôi. Lời nói dốc của một lãnh chúa: "Chỉ có đế quốc thất bại, còn dân Việt là người chiến thắng" nồng nàn tình cảm dân tộc dũng đà như thế, lại chỉ có ý nghĩa với tiền đề "phe ta" là cả dân tộc, không tranh cãi. Một nền độc lập ghép với một chính kiến ​​trúc được theo đuổi với nhiệt tình - quá nhiều nhiệt tình, rốt lại đòi hỏi sự nô lệ của người trong nước! Đau đớn còn kéo dài...

Chúng tôi nhận được nhiều mẫu người trong đám mây bảo vệ. Giữa lúc bận rộn cuốc đất hay vun rác gần đến giờ về thì một vệ binh hỏi tên một người rồi giở sổ ra văn hóa ghi chép. Trong lúc chúng tôi còn hơi ngơ ngác thì anh ta ôn tồn tại an - điều mà chúng tôi không ngờ vì chỉ mới ngạc nhiên về tiến hành động kia chứ chưa kịp lo sợ: "Không hề gì đâu, tôi chỉ làm thủ tục thông thường thôi." Sau đấy mới hiểu rằng anh ta có thành phần phải ghi nhận xét lao động hàng ngày mà chỉ ghi những người xốc tải, năng nổ. Có bảo vệ lân lân thăm các dược sĩ, bác sĩ. Chất qua là anh ta đi chơi bời bệnh tật! Tuổi trẻ có biết bao nhiêu là nhu cầu, thế mà chỉ có vài ba đồng mỗi tháng chết thuốc... làm sao anh ta nghĩ đến các hàng thứ ngoài phố, nghĩ đến chuyện "rước đèn"? Con gái Sài Gòn ngay bước đầu đã chê: " Chúng ta nó không láng..." Cái bộ chuyến đi dạo phố, thấy gì túi trống không, đi không dứt, gặp các ô dịch bạn hàng đá không nền những chỉ, lời nói phũng cay chua nào cả... Một câu chuyện cảm xúc giữa hai vệ binh, thí nghiệm với cả người nghe đang làm việc thế nào: "Chủ nhật mà không đi chơi à?" - "Đi làm gì, chúng nó khinh như chó..."

Lúc họ buôn bán với cải tạo. Không phải luật cung cầu của thị trường - tất nhiên, đó là một luật buôn bán thứ ba không có nhà kinh tế nào nghĩ tới được, trừ khi phi họ đã ở tù! Vệ binh cần bán thì giành em ngọt x giảm nhưng bán không được thì lo lắng để lũ nguỵ tung tiền ra cúng ôn. Bán kín bán kín thì có chuyện tiền là giấy báo và đường là đất sét! Nhưng ở chỗ chúng tôi thì việc buôn bán không phát triển lắm có lẽ vì gần ban chỉ huy, sự bất khả kháng mong đợi điều kiện thành công hơn. Từ đó có thể dự đoán được sự hưng phấn của đám bảo vệ trước cảnh quà quà gia đình nguỵ gửi tới - lúc đầu tuy nghĩ nhiều nhưng cũng đủ gây phiền thuồng, cấp độ mà sở hữu không nổ chỉ vì tính chất khí non của "Khối những ông già..."

Tuy tiếp tục căng thẳng ít oi như vậy nhưng chúng tôi cũng ngạc nhiên về sự lộn vòng không dưới đáy của sinh hoạt bộ đội. Lúc đó anh ấy đã bắt đầu có lon trên cổ áo họ, chúng tôi tuy còn lộn lộn một ít nhưng cũng phân biệt được đại khái các cấp độ.

Đáng nhớ nhất là cấp binh vì hồi phục trước trong một trận đánh có tin giết được một tướng Việt cộng - có ngôi sao trên nền đỏ! Một anh bạn cười nói với tôi: "Mới vừa có một anh trung tá đi ngang qua, một anh lính trong tiểu đoàn ra nắm tay dặc: Có thư không? - rồi kiên cường vào túi ông ta." Người ta đã từng coi đó là dấu hiệu tốt của một quân đội nhân dân, từ quần chúng mà ra. Nhưng hình như người ta cũng thấy đó là một sự tăng cường nhất thời. Ngũ chúng tôi, những người lính cũng kêu "trung uý, đại uý" thiên bẩm cả, và chúng tôi không như một vai kịch của quân đoàn nói Trung phương gọi "Bớ lính" như trong tuồng hát bội, chúng tôi đã thành thị hóa đến trở thành thuần khiết, du côn, chỉ sai lính trống không hàng "Ê, bạn đi lại cầu kia...", chỉ dành cho các danh từ bác sĩ, trung sĩ khi gửi người vô mà thôi. nhà nước mới cũng biết đến các thứ cấp là cần thiết nên các tờ báo lúc ấy mấy cuốn không nói đến việc chính quy hoá, từ những xã định túc đến các bài phóng sự thư bạchch nêu sinh các ví dụ điển cứng nhắc về việc chào kính, gọi... Điều đó chứng minh họ đã lưu ý đến tình trạng quân giai là cần thiết không phải chỉ là một chú giải khó khăn mà còn là một sau chiến tranh, lúc đó độ nguy hiểm và ý nghĩa và trình bày ra muôn hình xuất hiện sa đoạ trước mắt chúng tôi. Dầu có ai nghe lệnh ai hết. Quản giáo là sĩ quan, vệ binh là lính mà lại nói: "ĐM. Tôi coi các anh chứa không phải chúng nó!" Sự xung đột bảo vệ binh-quản lý là nỗi đau khổ của chúng tôi. Quản lý bảo làm cái này, bảo vệ bình lại. Trở về báo cáo, quản lý đóng gói, đến trước bảo vệ súng súng, cải thiện rút lui. Quản lý gạt: "Sao các anh không nghe lời tôi?" - "Chúng tôi sợ cây súng dài hơn." (Kì thực sợ cả hai thứ súng.) Cứ ngứa co như vậy để ông thần thời gian làm dịu tự ái đôi đồng, rồi cải tạo len lén qua mặt bảo vệ binh lửa, hay qua mặt quản lý làm bằng để về phòng. Quyền hành động đạt được ngang bằng như được bảo vệ là tránh được tập trung quyền lực, thoát khỏi những âm mưu nhen nhúm. Các trường hợp xung đột cục bộ đưa đến các thành viên chính trị được tổ chức với uy tín của Đảng có mặt khắp nơi. Và như thế là từ chuyện quân đội làm đảo chính như thường thấy ở Thế giới thứ Ba.

Có điều là đối với phần lớn chúng tôi không biết những biến thể sâu kín bên trong nên phải ngạc nhiên không ít. Trong đơn vị chỉ còn có thủ trưởng là được tặng theo, mà chỉ là bón cho có giá trị thủ trưởng tiến tới bảo vệ binh chạy như vịt, thủ trưởng đi thì đâu vẫn hoàn đấy. Vụ nổ mìn bên cạnh cho chúng tôi một ví dụ bổ sung thêm một niềm vui bất đắc dĩ của người lính. Câu hỏi đặt ra: "Thế sao họ lại chiến thắng?" là cả một tập phức tạp mà lời giải đáp đơn giản dễ chấp nhận là "Nhờ có Lãnh đạo đạo."

Ngày qua tháng lại rồi đến kỳ học nữa. Hương vị gì đó ngẫu hứng nhưng thói quen bù lại được những ngày thắng lần trước. Đã thuộc cách thế suy nghĩ theo ngọn mới nên giảm bớt đau khổ suy nghĩ hơn. Lần này khóa học dài hơn và chủ đề thiên về lí thuyết xã hội chủ nghĩa, nhưng thật khó phân tích với lần trước vì cũng có bao nhiêu lí dược phẩm tuần hoàn đi lặp lại. Lí thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa đơn giản đến mức độ ông Marx còn sống đến ngày nay chắc chắn phải kiếm ra câu phân trần nào khác hơn: "Je ne suis pas marxiste".

Thực ra nếu bỏ qua vấn đề tranh giành chính thống thì thực sự tự nhiên là phải cưỡng bức một xã hội chủ nghĩa. (Chủ nghĩa xã hội nào?) Nhưng muốn từ mang kiến ​​thức trên nền tảng lung lay thì phải nói rằng chỉ có "phe ta" đối lập với "phe vương", và khi phe ta bị mòn hay gãy ra thì phải coi phe ta là cái mảnh mình gắn vào đó - một phần ta của phe ta trước đây, giờ chính thức là phe ta. Nếu thấy thiếu thì có thể nhận quà lãnh tụ PLO, lãnh tụ một nước Phi Châu nào đấy để gọi là "đồng chí" còn khi văn thư đi Nam Tư thì chúc mừng "lời"! Cho nên mới có chuyện nhà trí thời đại tưởng Thuỵ Điển là nước xã hội chủ nghĩa, chỉ vì nước này mở hội nghị Stockholm và giúp nhiều cho phe ta, trong đó có nhà máy giấy Bãi Bằng mà các chuyên viên sống ở "làng Thuỵ Điển" là ước mơ của các cô gái Hà Nội! Cái quan niệm thực hiện tối đa đó Đòi hỏi một sự bưng chua chát gao và tàn nhẫn riêng biệt để dù muốn dù không cũng chống lên một thứ chủ nghĩa xã hội mà để nhẹ nhàng minh phải thêm ý niệm "sáng tạo". Ai có quyền hỏi sáng tạo và thử lại, khuynh hữu hay khuynh hướng khác nhau thế nào, chỉ biết rằng quyền sáng tạo thuộc về những lãnh tụ để xây dựng một chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam mà qua những điều đã được học tập, khởi đầu có thể đặt tên là "Xã hội chủ nghĩa Bắc phong kiến ​​hoá" không cần thiết phải tồn tại và chạm địa phương.

Hãy xem một vài hình ảnh họ truyền đạt cho chúng tôi về xã hội tư bản. Giá trị dư thừa được hiểu là giá trị tạo ra giữa tiền bán hàng và công nghiệp. Ôi! lời quá xá như ông chủ điền chỉ mất công đi một vòng lúa lúa. Tình trạng thất nghiệp được hiểu là mất công ăn việc làm không còn nguồn cung cấp nào khác - không biết đến sau An sinh xã hội, hình ảnh phản chiếu qua sinh hoạt một vùng trải nghiệm qua năm đói Ất dậu nên càng trở nên ghê tởm bên dưới. Lí tưởng đi học để làm quan, làm giàu đối chiếu với hình ảnh thất nghiệp thì chăn trâu ở đợ cũng được dùng soi soi vào con số thất bại học ở Mạc để vẽ ra một xã hội bần cùng, đói khát thảm thương. Số liệu và sự kiện lấy từ nguồn tin tư bản không được sử dụng với quan niệm ở nơi xuất phát, liên kết với chất liệu tiến trình cấp độ mà lại được sử dụng qua hình ảnh lạc hậu trước mắt, trong nước và được vẽ thêm với những hình ảnh tốt đẹp của những ngày qua. Tư bản bóc lột thì cũng như địa chủ bóc lột thôi - mà có lẽ còn tàn tệ hơn vì được lồng trong cảnh thực dân đế quốc. Suy luận bình thường không thể vượt qua cái biết về cuộc sống lại. Một thi sĩ nổi danh (2004: Hoàng Trung Thông), trong một chuyến đi làm cân mua hàng ở Mạc Tư Khoa đã ghi cảm tưởng rồi thuật cho độc giả, Tưởng tượng như đấy là một vững chắc bài bác được bốn bản nói dối, bề lác:"Bọn tư bản cứ nói rằng xã hội chủ nghĩa là Hàng Cả Ngày, có lẽ không sống có tự động, tôn trọng có lẽ phải như thế này mà lại lên rồi theo đó được thua hay sao?" Chắc ông ta đã từng nghe bài bác quan niệm "xã hội tiêu thụ" nhưng lại không sống trong xã hội ấy nên không tìm được cái giải đáp tầm thường là có thể không phải xếp hàng, không phải giành quà mà vẫn có hàng để mua! những gì đồng bào không được hưởng những ân huệ quá cao của nhà nước như ông ta nên coi những chuyện bên trời Tây (Nga) mà những người như ông mang về tô điểm thêm theo lối "đi xa về nhà..." là những huyền thoại có thật ở nơi xa ấy, rồi sẽ thành hiện thực ở nước ta. Xin lỗi rằng thi sĩ khi thuật chuyện trên một tờ báo ở Sài Gòn, tự do về cái ưu việt của phe ta mà không biết - hay cố tình không biết, tỉnh bơ? rằng dân nguỵ ở đấy có một công thức khác cho lý tưởng xã hội chủ nghĩa: Xấu Hơn Cả Nguỵ.

Những "giáo viên" của chúng tôi dựa theo một lý thuyết quốc tế, để lại từ mang tiếng mỏng hòi, sách sách, đã cố gắng đưa vào thảo luận về những sự kiện họ thấy được sau tháng 4-75, nhưng đường dẫn giải lại căn cứ theo thói quen suy nghĩ sẵn, sẵn sàng, theo một tiền đề không-phải-bàn-cãi, là tính ưu việt của chế độ mới có bằng chứng thu gọn trong sự phát triển của riêng mình và vượt ra ngoài tính khách quan là tình trạng mẹ hát con khen hay, lúc này đã trở thành bình thường. Nhà gạch đối với nhà tranh lụp xụp đã là bước tiến đáng ngạc nhiên của công trình xã hội chủ nghĩa ở Miền Bắc thì cao ốc - dù là xấu xí - ở Liên Xô hay đâu đó ở Đông Âu thật đáng ngưỡng vọng biết bao! Những con số sẽ được trả lại bằng bằng chứng học, bằng bằng chứng. Nước xã hội chủ nghĩa này đã tăng năng suất trong loại này loại nọc bao nhiêu ngàn phần trăm so với thời kỳ thứ mười năm về trước. Nước dân chủ nhân dân kia có tốc độ phát triển hàng năm bao nhiêu phần trăm so với nước tư bản để lớn như, Anh... cứ ì à ì suối ở cấp độ khiêm tốn vì khủng hoảng, đình công, dân chúng chúng biểu tình... 1000 đồng - trên trình sống bình thường, mà có thêm 100 đồng thì chỉ mới tăng 10%, thua "ta" xa! Dân làm nghề thống kê ở xứ "tư bản" đã có câu liên tục bi quan: "Thống kê là một cách nói láo có sử dụng khoa học", nhưng đánh ta sẽ nói sao nếu được sống dưới chế độ xã hội chủ nghĩa có những con số thống kê "lấy thành tích" mà nhóm nguy hiểm nghệ thuật khoang đã giật mình, và tìm được một công thức nữa là: Xạo Hết Khoảng Nói!

Vì coi thất nghiệp là hậu quả của bóc lột lợi nhuận tối đa nên ở các loại nước xã hội chủ nghĩa tiên tiên và không thể có tình trạng được giải quyết, Công việc được chia đều cho mọi người cùng làm vì có công việc là đồng nghĩa với có nhân sản phẩm: "Lao động là vinh quang." Người ta không nhắc tới, làm như không biết đến từ thực tế bình thường, là lương không đủ sống phải xoay chủ, nhác lừ đừ, và bỏ quên câu hỏi của lí thuyết phát triển mà chế độ nhân danh tiến bộ thường huênh hoang: Phân công không phải là chia việc, chia đều việc và có gì ngăn cản sự phát triển hơn là một chế độ thư lại như truyền thống phương Đông đã hiện.

Mà sao vậy! Truyền thống vào chế độ mới đã được chấp nhận với định nghĩa "sáng tạo". Những người trốtkít quá theo đuổi lý thuyết trên các phương tiện quốc tế có lúc đã coi mình như không phải là người Việt Nam, sự quá kích thích thích hợp một xã hội nông nghiệp lạc hậu chung quanh họ mà từ chủ thuyết biện minh cho sự mạnh mẽ không chịu thú nhận. Còn những người Đệ tam tuy nhiên rặng tự nhận theo đường đúng, khẳng định rằng giai cấp công nhân vẫn giữ vai trò lãnh đạo có nông dân là đồng minh chủ yếu, nên họ kết tập được một số đông để đã thành công nhưng những yếu tố vô thức của lịch sử đâu có chịu thua! Nhóm lãnh đạo là trí thức - đến Nỗi phải có lời hào hô "vô sản hóa", gồm con cháu bác sĩ phu, địa chủ, cả đến những chức quyền trong hệ thống phong kiến ​​trúc địa phương. Công nhân cũng chỉ là những nông dân thế giới nên tính giai cấp của kinh điển chỉ mờ nhạt trên một nền tảng ý thức có từ ruộng đồng, làng lân, phong tục... Cuộc chiến chiến lần thứ nhất Đưa Đảng về nông thôn quê hương trên lớp nông dân tự cung tự cấp, Giai cấp Công nhân trở về số không (Lenin đã nói rồi!), Đã sẵn lòng hãy gọi là công nhân làm việc ở các khí cụ nhưng thực sự ra đó là những dân tộc, tiểu tư sản mặc áo không có một tương quan của xã hội công bình thường, được nuôi dưỡng bằng tinh thần dân tộc nồng nhiệt, thứ tinh thần mà lí thuyết gia cơn giậni gọi là tinh thần dân tộc tư sản! Có được ra sức mạnh quân đội trong hoàn cảnh khách quan như vậy cách mới hiểu được sự cần thiết của lĩnh vực này phải đưa ra chính sách cải cách ruộng đất, nghĩa là làm hỗn hợp nội bộ ngay trong thời kỳ kỳ chiến tranh còn ác giảm để đem lại lời khen tự khen về sự sáng suốt của Đảng. Vai trò của người Trung Hòa có tác động mạnh trong quyết định này, vai trò của một mẫu làm mẫu cho phong kiến ​​trúc phương Đông với lượng nông dân tràn ngập đã làm nên cuộc cách mạng gọi là vô sản từ nông thôn sau khi nó đã thất bại ở các thành phố, nơi nó phải xuất hiện đúng theo lý thuyết. Thế là tiến trình bắt đầu có bản vững chắc cơ sở từ nền tảng xã hội với bộ khung được chọn theo tiêu chuẩn "ba đời bần cố". Đám tiểu tư sản, trí thức được đào tạo từ thành phố trở nên "mất gốc", phải theo lý thuyết "Ba cùng" đi chân đất, đầu phục giai cấp, thực ra là đầu phục sự lạc hậu thành hình. Cuộc đối thoại kỳ lạ giữa lí thuyết hướng về tương lai và con đường thực hiện sâu vào quá khứ đó được mô tả một cách hình học với mẫu hồi ký trong giây phút giác ngộ - chiếu sáng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Giả định của anh giáo viên Tân An "Nếu cụ Hồ lập chiến khu ở Miền Nam..." không thành công vì những điều kiện lịch sử - địa điểm quy định. Trả lời câu chuyện đã qua không chứa chữ "nếu". Một sự kiện lịch sử trần trụi là "Cụ Hồ đã lập chiến khu ở Miền Bắc", nên giờ đây họ đã được coi là một quan niệm và tổ chức xã hội chủ nghĩa Bắc Kỳ, chồng chất với ba mươi năm có tuyệt đại đa số trong khu vực sống bên trong những thay đổi thành giai đoạn cuối cùng của điều người ta gọi là gia tốc của lịch sử thế giới.

Bởi vậy người có thể bộ kỹ thuật Miền Bắc mới chê cái máy điện nhỏ có hệ thống kiểm soát tự động mà khen cái nhà đèn Chợ Quán, người có thể hành lang chê cái lối "ăn một chỗ, ỉa cũng có chỗ đó" của cái cầu tiêu bên cạnh phòng làm việc, phòng ngủ, và những người lưu trữ luôn cái nhà tranh bên cạnh doanh thu gạch cũ, dùng làm nơi làm việc, noi Bác ở Bắc Bộ Phủ. sản phẩm. Rồi các anh sẽ thấy rằng sống dưới chế độ xã hội chủ nghĩa có gì đó khó khăn lắm đâu. Việc gì phải gây ồn ào thôi thúc nhu cầu này như các anh! Làm việc ngày 8 tiếng, cơm than củi muối muối đã có tiêu chuẩn Nhà nước. Còn khi nào phải đi thi đấu lười ra thì bảo thằng Cu đi thay!" Vâng đó là lý tưởng của một đời sống công xã nông nghiệp. Nhưng chúng tôi lại thấy vừa đủ khó khăn trong khổ ý thức hệ lý tưởng ấy.

Nếp sống ồ ạt quen thuộc với sự kết thúc của xe cột, của thời gian, chuyển qua thành ồn ào của tay chân quơ múa, bước đi ngâm vã, mắt hướng miệng la, chúng tôi cũng đem nó vào trong lửa với kiến ​​thức mới khá cao đặc biệt của nhóm khác biệt. Tụ tập lại, ngồi chung ăn cơm, hút thuốc lào... thì thế nào cũng nổi lên cuộc tranh luận thánh lí, văn chương, khoa học... ỏm tỏi cả lên. Một ngày hôm nay anh Thảo đưa cho tôi một phóng báo Sài Gòn Giải phóng, chỉ một đoạn feuilleton: " chóng xem, lũ côn binh Đức giống y bọn chúng..." Một buổi chiều một con ngựa ngựa cái rơi từ cây tôi xuống đất diều rồi thì vào vào mắt xanh của một anh ấy có việc làm gì. Một tay góp ý: "Con này là con cái đấy, con đực nhỏ hơn, khi chúng giao hợp xong thì thế nào con cái cũng quay lại ăn con đực." Cuộc tranh luận bình lên, nhưng cách giải quyết cũng dễ dàng: Bọ ngựa còn trên nhánh tôi thiếu những gì giống nhau! Thế rồi hai người ngồi trên đất thả bộ vào giữa chờ xem kết quả. Một số người khác tham gia thành một vòng kéo dài thêm nhiều người nữa. Vòng trong vòng ngoài chen nhau, người ngoài lấn vào, người trong ống ra dành chỗ cho trường "giao tiếp". Một anh quản lý đi qua tiếng hỏi không được trả lời từ đám đông bận rộn đẩy, sau đó đưa cánh tay len vào - cũng được ra như ai, nhưng cuối cùng được thỏa mãn tủm tỉ mỉ bước đi. Thực sự rất lâu mới tới hồi kết cuộc. Khi con ngựa cái quay ngoắt lại táp con đực thì đám đông đông cứng như ong vỡ tổ. Người ta la, người ta hét, người ta sục tay nhảy hồngg lên... Hải quân bảo vệ tiểu đoàn súng chạy xuống chỉ gặp một đám nhảy múa múa, thắc mắc ai trả lời vì cười!

Khi có việc lên tiểu thư (lãnh bình, muối...), lên trung đoàn chúng tôi đáp ứng việc nhận ra cảnh yên tĩnh trái ngược. Không phải cái không khí yên tĩnh của một nơi làm việc nguy hiểm. Một số người lính lui cui ngoài nuôi nước, xới cây. Đám anh nuôi lăng lo qua lại nhưng cũng không nói một lời. Những anh trai tán gẩu cô thợ may có thể như người ghé thăm. Trong các phòng, họ xúm lại xung quanh tách trà, thuốc lào, im lặng. Những người ngồi góc cột, dưới gốc cây, phun lửa. Tất cả cùng ngồi một kiểu - kiểu nước ngập, hai chân co lên trên giường, trên ghế, trên đất với hai tư thế: hoặc là đầu gối quá tai như hai cái càng muốn che cả khuất thân mình, hoặc là chống trên hai bàn chân để bộ mặt nhô ra, Nhưng tất cả đều có vẻ như gì bó bó, muốn thu nhỏ lại bất cứ ai.

Cái đường sống đó phù hợp với chúng tôi nhưng tất nhiên lại là bản chất cho mẫu học tập. Sự sửa chữa thường xuyên được thông thoáng qua các lần giao ban hoặc lên lớp. Tất nhiên trong cuộc sống ở đây, chúng tôi có thể thảnh thơi hơn ngoài xã hội

- tùy ý! Nhưng những lời chỉ trích cũng tỏa ra cái gì đó từ thứ lễ giáo dục đã qua không biết đến sự thay đổi của thời đại cũng như thực tế của chúng tôi. Họ vô địch tôi suốt ngày "ở trần trụy như lai (nai)!, gặp họ không quá tay chào, "cứ tài mắt ếch lên" "Bọn thực dân đế quốc tung tiền biến anh thành những con người mất gốc, không biết đến những gì tốt đẹp của truyền thống dân tộc, những gì quý ông bà ta đã tạo ra ra và tâng tiu giữ nó. Phải tách rời những cái tốt đẹp, thân thiết đó, các anh mới đang giận bom đi xóm làng, xuống đầu những người thân thích các anh mà không chút ân hận xa..." Ừ, cũng vậy, lúc nào anh gặp một tên cải cách tạo cũ, được mời về chơi trong nhà làm chủ bản thân của chú, anh sẽ thấy như thế nào. Trừ khi anh còn nhớ sách và còn anh.

Bộ đội còn dạy chúng tôi cả cách đi ít. Bỏ ra ngoài tính chất hoàn cảnh cưỡng bức thì đây cũng là một mối xung đột do hoàn cảnh sinh hoạt khác nhau. Họ không biết chúng tôi không ai mặc quần dải rút mà tất cả đều là dây thun, cho nên vào cầu tiêu một mình một cõi sao không trượt ra cho nó thong thả? Bây giờ liên đâu đấy đấy - đất rộng mà là tù mà! Lại cũng vẫn cách đó mà làm, quản lý giáo dục tới, luống xiên xoay bất cứ ai cũng được, dễ dàng cánh bướm ra đấy - luống cuống không phải vì sợ mà vì ý thức có người lạ như gái Thượng tắm nhạt gặp trai Thượng thì tỉnh bơ nhưng gặp trai Kinh thì leo lên bờ chạy trốn! Hành động như thế là mất dạy rõ ràng. "Thực dân đế quốc - lại cũng thực dân đế quốc, dạy các anh trâng tráo không biết xấu hổ là gì hết, ông bà mình xưa (!) làm việc đó một cách kín đáo, khuất sâu, quần quần chen chứ đâu như các anh bây giờ cứ tồn tại ngồng ra, tuy văn minh, văn hoá cả gì!"

Trải nghiệm trực tiếp và những điều hiểu biết về sau sẽ cho chúng tôi biết và chứng minh khả năng tàn bạo của họ được hướng dẫn bằng sự quá khích lý tưởng vượt ra ngoài những đòn chém pháp lý thông thường. Lí tưởng cách mạng biện minh cho mọi hành động máu tủy đối với những kẻ tự nhận hay bị coi là kẻ thù - bị đặt bên kia biên giới của sự khoan dung. Nhưng những con người ưu tiên việt kia không được biết ranh giới ranh giới co dãn là chứng minh khi bước từ lí thuyết đơn giản qua cuộc sống phức tạp để từ đó tìm thấy bộ mặt con thù nhân bạn cũng thiên hình vạn trạng, nay thế này mai thế khác theo đường lối, chính sách mang tính thực dụng đến cân quay quắt - hay đường cú, chính sách đưa ra từ những sai sót phiền phức, ngu không được nhận. Tuy nhiên, thắc mắc nhiều - mà thắc mắc cũng được, về đường lối giai đoạn, các tín đồ mới chỉ tìm thấy những kẻ thù trước mắt, tức khắc, chỉ thấy lí tưởng, hay nói đúng hơn, giáo dục lí tưởng là luật pháp đã trao quyền áp dụng cho họ. Vì thế chỉ một lần phát là xong, là đủ.

Rồi bởi vì thế đáng lẽ phải "bỏ đi" đó, tên phản động một khi được chấp nhận trong vòng bao dung thì có thể chăm sóc đến là khó khăn, vì sáng tạo hướng dẫn cải tạo là một thứ quan điểm tập thể công xã xà học viện dẫn đến ca dao tục ngữ "bầu ơi lấy bí cùng..." Những người được chấp nhận vào vòng rồi phải coi đó là một cái chết đau lòng, phải học câu: "Biết ơn Cách mạng cho tôi những cuộc sống mà vẫn không cho sống...", phải được huấn luyện giảng dạy và xoa bóp: "thương cho roi choi cho", "nặng về giáo dục mà nhẹ nhàng về phạt đặc biệt", chi li - như câu đố đi dặm trên - tạo tôi tôi trí tuệ mình đang thực hiện một chế độ kỳ mục mới mà các chức năng thực sự tưởng tượng vào nhiệm vụ thăm việc làng khi la mắng, sửa lỗi của đàn em cho vào đau khổ... Và khi cần thì phải gay với trai bạn: "Thử thách các bạn đã làm điều gì để xứng đáng với miếng cơm mà nhân dân dân, Cách mạng đã cho các anh ăn hàng ngày?" Người ta nghĩ có thể hiểu được, hoặc nghĩ người chỉ cho hiểu rằng sự cần thiết giam giữ chúng tôi có ích lợi như thế nào đối với chính quyền để ăn cơm, miếng bột hàng ngày chỉ là những chi phí nhỏ nhoi, tàn hại...

Cái mới trong nền giáo dục đó là sự trở thành bất ngờ đến ngạc nhiên, chậm chạp! Một ngày hôm nay chúng tôi được gọi lên lớp để nghe "lên lớp" về tội trạng không chịu giáo dục cải tạo. Một thế thế xa luân chiến đậm. "Tội các anh là tội đấu bán nước, làm tay sai cho đế quốc, cầm súng ngoại bang (AK? B40?) sát hại đồng bào, tàn phá khu làng... tội ác đến nước bể cạn sạch, trời không dung, đất không tha... Thế mà nhờ ơn Cách mạng hồng, theo Di chúc đi mạng Hồ Chủ ti, cho các anh đi học tập cải tạo để trở thành người dân lương thiện... thế mà các anh từ chối sự giáo dục của Đảng, âm nhen ông già?) Hồng ngọc chống trời..." Anh hùng hái, người quản lý ngày đối với chúng tôi rất khôn hậu, thân mật, liền chỉ vào cái khẩu khẩu hiệu viết từ thời gian trên vách đá: " Anh âm âm gì thế? Viết khẩu hiệu như thế là với ý đồ gì? Một không có áp lực nặng nề cho chúng tôi về phòng. Thế rồi mới đó lại mềm mịn, lại thân mật như không có điều gì xảy ra. Đến lúc nào thì cơn bão trở lại? Sự giả dối nói rằng ở đâu, lúc nào cũng có, nó gắn liền thành một với bản chất thật và xuất hiện để tôn sùng thật thật, nhưng khi giả giả đã trở thành thành tinh vi che khuất thật thật thì tương quan xã hội biết kết tập điểm đến xứng đáng? Trong cái thế hạ phong "Sinh mạng các anh ở trong tay..." như người bảo vệ binh nói thì làm cách nào chúng tôi có thể nhìn qua những vẻ mặt hiền lành, lời nói ngọt ngào để biết ý định muốn trừ chúng tôi? Ai nói rằng nhu cầu giai đoạn chưa cần đến mức độ trầm trọng mà chỉ có chúng chất đe dọa, thì đột nhiên vui đột ngột, đột ngột cơ thể được tập thành một cách tự nhiên, tỉnh táo như thế thì cái chết mẫu con người mới thoát mắt trước tôi đó thật đáng thất vọng biết là nào!

Đó là tất cả những gì chúng tôi học được về xã hội chủ nghĩa trong hình thức Việt Nam - muốn hay không muốn, không thuộc về người quản lý giáo dục, càng không thuộc về chúng tôi. Giáo dục cải cách, trong mong muốn của người tài khoản, được hình thành qua sự ép bách và tự nguyện. Nhưng có lẽ tài khoản chủ nhà cũng không thể ngăn chặn, nhưng vẫn có phản ứng, biểu hiện khác của tự động, ngoài tự nguyện.

Có điều phản ứng chỉ là của cá nhân run sợ nên các buổi học thật tròn trịa, gió lướt. Sự việc "thoải mái" đã được tìm thấy. Những danh từ, ý niệm, cái gì rồi cũng quen, không phải quen với chân lí mới mà quen với những điều mình vẫn không cho là phải. Phát biều tiếc chia sẻ, hỗ trợ ngập ngừng hơn, mấy cái máy nói oang oang không còn dấu vết gì là nguỵ, trừ khi chứng tỏ phát biểu cảm giác chân ngực Cơn lốc hơn người Cách mạng. Những cú đấm hơn van ân hận sẽ vẫn như cũ, sự mạt sát đế quốc thực dân có giọng cao hơn và mối mối tin tưởng hi vọng có dài hơn vì ghép thêm một tương lai Việt Nam Rậm trị của Việt Nam thống nhất trong cộng đồng nhân loại không giai cấp, không áp bức. Nói tóm lại, chúng tôi đã sử dụng ngồi sao những từ đã thành công nhưng vẫn đúng với một thiên đường hạ giới.

Thời gian lúc bấy giờ đang sôi nổi về vấn đề thống nhất, tuyển cử - hay ít ra đó là những điều chúng tôi được biết trên báo chí. Bài học lúc này không mang lại điều gì mới mẻ cho chúng tôi ngoại trừ một sự thú vị chưa biết là do can đảm thành thật hay vì quá tự tin. Khi giải đáp cho vấn đề họ tự đưa ra là sao không để Miền Nam trung lập vài năm để nhận viện trợ từ mọi phía, cho cuộc sống tái thiết mau chóng, dễ dàng hơn, thì người giáo viên trả lời: "Sợ cấp tư sản nương vào đó mà tăng cường lại khó khăn, trở thành sự thống nhất dưới sự đạo của Đảng".

Gọi là không có gì mới lạ bởi vì bài học, lí luận vẫn chỉ là cách giải thích cho lí thuyết, biện minh cho chính sách trên các sự kiện ai cũng thấy. Gọi Mặt Trận Phóng Miền Nam, Chính Phủ Cộng Hòa Miền Nam Việt Nam là bù cũng nhìn đúng với nghĩa là một cơ cấu được sắp xếp sẵn tuy thật là không quan - nhưng cũng không nên phủ nhận nhiệt nhiệt ở nơi những người lãnh đạo đạo, tham gia phong trào. Chính quyền Quốc gia, Cộng hoà trong hoàn cảnh riêng biệt của nước nhà, và các chính quyền tư sản Tây Phương với quan niệm xây dựng chính quyền của họ, đã để trống thật nhiều cơ hội tung hoành ở cơ hạ tầng xã hội mà những người chống tưởng có thể tìm thấy ở đấy ước mơ mong muốn. Xã hội thành thị giúp họ tăng tiến có thể đảm. Thế rồi đường dây bí mật dẫn họ ra bưng, bảo vệ họ hoạt động ở đấy đủ là một sự đe dọa vô hình cho sự tối thiểu không đáp ứng thành hình trong khi tính toán khôn cung cấp họ tiếp tục theo phong trào. và những người lãnh đạo thực sự của phong trào đã tìm cách đặt họ đúng chỗ - có xộc xệch chút ít thì những người nguy hiểm may mắn ráng chịu, phấn đấu để tương lai sẽ đền bù. Họ không là bù nhìn nhưng người ta đã dùng họ như bù nhìn với lời dẫn tự nguyện: "Bù nhìn cầm hoa cũng có ích cho người lắm chứ!" Khả năng "sinh hoạt" lãnh đạo của họ chỉ vừa đủ trong nhóm, trong vòng thân thuộc quen biết nên ở chính phủ này, mặt trận cũng đủ cho họ thi thố tài năng, công kích quốc gia sai, phát biểu ý kiến ​​kiến ​​trúc về đường lối chính sách (tất cả đều dễ dàng có sẵn rồi). Còn lại chỉ đạo, tuyên truyền trong nước, chỉ đạo chiến tranh, kết hợp quần chúng, họ không với tới cũng được sáng sao. Họ bồng bềnh trong một môi trường có sẵn sự hỗ trợ, nuôi sống họ, nên thấy đủ gắn kết với "đất nước" để tự động tài khoản mà không thấy thắc mắc.

Nên hết dưa, bù nhìn mất tác dụng, hay đúng hơn là mất tác tăng dần trong mùa hái dưa. Sau 30-4 vẫn thấy phong cách chính phủ ở đây đấy với một ít bộ trưởng, thứ trưởng nhưng chỉ có những người mong chờ nghệ thuật mới chờ ông Nguyễn Hữu Thọ,

Huỳnh Tấn Phát về đóng ở dinh độc lập. Cả một bộ máy quản lý không để ai nghi ngờ về thực chất quyền bính nằm ở đâu. Chỉ sau này, như một phản ứng - kín đáo - của kẻ bị cướp công, người ta mới thấy trình bày công tác chiến đấu ở địa phương trong hồi ký của tướng Trần Văn Trà, chứ ở chim Đại thắng mùa xuân, người chỉ huy từ Miền Bắc đưa xuống đã công khai nói đến chủ động tấn công từ Hà Nội. Nếu cần giải thích cho một biểu tượng thì người ta cũng sẵn một lời giải đáp: "Cờ đỏ sao vàng là cờ Tổ quốc, cờ xanh đỏ sao vàng là cờ Mặt trận." Hay nói như một kẻ nào đấy không biết mình là nguỵ khi tìm ra lời giải thích: "Cứ kéo màu đỏ đè xuống xanh là ra lá cờ thiệt còn phải hỏi!" Vở kịch cổ điển quá nên hồi kết ý tưởng ai ngạc nhiên. Chỉ người khó tính mới thắc mắc chữ "hiệp thương thống nhất", còn lại: "Như mẹ bảo con đưa tiền hai mẹ con ta tiêu chung."

Nhưng đã xem kịch thì cũng phải có lời bàn về các vai trò trò chuyện trên sàn diễn, theo sự chú ý, xu hướng của mình, không nệ phân biệt nhân vật chính hay phụ, không cần chuyện bị coi là "hủi". Thực ra có nhiều bàn về các nhân vật của Cục R hay Hà Nội vì chúng tôi không biết gì hơn ngoài các điều trên danh sách. Chỉ có anh chàng đại uý ở Phủ Tổng thống thuật chuyện dạo trẻ con sĩ quan của ông Huỳnh Tấn Phát đi trình diện làm người nhận đăng kí chiều mặt: "Cha Huỳnh Tấn Phát, mẹ Bùi Thị Nga, trôn sao cha!" Cậu chuẩn bị điều này khi vào Thủ Đức đã được bảo mật, công an hai bên cố kỹ thật kỹ! Chuyện một đứa con khác của Huỳnh Tấn Phát vào bưng "phá làng phá xóm" theo kiểu con ông cháu cha. Chuyện em người này xúi bà dì - bà Bùi Thị Mạc, thư ký của bà Thiệu nổi bật hồi phục công chúa Bokassa: "Sao dì không di tản?" Chúng tôi cười vui với chuyện này nhưng vì bị đặt vào cái thế "quân thù" đích danh, riêng biệt nên không tưởng tượng nổi cái cưới cộng sinh như thế nào ở những con người lâm vào cái thế phải đi chàng hảng đó. Chúng tôi cũng không thể nghĩ ra tâm trạng của những người "hồi đầu lập công, về với tổ quốc" mà sinh hoạt cũ chắc phải gây bỡ ngỡ trong thời đại mới dù rằng họ sống ở Sài Gòn bây giờ, cái riêng của họ còn may mắn gặp cái chung của xã hội họ từ bỏ. Nguyễn Thành Trung đã trở thành huyền thoại trên các trang feuilleton của xa Quân Đội Nhân Daân. Huyền thoại xưa hơn là của trung uý Vĩnh... qua hình ảnh cô con gái út bắn carbin trong sách của W. Burchett. Tất cả bây giờ ngâm chung lại thành một thứ muốn trở thành huyền thoại trong một bức ảnh của "các bác sĩ quan nguỵ yêu nước" tham gia hội Đại thành lập Mặt trận Tổ Quốc. Tấm ảnh thần dược như vai trò trò chơi của họ không thể mong đợi được những khuôn mặt quắt kia là hình ảnh hay hình thực của họ. Một anh bạn nhà giáo dục dè bỉu: "Nguyễn Hữu Hạnh yêu nước? Yêu thì có! Vợ ông ta lập cái ba ở đường Tự Đức, có đám con ỷ thuộc nhà tướng xấc láo gây lộn với con tôi bị ăn lợi một lần rồi!" Dầu gì chuyện chuyện làm ăn đó. Có điều cái nhãn hiệu "sĩ quan nguỵ [bán nước] yêu nước" có tính chất hùng vĩ, lá mặt lá trái quá.

Rồi lại có tin Dương Văn Minh được trả quyền công dân để soạn thảo bầu cử. Uy tín của ông này thuận lợi trong tự do. Đất ai tranh cãi về công Dương

Văn Minh vào ngày 30-4, chỉ có lời hậm hực: "Giá như Dương Văn Minh đừng kêu gọi đầu hàng..." Làm như Dương Văn Minh không đầu hàng thì không có chiến thắng vậy! Vai trò của một nhân vật lịch sử còn tồn tại ở thời điểm hiện tại thì khó được đánh giá đúng về mặt kỹ thuật. Vai trò chuyển tiếp của ông ta để giảm thêm một ít máu vô ích, muốn hay không ông ta cũng đã làm tròn. Nhưng giá sau đó ông ta tự tử thì hay hơn. Cho dù mình đã hết lạc thì hành động "hồi chánh" đó cũng không biện minh được cho cuộc sống tiếp theo. “Thành mất, tướng chết theo…”, cái bi kịch đó một người mang dòng máu phong kiến ​​như Nguyễn Khoa Nam, những viên tướng ngoài mặt trận đã làm tròn. Nhưng chắc không thể hỏi như vậy với bản chất bền bỉ: một hiện tượng bên lề của người lai mà ông vẫn nhận rõ, một người gốc xuất thân thơ lại của thời ngoại trị. Nhưng sau bao năm làm đàn anh thiên hạ, làm quốc trưởng - tuy ngắn hỏa, có hình ảnh thần tượng hơi dài một chút, sao không để lại chút gì cho một chút tự suy suy ngẫm về tư cách, về trách nhiệm của mình để ông ta lại đi bầu cử dưới kính tuyên truyền trong khi bao nhiêu đàn em của ông ta còn nguy hiểm?

Nhưng đó chỉ là những điều nói hấp. Nói công khai là một người trí óc bất bình thường: "Muốn thống nhất đất nước phải có thống nhất gia đình vì gia đình là nền tảng của xã hội. Như tôi đây..." Người quản giáo tham,gia cuộc thảo luận đội, đang chỉ người này người nọ tặng phát ý ý kiến, nghe đến đây Cô đật xua tay: " Thôi, thôi... anh khác tiếp di.." Người vừa nói là một bác sĩ quan hỗ trợ y. Anh bắt đầu nói huyên từ sau Tết. Tôi gặp anh thường đi lấy nước dãi, thay vì thùng thùng như mọi người lại mang một ống đựng đạn ôm dài theo thân mình, áo rách quần rách, mắt lạc đi tạo cho có dạng gì con mèo nữa, chân chỉ có một chiếc váy dép mòn mòn. Trông anh hào hao cái khổ hạnh phúc của người mang thánh giá trên sách vở nào đó. Ngày được thảnh thơi anh vui mừng cả đôi dép gọn gàng, nhưng nghe nói khi về nhà anh lại nạy gạch bông ra phòng "trồng rau lang".

Không phải chỉ mình anh, trong trại cũng xuất hiện một số trường hợp bất ngờ - đúng hơn, những cơn khủng hoảng qua. Bắt đầu là một thời gian dài ngâm ngâm, dưỡng sinh một mình. Có kẻ nằm lì trên giường, tuyệt thực làm reo với chính mình, bạn bè có tổn thương hay tinh nghịch bốc cơm bỏ vào miệng thì cũng biết hả ra nhóm nhép. Có người, giờ ngủ ban chiều dài vào giữa dây gai hít đất. Con đường tự cứu của nhà tu khổ hạnh thời đại mới đấy!

Chuyện "chính trị trọng đại đáng ghi nhớ", "niềm tích hoan cho cả nước" hấp thụ vì một biến cố kinh hồn nguy ra tại chỗ. Ngày 23, 24 (?)-4-1976 có nhiệm vụ gọi là bom mìn Long Khánh.

Ở vị trí của chúng tôi có lẽ tất nhiên không biết kho đạn ở đâu trước khi nó nổ ra. Năm 1975 trời mưa nhiều đến qua Tết nên chúng tôi phải cỏ thật là cực. Một vài vụ đốt cỏ hàng rào gây nên những cơn bão nhỏ của các loại đạn M16 cũng đủ làm chúng tôi chết hồn. Đi lên đất bên khu Pháo binh, thật nhiều nổ úp mở trên mặt đất tạo chúng tôi phải dè dặt tránh né và cũng chưa hề gặp tai nạn - may mắn hơn rất nhiều bạn ở nơi khác. Một số nhiệm vụ nổ súng ở nơi có hàng rào cũng có ở T chúng tôi. Những dấu hiệu như thế nhắc nhở nhở tình trạng nguy hiểm bao quanh nhưng quả cái quen, cái quên đã giúp chúng tôi sống thật tự nhiên qua những thoáng giật mình. Cho nên buổi chiều ngày hôm đó, nghe từng khối bom nổ lạc bạch bạch tôi vẫn lững thững nơi khu gần đấy. Một loại hơi nước tiếp theo theo xu hướng tôi chạy ra xa, về phía dưới còn hơn là cơn lốc bắt đầu xung quanh.

Tiếng nổ càng lúc càng nhiều và có thêm tiếng "bùng" lớn. Chúng tôi đã hết phòng nhưng vẫn có người ở khu vực giữa hai dãy nhà hi vọng được tường thuật hỗ trợ. Tình trạng bạo loạn càng lúc càng tăng. Người chuyển xuống khu vực chúng tôi, nghĩa là cách xa nơi nổ nhất, càng nhiều. Những thân hình trần trùi trụi, đen điu, cô ngáo cày Thúc nhau như một loại đàn bò lạ trong phim Viễn Tây. Có súng bắn súng theo những người vượt rào chạy xa tiếng nổ. Có tin vay rất nhanh: Một tên cựu pháo binh ngồi lì trong bếp bằng lòng với định mệnh: "đạn tránh mình chớ mình tránh có tránh lựu được", được cả khối thùng thổi tiện ích cả một cánh chân. Những khối đạn như thế cũng bắn về phía chúng tôi, xoi lủng cả vách, xô lại hai lần rồi mới chịu dừng. Không ai bảo ai tất cả ngâm hết vào nhà tuy cũng không tìm thấy tâm lắm.

Căn phòng khoảng hai mét vuông có tải được choán chỉ chừa một lối đi mà chứa đến phía dưới hai mươi lăm người ngồi co nép vào tấm lót, có người vương cái nhôm trên đầu hi vọng được ngọc. Một số người đã hết chỗ leo lên thu gọn vào góc tường. Anh đội trưởng niệm Phật liên hồi: "Nam mô Cứu khổ Cứu nạn Quan Thế Âm Bồ tát". Tiếng rít liên hồi. "Phản lực!" Một chút lo sợ xen lẫn hi vọng. Chuyện gì hơn mình tưởng chăng? "Không! Hoả tiễn! Kìa, chim, nó vút lên!" Một người ngồi trên sàn ló ra cửa sổ rồi lại thụt vào, chống người ra tránh cái hướng của những khối đen phục vụ lên trời. Một tiếng rú đến gần, vút qua nhà rồi nặng nề chiến đấu phía sau. Không có tiếng nổ tiếp theo nhưng ai cũng đã hết chú ý đầu xuống. Tôi và một vài người nữa lòn xuống phía dưới tải trong lúc một trái đạn 60 ui theo hết đà hưng vào Tường. Mái tôn nổ lên rồi một khối đen tung xuống, đánh toạc miếng vải bố rồi chạy tọt vào góc tường nằm im lìm. Hàng rào mảnh kim khí trên mái nhà.

Mảnh còn ai có đủ tâm trí để nhớ cái cảnh kinh hồn ấy kéo dài bao lâu. Tiếng niệm Phật cũng dứt khoát. Cũng ai biết cái mạnh độ tự nhiên xuống vào lúc nào. Hình như kho nổ lớn đã hoàn thành chỉ khoảng phút ngắn và kéo dài với những âm thanh "bùng nổ" bất ngờ tăng dần đến năm giờ chiều. Mọi người nhỏ dậy nhìn cái mái tôn toang hoác gió làn sóng. Viên đạn 60 còn nằm lù lù đó, có thể trống rỗng, không có đầu nổ. Vôi, xi măng nằm ngang với các khối sắt rải trên từng bước đi. Cả khối gửi bay phục vụ qua nhà lúc hài là một khối 122 li chúi đầu xuống gốc chuối, còn lo lên khúc kim khí trong hàng chữ "Chế tạo tại Liên bang Xô viết..."

Bộ đội xua ai về khu vực mọi người rồi điểm danh. Người tổng quản giáo dục tưởng cũng là dịp để khoe khoang: "Các đứng anh chạy như chuột là thói quen của các anh, người lính cách mạng dù thấy chết vẫn ngang ngang, oai hùng..." Quả thật có một người đáng nhận lời tự phụ đó: Anh quản lý này đi qua đi lại xuaa vào các núp, bình làm tròn nhiệm vụ đến lúc có một viên đạn gần bên bên. Nhưng thực sự có rất nhiều người khác chắc chắn không muốn nhận cái huênh hoang điên điên. Một số người nằm dưới bờ chung với cải tiến. Có người thiệt lòng: "Chưa từng thấy kích thích kinh hồn như vậy..."

Luồng khí trung tâm bệnh nhân được liệt kê. Một người giai điệu thương về phong đầu: "có gì cả ngoài thuốc đỏ..." Người sĩ quan pháo binh vừa ôm cổ người cõng vừa nhắn lời từ trầm, giọng điệu bình tĩnh. Cái chân sống sót của anh nằm xô trên bàn, nước da tái sinh mét. Lại chết thêm anh chàng dược sĩ cùng tổ với anh tự tử để cho họa sĩ Trịnh Cung nổi danh "vẽ ai người chết". Anh dược sĩ giữ việc nuôi heo, mê đánh mạc hoang mạc quên cho heo ăn, đến khi nghe chuyện đột nhiên nhớ nhiệm vụ của mình Cô gái đật bỏ lên chuồng heo rồi kẹp ở đấy. Hoàng heo là cái cầu rửa xe, che bằng các tấm PSP, chứa đến bốn người hỗ trợ. Một anh bạn cũ của tôi trong lúc khởi động, bung ra chạy về phía cái tiến, mồi nhanh xuống. Anh ở dưới đó đến lúc yên mới leo lên, và hồn thấy đồng bạn lớp chết lớp bị thương vì một viên đạn ngọc nổ sát bên. Anh bạn tôi còn may mắn hơn một người khác, theo đường dây nhảy xuống thiết bị tay quay đập nát đầu. Nhưng sau đó cuối cùng là một anh đang núp trong conex tưởng tai nạn đã qua, bước ra ngoài hồng láo nghệ nghe "bùng" một tiếng ôm mặt ngã xuống. Các bạn khởi động đi xuống chân anh ta vào: Tinh dầu xuyên qua một mắt làm anh chất đi. Sau này, qua nhiều trại tôi vẫn gặp được anh "độ nhỏ lâu" ấy.

Ngay hôm nay chúng tôi được lệnh viết thư báo tin Yên ổn cho gia đình biết. Nghe thị xã Long Khánh tràn ngập người từ Sài Gòn lên nhóm người thân. Không cần thiết. Ai còn sống thì vẫn còn đó. Và ít ra cũng có một người gặp may: Anh ta được thoải mái ra vài ngày sau và nghe nói được hưởng quyền công dân ngay vì bộ đội bắt gặp anh ta đang giập lửa trong kho Vàng. Kết luận rút ra là anh ta đã riêng mình bảo vệ công, chứng tỏ một tinh thần học tập tiến bộ! Chúng tôi lại cho rằng đó là một ý kiến ​​​​chỉ cố gắng. Người ta chắc cũng biết anh bạn đó trong lúc tránh đạn, chui vào kho bình, và khi thấy lửa cháy thì tìm giập tắt để tình mình hơn nghiên kho, vì mình hơn vì "nhân dân", nhưng nhân đấy họ mới làm một cử chỉ xoa dịu với biến cố kinh nghiệm vừa qua. Có điều cái duyên đưa ra thật buồn cười! Nhưng người ta có thể đùa người sống mà ít ai đùa trên xác chết, thế mà chúng tôi lại học tập được điều điều mới đó. Người chết được tuyên bố hưởng một ân huệ lớn lao là được hưởng quyền công dân! Hoặc có thể là chúng tôi không biết số phận của mình, bởi vì chúng tôi được đánh giá rằng chỉ có cái chết mới được tội? Hoặc chúng tôi quá quyết tâm: Cái thói quen "sống ý có gì" thì một điều "thưởng" thật nhỏ nhỏ cũng là quá rộng rãi, bởi vì có gì để mà thưởng đâu? Có điều dù ở trường hợp này hay ở trường hợp thì cuộc sống mới cũng có kết quả là bi đát.

Nhưng tổ chúng tôi vẫn chưa hết nạn. Thời gian trưởng thành về thông báo cần có một tổ hợp tác - tổ hợp của chúng tôi phù hợp với phiên bản trực tiếp. Đội trưởng cười: "Hình như có mấy xe bưu phẩm vừa về". hôm nay chúng tôi được phát hiện bí đỏ, có ý kiến ​​nấu với một ít Bình làm chè. Có kẻ say vàng húp rồi đi, có người để dành tối về ăn, uống nhi thưởng thức cái bỏ lợ của bí đỏ không thay thế được món đường nhưng hãy cứ coi là món ngọt đi. Đến công việc toán học mới tối tăm. Có người không được ăn chén "chè" để dành. Dù có điều gì chưa rõ, chúng tôi đã được điều chỉnh vũ khí nhỏ ở sân trung đoàn, công việc đặc biệt dành cho cải tạo vì bộ đội có "công tác khác". Có gì phải hồi hộp khi chúng tôi thu thập các tràng tồn khúc hay các viên đạn nhỏ. Một chút e ưu khi phải giảm bớt các viên đạn đại bác hay bê bằng hai viên đạn súng cối còn đậm các hàng chữ Hán. Nhưng đã biết mình ra sao nữa khi phải nhỏ các loại đạn đầu M79 đã ra khỏi vỏ, không biết sẽ tùy hứng nổ tung lúc nào. Ngày xưa, thật nhẹ nhàng để nó bay lên, nhưng tay không thể chạy để đánh rơi nó xuống đất. Lại còn những trái lựu đạn không biết còn giữ an toàn đến mức độ nào khi được chế ra khỏi kho.

Có thật nhiều bàn tán xôn xao xung quanh vụ nổ kho đạn đã xảy ra trước ngày tuyển cử nhất. Người nhớ đến một đoạn phim gián đoạn nào đó, nghĩ ra câu chuyện câui chất nổ chậm từ lúc sư đoàn 18 tan rã. Nhưng đặt vấn đề tại sao có tiên đoán được vào ngày 25-4-76 để nổ bom trước ngày đó thì người ta sẽ không trả lời được. Chúng tôi cũng muốn tin theo lời khai thuế của ban chỉ huy là có hợp pháp vì điều đó hợp với một ý thức trả thù thụ động - rằng có tình trạng mất an ninh bên ngoài bằng chứng về sự bất lực của chính quyền mới. Nhưng những chuyện xảy ra trước mắt không cho phép chúng tôi bám víu vào đó. Chúng tôi đã chiến đấu trong giao thông suốt đêm. Chúng tôi đã tìm thấy bộ đội ngồi bươi M79 đập chơi. Trước đó, sau vụ nổ chúng tôi còn có một vài lần lớn dác bỏ chạy vì những vụ đốt thuốc súng chơi, chưa kể những vụ đốt cỏ lau rác thải bụi bưng tai. Thế mà kho đạn của bộ quân hỏa rõ ràng là cách làm sai của một nơi lưu trữ vũ khí. Vậy thì cần có điều gì cho Vanal?

Người ta phải lựa chọn giữa hai lý lẽ để có được một, được coi là đẹp, có lợi hơn. Tất nhiên là không tránh được cú đá hậu quyết định: Nhận sự thiết thất của mình thì phải nhận trách nhiệm - điều tiếng thì đúng hơn, nhưng biến đổi cho môi trường thì phải đảm bảo là có bất lực. Thật là vô phúc cho những người xung quanh tò mò, lúc đó - nhất là một tên nguỵ có dấu ấn.

Sự suy đoán đó là điều gì được ép ép, bằng cách cung cấp những bài học điển hình trên cảnh báo mà chúng tôi có dịp đọc. Một truyền thông đơn giản xung quanh khu vực? Hãy tìm một tên nguỵ có thể là đang cuốc đất, kiếm củi xung quanh đó. Một máy điện ở Rạch Giá? Người mới không biết đến giới hạn kỹ thuật và điều kiện hành động của nó, cứ hô hào tăng năng suất, nghĩa là cho chạy tối đa, tưởng là bóc lột máy không có hại như bóc lột người, không mang tiếng về lí thuyết mà còn đem lại ánh sáng, hạnh phúc cho nhân dân dân; người cũ thì chảy xuôi, có nói cũng không được, "kệ mẹ mày muốn làm gì thì làm." Rốt cuộc tên nguỵ phải tìm ra là một kỹ sư "trốn học tập" vì được một chức năng địa phương quen thuộc thói quen quyết định tại phòng, suy nghĩ hiểu điều gì về một thứ quyền bính tập trung, cứ tận tên kia ở lại coi nhà máy, "học tập tại chỗ". Lời hứa đã mong manh không sử dụng thời điểm mà sự việc lại xảy ra quá lớn nên thật dễ dàng bỏ qua, không chút ân hận. "Đã được khoan hồng để ở lại làm việc mà còn manh tâm." Lí lẽ riêng tư là thế, nhưng lí lẽ trừng phạt để làm gương thì phải không để chút hoài nghi nào ở quyền bính chí công, thiện thiện: "Trốn học tập để âm mưu lòn vào phá van".

Nhưng dù sao thì người chết cũng đã chết, người sống vẫn phải sống. Cửa sổ phải được dựng lại. Hương cần gì nhiều lắm: Lấy kiếm gai lại các khúc gỗ cầu, cần thì chêm vào một khúc, tôn giáo thay tôn mất, có lủng vài lỗi thì để đó, trời chưa mưa! Nhà hư nhiều không đủ người nữa. T3 phải chuyển đi. Chúng tôi tôi trao đổi chỗ cũ của họ. Bắp bẻ, món ăn vặt, hái non, tạm biệt ưu đãi nhỏ! Và lại bắt đầu sửa nhà, kê kệ nằm, cỏ cỏ, bụi đạn, bắt đầu rau trong vườn...

Công việc học tập về thống nhất đất nước vẫn tiếp tục nhưng đã mòn mỏi sẵn rồi thì cần phải bàn thêm điều gì. Có điều chúng tôi lại phải có một phương tiện học tập mới: cái tivi. Mỗi người góp 50 xu để tự trói buộc mình. Trong bụng chúng tôi không ai muốn bỏ tiền ra nhưng cũng có ý kiến ​​ai đó phản phản. Kẻ không tiền như tôi thì có sẵn sàng cho, thời gian còn thong thả để còn nhiều tấm lòng mở rộng một cách tự nhiên không thoáng mát nên đo, thắc mắc. Khán giả tivi lúc đầu chỉ sa thưa những người vô tâm, dễ tính, tìm quên để chờ giờ đi ngủ. Rồi lệnh đưa ra không có điều kiện đối với chúng tôi: "Xem tivi là học tập." Nhưng chân lí đó chắc chắn không phải dành riêng cho chúng tôi. Trên báo nhà nước có thuật thuật những câu chuyện điển hình tiên tiến giúp học tập theo báo chí. Ấy là lúc phương tiện tuyên truyền của nhà nước chỉ có thế, lúc còn ở thời tiền sử truyền thông đại chúng. Bây giờ kéo dài ra tivi thành phương tiện học tập cũng là điều kiện tự nhiên của quá trình hóa. Có điều sự tiến trình không đồng bộ giữa phương tiện tiện lợi và ý thức sử dụng quyền của người cầm quyền đã dẫn đến những kết quả trái ngược với bọn ranh ma như chúng tôi quen phản ứng nhanh với hình ảnh - từ thói quen xem xinê, mà còn nhanh hơn vì ý thức phản kháng chờ sẵn.

Những người quản lý giáo dục mỗi đêm lùa chúng tôi xem tivi như lùa vịt, lốc xoáy với cảnh người sau vịt trước, người đi thẳng đứng ngang, người quá bột vịt lộn lại sau, chắc chắn không hiểu tại sao trước màn hình nhỏ chúng tôi lại vượt qua được sự dè dặt cập nhật để bàn bàn, chờ xử lý những hình ảnh kết nối nhanh chóng kia. Ít ra người tù cũng thấy lợi ích của tivi là đo dược lực phản động cố hữu của bọn tù, những phản động mà họ cho là bởi sự quan sát chứ không phải vì sự nghiệp của người thu hình, của những lời thuyết minh, người chương trình - sự nghiệp vụ quá sáng ngộ dưới sự chỉ đạo theo đường ánh sáng, đến nỗi đau người xem dù hơi thở hiện tại của hình ảnh cũng đủ để phản ứng ứng dụng phát ra mà không bắt lại, không ghìm lại được trong đầu. Và một tiếng cười, một lời sảng khoái đã tuôn ra thì không thể ngăn chặn những gì tiếp theo.

Không có gì lạ. Với thời đại, người ta biết thêm rằng tivi là phương tiện truyền thông đại chúng chúng tân tiến phân phối hợp với các phương tiện cũ (báo chí, radio) để nhà cầm quyền dự thảo. Khía cạnh đáng bi quan của kỹ thuật đã không lọt qua suy nghĩ của các nhà tư tưởng Tây Phương mà báo chí, tư tưởng gia xã hội chủ nghĩa đã trích dẫn làm đề tài chê bai các xứ tư bản, quên mất mình đang làm gì, và làm "đậm" hơn - như thói quen của họ. Họ khỏe mạnh bằng lí luận "hiện tượng thì tương tự mà bản chất thì khác", ở đây họ đang phục vụ cho cái thiện.

Nhưng không phải ai ngồi xe hơi cũng giống nhau: Có người ngồi thoải mái, bình thường như không phải ngồi xe hơi, có người loi choi rũ, bỏ đầu ra cửa kính nhìn ngang nhìn kiện tội cho cái cần cổ, có người ngồi thu lu hai chân kiểu nước lũ kẻ thù đi đường giá được ngay anh hùng phú. Đâu đó phải nhân danh thiện là ngồi xe ngon lành hơn kẻ ác! Thật sự là xưa, cái thời gian mã hóa từ người này qua người nọ, được bảo vệ thân mật, kín đáo khao khát. Phạm vi "tuyến truyền rỉ tai" có tinh vi hơn nhưng ảnh hưởng vẫn không lớn vì người ta dễ quên trước nhiều và biến động của đời sống, vì nguồn tin dễ đoạn. Cái ống loa đi đầu làng cuối xóm có phạm vi mở rộng hoạt động hơn nhưng cho đến các phương tiện mới: báo chí, đài phát thanh, tivi cũng không thể loại trừ các vấn đề trung gian giữa sự kiện và đối tượng được phổ biến. Có điều ở tivi, các hình ảnh đã mang đến con người tiếp theo thực tế - hay có vẻ là sự thực hơn nên sự sơ sẩy trong giả trá dễ dàng được nhận biết hơn. Các chuyên gia của đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đã chọn chúng tôi dễ dàng nhận được sự sơ hở đó. Các nhân viên cũ chắc không còn hồn người, cứ làm theo mệnh lệnh. Những người ở Miền Bắc vào thì chỉ là một mẫu khác của những người làm báo bên ngoài đó, biết Miền Nam qua kinh sách, hay qua hình ảnh - vốn đã sẵn sàng sẵn của xã hội Pháp thuộc - lạc hậu về kiến ​​thức xã hội đến dưới 30 năm. Cho nên tin làm sao được lời cô ngọc ngôn viên ca tụng nhịp sống hướng về xã hội chủ nghĩa bên ngoài trong khi cái phông đang chuyển động kia là những đám ruộng nước đen ngòm, lúa má mô tải, máy cày nằm ụ, hay để thay đổi không khí, là cảnh phố phường phường mà xem kỹ lưỡng là chợ trời chiêm ngưỡng thâm quýu? Không cười sao được khi đoạn phim quay một cảnh nhà mồ côi trẻ con chưa cầm được bình sữa mà bảo đó là "kết quả tội của Mộc nguỵ" - thứ tội ác cách đó ba năm! Người xem ó ré với cảnh đá bóng có màn Kết tay, gạt chân, đấm đá để ống kính phải dừng lại hàng mười phút trên bảng kết quả, thế mà người bình luận vẫn chấm dứt bằng câu ca tụng "tinh thần thể thao xã hội chủ nghĩa", câu ca tụng đáng lẽ chỉ hiện trên báo Nhân Daân trầm hạn.

Lùa người đi học tập tivi dăm bảy lần rồi cũng thôi. Các bộ phận được biết đến đã được làm đầy đủ hoặc họ đã tìm thấy tác dụng không được họ mong muốn - bởi vì thường xuyên, trong tư nhân,Nhiều người ta cũng công nhận được một đôi điều thiện là đúng. Hay có thể vì nhiều người làm việc suốt đêm đã có thói quen ngồi vừa đủ kín một cách rải rác cái khung hội trường. Có thể vì tất cả mỗi thứ một ít mà tạo ra cảnh quay bắt đầu nữa. Cuộc sống cần yên ổn ai cũng Hỏi sự khôn hợp, người mạnh yêu cầu nhiều, kẻ yếu dù yêu cầu ít cũng phải có chút phần của mình. Nhưng dù sáng tạo thì vẫn có đông người xem ở các buổi cải lương, và nhất là ở những buổi trực tiếp truyền hình đá bánh. Màn hình chiếu phim nhỏ của buổi học không bị ảnh hưởng. Không phải đề tài: Phần lớn là các đoạn phim nhiều kì, ngày trước là nhân vật OSS thắng GOEPEOU rồi bây giờ ông "lốp", "bốp", "mốp" thắng CIA thì cũng vậy thôi. Như chúng tôi chưa quen để đáp ứng kỹ thuật chuyển cảnh của phim mới, còn về phần nghệ thuật thì các loại phim này nằm dưới mức trung bình, chưa được kể còn trống rỗng nữa. Các lối hồi tưởng kéo dài quá dài, chuồn đường khi chuyển về hiện tại; người ta không dùng hình ảnh để nói lên sự kiện Đòi hỏi của nghệ thuật mà lại để cho nhân vật nói quá nhiều theo câu chuyện cổ tích, đối đáp độc chiến để người thuyết minh phải làm việc mệt mỏi quá. Chúng tôi thích tuồng cải lương hơn. Phần lớn là những tuồng cũ chuyển hướng ít hợp thời. Cán bộ được tìm thấy ở đó một nội dung sinh hoạt xã hội mới mà họ không biết ở phía Bắc trong các bộ phim tuồng đầy đủ Đảng tính chất. Xem vở kịch "Lá sầu riêng" của Kim Cương, có người đã lên tiếng: "Chưa được xem lần nào hay bằng!" Thì ra cũng có chỗ để người Việt đồng ý với nhau chớ! Nhưng điều đó thật thú vị. Và cải tạo việc xem tivi là để thấy mình trong đó nhiều hơn. Diễn viên là người cũ dù đóng vai anh cán bộ cũng không cứng ngắc, đóng vai quân nguỵ cũng không bôi bác nhiều, cứu được các câu nói nương theo thời gian để kiếm cơm. Gần như không có sự tương quan giữa diễn viên và người xem cách xa - cách thức xử lý thứ tự mới theo trình tự. Mọi người cười ồ khi anh chủ trả lời: "Mới đi vắng đâu độ mười mấy tháng, hai năm mấy thôi!" ( Tính từ tháng 4-75.) Bản phóng to hay của Hà Nội xuất hiện thưa thớt nhưng vẫn gây sốc. Đã nói rồi, cái cảnh sĩ quan gọi lính là "lính!" Bất kỳ công nghệ nghệ thuật nào - tốt nhất là từ một đoàn diễn trung tâm. Lính thì Mạc nhâng nháo như Tây thuộc địa - cũng của kịch hài thời Chín năm. Sĩ quan cảnh sát nguỵ thì như thú phun mặt rằn, đủ cho một thứ sân khấu ngoài trời có sẵn đàn giả bà vạch vú cho con bú hay trẻ nhỏ chưa mặc quần bình bình sản phẩm hơn là cho một sân khấu có chút tính toán chuyên môn. Vẫn biết sân khấu không phải là đời sống nhưng kết quả là người ta đã vin vào chất "điển hóa hóa" để tách rời sự thật.Tính nghệ thuật cũng có thể dẫn đến hiệu quả cho một tầng lớp quần chúng nhưng sự tiến hành theo đường lối như thế rõ ràng có tính cách khinh quần chúng tuy người ta sẵn sàng đủ loại nhẹ nhàng minh.

Cải lương không được khuyến khích bằng thể thao. Trường hợp bạn tôi nói trên là hiếm hoi. Nhiều người Nam cũng chưa bước chân đến rạp Kim Chung hay Quốc Thanh. Còn nói chuyện thì sẽ không được hâm mộ bằng xinê. Nhiều người ở ngoài cũng thích đá bánh nhưng vào đây thì hạn chế giải trí thu hẹp, đá bánh trở nên một thứ kiểm soát thời gian, có cường động với sức mạnh thừa mứa bị trói buộc. và bên trong trại nuôi xẻ thịt gầm gừ Nam Bắc bên ngoài, hiện rõ trên màn hình ảnh nhỏ trong các cuộc đấu tranh với các đội ở Hà Nội vào. Họ có dịp để đùa giỡn với khẩu hiệu "tinh thần thể thao xã hội chủ nghĩa" trong các bài báo thuật trên báo. Họ thở ra đường đá bánh "vườn" của các đội Tổng lịch đường sắt chạy ui không đáp trả đối phương liền nắm tay giựt lại! Họ không hiểu nổi tinh thần "quyết thắng" của Đội bánh vượt cả quy cách thể thao - phải gọi đó là "tinh thần ăn thua đủ", khi người ném biên Hà Nội chân trước chân sau soạc ra ném thật xa, nhoài cả người đến té xuống, bánh vào chân cả đối phương, trái với lới ném hai chân, khoan thai đưa cho bạn theo Sài Gòn học được trong các trận đấu quốc tế. Trong lửa tất nhiên cũng có nhiều dân Bắc - "Bắc Kỳ cũ" trước

1954, Bắc Kỳ "tầu há mồm" di cư 1954-55, nhưng tất cả đều coi cùng một chiến tuyến đối kháng với Bắc Kì "giải phóng", "Bắc Kì dép lên cung trăng". Hoàn cảnh tập họ lại như trong câu chuyện đùa đùa giữa một tên Nam Kỳ và một tên Bắc Kì "há mồm": "Tại lũ mầy đó. Chỉ vì phải rượt theo một triệu lũ lũ mầy mà cả 25 triệu dân phải đoạ!" Thực ra qua hai mươi năm đám di cư, dù là người đã lớn, dù sống quần quần với người đồng hương, phần lớn cũng đã "mất gốc" không ít thì nhiều. Hồi còn ở gần suối, một buổi, chúng tôi nghe có tiếng ồn ào dưới dòng nước. Người lính hầm hèrút bước ra vào nhà, dân cải cách nhìn nhau rồi lững thững rút lui. Hồi lâu anh bạn tôi mới cảm giác khát một cái: "Chết rồi! Thằng S. là Bắc Kì mà nó quên, lại dùng chữ trong này. Thay vì phải nói 'các anh' nó lại dùng chữ 'mấy anh' - ở ngoài kia có hàm ý khinh khinh - thằng bộ hung hãn là phải!"

Ở khu mới, chúng tôi lại tiếp tục công việc gò rèn. Đã có một đội gò rèn đặc biệt làm việc nơi khu gia bình. Bễ lò lúc đầu làm bằng ống thụt nhưng sau các "chuyên viên" tìm các dây sên, bánh xe răng cưa, mài cánh cánh làm thành dây chải tạo gió. Hàng ngày từ các đội có những người phụ đến đập sắt các thanh sắt ấp chiến lược cho thẳng ra để làm các mảnh cuốc, mảnh xẻng hoặc phụ quai rèn dao rựa từ các sắt thép góc các tấm PSP, hay sắt cắt từ các bánh xích xe tăng. Một thành phần sản phẩm để sử dụng tại trang web, phần lớn được đưa ra ở những nơi khác làm công cụ sản xuất - hiệu quả chắc chắn không cao Đánh giá theo kinh nghiệm sử dụng riêng của chúng tôi. Rồi dù có tránh né, ban đầu chỉ nhờ nhõi lặt vặt, làm "cái cần ngồi trên cái cốc" (phin cà phê), mài vuốt cái cán dao, làm cái kẹp cái lược để kỷ niệm phép, sau đến cái vali từ giản dị đến kiểu cách - cái "hòm" đáng sợ mình đối với tên cải tạo. Việc đóng "hòm" phát triển đến nỗi phải có thêm một khoản nữa làm việc ngay trong khu nhà của chúng tôi. Tiếng đập vang vang từ sau buổi tập thể dục đến bữa trưa. Nhưng hình như không ai tỏ dấu khó chịu lại coi đó là tiếng gõ tìm quên, tiếng gõ xua ui tâm tư, tiếng gõ chín chững thời gian.

"Hòm" của cấp trên làm bằng nhôm, dura. Các bình lo lắng phụ sáng loáng của phi cơ, vèo cái là hết. Cái nhà remorque có điều hoà không khí ở phía cổng cũ của trung đoàn bị bỏ thịt trong chớp mắt, biến hàng triệu bạc thành vài cái vali. Mỗi bộ có thể có tới 5, 7 cái tính theo số lượng đã làm. Còn người lính thì phải bằng lòng với cái vali tôn nguyên kệch, đen điu. Tội nghiệp cho các anh này, mang "hòm" về phép phải kiếm tấm chúng xây dựng lại, thoải mái với đồng bào, với các tay lái thoải mái không giấu diếm sự hận thù chút nào: "Thấy mang hàim đi tôn nó cười hô hô!" Ôi món quà về quê hương của những người chiến thắng nhỏ bé, dù sao cũng là đại diện cho xã hội "ưu việt", phải đảm bảo trả thù của những người chiến thắng, chịu đựng bạn cho "nhà nước ta" mét tới đồ đồ "phồn vinh giả tạo" ùn ùn ra Bắc Bắc đã có những chuyến xe đi đồng hành, tiện dụng cho những điều may mắn hơn, tốc độ dép, bộ máy, thình, cái đó... mới, đeo cái đập, cái đài, bon bon cái tài, trở về rã diện với bà con cho đáng một lần "sinh Bắc hồi Nam".

Không phải chỉ làm trại, dân cải tạo còn rải rác làm vật dụng riêng cho mình nữa. Tấm sáo, cày cày, lược, kẹp, đàn guitare... Mỗi thứ mới ra đời, mỗi kiểu là thành một phong trào, càng ngày càng cải tiến. Dây đàn hồi bằng dây điện phối hợp theo kích thước cần thiết, bộ trục bằng gỗ hỗ trợ lên xuống, khung tôn, khung gỗ, hộp vuông, chữ nhật (vì thiếu phương tiện xẻ xẻ), nhiều viền rồi dợn sóng như đàn ngoài đời. Và chính trong những công việc phức tạp đó là một cách sắp xếp việc này mà có khả năng làm cho những người cũ nổi bật. Trước kia họ thường nói động tay động chân đến những công việc này. Không phải vì muốn "ngồi không ăn bám" như lý thuyết mới nói, nhưng vì họ đã có những công việc khác để làm. Ở đây, thời gia dư thừa giúp họ kéo dài thí nghiệm, thử thách, bằng cách sử dụng Mọt của bạn đã mệt mỏi mà cơ bản còn lại vì sự hiểu biết từ trong sinh hoạt có kỹ thuật cao đã giúp họ xác định một vật liệu có thể làm được cái gì, biến cải tiến thì sử dụng làm việc gì. Những người quản lý trong các kỳ kiểm Kiểm soát thể thật ngạc nhiên mà cũng tỏ vẻ giàu mình khi lục tung túi xách nguỵ ra tìm thấy một cuộn dây, một miếng bìa, lớp lớp bao cát mục từng mảng, cái ông bơ rỉ... "đủ các thứ trên đời". Thế mà cuộn dây điện chia ra làm dây đàn, cái bánh xe, vòng cao su, Lì sắt gắn lại làm cái xa lạ để xe sợi kéo ra từ bao bình, bao cát làm dây đan túi, đan leo; bao sợi nhựa cắt ra thành cái áo sơ mi mi thật thời trang, thật có gu; tút hầm làm bình hòa. Viên tiểu trưởng nhờ làm theo cái uống ngồi trên cái cốc đã phải lắng nghe tên nguỵ chỉ dẫn cách pha cà phê sao cho gọn, cho ngon. Và gật nhẹ nhàng, riêng tư...

"Bọn chúng toàn là đại uý, bác sĩ, kỹ sư..." dưới mắt người bộ đội tâm trí với gia đình thì sự kiện ở đây thật đáng ngạc nhiên không phải chỉ ở cái cấp đại uý cao chất độc đối với anh binh nhì, không phải chỉ trình độ trí thức cao nói chung mà là một tinh hoa của chế độ được vào trong trận đấu. Số đông đông với trình độ cao có thêm sức ép lực lượng đã đưa ra sự thành công không ai ngờ tới: Với tay không và một vài sắt thép tháo dỡ cả một thép thép di chuyển đi cửa hàng một nhà đất, đập nước xây dựng bằng tay không nhiều hơnng cuốc, nhà cửa hàng hàng lớp xây dựng nên... Vai trò của người tù binh ở công trình cổ đại hiện nay đã được chứng minh.

Sinh hoạt trí thức cũng đi đôi với công việc chân tay. Không còn cái cảnh báo ồn ào của người toán học vẽ phóng xạ ngoài sân đo mẫu, hình hoa để lại buồn bã nữa. Nhưng phong học ngoại ngữ vẫn ùn ùn lên cao. Tiếng Hoa có thầy sẵn là những sĩ quan gốc Chợ Lớn. Sách có tờ báo Phóng to (bản Hoa văn) gói hàng hay bộ Giải thích Tam Quốc chí đưa vào - không khó khăn vì "người bạn lớn" chưa trở thành kẻ thù lớn. Người tự đặt câu tiếng Việt nhờ "đầy đủ" dịch qua chữ Hán bạch bạch, quan sát và quét tay nhau. Chuyện tức cười là nhờ điều này một anh Tàu 75% (cha Tàu đặc, mẹ lai) mới biết nói tiếng Anh: "Tôi theo bà già ở xa có biết gì đâu! Nhớ hồi ra Sông Mao đi dê mấy con nhỏ Nùng nó thấy mình có tên Tàu đặc, trâm luôn một căn, căn cứ của mình ra!" Chữ Pháp chữ Anh thì học hơi kin kín một chút và không mấy ngẫu khởi - hết thời gian mà! Nhưng chữ Nga thì thật là phong trào. Nhưng cũng vì là phong trào nnên lạng qua quýt thật nhiều mà theo ui lâu dài thật là ít. Điều này làm quen không chịu khó của nhiều người mà còn chính vì họ ít phương tiện tiện lợi nữa. Chữ phức tạp viết một đằng sau ở một bên, đọc giọng ai chỉ dẫn, văn pháp luù mù đuôi rối mà sao chép lại tam sao thất hoàn thật thôi thôi hơn đi trồng rau, xem kỹ thuật cứng hơn. Có phương tiện tiện lợi và hiển nhiên mài mòn chỉ có anh dược sĩ T. (?) Anh được người gửi các bộ Nga văn ở Moskva, các bộ từ điển... Có công tác kêu, anh mướn người làm thay còn mình thì ngồi hấp hấp xì hơi lam mỹ phẩm trong miệng,phong cách lù đù từng chữ, từng câu. Nghe nói sau này khi trở về anh đã nhận công việc dịch sách Nga và mở khóa dạy tiếng Nga nữa. (Chắc chắn là chuyện giữa trời vì ra trại tôi mới biết việc học tiếng ồn sôi nổi lằm, còn chuyện mở cua chắc chắn được mong chờ vào khả năng anh nguyên là Giám đốc một Trung tâm hàm thụ cảm trước kia.)

Có người học những món thiết bị thực tế hơn. Đó là phong trào học chữa bệnh theo các phương pháp pháp ma và châm cứu. Yêu cầu thiết thực đã lỗi thời mà cũng là làm một thứ tâm lí duy văn hóa chống Tây Phương từ thời trước được thời đại mới cổ võ. Sách đều là những thứ xuất bản tại Sài Gòn trước kia trong phong trào "hướng về Đông Phương" [ bản thảo: từ khôn lí Thiền, văn học Thiền có bạc sáng, khoa học của Nhật qua - lại cũng là bắt chước tính cách exotisme của các loại này đối với người Tây Phương trong các sách nghiên cứu về Trang Lão mờ ở các nguyên bản Trung Hòa. Điøø Trung Hòa Cộng sản nổi tiếng trên bàn cờ quốc tế đã rao rao giảng món hàng "kinh mạch" cổ truyền, thu hút những người hướng dẫn về cộng sản: Dân Tây Phương cũng với tinh thần ham mê mới lạ, còn dân Đông Phương lại theo với một sảng khởi làm mãn được tinh thần tự ái dân tộc, đã mở rộng khả năng thích ứng với đời sống khoa học, tiến bộ trên ngay nền văn hóa cổ truyền. Hết ]. Trước 75 đã có lời khuyên mời về một cuốn phim Trung Quốc quay những cảnh nguy hiểm cho người bị bệnh sọ não, vẫn tỉnh táo trong thời gian dài giải cứu, không tỏ ra điều gì đau đớn sau đó. Bây giờ phim được chiếu trên màn hình nhỏ, xem xong ai ai cũng xuýt xoa xoa và chắc chắn có ảnh hưởng mạnh mẽ trong phong trào học tập này, làm cho những người thi hành các thủ thuật thuật được thon gọn hơn. By vì thật cũng đáng sợ cho cái việc vừa học vừa hành này - học lạo thảo và hành động thật lĩnh vực. Sách dạy dỗ có gì gọi là bảo đảm: Trước kia tôi đã từng được một anh kêu gọi hợp tác viết sách nghiên cứu, anh bạn đó có căn bản y học nào ngoài tiếng Anh ở trung học, ngoài cái quan tâm cầm lương của mình và thiếu lương của tôi đưa cho bà ở trại gia binh rồi lại tiền trước ngày kinh kế để tiếp tục ăn "cơm tay cầm cầm" (bánh mì) dài dài... lại Câu chuyện ngoèo với một tác giả xa lạ tên - được biết phải là tên cũ của tôi và bạn không. Có người gửi mua từ Sài Gòn cả bộ kim châm sáng loáng, có lò xo loằng ngoằng, bảo vệ trong hộp inox để mỗi lần trưng bày, làm sạch mặt chủ nhân nổi lên một cách thoáng mát kì kì. Nhưng phần lớn kim lấy từ các dây điện thoại - thì cũng là inox chứ sao! Dù bằng cái gì, nguồn gốc ở đâu, các thầy lang thời đại cũng hành nghề một cách chiến lược quan trọng, cũng sát trùng mạnh hoi - hoặc nấu nước sôi, hoặc vuốt bằng bông mềm rượu, giá thuốc đỏ do có cái màu sắc độc quá thì cũng nên dùng làm thuốc sát trùng để câu được.

Ông thầy hỏi bệnh, lấy tay đo đo rồi găm cây kim vào, vê vê ấn mạnh, lo lắng nhìn người bệnh chờ phản ứng ứng, nghe xít xoa dịu thì thì yên tĩnh về an, nghe rên la dữ dội thì rút ra tìm chỗ khác, bệnh thấy nhân cười - dù đau khủng khiếp, thì hoan hoan chia sự sự may mắn của thí nghiệm. Thế rồi chủ khách chia nhau nhét thuốc lào, chủ đeo lủng các cây kim rung rung nơi, nơi yên, trên chân tay, trầm ngâm béo phì lí về y học truyền đạt Dịch tối tăm, với Thiền me Du già vận khí, bài bác những thiếu sót bản gốc của khoa học Tây Phương theo cách trị liệu chỉ bằng cách biểu hiện cổ hiện, trên "chứng" mà không lưu ý đến cái "thần" của Đông Phương... khác hay bỏ vào hộp, chủ khách hẹn nhau cực tới hay khách phải đi thăm bệnh ở lán khác, cả hai đều hể hả chỉ quên có một điều: Khen nhau là can đảm - can đảm bảo vào người khác, và can đảm hơn nữa là để người khác tàn vào mình! Không nhớ tới điều cần thiết thiết bị nên nghề tự học này được coi là thủ công không phải chỉ bởi các anh khát mắt sức mạnh mà cả những người có nghề thủ công nữa: Một anh nhà giáo trước kia từng bạc nhờ bán cua Sử Địa, Công Dân, nhất là vào thời kỳ theo IBM, trong giấy chứng nhận hiện tại của mình một nằng nặc làY sĩ cứu!

Có những người khác học nghề ma - chắc chắn là ít có thể chắc chắn hơn. Ngoài ra, huyệt tuy không hay ít nói tới kinh mạch nhưng mệt mỏi hơn, đổ mồ hôi nhiều vì phải đè các ngón tay ấn lên thân người bệnh. Hết bệnh hay cũng không bảo vệ nguy hiểm hơn mà xin vui lòng cả ba chiều bên trong. Người hành sự có thêm một nghề giải trí, người bệnh có được một cách trấn an vào lúc này không phải chỉ thiếu thuốc men. Cả nền tảng nền tảng mù mờ như thế đôi khi được sư chia sẻ, gây ảnh hưởng đến số đông người dùng để trở thành một tín hiệu điều học. Bản chất của tín điều là cảm xúc dân tộc, là hệ thống truyền thông nên nó đã giúp cho đường trị liệu này lan rộng trong xã hội mới, xã hội vốn có yếu tố dung chứa, không coi là tương phản nó. Chính vì thế mà những người tù trong hoàn cảnh tù túng, hoặc hung hãn hữu hơn hoặc - phần lớn - chậm rãi, co rút lù đù hơn, một khi cầm cái giấy phóng thích trong tay liền kề ngay cái"nghề" học được, lại có người vẫn tiếp tục "hành nghề", tay trái rồi chính thức hoạt động ở lí thuyết, thỏa mãn với sự quen thuộc và giao diện với tâm trạng ái tình "cứu nhân độ thế" của mình.

Chưa nói đến cái có thể bị nghi ngờ là thiết bị bằng phương tiện khoa học kỹ thuật như chuyện tham khảo trên tivi: Bức ảnh chụp đám thiếu nhi đùa nhau trên lúa cứng mà không bị đánh, bị bạn bè tố cáo là bịp khi cơm không lành canh không ngọt thì Câu chuyện đầu mở mắt làm sao tin được? Sự "tiến bộ ngược (?)" của xã hội đã làm cho những yếu tố lạc hậu của quá khứ nổi lên, bởi vì cuộc sống văn minh cơ khí có sức mạnh xua đuổi được "truyền thống" hơn bất cứ lời tuyên truyền nào mệt nhọc. Một anh gác cổng nhà thương xoa bóp, một ông kỹ sư rờ rẫm rồi bạo bạo quyết rằng "uống thuốc là xưa rồi", hình như có điểm nghĩ có gì phân biệt với ông đạo Rờ, đạo Vuốt mà người ta muốn xóa bỏ. Và Nhà nước nhân danh một lí thuyết vô thần chống tôn giáo lại bất lực trước mê tín, thứ tôn giáo thấp nhất.

Báo chí ở đây được gửi đều đặn và dồi dào hơn ở Trảng Lớn. Cũng những tờ Nhân Dân, Quân Đội Nhân Dân, nhưng thường xuyên nhất là tờ Giải phóng, cũng lại hợp nhãn với tù nhiều hơn. Về hình thức, tờ báo giấy trắng, sáng sủa với nét chữ sắc cạnh, nhiều khổ chữ, có hình ảnh điểm xuyết rõ hơn là chắc chắn Nhân Dân giấy xám với bao nhiêu an ủi về hình thức như đã nói mà đến lúc về sau bắt giấc mơ trong hình bằng lối mở cuộc thi thì lại dịch vụ như Đông Thi, cái cái để tổ bố, nhân vật rời, khó khều, mặt khó đđăm thấy mà phát sợ! Giải phóng dù được hướng dẫn đường mới nhưng người viết không được giấu phong cách Sài Gòn - if là người viết cũ, hay có nét Sài Gòn nếu là người ở bưng về, ở Bắc vào cố gắng tự thay đổi để rời khỏi câu lạc bộ. Nội dung sống hơn, phản xạ hình ảnh phức tạp của văn bản không thể đơn giản đến tốc độ đơn đơn. Nếu cần phải sử dụng chữ chế độ mới thì có thể nói Nhân Dân theo quan điểm thực tế xã hội chính xác, nhưng Giải Phóng đã được tính chất thực tế sản phẩm chen vào một cách vô thức. Vì thế băng nguỵ có thể tìm thấy hình ảnh Miền Nam quen thuộc của mình kèm theo những biến cố co ép không theo ý chủ mới. Một bức thư của thư đạo đoàn khoa học xã hội phân trần về một tai nạn xe cột ở Nha Trang với giọng thật mềm dẻo nhẹ nhàng nhưng không được giấu mặc cảm bị khinh thị từ đám dân chịu ơn giải phóng: Người phu xe bị trầm cảm, sừng sống với người tài xế "không biết luật đi đường", khi nghe lời mời cảnh báo giao thông đến phân xử đã thư giãn tay: "Trời, đi đi cho được làm việc!" Và cả sự ồn ào khi đọc được ở một món đồ pôtanh câu chuyện cô ngâm thơ cho học trò chơi nghệ: " Đôi dép nhẹ giẫm nát đời son trẻ / Nón tai bèo che khuất ánh sáng tương lai." (Sau này khi lên Gia Trung ở chung với đám văn nghệ sĩ "phản động" từ lửa Lê Văn Duyệt về, tôi nghe rằng đó là hai câu của nguyên một bài thơ dài, tác giả là một thi sĩ trẻ cũ - không nhớ tên.)

Mỗi tạp chí chủ đề, tờ Phóng to có một số đặc biệt cho người có trình độ cao hơn, mang tính chất nghiên cứu, giải thích khảo luận. Đề tài trong một khoảng thời gian dài lúc đầu là các thành vật tư cổ học - điều mà nhà nước mới rất có ích làm phản diện. Các bài tổng hợp giới thiệu những đào bới có từ trước, đồng thời bổ sung thêm những phát hiện mới xung quanh đề tài Hùng Vương gắn với thời đồ đá, đồng, sắt.., các thời đại Lí, Trần cùng những phát hiện khởi đầu ở Miền Nam. Tôi chú ý đến tài liệu luận của một dân chuyên nghiệp, tốt nghiệp và chắc chắn còn ở Pháp, vì tuy không thoát khỏi lý thuyết chung chung nhưng quan điểm rõ ra vẫn còn trong phóng khoáng của tư duy Tây Phương. Bài báo nổi bật lên trên các bàn thảo luận của những học giả Miền Bắc cùng trong số báo đó, đã bày tỏ ra gò bó đến tối điểm: Mọi thảo luận cứ có điều gì khác lạ, chỉ cần đưa ra lời buộc tội "trái với chủ nghĩa Mác Lênin" là đủ giải quyết xong một cách gọn gàng.

Từ tháng 5-75, có thể nói là tôi chỉ tiếp tục căng thẳng với các tầng bậc thang của thế giới cộng sản, và tuy nhiên mọi người chế độ dốt nát, đau khổ của họ - dốt nát mà vì vị thế chiến thắng phải mangt huênh hoang bù đắp, nhưng tôi nghĩ rằng đó là điều bình thường và cố gắng giữ để không ra ý họ. Thế rồi qua những bài báo ký tên mang các tước vị Tiến sĩ, Phó Tiến sĩ, Viện sĩ hay chức vụ Viện, Phó Viện trưởng phân khoa học học này nưa - cả một cuộc đấu trí vũ khí, khỏe mạnh với dân Miền Nam, tôi thu hồi mình! Hãy rộng rãi cho rằng những điều họ viết vì hoàn cảnh nên thu gọn hơn điều họ nghĩ, nhưng như thế không tạo ra một thứ phản xạ ước định đến thành tự nhiên sao? (Sau này khi đọc những bài viết của ông Trần Đức Thảo thuộc loại "học giả trích dẫn", tôi càng thấy rõ hơn.) Sự phát triển của kiến ​​thức, ít nhất là ứng dụng của kiến ​​trúc vốn là ở những điều được nói ra, viết ra, tôi huấn luyện trong quá trình nghĩ, phát hiện có đủ chỗ phải có chỗ ở trong đầu? Giống như chuyện cái giường của tên cướp trong thần thoại Hi Lạp, những kẻ "trí thức xã hội chủ nghĩa" co rúm trên cái giường ấy để khỏi ló đầu đuôi, khỏi bị cắt giảm, những người có kiến ​​thức hại cũng không phải là điều điều lấy lạ. Rồi thầy cày nghề, chiến đấu chi cho tội tội đàn em?

Có điều cái thế gói trọn trong nhà mẹ hát con khen hay cũng tạo nên một ảo tưởng về sự xuất sắc giang của những thành viên trong gia đình. Từ đó những yếu tố lạc hậu nổi lên dưới những hình thức được biện minh là tiến bộ: Bài nào cũng phải cố gắng trích dẫn một câu trong kinh điển Mácxít, một hình thức "Tử viết" mới mang phong cách xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Marx khen ba-lê thì ba-lê phát triển, Marx trầm coi kịch Shakespeare thì hùa nhau nói chuyện Hamlet, Vua Lear... than ôi, đó là phong cách quý tộc, tư sản châu Âu thế kỷ XIX! Một người làm quan cả họ đã được giúp đỡ. Lên đài phong thần không phải chỉ có Marx, Engels, Lenin mà còn có bà Marx giấu đuôi quý phái Von đi, có những người con gái của Marx, người u già của các cô này - giá như ở chỗ khác thì đây là "hạt nhân vận động" để cực khổ - có gia đình Lenin, bà Krupskaia... Những điều đó được gọi là tuyên truyền, vu cáo khi người ngoài nói về cộng sản, ở đây lại rất hiển nhiên với những bộ màn " động". Tất cả những điều thực sự ở chế độ này nếu lọt ra ngoài tất cả phải biến dạng hoặc cố ý, hoặc từ những sai sót khách quan nhưng nó được coi là vu cáo chỉ vì người ta không nhận ra được tính cách quái đản đến thành tự nhiên kia mà thôi. Có người đã nhận xét: "Nếu có người từ Việt Nam ra đi vài năm sau ngày 30-4, nói ở đây độ 50% sự thật tất bị người ta coi là vu cáo, phản kích vì phản thù tư hay ăn tiền tư bản, nói độ 75% thì người ta thum lại cực cho một trận nên thân vì coi người khác là ngu ngốc, nhưng nếu đúng 100% thì người tang ra, với mắt kinh

Nhưng ý muốn trí tuệ cũng gặp nhiều trở nên phức tạp: Tự làm của con người đã chứng minh như con cá chạch trong tay bé thành thị nên trong các cuộc tranh chấp đường lối ra các từ ngữ tha hồ phải giải thích (tả, hữu, giáo điều, xét lại...) Sau khi băng mình ra thế giới loà thì người ta lại hoangmang, chú ý - sau khi hung tin - trung và người thật giả để vượt qua ra tính độc thoại về sự thực của tốc độ. Người hấp hối thấp thì nói chuyện Miền Bắc đầy mỏ dầu xăng, dầu lửa riêng, muốn lấy chỉ cần tồnc ống hút lên; người cẩn thận hơn thấy "ta" chưa được, hay bằng thì khỏe cái hay của phe-ta (ếch Cuba, bò Cuba, máy bay Liên Xô...) hay của phe tưởng là của-ta (nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Thuỵ điển) được giải pháp theo kiến ​​thức hạn chế của mình. Cái căn bản hiểu biết dẫn đến sự dối trá, huênh hoang rất thành thực, coi dưới mắt (xã hội chủ nghĩa) không ai. Trong kỳ phát triển Thời đại Hùng Vương 5-75, ở đường Tự Do (Bộ phát triển sắc tố nguy hiểm), người phụ trác độc nhất (nữ) đi theo vật trưng bày nói với chúng tôi là: "Hà-Nội-ta có phòng xét nghiệm tia phóng xạ C14, và lại còn tìm được nhiều cách định tuổi tuyệt đối đặc biệt nữa". (2004: Một vài câu khảo sát cổ học lọt vào trại cho thấy công việc này vào lúc đó phải nhờ Đông Đức và Trung Quốc làm giúp.) Cái lối nói cho-được-làm việc theo quyền lực dẫn đến lối nói-lấy-được rất phổ biến. Đành rằng ai lại đi nói-lấy-thua nhưng cứ nói lấy được, cứtáo cáo kẻ thù, kẻ đánh bại thế này thế một cách nồng nhiệt, quên tự giác mình có nguy hiểm phải những sai đó thì không thì đúng là vi phạm tiêu chuẩn sống bình thường nhất rồi!

Khi tăng dần chúng tôi đọc thấy được ở đâu đó trong những bài báo, sự thú vị về số tiền, số lượng viện trợ từ khối xã hội chủ nghĩa, những điều điều nói về các nhà máy được Liên Xô xây dựng đến dùng 80, 90% nguyên liệu từ Đông Âu đưa ra thì ảo tưởng còn lại đã tan tành và từ sự hạn chế "Vương quốc Lừa Dối" có người nói ngay chế độ này không tồn tại được lâu. Đó lại là một sự sai lầm to lớn, có thể gọi là lạc hậu, bắt nguồn từ ý thức đạo đức chính trị Khổng nho cũ kĩ mà những đại động xã hội trong bốn năm qua không gột rửa được vì không biết tự chuyển biến, vì chưa gặp trường hợp "đứt phim". Sự lừa dối mang tính chất cấp thời có lợi cho những người cầm quyền mới biết phối hợp quyền lực dẫn dẫn - chưa kể đến cơ hội lớn của thời thế tạo ra. Do những người thân mật không đủ khả năng để thấy các lỗi của mình được giấu kín nên chỉ tìm thấy các thông tin của kẻ dịch vụ thông thoáng trước mắt, nhất là loại quân đội có cơ chế chứa phân đoạn ý kiến ​​và luôn tự nhiên nhanh chóng. Ở tầng dưới thể thức thì nhược điểm hoặc mượn uy danh hiểu biết để xu phụ, hoặc ẩn giấu nhược điểm dưới mức độ khinh người cầm quyền, trong riêng tư. Ở Long Khánh tôi đã được đọc trong một số Học tập bài của một Phó tiến sĩ kiến ​​trúc học (tectonic), nói rằng nước Việt Nam nằm trên vị trí độc nhất của trái đất, là nơi gặp gỡ của hai đường hồi hành tinh: Địa Trung Hải và Thái Bình Dương mà điểm gặp là thủ đô Hà Nội! Đây là một ông khoa bảng xã hội nghĩa dưỡng có bài nghiên cứu trên sách báo Nga, Mộc... cho thấy sự hợp nhất giữa xu phụ tùng tối và căng trí thức loè bịp đám chính trị lớp ba lớp tư! Chuyện mới nhất lúc ấy là lời khuyên của ông Trần Độ chuyển qua: "Đảng ta chỉ giỏi về chính trị quân sự mà chưa thành thạo về hoạt động văn hóa, kinh tế". Hãy ngậm miệng

ăn tiền để hưởng những quyền lợi rất hiếm (nên trở thành quý) và thật nhiều sự yên ổn cùng vô số lời tâng Bốc chung về bình trí thức xã hội chủ nghĩa biết phục vụ mà không phải là nô lệ.

Quả thực co cụm, cái không biết đã có sức mạnh riêng của nó. Và kiến ​​thức, thấp hay cao, cũng góp phần vào sự cố thủ hay sức phản ứng cho phe mình. Ông Hoàng Trung Thông từng dịch thơ Nga, khi "làm đuôi" mua hàng ở Moskva đã cho rằng làm thế là dấu hiệu của văn minh (xét bằng sự kiện riêng lẻ thì quá quá), và do đó khi bọn côn đồ phản xã hội chủ nghĩa là tổ hàng cả ngày tức là cổ động cho việc độc quyền, sự kiện đầy dẫy không những trong các chính trị phổ thông mà còn rải rác trong điển điển cao cấp! Ở đây, lý thuyết soi sáng cho sự thiếu hiểu biết được biện minh, nên ông này sĩ kia không thể nào quan niệm nổi một lối thoát cho cô lập được, là không thể cần xếp hàng, không cần bóc mà vẫn có hàng! Làm cách nào để hiểu được điều đó ở một người ta sắp xếp từ 2 giờ sáng để mua nửa cân lô thịt tiêu chuẩn mà khi đến như mình thì hết thịt? Lí thuyết phản đối người ta nghĩ một cách tự nhiên rằng những lời tố cáo tivi, radio, báo chí chuyên nghiệp người có hệ thống là chỉ nói về thế giới tư bản chứ không phải cuộc sống phức tạp với cái giá của nó đã không có một nhóm nào muốn đạt đến trình độ văn minh!

Còn nhớ một bài báo đã gây ra cuộc tranh luận nhỏ giữa chúng tôi. Tác giả, một nhân vật Miền Bắc, đã cho rằng cuộc sống gọi là văn minh phải có chất đa dạng biểu hiện trong màu sắc, cho nên ông ngạc nhiên thấy ở khi Hà Nội bắt đầu ánh sáng đèn màu thì Sài Gòn trở về với đơn điệu của hai màu vàng, đỏ chính thống. Có điều gì lạ lùng với tình huống đảo ngược đó nếu nhìn vào chiến thắng của hai nơi tiêu biểu, dù người ta đã cố tình xoa dịu, trượt để dễ dàng đạt được giá trị hơn. Một anh cho rằng người viết đã bị Sài Gòn Người cuốn đến mất cả lập trường, và đó cũng là điều chứng minh cái chân lí là chính những kẻ lừa văn minh bị yếu mềm trong cuộc sống sung túc nhiên thành kẻ đánh trước đối phương có trình sống chậm hơn nên cứng cỏi hơn, nhiều chịu đựng hơn. Bằng chứng khác phát hiện vào lúc làm cỏ: Cấu tạo cây cỏ đơn giản hơn, sức sống bền bỉ hơn, thích ứng với hoàn cảnh rừng nghèo hơn cây lúa đã thuần hóa, đòi hỏi chăm sóc, săn sóc với những điều kiện bạch mà mỗi một trái ý nhỏ là đủ ảnh hưởng đến sự sống của nó. Và dù sao cuối cùng người ta cũng phải thả cỏ cho lúa lớn lên. Cứ kể ra luận cứ ấy dù có đúng chăng nữa thì với hoàn cảnh của người quạ lên, nó chỉ có giá trị của một sự an ủi, một hoa tự hợm mình vô hoa vì người ta đã quyết định nhỏ bé cây lúa có tên cụ thể là anh đấy! - cây lúa " Bệnh hoạn, ruỗng nát, độc hại" - để trồng thứ lúa tốt hơn kia mà! Chớ phòng tìm cách ấp ước mơ về một tương lai sáng còn sẵn sàng cho mình!

Tôi cũng không muốn cho anh bạn tôi thất vọng ngay cả trong những giấc mơ, nhưng tôi muốn biết rõ điểm tâm lí riêng biệt của lớp người quyền thế mới mà tác giả bài báo đã vô tình làm rõ bình tướng. Những ngày còn lao đao tân binh có vấn đề sống còn ở chế độ và bản thân, người ta hô hào giải quyết và nói đến truyền thống (loại "đói cho thoáng cho thơm"...) để tìm hoàn cảnh và lí lẽ yên minh cho sự đau đớn phải chịu đựng ở tất cả mọi người, nhưng khi chiến thắng với tất cả những sản phẩm có lợi sẽ không có lí do, luật pháp nào ngăn chặn người ta tiếp tục thụ động, nên tìm ra cách mở đường sống. Phải chấp nhận và hô hào một cuộc sống văn minh vật chất trái với trước đó khi nó chỉ mang thật nhiều ý nghĩa tinh thần, trong đó sự mát mẻ vẫn còn mang những mảnh nứt tủi. Có hô hào đổi thay mới mộc mạc mà đi xe Peugeot 504, DS, mà ở phòng lạnh, hút thuốc Ba con 5, mà tiệc tùng du hí. Bài báo có áp dụng ý thuyết phục đám nhân dân khốn khổ chấp nhận cho tác giả và những người tương tự sống cuộc sống đầy tiện nghi an lạc...

Sách vở đến với chúng tôi không có nhiều thứ mới, bởi vì như đã nói, T tôi hầu hết đều là dân chuyên môn. Hoặc là họ không đọc những gì cả - để dành chỗ cho lạp lâm, kẹo, mì gói... hoặc là họ nhắn tin nhà gửi đến các sách chuyên môn cũ, cả những thứ thật là hiếm, chuyên sâu vì cái ảo tưởng về chuyên môn phi chính trị ý họ tưởng có thể ôm giữ được an toàn - và còn có thể thăng tiến nữa. Nhưng những người trông coi họ lại có quan niệm an toàn theo hướng khác: Bộ đội có chút hiểu biết về tiếng Tây tiếng Anh (có kẻ khai ngoại ngữ biết được là tiếng Anh liền bị kiên: "Anh đi làm tay sai cho Mộc sao không biết tiếng mà khai lại là biết tiếng Anh?"), bộ đội thấy cách an toàn cho tự động hơn cả là... thu! Nhưng không phải là một cuộc truy quét làm động ổ. Chỉ có một lệnh nhẹ nhàng: "Giữ sách đến khi chuyển trại thì sẽ trả để mang theo." Xin ai ở ngoài vòng đừng chê họ cạn, lú lẫn đến ngu ngốc!

Ở địa điểm này, chúng tôi được hai lần gia đình gửi "quà" bằng đường bưu điện cách nhau ba tháng và hai lần gia đình đến "thăm mộ" cách nhau sáu tháng. Ngay khi đến cách dùng từ cũng làm ngạc nhiên chúng tôi, kể cả các tay Bắc Kỳ tàu há mồm. Lựa chọn từ ngữ có thể hiện thực hóa tính chất Bắc Kỳ phong kiến ​​trúc được nâng cao ở mức độ có thể hiện đại hóa. Hương phải ở tù - có người được kiểm tra vì đã nói lên ý nghĩ này - cho nên không có chuyện "thăm nuôi". Đây chỉ là sự vắng mặt lâu dài được nhà nước tính toán chu toàn đủ, nên không thiếu sự cơ sở, không có chuyện đi "nuôi". Tiến tinh thần nhân đạo truyền thống, nhà nước mới tổ chức cho thân nhân đi thăm những người đang học tập cải tạo, mang "quà" đi động viên, Kích thước chồng con học tốt để sớm trở về với gia đình, sớm trở thành thành viên công dân tốt phục vụ đất nước. Cái ngọt ngào sao mà đắng vị cay!

Và cay đắng nhân đôi với những người nghèo ở trại. Ở những nơi khác có cả con heo quay đến trại, có người quản lý "quà" luôn có cả tổ 10 người đi khuân vác. Lại có người lủi thủi đi thăm chồng ổ bánh mì kèm theo như lời trối trăn: "Lần này chạy tiền đi thăm anh, không biết lần sau có vay được không." Ở T này cũng có người từ nhà thăm nuôi vào vừa vừa thoải mái, vừa réo gọi anh em tiếp tay, và cũng có người yên tĩnh xách một bọc nhỏ về phòng mà trí tuệ vẫn thoải mái không biết làm sao con vợ nuôi nổi mấy đứa con mà còn chạy tiền đi thăm mình nữa? Cái dấu hỏi về tướng này không có mấy người đặt ra. Có người thảnh thơi không nghĩ tới vì tưởng có đủ tiền để được thăm nuôi suốt đời. Có người không nghĩ tới vì thói quen Yêu cầu thụ động đã che chắn tất cả. Một thảm cảnh gia đình từ đấy mà ra: Người vợ phải đi bán thân và phân trần với người mẹ cải tạo cùng phố: "Dì tính, nhà còn gì nữa đâu, còn phải nuôi mấy đứa con mà anh ấy cứ viết thư về thoải mái thứ thứ giây, cứ tưởng như là hồi trước kia!" Chúng tôi cũng từng ghé mắt nhìn qua các bản sách yêu cầu này và đặt tên cho chúng là những "ờ sớ". Còn trong nàng nàng Kiều mới đã có thêm một món hàng đặc biệt: "vợ cải tạo".

Hãy đến thăm trại nuôi dưỡng để tạo ra những ngày lễ hội tưng bừng và âm thanh qua những đêm dài trốn tivi. Việc thăm quan các trang trại ở trại cũng rất bận rộn ở một nơi không thể ngờ tới. Ít bị mất trộm. Một phần nhỏ có thể vì thời gian này đang khao khát cơn khát lắm để giúp cho liễm trì nuôi được. Phần lớn chắc chắn hơn là ngôi nhà trống rỗng để hoác, lúc nào cũng có người vào ra. Nghe nói đến những kleptomane lạc lõng, nhưng người có nhiều đồ thăm nuôi không phải lo đối phó với bạn bè mà lo với Ban chỉ huy trại. Ở những cuộc kiểm tra này.

Lại một danh từ mới. Từ hồi phục mới đến, còn yên bình hi vọng ở ngày về gần gũi hoặc lo sợ ngày lửa trại mệt mỏi thì dân cải tạo một buổi sáng nghe có lệnh tăng hết đồ ra sân sân, chờ. Hoang mang, ngốc nghếch như người quản lý nói lúc mở đầu cuộc khám phá: "Chắc chắn các anh thoải mái hỏi nhiều về biến thể này phải không? Chúng tôi khẳng định là các anh không đi đâu hết. Cuộc kiểm tra như thế này phải phải dành riêng cho các anh. Bộ đội cũng phải đảm bảo chế độ như vậy. Đây chỉ là sinh hoạt bình thường...", cái gì có thể gây nguy hiểm cho dù xảy ra nhiều lần thì cũng trở thành bình thường. Cái phần sinh hoạt cá nhân bị ép thanh thản đến mức bé tí không còn làm anh bộ đội ngạc nhiên nhưng đã làm cho cuộc chiến hồn cải tạo vì không thể nói đến các câu chuyện pháp luật tương tự nhau cho hai hạng người khác nhau. Mục đích khám phá chúng tôi là để tích thu vũ khí - hay cái gì có thể sử dụng như vũ khí, là để khám phá những âm mưu nhen nhúm. Những người cộng sản vốn là "vua" âm mưu nên họ thừa kinh nghiệm dập tắt âm mưu từ trong nước. Có điều chỉnh ninh "cẩn quy tắc vô ưu" có khi cũng làm họ phí sức vô ích: Nhìn đám cải tạo ba hoa chích choè thấy ý có yếu tố nào dậy lên được chút âm mưu!

Một vài cuộc khám phá buổi khám đầu tương đối dễ dàng vì có khi là để bộ đội hỏi đường sống sung túc xa lạ với họ. "Cái này là cái gì? Dùng ra làm sao? Sao đã có loại kia còn có loại này nữa, vẫn cùng một mục đích như nhau? Cái này... Sao lại..." Chắc chắn có một thoáng mát - hay thách cười chiến thắng? khi người quản lý đứng trước gói bó hoa: "Anh làm gì với các thứ này? (để đào thoát chăng?)" và câu trả lời phản xạ r thành thực: "Dạ, nghe nói học trong 10 ngày, tôi đưa theo để ăn đỡ tốn kém..." Hồi hộp nhưng có gì đó mạnh mẽ. Hồi hộp đem lại hương vị cho cuộc sống thư thái, lúc được đem đồ đạc vào phòng. Ôi hạnh phúc sao mà giản dị, nhỏ bé vậy mà có người cứ tìm mãi đâu đâu! Còn nhớ ở một cuốn tiểu thuyết Mộc - loại mất bìa, bán xyn hè phố, giết vào đốt đọc cho qua 10 ngày - một vật giàu có, sang trọng, gia đình mọt ấm nghĩa là có đủ điều cho người ta ham muốn nghiền bỏ cơ sở, gia đình đi theo một người con gái đầy tai tiếng, sống cực, lênh đênh để tìm cái gì gọi là hạnh phúc. Về điều này người cải tiến chứng minh là không khó tính nhiều. Họ sẽ học được chữ hạnh hạnh phúc - ít ra là ở chiều ngoài, của những người là thầy họ: tiêu chuẩn bình hàng tháng, tiêu chuẩn thịt, cá (nếu có), tiêu chuẩn đường muối, tiêu chuẩn... Tất cả có nhà nước lo, hạnh phúc từ trong sự nghèo khó, thiếu hụt thu gọn để thăng hoa thành giá trị tinh thần của sự bình dị, đơn giản...

Nhưng lúc này thì người cải tạo vẫn chưa đạt được như mong muốn. Hiện tại, họ vẫn phải khổ sở với mới đồ ăn khô kho lưu trữ để ăn dần dần mà người ta muốn họ loại bỏ ngay để trốn thoát âm mưu trốn trại. Vào một buổi sáng, chúng tôi đã được kiểm tra sớm để nghe kiểm tra lệnh. Từ hội trường họ túa về như ong vỡ tổ. Chỉ chăm sóc lo cất giữ đồ ăn, họ không biết rằng Ban chỉ huy đã chuẩn bị sẵn sàng kiểm soát cần thiết. Có gói từng ném vào đệm nước thải, có người đổ xuống dưới miếng đá rửa chân. Những thứ này sẽ không được tìm lại vào thời điểm hiện tại. Có người vãng chiến ùm cái thùng đại liên xuống sâu thì quay lại mũi súng mỏ vào mình bằng một giọng khắc nghiệt: "Leo xuống lấy lên!" Ướt như chuột lột, chạy chạy mở ra: mì gói, tôm khô, lạp vườn, bột... Xạ hương súng hay dao găm gì hết.

Kiểm tra kỹ thật kỹ. Nhiều món ăn lương khô bị tịch thu - Tất cả hay phần lớn tùy ở sự khéo léo của người có hay sự thích ý bất ngờ của người khám phá xét. Máy móc cần kéo theo đầy bột, đậu, đường, mì... Đã tài bóng mà vẫn chưa hoàn thành. Nhân cơn đói bụng, có kẻ chưa đến như nổi ý tiếc của đời sau đó hộp sữa lần đến hết, chưa đủ còn thi đua với người khác, nhàngấu dát cả mấy kilô lạp xường. Đồ ăn ti ti thu được cho vào bếp, chia đều cho người, nhưng không ai cảm thấy ngon vì đó là món ăn hẩu lốn, còn người mất thì ngu ngơ, người say được ăn vẫn có chút nhẹ nhàng.

Cái nóng "tiểu tư sản" cũng là một khía cạnh cảm tính phát hiện gây ra những chuyện buồn cười hỗn lộn đau khổ. Thư hàng tháng được coi như một ân huệ của nhà nước ban cho người có tội phải cải tạo, "dựa trên ý thức truyền thống thông cảm cảm với tình gia đình táo bạo của dân tộc Việt Nam" - làm như Tây nó ở rừng hết! Thư đi lại cũng có thể hiện thực hóa cách tự động thực hiện ở chế độ: Thư đã gửi được quản lý kiểm tra trình duyệt rồi - cũng như công việc cấm địa phương đối với người dân bên ngoài, đã xem qua, thì tất cả đều được gửi thư điện tử đến tận nhà, đảm bảo được cảm giác của người ở xa nhau bền chắc, tin tức được lưu thông tin. Nhưng ngay cái "tự làm" ấy dù sao cũng có hạn chế: Thư viết chỉ một trang giấy học trò mà thôi. "Quản giáo nhưng bận rộn nhiều việc", không thú vị rằng mình ít chữ, đọc nhanh không được mà tính đa nghi lại khiến anh ta nhìn thư dài ngoằng không biết đám nguỵ cầu trục rối nói chuyện sinh hoạt phức tạp có chen vào ẩn giấu âm mưu gì không. Nội dung thư cứ nói "học tập tốt, lao động tốt", động viên gia đình "lao động tốt để xây dựng chủ nghĩa xã hội" là đủ rồi. Thế mà có những đứa con viết thông báo cho gia đình biết chỗ ở của mình với các câu đại khái "Lúc này bãi anh Long chị Khánh chắc cỏ cỏ mọc um tùm"... Phần lớn khác nói chuyện mùi thơm anh anh em đầy tính cách tiểu tư sản độc mị, kéo dài hàng lô món ăn xin gửi phân kê cả một dọc! Thế thì làm sao rút gọn trong một trang giấy cho được! Không vuốt ve vợ thì tình cảm không phòng phát tiết đã bỏ đi, nhưng nếu không có mùi với con vợ thì làm sao nó chấp nhận cái "toa" kê ra? Nên vẫn có thể kéo dài hai tờ giấy học thuật, chữ viết nhỏ đi, theo hàng thu hẹp, tái bút lên tái sinh xuống, lại xoay ngang tờ giấy viết vào cái lề còn chừa trắng trước kia, mất cả ý định dành cho thư có tính cách trang trọng.

Thư các ông có mục đích "đồ ăn" bình tĩnh thì thư các bà lại nặng về tình cảm kể lể, thương hiếu hỏa giận dữ ghen tương tương - có cả chuyện phòng ẩn nhưng khá trắng hỗ trợ, có nhắc cả chuyện vợ lẻ con đâu tận tận đời nào trong năm bảy giấy làm dày cột thư. Chắc chắn vì đã đọc mệt mỏi, Ban chỉ huy hoàng tổ chức một cuộc lên lớp, bắt được tốc độ đọc thư vợ, kéo dài cả buổi tối. Tất nhiên là phải vì ác ý nhưng mọi người đều cười nghiêng tán thưởng cái khiêu dâm của người vợ trẻ xa chồng. Nhưng sau đó là những điều phải suy nghĩ liên hệ đến gia đình từng người: Cô giáo kế hoạch đã trải qua một thời gian làm tình nhân, làm đầy vợ ​​hạnh phúc, nay mang từng cái bánh ra bến xe bán, câu lạc bộ bơ phỏ ngoài đường, cô đơn khi về nhà, nhắc đến câu chuyện ân lịch với chồng có phải dùng kỷ niệm để làm bức thành bức chận những cảm giác của cuộc đời cuốn cuốn giây, phút trước không?

Những bức thư viết đi cũng được cho lên lớp vì có những lời lẽ tuyệt vọng động đến Chân lòng tự cao tự đại mã cho người chiến thắng. " Thôi, đời anh như vậy là hết rồi, em nên đi tìm hạnh phúc mới, coi có người bộ đội nào..." Lời giải phản thật đầy đầy thần hùng: "Nhà nước giam giữ các anh không phải nhắm mục tiêu chia hoàn thành gia đình, và chúng tôi chiến đấu không phải là để cướp vợ con của các anh!" Thực sự đầy lý tưởng nhưng nói thực tế chút nào. Hãy nói chuyện nghe được về nơi khác.

Một đơn vị ở Kà Tum (Tây Ninh) nghĩ ra một cách thăm nuôi đặc biệt: Cho phép vợ chồng những người "cải tạo tiến bộ" được gặp mặt nhau trorg 24 tiếng đồng hồ. (2004: thấy ở đâu đó, đây là chế độ thi hành ở Liên Xô!) Một dãy nhà lá dựng lên trong rừng, phân riêng từng phòng cho các cặp vợ chồng nghỉ đêm. Ta có thể hình dung ra sức tàn bạo vập của bọn thanh niên sung sức, bất ngờ bị ngăn cấm lâu ngày. Các cô vợ sáng ra bơ phờ phải để các bà già - đi theo thăm con, dìu về. Đã hết giờ, có chàng nghĩ ra thở giữ vợ lại, một cảm... mặc nàng la oai oái - để giữ chút kỷ niệm dài lâu. Nhưng cũng có người đàn bà thật cứng cỏi: "Anh biết họ quan niệm như thế nào khi cho tổ chức những cuộc gặp gỡ như thế này không? dưới mắt họ, bon nguỵ chỉ là những kẻ sống bằng giáo dục, như là vật. Em hiểu tình trạng anh bây giờ, nhưng anh có thể nghĩ lại coi, anh có chịu, sự tồn tại không. Em cho rằng dù là trường hợp lý, chúng ta cũng phải chứng tỏ chúng ta không có ý nghĩa. Hãy làm ơn, em vẫn chờ đợi và đừng làm điều gì khó khăn với anh..." Đêm hôm đó hai vợ chồng tấm vải ra ngoài sân nhìn sao, chờ trời sáng. Anh chồng vui nói với bạn bè: " Nó nói phải, tao phục lăn, mà ấm ức quá!" Một vở kịch cũng diễn ra với một nhân vật ý thức thực sự hành động đúng đắn của chính mình. Người vợ trẻ dẫn theo cả mẹ chồng, kỹ thuật với anh chồng phi công về chuyện mình được công an thư giãn bao nhiêu lần, những lúc được đòi lên lấy khẩu cung nguỵ. Một lần lẻ một lần, một lần đồng ý và kết quả là cái thai vài tháng. " Mẹ nói để một mình mẹ lên nói với anh cũng được, để tránh cho em điều khó nói. Nhưng em nghĩ em nghĩ có điều gì phải giảm vì không có suy nghĩ phản bội anh. Em muốn tự tử nhưng cũng muốn gặp thẳng anh, bởi nghĩ rằng trước sau anh cũng biết chuyện - biết một mình chắc có nhiều điều vũng hơn là biết em để ít ra em còn sống mà chia, cùng với anh..." biên giới trong một buổi vượt qua cây rừng. Bây giờ anh ở đâu?

Chuyện có thể được chữa lành là làm sai trái của một vài cá nhân lẻ, như thói quen bảo bình thường. Nhưng "con dại cái mang", một quyền bính chặn trách nhiệm của mình thực sự bình thường tí nào, thảo luận chi đối với một chính quyền cơ tự cho mình không chỉ bảo vực phải mà chính là hiện thân của lẽ phải, văn minh. Đây chính là điều đáng nói. Thường nhân sai sót có thể sẽ mạnh mẽ, đập mạnh nhưng cũng được thứ hơn. Còn lại những người tự thắng là thánh thiện có thể được tôn sùng tôn sùng nhưng khi đổ vỡ thì thật là tai hại, tan tành không phương tiện cứu. Sống mà cái gì phải, cái gì thành công thì thở về mình, cái gì trái, cái gì thất bại thì Đưa cho người khác, sống như thế, cai trị như thế cũng "dễ" thôi. Tất cả tự nhiên đây chỉ là bàn tới trên lý lẽ mà thôi. Nếu sức mạnh tạo cho lí lẽ không thể giành được ưu thắng thì hãy phản đối chỉ còn sự khinh tốc - tuy nhiên rằng khinh khí cầu nhò cái gì đối với quyền thế. Về Sài Gòn ít lâu tôi thấy thái độ trên chất chứa thật sâu xa, thật lan tràn trong dân chúng. Và mọi người cũng có thể tránh né...

Không thể nhận thấy sự hấp dẫn của Sài Gòn đối với người chiến thắng

- hấp dẫn về cường độ sống, từ đó là hấp dẫn bởi con người, lần đầu bao giờ cũng là đàn bà.! Lúc mới giải phóng, con gái ngõ hẻm đã chê bộ đội "không láng". Có nghĩa ngược lại là con gái đàn bà Sài Gòn "láng" lắm. Văn chương trình phóng to được phép cho nhiều người cũng lộ ra một phạm vi kích thước hấp dẫn đó. Với uy thế chiến thắng sao họ không biết lợi ích tình thế? Kẻ đạo đức trong nhiệm vụ này là những tên chậm chạp, ì à ì phòng. Những người ở vị trí lãnh đạo đạo tiếp theo thu thập cơ sở có đủ quyền uy, tiền bạc để che cái "không láng giềng" của họ, mà còn thì cũng dễ dàng giải quyết nhanh chóng. Cho nên một dược sĩ ở T. trở về nên khật nhiều tháng khi thấy vợ gửi thư từ kèm theo bức hình chụp với một "nón nguy". Từ đó có câu chuyện đùa thanh bình: Một anh cải tạo trở về nhà gặp trẻ con hỏi "Ông là ai?", nhìn thấy cái nón nón úp trên bàn, liền lỉnh ra đi, cứ như một nhân nhân đã tìm được chân lí.

Huỳnh Tấn Phát quy định thời gian cải tạo là ba năm. Tuy cũng đã trải qua một năm rồi nhưng khoảng thời gian còn lại vẫn thấy là ngút ngàn! Quy định có nói đến trường hợp hợp được về sớm nếu có cơ quan bảo lãnh, có người là Cách mạng. Thế là tự nhiên yên nòi những tay bà con cách mạng, từ những bà con thực sự, tuy xa lắc xa lơ mà honda, tivi rút ngắn con đường thân thuộc đến những tay bà con nít biết từ đâu, bằng cách nào lại trở về nên cùng họ hàng! Trong đó yếu tố can thiệp mạnh vẫn là đàn bà. Nhiều anh nôn nóng viết thư cảm hứng vợ không giỏi giang như người khác để chạy cho mình về. Và một anh nhận được bức thư nhẹ nhàng, cay đắng nhưng có hiệu quả như một lời nhiếc nặng nề ngoài ý muốn của người viết: "Anh trách em không lo cho anh, nhưng nếu bắt cóc như chị A, chị B thì sợ khi anh về rồi, chúng mình không cân nhìn mặt nhau..."

Nhưng có vẻ như không chỉ có lợi ích xấu xa. Một bức thư với mục phân trần về hành động Chạy bước nhưng có chi tiết tình cảm không đơn giản: "Nhà ta đã không thong thả gì mà bây giờ em phải gánh 7 trẻ con đau yếu với tương lai mờ mờ. Nhớ ngày nào ở nhà anh vẫn ước sao cho em được hạnh phúc, sao cho các con được sung sướng. Phần em bây giờ không đáng kể nhưng các con vẫn là điều quan trọng. Thời thế thay đổi, các con sống cứng đã đã quá khứ nguỵ của anh vẫn là một trở về Không có người chịu nhận nuôi nấn con anh, hi dây liên kết với người của chế độ mới sẽ bảo đảm một nhẹ nhàng nào đó cho chúng ta sống dễ dàng hơn, em tưởng tuy không dùng đến chữ hi sinh, nhưng dù mọi người xung quanh có nhìn em bằng cặp bóng tồn tại, dù anh có cũng thế nào đi nữa, em cũng nghĩ là em làm ý nguyện của anh..." Thư đã được người đọc khen ngợi, nhưng không ai không cảm động lời tâm tình mà vì lúc đó đã hoàn thành bấy giờ không ai biết đến bao bọc khe của chế độ, không ai thấy được các vấn đề tính toán sai lầm của người vợ kia. Có kẻ nổi lên đùa: "Đàn bà 7 con rồi mà sao có anh chàng cách mạng nào đó viễn nhào lãnh dủ?" Đùa bỡn, nhưng trước sự thật vẫn phải dẫn đến ý nghĩ định mệnh. Những người con trẻ ra đi thải tre tuổi sau hai cuộc chiến, nay trở về, khao khát gia đình đến tốc độ phải hấp vào hấp hối thế sao? Đó là dấu hiệu tự nổi lên khi thầm tự đánh giá mình, hay có chút hào hứng của chiến binh chiến thắng anh quên cả thuyết lý, cả kỷ luật - giống như chị cán bộ của nữ sĩ Hoàng Cầm cho con con chủ bát cơm - để mà cưu địa chỉ cả một gia đình chiến thất bại, thế?

Xã hội không có quy mô công nghệ nữa mà lại suy giảm trở về với thời gian làm tủ nhựa, xốp sên, một thứ hai "chạy chợ" tuy ở khung cảnh đô thị nhưng vẫn trang trí dấp của sinh hoạt "con bảo vệ lặn bờ ao". Người "làm ăn" được là đàn bà, con gái, trẻ em đi làm để nuôi đàn ông vào tù hay co rút lại. Những người này không được chuẩn bị sẵn để chống lại những cam bẫy làm chính bởi cái ưu thế đàn bà đã giúp họ làm ăn dễ dàng: Qua mặt công an, chảy lọt công quyền, ứng biến khi sơ thất ngay cả trên đường xa... Sự sa ngã có khi do chính quá khứu của họ, quá khứ có tin vào về một bà tuổi tuần có mang với anh tài xế xe hàng, một bà nữ sĩ quan bán chợ trời với anh của cũ mình... Câu câu nói bất ngờ một anh bạn trẻ được mong đợi. Nguyên cái cầu tiêu được làm sát hàng rào, mời mời có đồng bào đi làm bỏng qua lại nên được nhiều anh ái mộ, không đi tiêu cũng ráng chịu cực ra ngồi chầu chực. Một buổi nghỉ trưa tôi nghe được câu nói mồn một: "Má! Má đi đâu đó má?" Tiếng bà già trả lời dọc hàng rào: "Tao lên tìm báo cho mầy biết con vợ mầy nó đi lấy chồng rồi!" Ngung một chút rồi anh chàng cao giọng trước khi đi hết hoàng dọc bên trong: "Má về đi! Kệ mẹ nó má!" Câu chuyện có gì tức cười cho đến lúc anh chàng nói cho mọi người hay, đó là bà mẹ vợ của anh. "Kệ mẹ nó, má!"

Cuộc sống kiệt sức trong trại đốt nhiên liệu được giải quyết thành một phần vì nhu cầu mới. Đám đông nấu nướng cần số lượng củi rất lớn để phục vụ hàng tuần, nửa tháng bằng xe cam nhông. Ban đầu có những đầu tuyết chờ đợi thành mục mẫm cứ tính rằng chuyến xe củi này là chuyến đi nhẹ nhàng. Xe củi tới chậm là hi vọng càng lên cao. Hết củi, phải vét tới cả những khúc khó bửa nhẹ ở đầu mùa hè, hàng rào... mà không thấy khó chịu lại có thêm thỏm hi vọng. Cho tới lúc có tiếng hồ thất vọng khi chiếc nhẫn nhông ló ra nơi đầu suối. Chiếc xe dừng lại rồi dừng lại. "Không phải, không phải ở đây đâu! Đi đi!" Tài xế mở cửa, nghiêng nghiêng... Xe lùi với tiếng ồn ào tay, rồi dừng lại như đậu trên ném mọi người. Rồi nó kết quả tiến trình quyết định tới, lăn bánh vào sân giữa các cặp mắt trầm không muốn tin là sự thật.

Củi rừng chắc chắn là xa đường, hay có thể vì đã hết hợp đồng, bộ đội mới tính lấy ở ngay các cộng đồng chung quanh, các cây cao su chết, Nãy phải bỏ. Chúng tôi được chia làm hai toán: một toán nhỏ mang tỉa, rựa, búa sáng đi chiều về mang nấu ăn chiều, đẵn cây ngã xuống xẻ từng khúc vừa một người vận; toán thứ hai đông gấp bội, ăn cơm dã ngoại trong trại lửa xong theo hướng dẫn của quản lý ra quà xạ về. Hồ nhìn ngang nhìn ngang, nhìn những người nhìn mình, thấy cảnh đường phố tiêu điều mà người ta biết là do mình hay vốn là của cảnh người. Hình như chỉ có hai nơi hưng rịp: bến xe và nhà ga, ngâm lại chỉ là một: nút giao thông. Bến xe đò chỉ thoáng qua không đáp ứng được điều gì khác lạ, nhưng nhà ga nổi bật những cậu bé, cô bé chạy hàng, mắt láo, thoắt tới ném bao hơn lên toa, thoắt lui ôm hàng lẩn trong đám đông hay cố gắng làm kiểu dáng thoải mái vào hàng rào nhà ga mà không được vẻ ngoài khó chịu.

Ở Miền Nam hai năm thứ sáu mà nay tôi mới đi vào rừng cao su, và tiếp xúc lần đầu gần nhất - tuy còn ở vòng ngoài quan sát, của cuộc sống nổi danh trên sách vở này. Có lẽ buổi đầu khai phá, các vùng này còn là nơi mui mòng nước độc, chịu đựng thời gian trước Thế chiến II, với tâm tình bủi của người xa xứ và tất nhiên có sự tham lam muốn thu hồi nhanh của người khai thác thác, tất cả đã tạo nên một nền văn chương đấu tranh của đề tài "Xác chết rừng cao su". Nhưng hiện nay, tuy dưới mù cây nước suối còn nặng hơi nước nước - rau càng cua mọc nhiều cho chúng tôi một món ăn mới - vẫn chỉ bình thường là những ngôi nhà sạch sẽ nằm ở nơi những pha trộn, nổi hơn những ngôi nhà ở đồng ruộng quê tôi. Trẻ em nô đùa. Mặt người phun mủ tuy vẫn còn tái sinh - vì bóng đổ hay vì sốt rét? - Nhưng họ vẫn làm việc như một người khỏe mạnh bình thường. Cũng là theo lẽ bình thường, quá khứ trầm trầm ảnh rất dài, nhất là khi người ta cố ghìm quá khứ ấy với mục đích lợi ích - tuy Long Khánh từ gần mười năm trước 75 không còn được coi là vùng nước độc trên phương diện hành hành chánh / ăn lương. Phần tôi vẫn cảm thấy ghê tởm bởi không khí lạnh dưới tàn cây, bởi các câu chuyện trong sách.

Từng lò đốt sẵn sàng nằm ngang bên vệ đường. Mọi người ùa đến khúc khúc của mình. Dầu có bất kỳ quy định nào về kích thước phải hết. Tất cả tự nhiên chặt không khúc khúc nào để quá sức lực của một người, nhưng cũng có tay tinh không chỉ mang hai cành lủng cánh trên vai là đủ. Không gì tuyệt vời, toán đi lấy củi đông lắm, nhân lực ta có sáng tạo cần phải ép lực.

Hàng về kéo dài hơn lúc đi. Tuy từng đoạn vẫn được nghỉ để dễ dàng thu thập, kiểm tra người nhưng từng đoạn một vẫn có người rơi rớt phía sau. Nhân thế mà có người nghỉ được lâu, gặp được những chuyện không dự tính trước để có cơ hội lợi ích. Mà thực ra đối với chúng tôi nói có toàn tính nào đó lớn hơn chuyện ăn. Chúng tôi được dịp mua đường, cái bánh này nọ, và nhất là chuối - thực phẩm thuộc loại giá rẻ của xứ này. Hương cần cất giấu gì, ngâm cho bạn chịu thế, phần mình là chuối, chuối toòng teng hai đầu hai còn khúc gỗ là đòn gánh! Có kẻ lanh mắt lãnh chân đã thủ được cả khúc thịt chó. Quản giáo, vệ binh đi theo cũng la cho có giá trị. Nhưng coi nhẹ trời có lúc mưa lúc nắng: Một chuyến đi mua hàng, một chuyến khác thú chia sẻ, mơ tự nhiên được chận lại, khám phá và phải làm tờ kiểm điểm về tội giao tiếp với dân chúng! Thực ra, nguyên vì toán hạc đông quá ồn ào - mà các anh sẽ muốn đề phòng cái sẩy nẩy cái ung, chứa toán cho cau cây, ít hơn thì được phép vào quán ăn phở, cà cà phê.

Đã nói những chuyện không ngờ tới đã xảy ra. Chúng tôi đang dừng chân ở nơi bảo vệ đường khúc quanh vào thành phố thì một chiếc xe honda có người đeo, quẹo ngay trước mặt tôi và dừng lại bên kia đường, người ngồi sau xuống đặt nải chuối lên cỏ, bảo một tên cải tạo đang thư thả: "Ăn đi!" Tôi gần như cũng chưa hiểu được việc gì thì từ trên một chiếc xe hàng chạy ngang, một gói nhỏ bay qua mặt rơi xuống theo cách tôi khoảng một vài kích thước. Cái gói vẫn trả thù lù đấy mà chưa ai viễn khôn trước khi độc xem người bảo vệ binh ở đâu. Bánh thuốc lào. Nghệ nói trong toán chặt có người không tiền thơ đứng ngoài quán lại được cho ăn không hơn người trong.

Sự đặc biệt với người bên ngoài đã gây phiền toái. Những điều hiểu được; cười, có khi thật ngu ngốc đáng thương. Một người đàn bà đi chồng chỉ những người phục vụ vòng ngoài, hỏi: "Người phục vụ của anh đấy phải không?" Anh chồng cười sau khi học nhìn xung quanh rồi nói nhỏ: "Bọn anh đấy". Cái ý tưởng kênh kiệu trái mùa của đàn bà thật dễ hung dữ nhưng có thể giảm thiểu tinh vi: Người mặc quần áo rách rưới hôi hám, bóng mặt thiếu lì đúng với thân phận và suy tư thường ngày của mình, còn người tiếp thân bạn được bận rộn "bộ quần áo đẹp nhất", vui vẻ trò chuyện với gia đình, tâm tình cảm phới sự ép buộc và tự nguyện, hai hình ảnh hai mặt cùng của một hoàn cảnh sao không được người đàn bà - ngu ngốc hay tự dối lòng, đánh lừa mình?

Có bà già đã ôm con, vuốt vuốt rồi oà Truy: "Bọn nó chọn uống thuốc gì cũng chấp nhận, nghe con! Chúng tôi cho thuốc thay đổi tâm trí..." Bà già quen với bùa chú, chỉ có thể hiểu rằng tẩy không phải thực hiện bằng quyền, phù trợ bằng thuốc men kỳ bí. Từ cuộc sống thường ngày bình yên, làm sao họ hiểu được cái tinh vi của tác động có đủ thứ áp lực cùng dẫn dụ của nhà cầm quyền thời đại mới, đúc kết từ những thành quả khoa học tâm lý xã hội, từ kinh nghiệm của những nước đàn anh đã sử dụng trên những địa điểm rộng hơn nay áp dụng lại trên khu vực nhỏ hơn, vào thế chiến thắng vừa qua mà mạnh mẽ đe dọa của mũi súng đến cùng? Họ hiểu sao được khi thấy chồng con họ thường ngang ngạnh với vợ con, cứng ngâm với quyền annh mà họ cũng là một thành xây dựng nên, mà nay chỉ trong một thời gian ngắn cải tạo đã viết thư về nhà, hay mở lời nói với họ những điều đã trở thành thói quen ở nơi, hơn cả anh cộng sản chính, với các phần mềm hiệu lệnh mà anh cộng sản phẩm cũng chỉ trình bày trên văn bản, báo chí: "Lao động tốt, học tập khác", "Cải tạo tiến bộ tốt để thành công thành công người công dân lương thiện”, “Nhờ ơn Cách mạng hồng không bắt tội”...

Bên ngoài, cuộc sống còn thảnh thơi, phức tạp hơn, dân dân Miền Bam còn cái thế để giữ được cách đặc biệt nhiều hơn, còn nhiều phản ứng để từ chối tai nghe những lời huênh hoang của kẻ chiến thắng, và còn nghe được người cộng sản phẩm càu nhà, bất mãn với có thể bộ khác. Cho nên họ chia xẻ cùng nhau cái cảm giác riêng biệt: "Người cách mạng không lấy nguỵ thì nguỵ lấy nguỵ chớ ai đó..." Người bên trong vòng rào ít ai như anh chàng không nhận cha:"Tôi chỉ thấy lúc lớn lên, nuôi nấng học là mẹ tôi, ai biết là ông. Mỗi người một chí hướng, đường ai ai đi..." Cái chết của người con, đáng sợ hơn hoàn cảnh Cũng là dịp để dẫn viện "chính nghĩa" và tinh thần "truyền thống" chê bai: "Bọn Mô nuôi chúng thành những người mất gốc, không nhận cha, nhận mẹ..." Nhưng đó cũng là một điều "nói lấy được". Phe ta đã khuyến khích, nêu điển hình những ngọn lửa chiến đấu cha mẹ trong những ngọn lửa cải cách ruộng đất, chiến đấu tư sản - dựa trên quan niệm đạo đức mang tính giai cấp súng cả tính nhân bản. Trong câu chuyện về mối tình tương quan cha con trên, có một trường hợp ngược lại: Người con thương binh cụt giò, vào tù, người cha từ Miền Bắc vào cố sức vận động nghiên con, bị mất tuổi Đảng, bị xẹp xuất, người ra tù nghe tin cha chết ức chế ngay vũ khí dí vào đầu mình để linh hồn u linh - nếu có, được thêm hai linh hồn lang thăng với câu hỏi: Lỗi tại ai? Trả lại chất trả về đâu?

Phần lớn trong tù như đã nói, đều mềm như bún do tính bạc nhược điểm của một cuộc sống không nói tới ý chí, không đủ tầm đòi hỏi của tình thế, do sự nén thành thói quen... Cho nên thử làm lạ khi có anh cải tạo về được công an tâm sự: "Chúng tôi thấy các anh còn tuân theo lệnh chính quyền hơn những người dân ở đây. Họ thật khó bảo..."

Cái hàng rào thật sự manh manh, có khi độc một đường dây kẽm gai "chỉ bước qua là thoát" như một quản giáo nói, nhưng ngăn cách hai thế giới, hai tâm trạng thật ngu ngốc, như chứng tích thành công kỳ diệu của những tinh hoa đang giữ quyền hành động. Một buổi chiều đi làm về, bảo vệ binh chắc còn tần dưới tán gái đâu đó để đám cải tạo gặp một xe lam cỏ mì len lách làm rơi vài khúc giữa đường. Một số người được giảm xuống. Người đàn bà trên xe dọn thêm một ít xuống. Đám cải thiện tạo nên tranh cãi nhau tàn bạo. Người đàn bà bảo xe dừng lại tuôn trào xuống đường. Những người ở xa còn dè dặt cũng xông tới trúng thưởng, huyền huyên. Người đàn bà tần thu nhìn đám người ra rồi ôm mặt trả tiền. Chỉ tiếng ồn này có giá trị. Còn lại những giá trị khác nằm ở lý thuyết, ở sự suy lí vật tượng.

Thực ra trong khoảng thời gian này chúng tôi không đói lắm. Trong số những người được thưởng kia, không có người lạ còn có cả bao cói lớn bảo mì gói, tôm khô, lạp studio, sữa hộp chất nơi đầu giường. Một cuộc đua tranh thành thói quen. Một kết quả trong vài giây từ lo lắng về sự thiếu hụt cơ sở. Và trên hết là một cách xử lý, hành động thực sự bình thường của người dùng. Bộ đội vẫn cố gắng không gọi công chúng tôi là tù nhân, tuy nhiên riêng với nhau lại là lời khuyên khác: " Ninh vệ binh, lên xem thử mấy thằng tù làm gì mà ồn ào vậy?" Thực tế cải chính mọi lời cải cách. Và ngay cải cách cũng phải lưu ý đến quan niệm khác nhau về "tù". Người bộ đội từ cuốn sách vẽ cảnh tù túng phải ở chế độ mình, cứ hiểu rằng phải là một tình trạng sinh hoạt có roi thư giãn hàng ngày, có người chết chôn không kịp, có "chuồng bình" - câu chuyện một thời vang dội từ ống kính, văn chương của hệ thống truyền thông quý tộc. Người cải tạo thì thấy rằng mất tự động đã đủ gọi là tù, còn những thứ thứ hai thì chỗ này không có, nơi khác đã có, và nếu gom lại hết hình ảnh toàn trại cải tạo thì cũng đủ làm một trạng thái có thể gặp rủi ro là nguôi ngoai với thời gian. Cho nên không phải từ mặc cảm mà từ thực tế, chúng tôi tôi không ai mặc đồ Gió leo lỏn, chỉ nai cái quần xà lỏn, ở trần dốc hay che đuôi áo vá mỏng, lấy bao cát đầu xoè vành làm nón anh - được thêm cái kiểu Mễ Tậy Cơ hay Hành khất Đại Quân - cắt bánh xe làm dép, hai quai cũng được, quai cũng, có nước mà tháng bảy ngày không, ăn xó hè nào cũng được. Nên nói điều xa xí là sản phẩm giá trị với lương tâm. Và trên cái căn bản sống ấy mà người ta ùa nhau đoạt được món quà mì để cho người đàn bà đa cảm tưởng khóc cho một thảm cảnh riêng biệt mà không ngờ đã chia xẻ nỗi đau đớn của người vĩnh viễn.

Câu chuyện về cảnh đồng bào ném gói quà cho tù bình có thật nhiều, nhiều pha thật cảm động và cũng thật không ngoài chúng tiên liệu của những người quản lý chúng tôi phải cứ chuyển tôi trong xe hơi vào đêm tối. "Trời lắng", tai nạn tràn đầy, trên 25 triệu dân Miền Nam có ai là không có thân nhân phải vào trại giam? Ô bé bán thuốc bỏ cả gói lên xe, có chút hi vọng nào nằm trong số những người hút có cha của nó? Người vợ dạy sóng tâm tình con trẻ trong thư nghe đọc ở hội trường mà chúng tôi đã cười sảng khoái, khi bán bánh kẹo ở bến xe, tìm thấy một chiếc xe tù, thư giãn cả bóng lên mà không tiếc chút nào! Lí thuyết giai cấp không đủ phủ nhận sự nghèo đói thời hậu giải-phóng, thời đại đầy ước mơ của thời tiền-giải-phóng. Chạm vào thực tế, người ta à một tiếng: "Cũng thế thôi!" Và bây giờ thì chỉ có chuyện biện minh - biện minh có sự phù hợp của sức mạnh.

Sách vở, chữ nghĩa đâu có phủ được đời sống! Bà già từng cất giữ bí mật, chờ chực đến bao nhiêu ngày để xin cái giấy gì đó không được, Chấp nhận lung tung không kể đám nguỵ dân cười thầm với nhau. Người trí-công thức-một-chút lười trước sự lệ thuộc tư tưởng đến trắng được hỗ trợ, loại luật lệ thuộc không được ẩn giấu đã được làm chậm mà còn được chia ngăn khoang. Chưa kể đến bàng hoàng hoàng quýt vì thất nghiệp trước quan niệm "lao động là vinh quang" được hiểu với tính chất cầm tay, cầm cuốc, dốc lỗi, tay chứng minh một trình độ kỹ thuật khôn ngoan đến mức họ không thể thích nghi được. Trong một lần báo cáo lọt vào tay chúng tôi, mời gọi những câu chuyện xa gần đến sự quay đầu (về đâu?) của đám thanh niên miêu già từng làm nổ tung thành phố một thời. Lí lẽ chê bai họ của chính quyền mới thật nhiều nhưng không đủ phủ nhận sự kiện. Còn chính sách bảo tử tuần duyên cho người dân ở cường độ bận tâm đến sinh sống hàng ngày gây nguy hiểm cho chính quyền, lại chắc chắc cho điều theo lý thuyết gọi là chuyên gia vô sản, thì lại dẫn họ đến sự so sánh thực tế mà sẽ lời lời mai: Gạo được giá trị ba khoai lang được gọi là Bạch Ba lan(g), xe đóng thùng cá xộcch trên đường đi gọi là xe Liên Xô - xủ liên kết, liền kề... Người con gái gốc Sài Gòn mót trên vùng kinh tế mới, trả lời tên cải tạo: " Đúng là nhân dân làm chủ tập thể (tiền lúa gạo ) nhưng mà nhà nước quản lí, anh ơi!"

Đã bất mãn với hiện tại mà không mơ ước nổi tương lai thì người ta hay tẩn tư vấn quay về quá khứ. "Luyến tiếc quá khứ" bị buộc tội nhưng quyền lực nào xua đuổi được quá khứ? Quá khứ còn trước mắt họ không chỉ là căn nhà nát, tàn tạ, con đường thưa mà còn là nhúm người được tách ra như vi trùng nguy hiểm thành một cuộc sống Việt Nam Cộng hòa kết nối dài riêng biệt bên trong hàng dây rào gai, gác... Với phần lớn thì ai có hành động gì cực mà chỉ có tàn thôi. Nhưng trên sự tiếc nuối một tình cảm đẹp đẽ được móng dậy: Người ta dễ tha thứ, khoan dung với những lỗi đã qua và cảm thương cho sự thất thế, cùng khốn thấy trước mắt. Họ quên chuyện những tên "cảnh sát đậu xe eo bên hàng xóm, thân mình mang súng, cầm vũ khí cay, bão tuyết khuếch tán ngoài đường phố rượt mui đám thanh niên tay không chơi trò bắn bắt với đại diện chính quyền, như một phần thể hiện sức mạnh trẻ thừa mứa cho lí tưởng. Họ quên đám đông săn lùng ở làng khi vòng vây thì cũng có quơ con gà, con vịt, xẻo khao cái đùi để con heo ba chân chạy trốn... Họ quên đám lính chiến sayt nổ súng tưng nòng. Họ quên... Họ quên... Trước mắt họ bây giờ chỉ có sự tàn tàn sa đoạ, chỉ những mảnh vụn mặt mòn lì, những bộ đồ rách tả tơi mà dù người bộ đội có cánh kiệt "Vui lên... Vui lên... Áo quần lành lặn vào" cũng không làm thay đổi được. Và từ đó bánh ném lên xe, không phải của những nhà giàu, nhà tư sản - họ đang trốn tránh, trong nhà riêng hay ở ngoại quốc - mà là từ những người chở bán bưng, những bà già lụ khụ với cái mẹt kế thừa bu, nhưng người mà lí thuyết không nhận được tính cách tầng thì lại chuyển lí tượng tượng về sự "tàn dư của chế độ"...

Sinh hoạt bung ra ngoài cũng khuyến khích những hành động bạo bạo hơn. Lĩnh vực này cũng có nhiều người tham gia, nhưng sự thất vọng thích thường là ở buổi đầu. Đã nói đến sự tuyệt vời của người dược sĩ ôm súng nổ ở Trảng Lớn. Những người chiến đấu cũ sẽ quyết định bạo lực hơn: trốn trại. Về Hóc Môn, một buổi làm tạp dịch, tôi gặp một chút thiếu tá X được chôn cất tại chỗ khi cùng bạn vượt qua rào cản. Nghe nói khi bị bắn, cái hào hùng thời đại nổi lên, anh còn hô khẩu hiệu "Quân lực Việt NamCộng hòa nhiều năm!" Ở Kà Tum một anh chàng ranh mãnh mua được bộ quần áo, mũ giày bộ đội, giấu AK, chờ đợi lúc chạng vạng đường hoàng đi ra khỏi lửa. Rủi ro thay thế một loại băng đạn khác - và chắc chắn rằng có bất kỳ cuộc bầu cử nào khác đã khiến người lính canh gác phải mong đợi. Bị gọi lại, biết rõ, anh ném lựu đạn trả nhưng không thoát. Quân luật thời chiến được thực hiện theo một cách đơn giản. Ranh giới hàng rào hai trại có khi thông thương bằng một lỗ chó chui để dòng người qua nhau hút thuốc lào, uống cà phê, ăn cháo đêm nói chuyện khào... Người chui qua có khi đang ảo tưởng tưởng đến hội vui thì ngửng lên thấy giáo dục phấn trước mặt, hay nghe tiếng ồn sau đó sau đó chạy, thoát khỏi bàn tay của quản lý. Nhưng có khi tai họa đến không ngờ: Một phát súng nổ và một người còn lại, mất chiếc đồng hồ hay chiếc nhẫn thành hôn...

Có xử lý mang tính chất chính quyền du kích hơn (hay muốn gọi là cách mạng thì cũng được.) Một người quản lý là có thể làm bộ giảng dạy tình huống của trường Thủ Đức đã giấu thư trên đường làm việc gửi cho vợ thu thập chuyện gia đình theo chiều hướng thư giãn cho mình. Lời nhắn cho người thân thì tất nhiên không e dè như bộ đội "dạy"! ( Cũng như tập Mémoires mong là d'outre-tombe này vậy.) Dân tình báo thực sự ở trại chắc chắn hiếm nhưng hoặc họ cần rút lui, hoặc chán nghề nên chỉ có anh nhà giáo lý thuyết này tập thực hành thôi. Trăm hay không bằng tay, làm thử thì lọng đập vỡ, hay do thất bại toàn cục gây nguy hiểm cho việc chờ đợi quá nhiều. Chuyện thành công. Phải có một biện pháp trừng phạt đầu tiên để làm gương - chưa kể đến khái niệm địa phương của đơn vị quản lý này về quyền lực đã hiểu cách hành động làm gương phải như thế nào. Sống và thành công bằng cách sử dụng âm mưu. Người ta dễ dàng thực hiện hình ảnh, đang cố gắng tìm một tên CIA được cài đặt lại, lại lòi ra một tình huống tên âm mưu trốn rác. Một tòa án quân sự cấp trung đoàn được thiết lập ra. Loa được yêu cầu tại các buổi xử lý thuộc sở hữu lò đốt. Và một lần nữa sự tinh vi, chug của người cộng sản lại chiến thắng người cải tạo đơn lẻ, bốc đồng cá nhân, dao động và có thể gọi là ngây thơ nữa. Người dẫn dắt anh ta trốn trại tự kết tội, nhận lỗi sai và bày tỏ lòng ân hận để mong được hồng hồng. Nhưng anh không hay biết rằng trước giờ xử lý, một toán tù đã được phát cuốc xuổng đào huyệt chờ sẵn, không tham dự tòa nhà. Tất cả các phiên bản xử lý thêm tăm ở chế độ - tuy nhiên xảy ra ở một góc rừng. Không ai buộc tội, phạm nhân đã được xác định rõ ràng, tự thú tội lỗi, bản án tự nhiên là công bằng. Có điều tiếng "tử hình" vừa phải ra từ thành viên chánh án, tội nhân chưa đáp ứng thì hai người bộ đội đã nhảy tới choàng khăn vải buộc chắc chắn. Không một tiếng rên nào để gây ra cảm giác. Không có tiếng thu tiền lĩnh vực tổn hại cho uy tín chế độ. Không một nhà báo, một máy quay phim nào ghi chứng tích cho đám thông tấn công sử dụng tùy mùa nước ròng nước lớn. Mọi sự đều đều rút gọn, đẹp đẽ như thường thấy trong một triều đang lên.

Ở nơi chúng tôi đốt lửa không có những động cơ dữ dội. Không phải thuộc về "tiểu khúc khúc khúc" mà bởi vì "những ông già" cả trong cuộc sống cầu an ở quá khứ, và mong muốn đạt được trong những ngày mù mịt còn lại.

Từ khi đi đốt củi chúng tôi mới biết tin tức ở những trại khác. Rất ít, vì người ta cố gắng cho chúng tôi đi khác giờ nhau. Nhưng những người chặt củi cả ngày ngoài đồng điền có thì giờ rộng rãi hơn, có người đã lanh lẹ nhắn gia đình lên gặp gỡ. Dân chúng cũng chọn một vài stub tin làm quà ân cần. Chỉ có anh em cựu học viên mới phải xa lánh chúng thôi. Anh đang lém lỉnh đi ngang qua một đám con gái cát nghe có tiếng la lên: "Ê, lũ mày, ông kia dạy Toán Lí Hóa hồi tao học Đệ nhị Phan Sào Nam đó! Thầy ơi, thầy!"

Do đó một buổi chiều về chúng tôi mới nghe xầm xì về một nơi ẩn náu. Một toán làm một sĩ quan nhảy dù dẫn đi loanh quanh vài ngày rồi bị bạn kích hoạt lại. Tối thiểu ở địa phương, người cầm đầu sau khi nhận hết tội lỗi rút rê, dẫn về mình liền tự tử. Người được trao trả cho lửa hình như không có hành động gì, chỉ làm bản kiểm tra và trở lại bình thường. Hồi này bộ đội có vẻ đầy tự tin về sự chắc chắn của mạng lưới an ninh "nhân dân": " Các anh có trốn rồi cũng bị bắt lại thôi. Về tới nhà thì gia đình cũng đưa ra nhìn nhận lỗi của con em, nhờ chúng tôi giáo dục tiếp cho thành người tốt..." Hình như đã có câu chuyện thật như vậy là những người trốn thoát đã từng có cuộc sống bình thường, không tìm ra đường dây trốn tránh hoặc thoát ra ngoài. Nhưng gia đình kia không biết cái đuôi của câu chuyện chứng minh sự trầm tĩnh sâu sắc của người chiến thắng. Sau cái màn ân cần qua lại, người thân phạm nhân xun xoe xin lỗi, nước mắt thằn lằn, người chỉ huy nhỏ nhẹ an ủi, khen lao sự thức thời gian đúng lúc, nhắc nhở hẹn hứa chính sách khoan hồng... khi còn lại thế giới riêng của tù ngục thì bảo vệ Những người biết ăn kiêng cải ra quần một trận.thân nhớ đời tinh thần bao dung của Cách mạng!

Chuyện của chúng tôi thì sẽ im lìm hơn. Trong bữa tiệc đốt củi chiều về vắng mặt một người. Tôi nhớ tên anh ta là Hà Huy Phi. Và bạn bè xầm xì rằng anh ta có bà con với các tay nổi danh: Hà Huy Tập đã được phong thánh, Hà Huy Giáp đang ở đầu bậc thang danh vọng. Nhớ ngày 1-5-75 đăng quang ở Sài Gòn có nhiều ông lớn Đã rồi đật người về Hà Nội, trong đó có một ông con bác sĩ quan tình báo (thạch hỏa để được mặc áo dân thường) của một ông lớn ở Tổng Liên đoàn Lao động (2004: Nguyễn Đức Thuận, người sẽ thay thế Hoàng Quốc Việt.) Xin chào anh P. được yên vui vì sau đó không còn nghe đến anh ở bất kỳ đâu nữa. Nhưng đối với những người có bà con ở cấp thấp hơn thì khó mong được sự giả che như vậy lắm. Tổ chức thì nghiêm khắc, cá nhân thì chạy sợ (trạng thái đối cực so với khi nói về kẻ thù), mặc lẽ sau bao nhiêu năm hi sinh, đầu tư chính trị lâu dài chỉ được chút chút vinh thức bấp cho lại ra chiến đổi - mà chắc chắn dã man được? cho trẻ em, cháu không biết mặt, không nhận ra? "Ảnh sợ mất tuổi Đảng, mẹ ơi!" Người con dâu đã trả lời mẹ chồng vừa sốt sắng nói với con trong tù hứa sẽ bảo vệ người anh tập bảo vệ bên cạnh.

Củi trao về khiến tôi biết Dược một món ăn mới, với bản thân coi như đã giành được một cảm giác về thức ăn. Tới bửa củi cho bếp nấu, tôi và anh bạn đã thấy Cánh ra một lần rồi hai, ba rồi đến... 24 phiên con đuông trắng ngà ngoe mềm nhũn. Tôi vốn là tay sợ sâu, được tìm thấy trong sự thoải mái của những ứng dụng đó một cảm giác lạnh lạnh. Có lúc cố gắng nhìn để xác định thần thoại thì lại thấy những đôi mắt, những cơn lốc lốc xoáy lớn xả dữ dội, gần như ảo tưởng của một vật E. Poe đã tả. Ăn uống ở Chợ Cũ Sài Gòn mà thấy mấy con đuông chà là (rất nhiều tiền!) ngo ngoe thì mất ngon ngay. Thế mà anh bạn tôi đốt đuông cao su, Bốc lên tay tỉnh bơ, bỏ vào lọ chao ngâm muối để chúng tôi lắc lư cái đầu như bầy chó mèo con chưa mở mắt. chiên lên, mùi bơ béo ngậy nhưng vẫn không được cái cảm giác giác ghê sợ khi tôi thử với con độc nhất trong đời. Điều tìm thấy điều lạ trong hoàn cảnh nhưng vẫn thoải mái như vậy đã chuẩn bị cho tôi thêm chịu đựng sau này.

Một món ăn khác là ốc ma. Đúng như tên gọi, buổi chiều các cây bầu, bí, mướp mới vừa vài lá non còn mượt mà, mơm mở thế mà sáng hôm nay chỉ thấy còn trơ đất không còn tìm đâu ra gốc nữa: kiệt tác của ốc ma đấy! Ban ngày chúng ngâm trong bụi cỏ, Sương tối mò ra kiếm ăn và tan Sương sớm sẽ trở về ổ, kéo dài đường đi bằng những vết sẹo lóng lánh. Có buổi mặt trời lên chậm hay người dậy sớm, thấy từng tập đoàn ốc ma hấp hối lết gần mé vệ cỏ hàng rào, những cái Kiến leo lên lắc lư, nhìn thoáng như bầy chiến xa có máy thông tin trên sa bàn chiến thuật. Tức giận vì chúng ta đã phá hiệp nhiều lần, tuy đáng sợ nhưng tôi đã gặp giết đấy không nương tay. Có lần ném một hôm con vỏ rồi quên đi, sau thấy nó ngo ngoe, tôi cúi xuống nhìn thấy trên yên có êm một vỏ như ngấn nước. Và tấm màn phát triển thật mau, chỉ đến buổi chiều là cái vỏ đã thành hình, tuy còn mềm nhưng con vật đã bắt đầu lắc lư cái thân. Không biết ai đã tip ý ăn con vật này trước tiên. Nghe nói bác sĩ B. vốn là cựu tùy thành văn hoá ở Pháp - cũng là dân con ông cháu cha - đã tip ý: "Tây nó ăn thứ này." Tôi cũng nhớ các quảng cáo trên sách Tây, và liên hệ đến cuốn sách học vần lúc nhỏ có hình con ốc ma với chũ escargot nên cũng phụ họa vào cho vui chứ không biết có phải cùng loại không. Cũng đến mức cần thiết nhưng tò mò lĩnh vực chúng tôi muốn thử một lần. Điều đó thực hiện được vì anh bạn khởi động dân chơi Miền Nam vốn từng trải nghiệm qua các món mồi rắn rùa ếch chuột... đủ cả. Phần khác, nhờ có đồ gia vị át mùi tanh tưởi. Có điều chúng thật nhiều: ngâm muối, ngâm nước bình

nhẹ lên, không nổi trên đất!

Lần hồi phục chúng tôi đã tìm thấy ảnh hưởng khó khăn từ bên ngoài lan vào. Từ sau Tết

76 đã được thấy tiêu chuẩn Bình. Người ta bắt đầu nhau sản phẩm trong nội dung. Ban đầu là những thứ cảm thấy dửng dưng nhưng không hết cảm giác bực tức của những bàn tay hấp vào nội vét miếng cháy mà người anh nuôi làm rảnh rỗi hết hoặc để lại vì quá sít đáy cạn. Nhưng rồi đã có quy định dành phần đốt luân phiên để tránh việc xèo của những người chưa đủ bạo lực vào bụng nhưng cái bụng vẫn chết tiếc.

Đến một ngày hôm nay chúng tôi nhận được bột mì thay bình. Ai biết nấu nướng làm sao hết! Toán đầu bếp liên tưởng đến cách làm bột năng, bột báng nấu nước sôi sục nguyên sền rền, múc cho mỗi người một lần giúp húp âm vangt. Có điều thật mau chán. Đến lúc ấy thì còn lại một chút muốn ăn cho hết cũng không làm sao nảy cho được. Đành bàn nhau sống, có phát hiện phấn nổi rồi làm việc xử lý hấp bánh bao chay. Có bột nổi thì bình ý kiến ​​làm bánh mì. Anh bạn Blao quả quyết định: "Đứa nào chịu làm thợ mì với tao thì có lò bánh dã chiến ngay!" Cái gì chứa công việc nhỏ thì có tôi. Lò hấp chính là cái thùng phuy lo lắng đầy dẫy trong trại trại, hiện đã dùng làm cầu tiêu, bây giờ tổng hợp ở một đầu, có bản lề, bên trong có tầng chứa các loại bọ vảy. Thùng đặt trên một bệ đá, Mô-đun lửa bên dưới chạy vòng lên nửa thùng phuy khác được cắt theo chiều dài thùng lên thùng trước, có trét đất rơm được kín ở trên, thùng được đun nóng đều khắp lò xo chiến tranh. Sau đây chúng tôi biết ở những nơi cải cách khác cũng làm lò kiểu này. Dễ hiểu: Cùng một hiểu biết kỹ thuật ngang nhau người ta dễ dàng ứng biến như nhau. Đã có bộ xông tới quan sát lò bánh mì của chúng tôi. Sau đây chúng tôi tìm thấy trên một số Quân Đội Nhân Dân ở mục Người tốt, sáng kiến ​​​​này được ghép cho anh bộ đội. Không sao. Đã đăng ký nhà đất, xe cột, con người thì sản phẩm cũng phải về chủ nhà mới chứa!

Cuộc sống thường trú ở trại biến đổi chỉ thay thế cho những hỗn loạn từ các tài khoản chủ nhà được đưa ra. Và từ đó chúng tôi cũng thấy được số phận của mình ngày càng sâu sâu.

Một buổi sáng có lệnh báo tập trung để chụp màn hình. Mỗi người có một số viết trên tấm bảng kê trước, ngồi ngay ngắn trên Chiếc ghế dài đặt ngoài trời. Thế là từ đây ngoài cái họ chung là Nguỵ, mỗi người chúng tôi có tên là một số. Hình như tên mới của tôi là Nguỵ 7886. Thợ chụp ảnh trang thiết bị túi xách tay và mấy cuộn phim túi đựng. Cái thói quen nhìn những người làm việc ở nhà nước mới là cán bộ tạo ra một lúc nào đó thoáng đãng trong bộ đội đã hỏi ngay người thợ về vấn đề đó. Anh ta lắc đầu. Thế là kết quả được kiếm đi một cách thích thú: Người thợ chụp hình là một dân nguỵ, "như bọn mình". Làm như đã tìm được thân nhân - hơn thế nữa, một người đồng cảnh ngộ, tuy còn có chút tự làm, nghĩa là rộng cánh hơn một chút. Điều này đã có sẵn trên văn bản quy định thời hạn tạo của Thủ tướng Huỳnh Tấn Phát. Làm chim trong lồng tiếng, chúng tôi quên cả sự đặc biệt giữa "chữ" và "nghĩa". Từ "ác Ôn" được ghép với đám mây báo cáo và an ninh... dành riêng ra một mục nên phần lớn ai cũng tự an ủi và xác nhận phăng (với nhau) rằng mình không phải là "diện" người ta ghép vào. Chỉ đến khi người bộ mã ngứa: "Sao anh biết anh không phải thuộc loại ác ôn? Tất cả các anh đều như thế cả!" rồi mới xuất hiện!

Tin xếp loại ác để chuyển đi chỗ khác, theo gần như bình thường, được xầm xì, cho vay truyền từ vài ngày trước. Cả một không khí hồi hộp, lo sợ hãi giảm nặng nhất là khi buổi chiều về lúc hoạt động ồn ào buổi ban ngày đã lắng xuống. Có những người ngồi thừ trước cửa hay mặt mày xám xanh khi được tuy-ô nào đó cho biết "có tên". Đó là trường hợp của anh bạn cũng dân Blao. Anh là dân động chiến tĩnh. Năm 1950, là dân Petrus Kí, cũng đã từng lăng lo lắng theo tình cảm Trần Văn Cảm. Những năm sôi động 1954, 55 càng lớn càng lửa hái nhiệt tình, anh cũng theo truyền thống truyền điệu "trò cảm ơn" trong lớp học - như anh lớn tuổi ở Chu Văn An với tôi năm 1958 - nên được mùi thơm Catinat. Học Blao, đi lính, giữ Võ Đắt (Bình Tuy), nơi tấn công Việt Cộng thất bại đã tạo trung tá Lê Xuân Chuyên sợ kiện ra hàng. Thói quen mới che giấu thù hận cũ, hoàn cảnh tù binh làm anh nhớ tới quá khứ hơn quá khứ xa nên anh thường kể chuyện những ngày giữ quân với các cuộc chiến xung phong lần sau như chiến thắng của quân đội chiến đấu, từ chiến thắng công chỉ mang quần xà lỏn và bêta bị bắn hạ tới tập đoàn quân chính quy xung phong với quân đội xanh lá cây đính quân hàm theo tiếng ồn ào trận đấu nhưng rồi cũng tan. hôm nay anh nói, chỉ riêng một phía anh dẫn quân truy quét cũng được đếm hàng trăm xác chết (anh nói cả con số cụ thể) nằm chồng chất hay rải rác đến làm anh lợm giọng rất lâu. Chắc chắn những điều đó anh ấy đã thực sự được biết rõ trong bản khai tự động nên hiện tại đã có trong sổ tên. Giá như Trần Văn Cảm ơn còn sống thì cũng có thể cùng tập hợp đi cùng anh sang trại mới cho đôi, có bạn.

Số người đi không nhiều nhưng cũng tạo ra một khoảng trống trong không khí trại trong một thời gian. Rồi quên đi.

Nhịp sống thường đã trở về, đột nhiên lại có tin đi. Lần này, nó sẽ được thả xuống con chuột. Có tin tất cả phải lên vùng biên giới để lao động sản xuất theo đúng sách cải cách tạo ngồi mát ăn bát vàng, ngồi không ăn bám. Nhưng trái núi vẫn còn với tin sẽ ra đi từng thời gian cho đến khi hết. Thực ra nói phải là chuyện không đuôi. Chủ tài khoản như kết quả đã có thật. Việc sử dụng giam binh vào sản xuất để hỗ trợ nặng nề cho nhà nước thật cần thiết trong lúc họ chưa có thể giải phóng chúng tôi về, vừa vì tình hình an ninh chính trị vừa vì thành phố sau chiến tranh được cắt tỉa với sinh hoạt quốc tế đã không đủ nuôi đám dân cỏ đấy. Cộng sản Miên vì thiếu tín dụng và có thể bộ một phần, đã giải quyết gọn nhẹ hơn: Vác súng vào thành phố lùa dân quê về quê và lính bắn quân, công chức Lonnol cho hỗ trợ mệt mỏi. Có tình hình mới xung đột với Kampuchia đã là mối quan hệ đầu tiên ngăn chặn việc sản xuất lại tài khoản chủ. Sang năm mới, chúng tôi sẽ gặp đám đông ở vùng biên giới về sâu địa phương với chúng tôi chung một chỗ bên cạnh thành phố. Và trên hết là biết đường làm việc "rút kinh nghiệm" đi vá, làm rồi bỏ, bỏ rồi làm, làm lại còn mơ mộng hơn... Chúng tôi là con cờ lo ngại nhất chứng kiến ​​kiến ​​trúc một lối làm việc gọi là theo "kinh nghiệm chủ nghĩa" từng bị họ vô tận nhưng không có cách nào khác với cách thí nghiệm mãi mãi đó một khi họ chưa đủ khả năng tổ chức đến một quốc gia, chỉ có một sự thật nhẹ nhàng là tổ chức cho những điểm, xộc Dễ dàng bị chìm dưới tham vọng chưa đạt được. Và thói quen đó được tạo thành thành công, chúng tôi ở trong một khung trời khác không thể suy đoán tại sao cái chuỗi "lôgic" thông thường lại không tuần tự xảy ra, tại sao có rất nhiều nguy hiểm ở khoảng trung gian với những yếu tố có khi rất là cá nhân, nhẹ nhàng...

Sân 1 "đi sản xuất" rồi chờ đợi vẫn chưa thấy tiếp theo. Có tin ngạc khởi: Những người đi trước đi về vùng Tây Ninh xây dựng một vùng chuyên canh, ở đấy làm việc như những công nhân, tuy vẫn được quản lý chế độ nhưng một thời gian sau sẽ được trả quyền công dân, làm ăn công ở trường với vợ con, gia đình. Đối với chúng tôi tôi hồi tưởng có điều gì tốt đẹp hơn viễn cảnh này. Nhưng lại có tin xầm xì kín: Chủ tài khoản kinh tế mới bị đe dọa vì quân Miên tấn công. Lúc đó, có đủ khả năng và tin tức để hiểu về sự xung đột lớn lao có tầm quốc tế. Mọi người chỉ cho rằng đó là những xung xung đột địa phương, và giải thích này là dịp cho những anh lính từng ở biên giới thuật chuyện cũ - thiết bị hay thật về các chuyến bay lùa trâu, lùa bò qua biên giới, nhẹ nhàng cột bóng rút đi. Ồn ào nhất là chuyện các chiến dịch 1970 lên tới Nam Vang. Dài đủ thứ chuyện, cũng đủ để xen vào đó chút riễu thổi về tinh thần quốc tế vô sản anh em ở người chiến thắng. Và chuyện gì thì cũng lắng xuống theo không khí lạnh bắt đầu.

Mùa đông năm 1976 không lạnh như năm trước nhưng bàng bạc trong không gian mây u xám vẫn còn lời gọi buồn tiếc nuối. Không cần thiết phải chỉ định một ý nghĩa chính là gì, nỗi buồn lãng mạn vẫn còn trong tâm trí mọi người, hiện rõ trên các khuôn mặt. Một năm qua cũng mang đến cho người ta sự thuộc về quen thuộc. Họ loay hoay trong công việc hàng ngày, không đi làm việc chung thì cũng làm việc riêng để chìm những vương vấn. Thói quen dai dẳng trong chịu đựng không thể tạo nên chút khởi sắc. Chó càng nhỏ càng dữ, gà càng nhỏ càng đù. Tôi cứ nhớ mãi hình ảnh những con gà điên cuồng chân cánh ở quê nhà lúc nhỏ để tổn thương cho bản thân. Không tự động lên gân cốt lõi, chúng tôi nói có điều gì đặc biệt để đặt mình trên thế nhân nên không ngại ngùng về sự yếu mềm, nhận thức này. Năm tháng xin vui lòng trở lại có phải đã tạo ra nhiều điều bổ sung để chúng tôi trói buộc ngày càng nặng nề vì lực lượng tàn bạo, tâm trí lười mê? Những giồng lang vun lên rồi hạ xuống, những gốc xanh mi rồi xám dần để lộ các mảnh đất nứt nẻ cũng đã được hai lần thay đổi, tất cả đều phải là mẫu đời sống chúng tôi phải theo mãi từ đây không? Trong vô thức tôi đã có hành động giáp ranh chu kỳ nhỏ đó: Tôi trồng cây ăn trái dài ngày. Hột chôm chôm, mít, vú sữa, xa-bô-chê... kể cả trái bơ, sầu riêng theo đồ thăm nuôi ở mọc đầy xó hè, góc vườn. Tôi ươn cho lớn rồi bứng trồng vào khu vực dành riêng cho đội. Hết đất mà còn cây, tôi đem sang đội khác xin gửi nhờ. Một vừa lỗi bằng lỗ mèo lại thường ở góc vườn, xó rào không ai Kích nự nhưng mọi người đều bình đẳng cười: "Thằng này muốn chờ cây có trái đây mà!" Ôi, giá tôi vẫn ở một chỗ để có thể mời các bạn ít ra là một mùa trái chiếng!

Mùa đông có dậy lên một chút hỗn loạn với tin tức Đại hội Đảng truyền vào báo chí, tivi. Tất nhiên, tôi biết điều gì khác ngoài nguồn thông tin qua hai phương tiện truyền thông. Nhưng hiệu quả đã không được như khi thi hành với dân chúng Miền Bắc. Người ta sẽ thất vọng để chỉ ra rằng đó là vì độc độc của chế độ thực thi mới tiêm nhiễm ở chúng tôi nặng quá. Cũng đúng như vậy, trừ phần Khen chân lí về phía họ. Dù bị che mắt ngựa và bị cô lập để tuyên truyền có tác dụng mạnh hơn, bọn cải cách vẫn dùng thói quen phán đoán có được trong hoàn cảnh rộng rãi hơn để tìm trong những giây phút nơi đường ngọc thông tin những yếu tố khác lạ mà suy đoán gần với sự thực hơn. Có lúc tức giận thì nhà cầm q uyền phân công cho đám này cái tên dài Không-chịu-cải-tạo, nhưng chắc họ vẫn giật mình trước sự nhạy bén mà người chiến thắng không có.

Báo, tuy chỉ là tờ Nhân Dân, đến không có ngày nào. Tivi tham chiếu các màn hình đọc văn bản của các tổ chức kéo dài cả ba, nửa buổi hội thảo. Báo đăng những lời chúc mừng, nguyên cả những bài diễn văn dài, đều là một nội dung mật, đặc cả chữ mà khó tìm ra cái gì khác nhau giữa những lời phát biểu hiện, gây nên ý nghĩ giá chỉ một người nói là đủ. Một anh bạn đã thu dọn cấp thông báo: "Có gì mà coi!" Nhưng - điều này thì thật ra ngoài ý muốn của những ngưởi tổ chức Đại hội - trên các trang giấy đặc chữ, Tưởng có thể lấy dưới hay giữa một bài diễn văn trò lộn lộn lên trên hay lùi xuống dưới là có một bài diễn văn của một chức năng, một thủ lĩnh mù đó, có khi hiển thị một vài dòng, thật là ngắn, thực sự là ít oi mà ta đã nhận được phong cách, tính chất của một, của cử tri đại diện: Cộng Dân chủ Đức hung dữ như còn mang vết hận Berlin trong khi Tiệp Khắc nhẹ nhàng hơn và Ba Lan đã đề cập đến sên mở, hoàng hôn.

Không thấy có mặt Kampuchia và Trung Quốc trong khi nhà nước ta vẫn hô hào tình anh em chuyên nhất, môi rung lạnh, đòi hỏi phải giữ một chút "như con như mắt mình", thì kết quả là chuyện lạ. Thay vào đó là bản văn chúc mừng của ban lãnh đạo hai nước đăng bên trên trang báo nhất nhưng lại có tính giải thoát chủ ý của người đưa tin. Người bạn Kampuchia đặt vấn đề tranh chấp biên giới còn người bạn Trung Quốc vĩ đại thì có giọng giá trị thượng kể ơn huyền, anh em như thế cũng khó gọi là anh em!

Nhiều người quen thuộc với quyền chính thứ thường thật thật là ngạc nhiên khi thấy ông Chủ tịch, Phó chủ tịch nước chỉ là Ủy viên trung giao Đảng mà lại ở vị trí gần bé, và hết còn mơ về Mặt Giải phóng hoàng kim khi thấy ông phóng nào có trên mặt chóp bu của Đảng, đúng là sai hạng bét thứ tay. Những người có theo dõi chính trị thì lại giật mình khi thấy ông Hoàng Văn Hoan bị ghi toẹt trên Bộ Chính trị mà cũng mất tăm ở ghế ủy viên trung ương - cái ông Hoàng Văn Hoan đi theo Tuần cận Hồ Chí Minh từ ngày nào! Tất nhiên sự hiểu biết không phải hiện tại lúc ấy nhưng kết quả là dân cải cách tuy nhiên nghe loáng thoáng chuyện Kampuchia, không biết gì về chuyện xung đột với Trung Quốc, nhưng những chi tiết cũng là người ta yên sinh cảm giác giác dự đoán sẽ đến những giấc mơ mong đợi tuy đôi lúc cười mà lại gần với sự thực hơn các dòng chữ, các âm thanh kia mong muốn áp đặt!

Bản báo cáo chính trị là một bài học tập lặp lại lần nữa những bài học mà chúng tôi đã trải qua. Báo cáo về kế hoạch 5 năm thật ồn ào với những con số triệu, hàng triệu làm những chiếc kính cường lực với con số hàng trăm và thói quen muốn suy nghĩ cho sừng. Nhưng trong một phút bất ngờ, một anh bạn cướp mình, cười to: "Ráng giữ kỹ áo quần vì đến cuối cùng kế hoạch nhà nước chỉ cung cấp cho mỗi người 4 mét vải thôi đấy!" Hương ai chịu khó kiểm tra xem bài toán có đúng không, nhưng không nói thì áo quần tốt cũng đã cửa hàng đi để móc bao cát từ đất lên may áo quần đùi rồi. Anh bạn di cư còn đủ quá khứ để cảm nhận với người lập kế hoạch nên nhận xét về một chi tiết khác: "Hãy xem cái chương trình định kế hoạch cuối cùng của mỗi nhà sẽ có một đồng hồ reo. Đó là một ước mơ tiểu tư sản tiền chiến nay mới được thực hiện trong chương trình văn minh phải đạt tới một nhà nước vô tiến bộ 35 năm sau. Đến lúc đó, cái cảnh ánh sáng trời lạnh ở Bắc nghe đồng hồ reo rồi tay ra ngoài nút tiếng ồn, là một hình ảnh mông ấm nướng lý tưởng của đám thanh niên tiểu tư sản đương thời." Bây giờ về già các ông cố gắng thực hiện cho mọi người cái lý tưởng mình ấp ủ, cũng là một minh chứng cho tấm lòng tận tuỵ hi sinh vì người khác, đạt tới từng bước một: độc lập rồi ấm no. Chỉ tiếc rằng cái hạnh phúc ấy, tội nghiệp, thật sự là bé nhỏ mà đã trải qua hai ba thế hệ vẫn phải đặt vào kế hoạch. Trong khi đó, với cuộc sống ngày càng phức tạp - ngay cả ở thế giới xã hội chủ nghĩa, cũng đòi hỏi cho mỗi người một cái đồng hồ theo nhịp sống riêng của mỗi người. Điều đó, thật tréo cẳng ngựa, nó đã thực hiện được ở các xứ sở tư bản "lạc hậu" nói chung, ở Miền Nam "thuộc địa kiểu mới" nói riêng cho người chiến binh xã hội nghĩa mất mất sự phản diện tự do mình rồi truyền lại cho chung quanh sự khinh bỉ không nói ra lời đối với người chiến thắng. Nó cũng làm khó khăn cho cuộc tấn công "xây dựng chủ nghĩa xã hội" được cho là đạt đến mức độ cao mà uy tín lại đã giảm ngay từ bản khởi động cơ bản.

Đám trí thức có hiểu biết về kinh tế vẫn theo thói quen, dè dặt hơn vì cho rằng có thể ở một hệ thống xã hội khác với hệ thống họ được đào tạo, những vấn đề cứ đề tưởng là vô lí, có khả năng cản lớn lao, biết đâu vẫn có thể thực hiện được với các yếu tố chuyên chính chính trong tay nhà cầm quyền mới. Họ chỉ thắc mắc, dại loại như anh bạn Cao học Luật, dân Hành chánh Tài chánh: "Căn cứ vào đâu mà họ đặt một kế hoạch kéo dài đến 5 năm lần nữa như thời gian ấy không có động biến đồng bạc, không có khả năng phát hiện? Kiến thiết, xây dựng sức mạnh của chính mình là chuyện lý tưởng, có thể hiểu là khẩu đề ra để cung cấp công việc, nhưng nếu nói không cần đến máy móc, nguyên vật liệu của nước ngoài thì lại là vấn đề không tưởng, nếu không nói là bịp..." Đổ ai trả lời thắc mắc của anh làm công việc riêng của Đảng lãnh đạo đã được minh định về quyền lực, kể những gì về bọn mạt vận chúng tôi. Những người khác hãy cứ "nhất trí (rồi) mỗi người một ý" rồi lo chạy Bình.

Chính sách "Bụng cái" kể cũng hay, và nghĩ ai thực hiện có căn bản mực như chính quyền này - tầm xã hội lại vừa với khả năng cai trị của họ. Mọi người dòng chảy ra đường kiếm ăn không đáp ứng suy nghĩ khác dù là để hơn là sâu lắng. Người công nhân viên chức chờ chực như nhu cầu sản phẩm, đúng là phần nhu yếu để không có ý nghĩ phao câu lạc phải mất đi. Đám trí thức cấp cao cũng được tập tành sống trong sự ép buộc từ lúc đó còn là sinh viên với khoản lương nhỏ sống hàng tháng. Số ít người được ưu thế thì tuy ưu thế thật quá nhỏ so với các nước khác nhưng thật quá, quá để đối với những người thường chung quanh nên cũng nơm nằn sợ mất. Ấy thế mà chính sách cũng không lo ngại để dân phải đói - số đó thật quá ít để tránh phải lưu tâm sợ gây nên biến động, nhất là trong tình trạng có khả năng kiểm soát kiểm soát chính trị chặt chẽ không để hạn chế cho một lực lượng đối kháng nào. Những cuộc chiến chống lại hệ thống còn lại để quay lại trong lịch sử không phải của những người cùng sản xuất mà là của những người sống trong một cảnh hoàn chỉnh nhưng vẫn đủ ý thức nhận định riêng. Những người này còn đủ ăn nhưng ở cấp bấp bênh để lo sợ suy hạ hơn nữa, và đủ ăn để còn mong muốn, hi vọng có khả năng vượt qua tương lai đen tối, có đủ ăn riêng biệt để không bám vào ơn huệ của chính quyền mà còn đặt nhà cầm quyền vào vị trí đối lập để cư trú vào chính quych như là tác nhân của sự khốn cùng của chính họ. Hãy xem những người Xô viết Nghệ Tĩnh gây biến động năm 1930 vốn là những người đủ ăn, thuộc khu vực giàu có tương đối trong vùng trong khi những vùng khác, khói, nghèo nàn thì im lìm cảm động... Sự truy bức những người giàu có lan đến đó lớp trung tâm, được mệnh danh là "cải tạo tư sản", và những lời nhắc nhở quyền của Đảng.

Về kiến ​​thức cũng vậy. Cuộc tấn công xóa mù chữ thật là mục. So với cả thế giới. Nhưng trên trình độ đó là cái gì? Một cuốn sách mới về chủ thuyết lược đơn giản mà cả đến những người biên tập ra "giáo án" cũng không đọc hiểu được ý các ông tổ, không biết đến chính các sách đầu tay, chưa nói đến cái hoàn cảnh lịch sử bao quanh lí thuyết và trải nghiệm dài tiếp theo. Sự khởi đầu về quan niệm ưu việt của lý thuyết với hoàn cảnh lịch sử cùng những tính toán củng cố chính quyền tạo phát sự co rút lui, bưng bít thông tin dẫn đến tính trạng thầy giáo thợ phục vụng nối tiếp trong những cố chấp thuộc loại "Liên Xô nhứt nhứt thế giới"!

Hậu quả được thấy rõ trong sự ì mạch tiếp thu cái mới mà người cầm quyền vừa đủ thúc vừa chạy sợ. Phải hoàn thành vì nếu không thì sẽ nhận được gì đêû nói về sự ưu việt của chế độ? Những triển lãm hoa bảo thủ được đưa vào loại "cũ dư của chế độ (thực dân phong kiến) cũ". Mà chạy sợ vì yếu tố mới tưng không phải cung cấp khả năng phá vỡ cơ cấu tạo máu xương của mình. Để đề phòng sự vọng tưởng ra ngoài thế giới xã hội chủ nghĩa thì phải thu hẹp nhãn quan theo đường lối mắt mà cho tất cả những cái mới đưa vào đều là của phe ta. Nhưng ngay đến như thế thì chính những tiến bộ của cuộc sống cũng làm rạn nứt cơ chế, không thông lại làm giảm chính quyền. Vui lòng xem trang web quản lý ở chế độ quản lý người dùng có vấn đề. Giấy gia đình của chế độ trước đây là một cách thu hút né tránh tờ khai hộ khẩu của chế độ này. Nó mong muốn có một hoạt động kinh doanh chính nhưng khả năng tái thiết lập đô thị cho phép nó mang lại nhiều cách hành động chính hơn. Go, to khai báo. xin phép là câu chuyện của "ngũ/thập gia liên bảo" trong cơ cấu phong kiến ​​khi con người nông dân còn di chuyển bằng đôi chân chậm chạp - cả khi bằng xe, chắc không nhiều, của Thương Ưởng lúc thất thế. Con người làm đồng vào mùa hè, thì giờ nhà lý tưởng còn nhiều, bắt quân và đơn giản dành sự chú ý đến những người chung quanh, tạo nên một sự kiểm soát tự nhiên trên đà đó dễ dàng kiềm chế tập thể. Thế rồi khi có chiếc xe hơi, cái máy bay, vù lên một cái là mất tiêu, ông tổ trưởng làm thế nào? Cuộc sống phân hóa, nhịp đập làm sao cho một người lưu ý đến người bên rìa? Nên chính ở làng xã chế độ hộ khẩu mới có hiệu lực hơn hết - nghĩa là chính làng xã mới là cơ sở bảo vệ hiệu quả chế độ hiệu quả hơn hết. và để đổi mới công tích đó, các "ông làng" dù mới hay cũ cũng trở thành thành hoàng một phương tiện mà quyền hành lớn hay nhỏ phải cân bằng với sự cản trở của họ đối với chính quyền trên cao trong mức độ phát hiện ra bên ngoài.

Không biết dư vang Đại hội Đảng ở ngoài trại như thế nào chứ chúng tôi trực tiếp tiếp với cái tivi, với các báo cáo sẽ chỉ thấy ồn ào trống rỗng trong khoảng thời gian đó rồi lại về với cuộc sống bình yên bình thường, có thêm nhiều phần tàn như người chen lấn trong đám đông đông nhiệm vụ trở về trong căn hộ phòng nghỉ yên tĩnh của mình. Kéo dài thời gian cuối cùng của trời. Tôi nhớ lại con gà H. mua của một tay khéo xoay sở hữu nào, con gà xèo chỉ có vài ba cái lông nhảy ra từ giỏ hơi sớm, đứng chạy dưới cơn gió heo buổi sáng, mồng tím ngắt và đến chiều thì ngã bệnh để tối chui vào trong. Có thể hiện thực hóa cuộc sống phù hợp đó, tôi nhận thấy không phải trải qua nỗi khổ của ngôn ngữ mà là từ thực tiễn hàng ngày. Có sự trầm lắng trên mặt của mọi người như không khí nặng mùa đông. Nước giá sâu tiến trên cánh tay tôi khi vung ra xối vào luống cải. Những sự việc xung đột xảy ra xung quanh một anh chàng khó tính đã tự đặt mình vào kẻ thù cũ của tôi (từ khi nào?) Anh thắc mắc chi li xung quanh sự phân công lao động của tổ trưởng. Vác nấu về bếp, anh cố gắng vượt qua trước tôi để chứng tỏ mình làm việc tận lực rồi sau đó lại loay hoay chọn khúc khúc vừa ý, nấn ná cho qua tua. Rủi một thanh gỗ sồi xuống làm rung ngón tay, anh kiếm giẻ mạnh thật sự để làm bằng cung cấp vang của một nhân bị chèn ép. "Tại họ đấy..." Lần đầu tiên tôi hiểu thế nào được báo cáo - lúc này, ở đây chưa có từ "ăngten". Phản ứng phân trần của tôi cũng thật đáng chê trách.

Cuối năm lại có thông báo. Lần này không lo lắng hơn, Trịnh Cung đã chặn một tay vẽ makét tiêu đề đã cắt hàng chữ ra hai phần theo phong cách trang trí riêng. "Anh coi chừng họ có thể giải thích là anh muốn tim chỉ đến việc chia cắt đất nước đó." Tất cả các loại đó được chỉnh sửa lại và chúng tôi thoát nạn khi các khối khác được trích xuất. TC. được dịp huênh hoang: "Đó thấy không? Nếu thằng X không nghe lời mình!"

Lại có việc bảo chúng tôi sửa bài cảm tưởng để đọc kỷ dịp tân niên. Cái thói quen lười nhác khiến mọi người đùng cho tôi. Trong nhóm có một dược sĩ tên là H. Đã sẵn tôi: "Coi coi thằng đó..." chút phải tôi không biết sợ, nhưng tính thời gian thành thói quen khiến tôi không lưu tâm đến lời khuyên dây chuyền ấy. Bài viết của tôi không đúng theo mẫu "Ơn Bác Đảng" và lời ân hận xin lỗi như của SX. Cũng có lời chống đối. Nhưng tôi vẫn có cái đau khổ muốn đem đến sự chán nản chán nản mệt mỏi của bạn bè ra trình bày. Bài đọc trước trong nhóm thiết bị anh chàng dược sĩ kín rè cản trở và bạn kinh hãi nhưng ai cương quyết ngăn chặn nên vẫn được giảm lên trên và tất nhiên không được đọc. Chỉ có SX lên phân vùng giọng nói.

Trưởng quản giáo dục cũng có bài viết riêng của mình về tình hình học tập cải tạo trong năm qua. Mọi người đều thấy lạnh mình. Đó là một chuỗi dài nóng bỏng liệt kê những bằng cảm hứng không chịu cải thiện của người đốt lửa, còn có những lời khen ngợi hàng ngày. Một người thở dài nói với bạn: "Đó là bản báo cáo về tình trạng lũ lụt của mình..." Bạn vì lo sợ nên đã thở về mình. Thực ra chắc chắn đó chỉ là lời răn đe dọa phạm vi công vụ, và chúng tôi có thể lần tiếp cận được sự phân biệt giữa cách nói riêng và lối nói nơi công dũng của người chủ mới, cái phong cách mà sau này chúng tôi có người sẽ áp dụng ngoài đời và không còn thắc mắc khi thấy người ta sử dụng thật tự nhiên.

Đêm 30 chỉ phải ngồi nghe Chủ tịch Tôn Đức Thắng chúc Tết đồng bào khoảng hơn 15 phút rồi về. Không ồn ào như năm trước. Kho đạn có thể nổ súng nhưng vẫn có tiếng vang vào ngày này. Cúi chắt đâu đó được đốt vào đốt tận phòng và để tàn hơn, giữ hơi ấm cho tôi ngồi chờ sáng như năm trước. Sáng lại một lần nữa còn có màn chào và lời mời. Tôi móc ra bao Ruby Quân tiếp tục phục vụ để dành từ năm trước, gói kỹ với ý tưởng khá thơ thơ là mang về cho ông già hút. Gói thuốc đã chìmp, màu thuốc ố lan ra ngoài giấy quyến rũ nhưng thuốc chưa đèn - hay tôi tưởng tượng như vậy. Tôi đã mời các bạn. Tôi không tự động định lượng. Mọi người có vẻ bồn chồn khi rảnh tay ra. Sau bữa ăn có lưỡi còn nguyên gác nơi đĩa kẹo. Thế mà tôi cũng muốn không quan tâm hơn. Tôi chưa có cách thoát khỏi vòng bao vây làm quen với tự động lấy mắt của mình.

Cuộc vui cũng kho báu một phần thoải mái nhưng vẫn có những bàn tán về việc sắp xếp chuyển đi nơi khác. Tin đồn không gây xáo trộn, không hiểu vì ảnh hưởng của không khí ngày Tết hay do thói quen bảo vệ đã tập thành phố. Tôi đã nghe câu chuyện này từ cả tháng trước, và chắc chắn rằng tôi mới ngạc nhiên làm sao người ta mới được tin đó. Một buổi sáng đang ngồi bắt sâu cải, H. sán lại gần, thầm thì: "Tụi mình sắp đi... không biết đi đâu. Có lẽ là sau Tết..."