Một Sóc Việt Nam Cộng Hòa Nối Dài

(Bản thảo không có mục này. Ý định cắt là từ năm 1994 ở Oklahoma City khi nhận được bản in. Giảm dần quân bình của cuốn sách, đúng với hai giai đoạn ở tù khác nhau. Lúc viết bản thảo, theo đà, quên mất điều này.)

Ngày gần cuối năm, tin đồng càng có vẻ chắc chắn. Giữa tháng 79, chúng tôi biết mình phải ra đi. Gà vịt rút tiền đã vắng bóng từ lâu nên không có chuyện làm thịt ăn cho kỳ hết nữa. Chỉ có vài giồng lang cụ ngủ ở mé rào được moi lên. Và moi những giồng lang tập thể, ở những chỗ đất nứt. Công cụ tìm kiếm bị mất. Cũng có người nói chuyện gì đó. Biết ai đi ai ở mà được giữ để ăn? Tôi có dãy núi hoang cỏ giữa nhà khoáng gai đã có khá lớn nhưng không thiếu. Một người ra vẻ thành phố nhanh chóng: " Giảm, đào lên đi, mai đã rời Hóc Môn rồi đấy!" Chỉ có điều gì đó để thu hồi hay Tiếc rẻ công lao. Hãy đào ở đấy để mỗi bữa trưa chen vào cái bụng, lấp chỗ trống của bột bột quá móng chứ thích thú gì mà ăn!

Không bồn chồn như nhiều người khác, tôi vẫn còn một chút xao xuyến trong lòng. Cuộc đời đầy bất an đã trôi qua từ tháng 6-75, có hai năm gần sát Sài Gòn dù sao cũng là những ngày thung dung trong lồng. "Khoaanh tay..." như Tạ Kí nói là nhìn nhận bất động, nhưng được khoanh tay cũng là điều may. Tuy nhiên một chút bồi hồi không lộ ra cũng làm anh ngạc nhiên. Tôi phải tăng cường: "Bối rối là khi ở thế phân vân chứ còn tôi đã đặt lên Giàn phóng rồi thì còn gì phải lo lắng nữa đâu!" Tôi biết mình thuộc về những người đi vì một phát giác tình cờ. Những người đi làm ở trung tâm khi quét lên vườn tược đã bắt được một danh sách của những người đi bộ trước. Danh sách có kèm theo nhận xét của trung đoàn về những người được nêu. Có loại nhận xét như được sao chép nguyên văn từ một tên nào đó: " Nó ngồi lúc chơi cờ." Trong bảng phong thần đó có tên tôi nhận xét: "Kíng." Điều hiểu tại sao lại là "kíng" lúc tôi ăn nói oang oang như thói quen thường ngày không thể bỏ được. Có vẻ như giám đốc đã không cho đấy là bản tính của tôi mà lại nghĩ rằng đó là một câu chuyện giả tưởng tình yêu. Cảm ơn về sự quan trọng. Cũng hiểu tại sao tôi không đi vào hồi phục tháng 10 năm trước. Chỉ biết chắc chắn rằng ngày mai sẽ phải đi.

Nhưng ngày mai không có xe tới. Và chờ đợi lệnh không cần phải ẩn bất cứ thứ gì nữa. Gói nhỏ đã có sẵn. Có người phải lăn dưới đất, trên sàn xi măng còn hơn là mở chiếu. Có những tiếng cười ồ - bóngn rảng nữa, nhưng khi dứt điểm thì không còn dư vang. Tiếng cười như chặt vào không gian chứ không tuôn vào đấy. Đứng ngồi nhấp nháy, và tin tức có phần bi quan hơn người đi trước. Trung đoàn đã chọn làm sẵn 200 ổ bánh mì, phát mỗi người 3 bánh, nghĩa là ít ra cũng gần hai ngày cao nguyên hay không - chắc không, nhưng tương lai kết quả là không sáng sủa.

Buổi sáng ngồi nghe kêu tên không cần phải nói. Chuyện di chuyển ra ngoài bãi đậu xe, ồn ào chen chúc, mồ hôi nhễ nhại, cái cực khổ của phút lên đường sau ba năm tà tà cũng cần phải nói. Điều đáng nhớ đầu tiên là quản lý lục lọc đồ dùng hơi kỹ, tích thu nhiều thứ có vẻ khá vô lí từ cái rốc đến sách sách, tiểu thuyết "Cách mạng", "xã hội chủ nghĩa", tiếng Nga... Một cú hơi vét chợ chiều. Một vệ binh nhìn người đồng hương chờ đợi: "Anh cũng phải đi ư?" Tiếng kêu giật mình nho nhỏ ấy nói lên trước số phận của chúng tôi.

Cây viết gộc dùng làm gánh nặng cũng phải dọn lại. Tôi nhớ lại câu chuyện kể hai năm trước.. Người ở Kà Tum khoảng tháng 3-77, có một toán toán được giao cho Công an. Quen với cách cung cấp luộm thuộm, xuề xoà của quân quản lý, người cải tạo thấy linh hồn trước diễn diễn uy tín của công an. Họ ẩn kín trong rừng rậm, chờ đám cải tạo đến mới tràn ra, một loạt màu vàng đất đằng sau khí cụ. Và hành động đầu tiên là bắn cây đòn gánh. Y như chúng tôi lúc này. và chúng tôi lúc này cũng như những người trước đây, chen chúc trong các xe mặt nạ, có tấm bửng phía sau với một nửa chấn song xây bên trên, có móc xích khóa chặt. Không biết có phải nên nhớ tới mấy chiếc xe khiển tội nhân trong phim, mấy cái chuồng yên tĩnh của những người nhân đạo la ó, hay đơn giản hơn, nhớ mấy chiếc xe khiển bò heo chạy dọc đường số 4 với cái khác chút ít lúc đó tôi lại ngồi trong quán bình tĩnh ngước nhìn chúng đi qua? Nhưng heo hay bò chen chúc nhau còn có chỗ đặt chân. Đằng sau một nửa xe là thùng nằm dưới sàn, không kể thùng tiêu có sản phẩm nằm ở góc ngoài. Khoảng trống còn lại dành cho hơn 40 người (?) Mồ hôi hôi ra. Chỉ có khoảng thời gian một vài tiếng đồng hồ chờ đợi mà mỗi người đã tiêu thụ gần hết phần nước dự trữ của mình. Tha hồ uống nhưng chỉ lúc đầu. Về sau thì xin nước và cho nước đều xảy ra chuyện phiền co.

Xe chuyển bánh khi mặt trời bóng. Xe bon bon trên xa lộ trong khoảng không gian ngút ngàn bởi tâm hồn hư ruỗng, nhìn thấy cảnh trời lãng đãng, chớp chờn, vô định. Lại Hố Nai, lại Trảng Bom. Lại Long Khánh với rừng cao su úp kín xung quanh, nhưng xe không dừng lại. Dù sao cũng xin gửi lời chào!

Đã bắt đầu có những thì thầm bàn tán về nơi đến. Tuy đã mang đến ba ổ bánh mì cho ba bữa ăn mà có người vẫn hi vọng là chỉ đến Hàm Tân - nghệ đâu như là của toán đi trước. Tôi đã chỉ cho mọi người con đường nhựa xuống Bình Tuy, con đường đất xuống Hàm Tân và ngọn Trà Cú u linh một lần nào cái đạo Thầy Thím ở đó mời gọi mà tôi "kiêu kiêu" không chủ đích!

Xe đến Phan Thiết. Vừa đủ chiều đủ ánh sáng để nhận cảnh cũ

- mà người cũ không tìm thấy. Không cả cây đào cười mếu đón những ngày cuối năm lênh đênh chỉ vừa sáu năm mà như xa lắc xa lơ. Cảnh báo không được nhìn theo cách bình thường mà theo chiều hướng Viễn cảnh mau tan biến: Chỉ có thể nhìn qua khung sắt phía sau để thấy người đi giật lùi, thật nhanh đến không có một mặt nào được xác định. Cổng chữ Y chỉ còn dấu cát - nhà còn đó nhưng các khối gạch gần cát hơn với người. Phía trường vắng lặng. Mả mả đã chiến thắng vật chật nhưng chiến thắng thực sự sau những năm tháng vùng đồi- nghĩa trang-thành phố này bị hoang, lửa, sân bay, xe cột tràn lấn. Sự sống chận cái chết không thành thì hoàn cảnh xui tôi trở về trong buổi hoàng hôn âm khí nặng nề này tuy có làm tâm hồn xúc động nhưng không gây nổi phản ứng nào mà chỉ còn là sự chịu đựng cam go.

Xe đi qua cầu Trần Hưng Đạo. Người đông cũng như những buổi chiều cũ. Chỉ thiếu chiếc honda chạy vòng lên vòng xuống, đúc lộn, có vẻ tự do nhưng vẫn là dấu hiệu bất lực không xong nổi đôi cánh ước mơ. Ấy thế mà bây giờ, cảnh đã không có, chân lại tê tê, không khí Tiện ích thiếu muốn đổi lấy hơi mát lan vào thì phải dùng hai cánh tay mướp song sắt, chân bám vào thành xe bằng ngón tay, người suy để chỉ sau vài phút đầu là phải hỏi chút không khí trong lành đó có đáng để tặng thân xác ra hành hạ không?

Chắc chắn không có ai ở dưới đường nhìn của chúng tôi. Người phản đối chúng tôi vẫn chỉ như trong ảnh phim. Thế mà ở đây tôi vẫn có một khát khao vô lí đến săn lùng lạ lùng là muốn nhìn ra trong cảnh mờ cạch vạng ấy, trong cảnh lắc lư ấy một bóng quen thuộc. Không chờ ta nhận mặt để kêu lên. Chỉ mong một mình nhận ra, để thấy lòng mình ấm áp. Cái thú tình yêu đơn phương bi đát hơn tình trai gái ấy sao mà đến tuyệt vọng. Phan Thiết! Ai không biết buổi chiều hôm nay đã đi qua! Nên không cần thiết phải rút từ. Chiếc xe Người tôi đi. Khoảng trống của chúng tôi. Bóng tối, thời gian hùa vào che khuất ta.

Đêm kéo dài trên quốc gia 1 hôm nay của anh ấy không còn gì để gợi nhớ. Chỉ có mù mịt và mù mịt. Có nhớ mang máng đến khúc đường mới qua Ninh Hòa mà không xuống thành phố Nha Trang. Có nhớ đến hàng cây, hàng nhà tôn im lìm bên bờ cát Đại Lãnh trong khung cảnh trời mờ sáng. Trời đất, đồng ruộng, con người xa hoa khi biến thành địa phận Phú Yên. Và lên lời phỏng vấn nổi tiếng của anh phi công chánh gốc xứ này: "Có lẽ mình lên A30." Nhưng xe cứ bon chạy dọc quốc gia ra hướng bắc.

Xe qua cầu Đà Nẵng. Cũng nhớ lại một chút kỷ niệm. Con đường đi qua, ngã nào là nỗi buồn vào Phước Bình nơi các bạn dẵn tôi đi tìm tiền thưởng năm xưa? Con đường qua các vùng đất cháy mang đầy thương tích chiến tranh, dẫn tới khu vực yên tĩnh chỉ có một vài người đàn bà, một ông già chuyển một lời nói qua một bác sĩ thành câu tự hào: "Làng sa mạc còn riêng có lũ qua." Không biết ở đó có nhà nào còn giữ được xâu tiền cổ, có ai đào mương được tiền xưa cất giữ để chờ làm vui lòng tò mò vào năm xưa không? Câu chuyện còn phản đối bên tai, trong không khí ban mát lạnh, của chỉ một người.

Thành phố Tuy Hòa vẫn còn đấy nhưng chắc chắn nhiều người đã đi xa. Trong đó có một người tôi không mường tượng nổi mặt vì chỉ gặp qua ban đêm, buổi tối mời tôi ăn cháo muộn trong chuyến săn tiền kiếm. Anh có tên họ như một văn sĩ tiền chiến, là dân biểu thuộc khối Đối lập của Hạ nghị viện Miền Nam, và cũng là dân biểu biểu cũ độc nhất trong Quốc hội thống nhất năm 1976. Không phải là một sự kiện phá nguyên tắc giai cấp đấu tranh, chịu ngồi chung với "bọn bán nước". Nghe nói anh có người cha - hay bà con, tập kết, chuyện cũng thường ở xứ này thôi - đã móc nối từ trước. Lại cũng là chuyện thường xuyên nếu có nhiệt thành ở người cựu giáo sư lí hoá này hái tưởng tượng là mình phải tham gia Cách mạng cho đúng với lý tưởng của tuổi trẻ đúng, chọn với xu thế phải có của tương lai. Báo Tin Sáng có một gói quà tặng mảnh nhỏ được đưa vào trại chiến thuật anh tham gia Cướp chính quyền ở Mạc Thơ. Nhiệt tình có đấy nhưng không chắc chắn công việc đã lớn lao hơn nhiệt tình vẽ của thợ viết. Dù sao cũng là một điểm đáng tin cậy để người ta mở cửa Quốc hội mới đón nhận đại biểu ở Quốc hội nguỵ cũ vào. Có gì nguy hại cho chế độ mới lắm lắm mà vẫn được biết đến là bảo dung, tập rộng rãi được nhiều thành phần xã hội. (Như vẻ có gì đáng sợ mai hay gây nguy hại khi đăng ảnh Đại hội Mặt Tổ quốc với lời chú thích: " Các học sĩ quan nguỵ yêu nước (?) tham dự Đại hội.")

Và chỉ có tính chất lý tưởng tiềm lửa sôi lửa mới cắt nghĩa là "trở cờ" của anh. Chỉ có tôi bị tò mò. phiên về nhà, nhân nhắc đến Nguyễn Công Hoan, một người đã suỵt... suỵt: "Đừng nói! Y đi rồi. Và tuyên bố" 'Ở Quốc hội mới tôi chỉ có hai quyền hấp tay và nói tiếng nhất trí thôi.' Và dẫn dân di tản đi biểu tình Yêu hỏi nhân quyền ở Việt Nam..." Thôi cũng là kỷ niệm, dù của một đêm bỡ ngỡ dưới ánh đèn dầu buổi sáng điện ở ngoại ô Tuy Hòa.

Xe đi qua thành phố một chút rồi lại liên tục cho tài xế nghỉ xả hơi. Chúng tôi vẫn ở trong chuồng. Người ta đã sử dụng chữ "chiến dịch" để chuyển đổi chỉ. "Trong chiến dịch này, các anh phải tuyệt đối chất theo mệnh lệnh của ban chỉ huy hành quân." Người đi lại trên đường buổi sáng cũng khá đông. Chúng tôi rõ ràng là xe hàng đã được biểu thị bằng cách ngồi phân tích người mới, cũ. Tài xế, lơ xe ngồi xổm, bộ đội ngồi chùm nhum kiểu nước ngập.

Gần đấy hình như có trường. Chúng tôi tò mò nhìn những người đàn bà con gái thùng thùng phuy, ngồing cái gì bây giờ chưa biết, Yên lặng, không có tiếng nói tiếng cười cười. Cái thói quen mà người ta gọi là "truyền thống" cần cù hay là sự thất vọng không nền tảng? Dù thế nào thì kết quả suy luận có dấu vết của điều ca tụng tính chất "hồ hởi" của những người đang làm nghề "quang vinh". Một người đàn ông cụ chân đi lần đến phòng đám tài xế, bộ đội ngồi, miệng la lối những điều chưa biết. Anh ta cứ quanh quẩn bên cạnh xe chúng tôi sẽ giảm bớt. Người ngồi yên tĩnh cho đến khi một người quản lý lưng giắt súng lục đến cơn sốt anh ta đi. Chúng tôi nghe loáng thoáng một người địa phương nói với: "Nứt ta là thương binh nguỵ." Anh ta chắc chắn biết những người trong chuồng là ai. Chúng tôi có rất nhiều vì chúng tôi không? Ai biết, nhưng cứ hi vọng điều phỏng phỏng là đúng để cảm thấy lòng ấm áp vì tình đồng bão đã mạnh dạn bùng lên trong cơn tan vỡ chung cuộc.

Xe lại chuyển bánh. Có cái có thể là trong chúng tôi không ai ỉa chi tiết gì cả. Có lẽ vì sống trong hộp tuy ngắn nhưng cũng đã quen. Có thể là ban ngày ban mặt mắc bệnh tự nhiên cũng tuần lộc được những rối loạn tiêu hóa. Đêm hôm qua mới thật là đau khổ. Có anh bạn đau bụng suốt đêm. Không ai trả lời để anh đi tiêu vào thùng nơi góc cạnh. Thùng xe có một chỗ trống đáy, mọi người cùng reo hò đến tiêu tiểu nơi ấy. Mà mỗi lúc có người đến "lỗ hầm cầu" thì thực sự là khổ: ta tào những người khác - cũng chỉ có thể nghiêng mình một chút mà không xê dịch, hai ba người ngồi chỗ lỗi cầu trong đó có tôi, phải nhỏ đứngm dậy sức leo leo trên các gói đồ, tay chắc chắn vào thành xe nghiêng, chịu nhiệt người kia làm xong nhiệm vụ. Cái anh bạn đau tiêu kinh kinh niên, rên rỉ, than thở, càu nhà mãi về cái bụng tối dạ của mình. Một anh người Hoa cứ rên rỉ vì "mắc rắc". “Thì im đi!”, anh em la lên. "Nhưng vô tình lái xe." "Xỏ cu vào song sắt mà sâu xuống đường!" "Ngộ lái không lược. Lông người quá ngộ lái không lược!" Anh em phì cười mà không khỏi tức giận.

Xe đi trong buổi sáng dịu mát của trời tháng, cứ bon bon về hướng bắc. Những cuộc phỏng vấn về nơi tung ra lại. Nhưng lần này lại thiếu vẻ quyết định vì người ta sợ sóng mong trở thành sự thật. "Có thể đây là phen ra Cồn Tiên, A Sầu, A Lưới, Khe Sanh..." Chủ cái địa danh tăng cường vùng biển lửa. Anh bạn Phú Yên thủ thỉ: "Xin chào gia đình tôi biết tin. Lúc đó có người anh họ đi ngang, tôi không kêu được..." Hi vọng thật móng manh vì có điều gì làm anh ta nhìn qua khung chấn song mà nhận được ra được thú vật lũ trút lũ trong bóng xe?

Qua mông Mông. Bao nhiêu lần tôi đã ghi lại đặc tính cũ của chiếc đeo này. Không phải là biểu tượng duy nhất mà những diễn giải của sách lịch sử đã cho tôi ý nghĩ như thế. Đèo là một con dốc dài chỉ có một đoạn ngoằn ngoèo nơi đỉnh phía bắc. Tính chất đó làm tôi nghĩ - hơi nhỏ nghề nghiệp, rằng con đường từ xưa chắc không khác đường, và tất nhiên nay đã mở rộng ra. Là đường truyền nhưng hai bên vẫn có người cuốc. Bước chân nào của họ đi lên dấu vết của người xưa?

dưới sườn Bắc đã là của sở hữu quen thuộc. Quen thuộc gần kề là mấy cái làng bắt đầu bằng chữ Phú, những làng ồn ào của một thời Sư đoàn 22 nhộn nhịp quân đội, nơi có trại giam tù binh Việt cộng, mỗi ngày chi phí 1 ô, có lính quân kim cu thật kỹ một cách khá đế vương để chào đón những người bị giam ở phương Bắc cũng được đối xử tương ứng. Lầu Năm Góc và Nhà trắng chắc không nghe được lời thề quyết tâm của một tên nguỵ trẻ: "Tao có con nhứt định cho nó đi lính thuộc phe xã hội chủ nghĩa." Chuyện chưa xảy ra hay chưa nghe nói về trường hợp bị xã hội chủ nghĩa "phản cách mạng" bắt, Pol Pot hay Đặng Tiểu Bình nghĩ hạn.

Các làng Phú Tài, Phú Thạnh ấy tôi biết từ khi còn là những dãy nhà lụp xụp tôi thoáng thấy mỗi khi đi tắm sông, leo lên hướng bờ biển về phía đó, nhìn các luồng khói trong núi bốc lên, của những người đốt hơn gánh xuống chợ Cây Gia bán. Không có mẹo nào cho tôi chú ý nơi họ ngoài công việc hơn là họ tuy có phủ lên mặt những địa phương nhưng rõ ràng vẫn còn nhỏ và còn hơn thứ thứ hai, hầm trong lò nhà ở Tăng Vinh. Cho đến khi bà tôi thuật chuyện tên Cướp Dư Đành bị truy khao, khao khát, chờ xẩm tối ra đường kiếm ăn, chỉ thấy có bà bán hơn là xin ăn hết cả gánh của bà này. Từ đó tôi nhìn những người lam lũ với đôi gánh có nhiều lớp lá cơi cho chứa nhiều hơn đó, nhìn những người như biểu tượng của sự cùng cực đó mà thấy hơi thở thần bí của rừng núi đã che những người như tên cướp Dư Đành, chắc có mang sức mạnh huyền thoại từ các con để sáng rực, bò lên xuống qua lại trên đỉnh. Đêm qua nhìn qua nhóm Cháy Bốc Cháy, trí óc tôi đã chín chắn rằng đó là sự đốt cháy hơn mà linh tâm vẫn không tuần cảnh được đau lớn lạnh, sợ hãi về các viên ngọc thạch sáng sáng...

Xe đậu tại Phú Tài khá lâu. Những người bán hàng đến với tôi đều bị xua đi. Cả đêm tới khoảng 10 giờ này chúng tôi đã thấy đói. Và có muốn "săn sóc" chúng tôi kỹ thuật đến đâu thì bộ đội, công an cũng cần phải nghỉ ngơi. Nhưng chỉ có những cái bánh chưng tinh tế từng chiếc một mới có thể chiến qua lỗi song sắt. Lại khát nước. Chúng tôi là người giữ riêng một phần bình nhỏ chia nhau môi cho ướt thì đến lúc này cũng không còn gì nữa. Đành phải van xem xin người quản lý quen thuộc để mua nước dưới đường, xin chú thích lơ xe lấy từ thùng phuy làm nguội máy. “Họ” đề phòng cũng đúng. Người lơ xe mắt láo, thở thầm thì: "Đời các anh tàn rồi, bọn nó đưa các anh lên tận Pleiku, Kontum... Chúng tôi hợp đồng sét các anh rồi sẽ còn đi thêm chuyến nữa."

Cái bối rối về cơn đói và khát làm cho hình ảnh viễn tưởng sống ở Tây Nguyên chưa ra bi đát. Nhưng có người đã rút cây viết, tấm giấy viết ít chữ xuống đường. Cô bé bán bánh lấy chân giẫm lên, nhìn quanh rồi đặt thúng bánh xuống đất khều lá giấy vào tay. Nhưng cũng có người thất bại. Chúng tôi đã tìm thấy hai người mặc đồ dân sự, chạy honda rề tới rề lui - chắc chắn là công an địa phương ra yểm trợ, hai người đó buồn thôn giấy nơi tay một cô bé khác. Một người anh gặp người học trò chơi già làng nơi ấy. Khác với anh bạn ở Long Khánh trước kia, anh gọi quà học trò lại, nhưng cũng khác với chuyện cũ, anh học trò chơi đi ngay. Cái cảnh chen giẫm lên nhau trong xe bò vật có cái gì ghê sợ bên cạnh người học trò chơi Quy Nhon phải e ngại, trong khi người học trò chơi Sài Gòn còn cảm thấy được chút vui thúng nhiên khi chỉ con trỏ người thầy cũ lao dốc gỗ cao su lũi trên đường đi.

Xe lại tiếp tục. Từ đường số 1 phân tách qua đường 19, nơi đã đến gần như xa lộ. Đã xác định được dấu vết. Những nhà gạch hai bên đường có vẻ gì đó câu lạc bộ với khung cảnh vắng lặng, bụi đường tung bay trên mặt rác thải. Hình như cái câu màu này đang tiến gần tới câu gạch màu của tháp Chàm đứng trọi xa bên đường. Nỗi tiếc nuối nhưng những người dù dậm dũng cảm ý tưởng "nuối tiếc chế độ cũ" anh cũng phải bắt buộc nhận rằng không có "hồ đống" dưới chế độ mới chút nào.

Xe ngoằn ngoèo tiến lên đeo An Khe. Hơi ấm hầm dần dần xuống. Khí lạnh bắt đầu len vào trong xe và nhìn ra bên ngoài chúng tôi thấy hơi sương, khí núi lãng đãng nơi khe đá, lùm cây. Những người Thượng mang gùi, địu con, cầm rựa đi trên đường, chậm mà chắc vàng.

Unknown xe bỏ đường 19 vào lúc nào, ở khoảng nào. Chỉ thấy xe lắc càng dữ dội, cây cành hai bên đường gần sát lại rồi xe cứ ì ì lắc lư, đến một khu rung quang vang có nhà mái ngói, mái tôn, và đậu ngay trước một sân rộng có những người công an dợt bánh buổi chiều.

Down xe vào cổng gác. Dù trong hoang mang, bỡn chúng tôi cũng thấy được cái hàng rào trại giam đặc biệt làm bằng các cây tre nhỏ - sau này chúng tôi mới biết đó là le, ken dày đặc, cao vút trật ót như một thông điệp không lời về bản chất rừng rú đe doạ mà chúng tôi sắp phải chịu đựng. Chúng tôi đứng chen chúc trong một sân chật hẹp mà sau này được biết đây là sân tập đi làm. Sân bãi ngang cát xi măng với những người gầy, hẻm hác, mặc định bộ đồ ba ba xám tro có dấu CT (cải tạo) đang trong túi xách, lát nền cho cái hội trường bên trong. Thấy đám đông người xác sống - phần nhiều là trẻ con, thanh niên trẻ liểng xiểng bong bóng cái hồ, nhiều em chạy vào hỗ trợ họ bước lên các bậc. Một phản ứng tự nhiên của người mạnh trước kẻ yếu đuối, một phản ứng văn minh không tàn có ý khỏe khoang tài sức, chỉ có điều là chưa gây nên câu hỏi: "Rồi ai sẽ hỗ trợ mình đây?"

Cái hội trường tiếp theo của sân tập thành một chuỗi ở giữa. Hai bên, qua khung rào le đơn giản là dãy nhà tôn giáo nằm ngang, thuộc khu giam cầm. Mãi bên cạnh là khu nhà bếp. Một hàng cây mít vẫn không sum nói lá, cao vượt lên trên dọc theo hai hàng rào ngăn các khu. Nhiều loại hoa nêu rực rỡ mang lại chút dịu dàng dịu dàng cho sắc màu đe dọa của le khô, của tường chắn đất loang lỗ, của nền đất còn bờm đá. Đó là khung cảnh của K1, Trại Gia Trung, nơi tôi phải ở gần một năm trước khi biết đến một trại khác, K3.

Trời xam tối. Người ta hy vọng tập chúng tôi ở nhà phía trước, khu A. Bốn năm người sắp xếp trước một cánh cửa có thanh sắt nặng nề gác ngang, đầu móc ổ khóa để tổ bố, hiệu Viro. (Nhà sản xuất nên điều đình với chính quyền mới chụp hình cảnh này để quảng cáo cho thử nghiệm chắc chắn của sản phẩm của mình.) Lầu như từng phòng một, một có thể bộ công an và hai ba người dùng Trật tự đếm người, mở cửa phòng, hãy để chúng tôi vào. Lùa, xua quả là danh từ gần đúng - bên dưới sự thật. Cửa hẹp, đồ lót ủi càng, quen thói huỡn khách, có thể xác mạnh, chúng tôi cứ phải len nhau, kết thúc sau tiếng ồn của những người trật tự, và những người đi sau cùng đã phải là chú ý mạnh mẽ trong để nghe cửa đánh võ sát cây rồi sắt kéo rộngt qua, khóa chiến lại và tiếng bước chân chạy cam qua vượt khác lại cảnh vừa qua.

Phòng tối om vì chưa đến giờ bật đèn, vì mắt chưa quen. Mọi người hình như khựng lại một chút. Ai ai cũng chỉ cần tìm đến một chỗ trống, đặt túi xách của mình xuống rồi im lặng nhìn xung quanh. Phòng xông hơi thơm. Hơi thở xông ra từ cánh cửa phòng cầu tiêu điểm bên cạnh dành cho ban đêm mà một người tò mò bên cạnh đã đưa ra, dòm vào rồi cô gái khép lại. Cái "phút ban đầu" gây nên sức mạnh. Lời những người quản giáo, vệ binh ở Hóc Môn vội chờn trở lại: "Cải tạo mà ở đây là tiên rồi, lại còn Yêu hỏi!" Bao nhiêu năm qua chúng tôi chỉ gặp những giấc mơ, coi nghề nghiệp giam giữ chỉ là "nghiệp dư". "Làm sao chúng mày đừng trốn là được. Chúng nó bận lắm rồi, bây giờ việc gì phải gay để ông khổ thêm?" Căng thẳng cũng phải nghĩ đến tình huống nguy hiểm giữa những người phải xông hỏa hoạn, đã nếm cái thực tế cay đắng, trần than của con người trước cái chết, đủ để biết khó mai saug các khẩu, cân điều của những bài diễn văn, bài báo, của radio, tivi, của bộ tự truyền theo mẫu "nói như vô sản, sống như tư bản, nghĩ như phong nhà..." Bây giờ chúng tôi đã gặp những tay súng, đã vào trong trụ của nền vô chính chuyên. Vì vậy, đừng tìm hiểu cách xử lý của họ đối với chúng tôi, nghĩa là cũng giống như mọi tội phạm khác. Suy nghĩ như vậy nên lời thư viết về nhà có câu: "Ở đâu cũng cùng một chính sách nhà nước thôi. Gia đình đừng bận tâm." Câu được đánh giá là "tiến bộ". Nhưng với phần lớn thì cái cảnh lùa người, đóng cửa giận dữ đã gây ra những căng thẳng dữ dội, tạo ra những phản ứng lớn mà chúng tôi sẽ phải chứng kiến.

Sáng hôm sau mới là bộ lọc chính thức. Dàn dựng để kiểm tra. Đồ ăn sống, chút bo bo để dành từ những món hồi làm bếp không cần "cơm", bột mì, đậu xanh, mì gói... đều bị tịch thu thận. Tất nhiên, theo thói quen làm việc tùy hứng, theo cách khéo léo giấu diếm, có người cũng có ít gì đó. Cảnh báo sinh hoạt ra khi chúng tôi tranh nhau dấm dúi cho đám trẻ con thường phạm, khi đám đông bất thành nhân dạng đó tip sự thương cảm, đã ào ạt xin rút gọn chúng tôi từ gói thuốc lào đến lon thực phẩm sống. Những người nhìn xa đã phát biểu: "Rồi vài tháng nữa, chúng mình cũng như nó thôi." Dù sao thì "vài tháng nữa" cũng chưa đến ngày hôm nay nên chúng tôi tha hồ ban phát không chú ý đến tính chất lưu manh của nhóm nhỏ.

Tiền bên ngoài đều phải gửi lại. Đổi lại các gói sử dụng nội bộ. Người đã đặt phòng để chúng tôi không có bất kỳ phương tiện tiện ích nào có thể liên lạc với bên ngoài, đặt chúng tôi vào thế trần trụi khi trốn trại, dễ dàng cho họ túm lại. Tất nhiên cũng có thể giấu tiền nhưng thực sự đau khổ cho họ, phải chia chỗ này, lấy chỗ kia. Không phải là một nơi trú ẩn như một công trình. Cả bọn chưa có đủ tính toán xa như vậy. Chỉ là một cách tiếc, sợ mất. Chỉ là một cách tìm dịp để may ra có cái mua ăn - như hồi ở quân quản.

Công việc cũng kéo dài suốt cả ngày. Cái hạn chế đầu tiên mà chúng tôi phải chịu là nước. Nước của ngày nào kéo từ dưới đáy suối lên nên tha hồ tắm, tha hồgiám sát, ban ngày cũng như cấm đêm, nước nấu trên bếp hơn đá phừng cháy lúc kéo lò ra, lúc ủ lò còn lại lỗ thông hơi bốc màu xanh biếc, nước sôi pha trà, uống lạt (vì không có gì khác), nấu chè, tha hồ cung cấp cho nhu cầu phức tạp. Bây giờ nước uống phát từng ca để mấy tên quen lưu manh nhảy ra ăn chặn. Nước tắm táp hay cân bằng không nói làm gì, đến nước dưỡng môi cũng không có nốt nhạc. Bên cạnh phòng tôi có một căn phòng sắp xếp những thùng đầy nước, sáng ra anh em cần bạch mãng ban đầu còn mang ca nhỏ nhẹ nhàng những đồng phạm mặc áo xám ở đây, sau đổ thùng vào, lấy thế số đông hoàn thiện ngoài nước của người ta. Phạm nhân cũ đi theo thứ tự yêu cầu. Tự động chuyển tới đòn đánh. Người đánh báo đi báo cáo thì người đó lại trở về thông báo. (Người ta chiến đấu để trừng phạt theo khoáng ốc.) Cả đám bụi vào ngoài các thùng nước khác. Mãi sau này chúng tôi mới biết đó là nước dành cho người làm vệ sinh, trong đó có thùng vừa chuyển nước ngâm xong ngâm chờ sử dụng lần sau. Chắc chắn người làm bảo vệ sẽ trở lại với chúng tôi vì chút lòng lân tuất, còn những người công an thì cười mũi: "Chúng tôi bạn tập uống nước cứt, nước nhạt cho giảm ngôn ngữ rết đi."

Chuyện uống phải kèm chuyện ăn. Buổi sáng chúng tôi được phát một ca- uống-nước khoai lang khô nấu lại. Ca' full. Nhưng có người ăn không hết vì không quen. Trưa được nhẹ cơm, chiều cao hơn chút kiềm nhưng là cơm trộn khoái. Dù sao cũng là cơm, còn hơn bo bo ngán ngẩm và bột mì tan vèo nhanh biến vào trong dạ dày. Chiều hôm nay chúng tôi được phát thêm một chén trộn hỗn hợp, bo bo, đậu, bột, nui... hầm bà lótg của tổng thu. Tất cả như một khoảnh khắc của một sự sung túc mà chúng tôi chưa đáp ứng được tính chất phù du của họ. Chưa kịp thấy rằng khoai, cơm đã được phát nhiều hơn tiêu chuẩn một ít, trong ngày đầu, để chiêu đãi khách hàng, rồi những ngày sau quà tặng lại, Bắc lỗi lã đâu mà sợ!

Chúng tôi đến ngày 19-1 hôm nay để sau đó là ngày đưa ông táo về trời. Gần Tết có việc gì. Trải nghiệm một ngày, làm bản khai lịch một hai ngày gì đó. Sau đó tập luyện giải thích chính sách. Kéo dài thêm một vài ngày để học tập. Không có gì mới lạ. Cũng bao nhiêu chữ khoan hồng nhân đạo mà quên mất rằng vượt qua lời hứa hẹn thực hiện khoan hồng là sự bách bách không lí đức đạo đức (bởi vì ở đây đang nói chuyện đạo đức) cũng như trí tuệ nào có thể biện minh minh được. Và chỉ còn lại những câu nói đó.

Với không khí hậu đằng sau mà chúng tôi nhìn thấy thì không ai cười khi người công một chương trình chính sách. Nhưng rõ ràng họ cũng biết ngượng ngùng khi thấy mình thất hứa. Và nói như thói quen xuýt xoa để che đậy mũi súng quyền bính: "Các anh thông cảm cho tình hình đất nước khó khăn..." Cái bùa hộ mạng cho sự sai lệch của chính quyền. Cái "tình hình đất nước khó khăn" này không phải và không thể làm người cầm quyền gây ra. Tất cả đều là tại đám phản động quốc tế, bon tay sai... thôi. Và nói nhỏ nhẹ như thế để làm ảo tưởng cho người mất tự làm chứ thử phản ứng xem, sẽ thấy ngay hậu quả!

Tất nhiên gần mực thì đen gần đèn thì sáng. Trong cuộc thảo luận có những lời nhắc lại các điệp khúc ý tưởng đã quên từ hai năm qua: "tay sai bán nước, phản bội tổ, nhân dân, đồng bào... được Cách mạng khoan hồng, nhân giáo dục giáo dục để trở nên người lương thiện..." Nhưng cũng có người mai quốc một cách mềm y như những thầy đang làm chúng tôi. Anh trình bày sự kiện tin tưởng hiển thị ở chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng, Nhà nước cách mạng trong ba năm cân cải tạo, qua các trại giam khác nhau: "Tôi ở Kà Tum học tập lao động với tất cả nhiệt tình, được chuyển đi để nước thực thi chính sách... Lúc ra đi, trung đoàn chính thân bảo chúng tôi sẽ về 'trong một tuần, nửa tháng là chậm nhất'. Đi Phú Quốc, qua Đồng Pan cũng chỉ là 'cuốn sách chính quyết định'. Trong mọi trường hợp, dù Người có chức năng hứa hẹn sai lời khuyên, tôi vẫn luôn tin tưởng vào khoan hồng... Trước khi về Hóc Môn cũng có lời dẫn về một tương lai tươi sáng mệt mỏi, nhưng tôi cũng cố gắng không chịu mất lòng tin. Tôi lại được đưa lên nơi có cường độ tin tưởng. Có biết bao nhiêu người - đối với chúng tôi là có quyền - đã có, không đã cho tôi lời khuyên hiện tại ở đây mới, chúng tôi lại phải tin tưởng vào chính sách. Tất nhiên là không thể không tin tưởng nhưng qua bao nhiêu kinh nghiệm bản thân, tôi phải tự hỏi: 'Chúng ta tôi phải tin ở ai? Phải dựa vào đâu để tin tưởng?' Cuối cùng tôi cũng tìm được giải đáp: Phải tin ở tinh thần chính sách nói chung, phải tin ở những người thi hành chính sách ở đây cũng như đã từng tin những người thi hành chính sách ở những nơi khác. Có những yếu tố khách quan để lời hứa không thực hiện được, nhưng phải luôn tâm trí tưởng rằng chính sách sẽ được thi hành đến nơi đến nơi để sự tin tưởng tưởng từ trở thành mất tin tưởng..." Có những tên tuổi kẹo gan "suỵt, suỵt" vẫn không được lời anh ta, và âm vang của những ý tưởng nặng nề cả phòng hội. Chỉ có bao nhiêu đáng nói mà thôi còn thì học tập chỉ là thủ tục thông thường.

Lời phát biểu hình như có âm vang trong buổi giải đáp ở hội trường tuy nhiên rằng thói quen tránh né và thực tế cần tránh né người quản lý không thể đưa ra vấn đề thẳng thắn. Cũng lại tình hình đất nước khó khăn. Nhưng không phải chỉ có Yêu cầu thông cảm một chiều. Có tất cả thông cảm từ cai tù đến tù nhân: " Các anh đi xa Sài Gòn lên miền rừng núi này tất nhiên phải hoang mang, lo sợ. Nhưng phải nghĩ rằng Tây Nguyên tuy là xa xôi nhưng không phải là cách chắc chắn với đường giao thông, thành phố. Các anh đi đâu thì cũng chỉ ở bên trong nước Việt mà nước ta có vùng xa đam nhất thì chỉ có miền cao này chứ phải đâu như Liên Xô có Tây Bá Lợi Á, Trung Quốc có Tân Cương, Tây!" Không thể có một nụ cười sống động về cái đường làm tài chính của anh ấy có thể muốn khung kiến ​​thức mà quên mất công việc đến chế độ.

Nhưng ngọn roi vẫn dứứ trên miếng khoai lang khô hầm: " Các anh đừng hòng trốn thoát. Nếu có ý tưởng trốn trại thì nên dọn dẹp ngay từ bây giờ. Có anh vừa mới lên hỏi đường đi nước bước, vị trí mình ở đây, để làm gì?" Không ai trả lời. Nhưng tôi chợt nhớ đến phút chờ vào lớp. Chủ nhân quen biết tôi là người ngoài này - chính cái miệng mình cũng hơi bép xép - nên thăm thăm nơi ở xa Sài Gòn bao nhiêu, con đường đã đi qua là theo lối nào... Tôi đang dí ngón chân trên đất bủn để cái sơ đồ gian truân thì ngửng lên bắt gặp một cặp mắt trên mặt vàng đồng hơn bộ áo vàng đang chăm chú chúng tôi từ bên kia, trong khu hành Người ta muốn chứng minh khả năng làm việc nhanh chóng, hiệu quả đã khiến họ được thưởng hết huân chương này đến huân chương trình khác trong công việc bảo vệ chế độ, bảo vệ nền chuyên môn chính, dưới nhãn hiệu bảo vệ Tổ quốc!

Sự đe dọa đó không phải được thực hiện cụ thể bằng lời nói. Tối hôm nay, sau khi vào phòng một lúc nào đó, chúng tôi nghe những tiếng nổ từ bên ngoài vọng vào. Một vài tiếng đầu làm cho câu chuyện đấu láo phục vụ tắt. Những tiếng nổ vang lên như cú đột phá cho câu chuyện trở lại. Một hai ngày đến trại cũng có những tay tinh ranh bắt liên lạc hỏi thăm những người cũ về các chuyện đã xảy ra ở nơi đây, trong trại, trong khu vực. Theo đó, chúng tôi biết rằng đã có những hoạt động Fulro trong những năm đại tá tỉnh trưởng Gia Lai -Kontum. Họ rất liên kết. Từ những câu chuyện vặt, không ai báo cáo cả. Có lẽ vì đặc tính của một khối dân tộc riêng, những kiểm soát từ trên xuống dưới không có hiệu quả nên sinh hoạt của họ ít phải chịu buộc như chúng tôi. Với đám mây tù Việt họ vẫn cảm thấy tính cách đồng cảnh để yên ra sự đồng tình, quên bẵng vai trò phản kháng với dân tộc lớn của họ. Đào khoai sắn, họ giấu hết đống rồi chỉ cho đồng phạm Việt Nam lấy lên. Trước khi chúng tôi đến khoảng cách vài ba tháng, họ đã được đưa đi đâu không biết, nghe nói ra ngoài Bắc. Khu vực này quen thuộc với họ quá, khi họ sẩy ra rồi thì không có cách nào túm lại được.

Bên ngoài tiếng nổ càng lúc càng giòn. Có cả tiếng chạy. Bên trong sự ồn ào mỗi lúc tăng lên. Hứng khởi nổi lên, đã có tiếng hò bắt chước giọng khách xe dò: "Tới đi, bác tài! Tới đi, bác tài!" hay các câu nói ngày 30-4: "Tới rồi! Tới rồi!" Thật sự có thể hỏi đám đông này một ý tưởng béo túc nào cả. Ước mơ, hi vọng hòa với đùa bỡn, phá phách. Cho nên tiếng đùa bỡn phục vụ im bặt khi có giọng trầm mà dữ, từ sát vách bên ngoài vọng vào: "Im đi không! Đêm bắn hết cả bây giờ!" Nín mỏng thít, y như bầy trẻ là người bắt được nhịp phách.

Thực sự có một đêm chắc chắn có cuộc gọi bất kỳ kích thước nào. Người ta chỉ thực hiện một cuộc truy cập uy tín với chúng tôi. Còn đối với người ta, đó là một tập truyện cao cảnh giác. Chúng tôi đã mềm như bún, mềm hơn bún trong bao năm qua, điều ấy người ta chưa biết, hay suy cần biết. Tuy là một trận lũ lụt thất bại nhưng chúng tôi vẫn là những người cựu chiến binh. Còn những người giữ chúng tôi, có huênh hoang nhiệt đới nhưng vẫn là một lực lượng bán quân sự, và tất nhiên phải dè dặt, uý kỵ chúng tôi. Sẽ có những biểu hiện đó ở họ để chúng tôi có thể quyết định được diều hâu. Cuộc tập trận là lần đầu tiên. Về phần chúng tôi, tiếng nổ được coi là một trận tấn công nhỏ bị thất bại, sẽ phối hợp với cánh cửa nứt rạn đầu tiên gây ra cuộc tấn công tàn phá lĩnh vực sau này.

Còn điều gì chưa rõ hơn trong những ngày tiếp theo. Chúng tôi được học những nơi cải tạo của trại cải tạo. Đã nói, ở Long Khánh thì nghĩ bao giờ động đến chuyện này. Ở Hóc Môn thì bảng nội quy treo ở hội trường không ai đọc, cân ai nhớ trừ câu: "Cấm thả lỏng, chơii..." Ở đây thật là rối: Bốn điểm tiêu chuẩn cải tạo, bắt buộc khai thật, khai hết, tố cáo đồng lũ, không có sản nhen nhúm đẳng, thêm 38 điều nội quy cũng khai thật khai hết, cải tạo tư tưởng, lao chú ý động như là mục đích đẹp - hoá giải được điểm đó ở nhà sẽ, sinh, có "văn hóa"... Chính hai chữ sau được nhắc tới mà có thêm "Hai mươi điều lệnh nếp sống văn hóa mới" nhắc lại với câu văn hơi khác phần lớn những quy định trước để núp bóng từ "văn hóa mới" / văn minh, đã sẵn sàng kiềm chế mình theo lệnh người giam giữ, theo những chi tiết hành động thật nhỏ bé. Tuy nhiên tầm quan trọng của các điều quy định này chúng tôi chỉ mới thoáng thấy, và giữ được mức độ an toàn tâm trí không tăng trong khoảng thời gian ở đây vì những bận rộn mới che khuất, chỉ mãi đến khi qua K3 mới thấy những phiền phức từ nó gây ra.. Khu đất giam, nhiều K khác cũng vậy, ở trên sườn đồi, chỉ có thể đào một thang cho nhà bếp nấu ăn, còn thì việc rửa tắm rửa phải ra con sói ngoằn ngoèo khúc dưới chân đồi - không biết tên nó là gì. Tên đầu cái Gia Trung khiến mọi người nghĩ đến một âm thanh quen thuộc trong chiến tranh: Ya Youn, Ya Dung, rõ ràng là không. Chắc chắn nó là khung chữ Ya địa phương với quận tên Lệ Trung ngày trước mà ra. Con sống vô địch ở khu trại K3 qua một cây gỗ có bảng tên tối ưu: cầu Suối Tám.

Trông ngóng mấy ngày được đi tắm vòi sen, được ra ngoài lửa rộng chân rộng hơn, nỗi buồn vui mừng khiến chúng tôi trở lại cái bản âm ồn ào, bạo loạn. Và để tìm ra cách sử dụng quyền uy đầy đủ của công an. Từng người, tất cả làm ba khối sắp xếp dọc hướng về phía cổng, báo cáo lên hy vọng xin ra. Tiếng ồn ào của người sắp hàng bịt sau giọng nhím từ trên vọng xuống: "Im Im Lặng. Sắp hàng ngay ngắn xem nào! Các anh đi lính trong bao nhiêu năm mà không có kỷ luật. Sắp như thế nào để chúng tôi bắn một phát từ mép tai của người đứng đầu không phải Cú đến tai của người nào đứng sau. Các anh cười à? Muốn thử không?"

Chờ đợi được đi tắm nhưng đã sẵn sàng. Vì trời quá lạnh. Từ buổi sáng đầu chúng tôi đã biết được cái lạnh lúc chiều hôm trước nóng người vì lắc lư trên xe, buổi tối còn chui vào cái hộp gió hơi thở của 60 người, thế rồi thoắt cái bước ra sân giữa trời lồng lộng. Mát mẻ thở ra hơi. Làm lạnh tay vào túi. Lạnh mang tất cả quần áo ra mặc định. Lạnh lùng để nhìn kiểu mũ như người Esquimau gài nút choàng xuống má, mang tai của người công an. Và may mắn thay là tính bắt chước: chỉ một vài sau là chúng tôi có người đội mũ esquimau hôm nay.

Cho nên những người đi sau nhìn toán đi trước lúc hơn 8 giờ sáng, đã tự thấy mình là may mắn. Nhưng nhìn toán đi về tắm nắng, phong cách đi cứng vàng trong lúc nước còn rắc rối tóc, còn bay trên bộ quần áo chưa vắt hết nước thì cường cường cường tiêu tan hét. Sự cường cường chỉ trở lại khi đứng bên bờ nhìn nước cuồn cuộn. Suối cạn cát sỏi dưới lòng, nước chỉ vừa đến đầu gối. Có một nhịp cầu loại tiền phương ngang qua. Bên cạnh đó là cây chuối nối tiếp các nhà quản lý chuỗi ở một nơi. Phía trái, trên đường ra là một khu lò nung khói bốc khói, có những người lui cui làm đất, đập nhịp.

Nhưng không thể kiềm chế khi thấy nước thơm mời gọi quyến rũ, khi mọi người đã nhảy xuống tung hoa đùa nghịch. Một số ba quản lý bình tĩnh đứng trên bờ biển. Các vệ binh - ở đây được gọi là quản lý, đứng xa hơn vì đó là những vị trí cao để có thể nhìn các mặt phẳng. Trời thì lạnh nhưng nước thì ấm. Chuyện rất giản dị mà cứ mỗi lần đi tắm sau này vẫn phải là một lần chà gan một phút trước khi nhảy xuống.

Những ngày tiếp theo trong trại thực sự là miễn phí. Khu chúng tôi ở, khu A, toàn là bọn Hóc Môn lên hết. Một số ít có cuộc phiêu lưu đổi chỗ, có cuộc sắp xếp lại theo ý định bất cứ ai chúng tôi không biết công chúng khiến chúng tôi cũng chạy vòng quanh, và trộm cướp, xì ke - Ý biết có lần đúng hay không nhưng thấy bọn trẻ rằn, nguy hiểm o gầy mòn, ghẻ lở đầy mình tôi gọi như vậy. Và cũng có ý định gọi cả đám đông bên kia sân, khu B và C mà sau này chúng tôi biết là tù chính trị, cảnh sát và cả quân nhân ngâm đến từ lâu nữa. Hải phòng của hai đội 23, 24 chúng tôi có cửa sổ sát rào ngăn cách với khu D thật lý tưởng để hai bên liên lạc với nhau. Ban đầu chỉ có chúng tôi là bị thiệt hại - thiệt vật chất nhưng cứ tự bảo vệ mình áo hào hùng để mà sảng khoái. Thuốc lào, thuốc lá, gói đường, gói bánh cứ chuồi qua cửa sổ để đến với các cháu' khốn khổ vốn không rắng gì mà không thuổng như máy vỗ của "các chú". Người trưởng nhóm bên cạnh họ như xua đuổi tà ác, mang theo muỗi và cảnh báo chúng tôi: "Coi nhẹ lại ở ngay bây giờ!" Anh ta luôn luôn đội nón, phong cách ung dung không có vẻ gì là trí tuệ trước công an hết. Anh tự hào là đại uý, phụ tá cho Cao Đăng Chiếm, chui vô chỉ hộp vì bảo lãnh (bao nhiêu?) cho hai thiếu tá nguỵ mà công việc không được chia sẻ sao đó. Dù có cái gì có thể tin được thì cũng không có gì có thể tin được. Chỉ biết rằng cái thế đội trưởng xì ke anh oai lắm: Đi làm về có con tắm nước - anh không tắm ngoài tắm - áo quần có con rửa ráy.

Nhưng dù không tin lắm ở lời cho là lớp phủ lác của anh thì cũng không giám nghi nhiều vì cái phong thái đĩnh của anh và thái độ không túi xách của đám công an đối với anh. Có điều phải cười là khoang khoang của một anh thứ tự tên H. (2004: không nhớ tên). Anh ăn nói bộ hộp hộp, không ra lời, mặt mày đầy vết sẹo chứng tỏ một quá khứ đấm đá. Có lẽ đã thấy những biểu hiện đó chưa đủ oai, anh còn khỏe rằng cha anh là một "hướng cách mạng" mà anh không nhìn nhận. Tất cả bọn chúng tôi thường khinh thường nhưng những nhóm người khác được trang bị anh lên gối xuống vẫn có vẻ như "chịu" anh. Một đứa trẻ khi thấy chúng tôi phải "học tập" đã nói: " Thà tặng ra đánh đòn còn hơn bắt cháu phải học chính trị..." Mà có ai bắt chúng phải học đâu!

Khu bên kia cách nói riêng một cái sân và hội trường nên chúng tôi không biết nhiều điều gì. Có anh trong cảnh nhóm qua nhóm lại tìm thấy cha anh bên đó. Dân học luật được thấy Vũ Quốc Thông lùn, dân học Việt văn trung học thấy thầy Nguyễn Sỹ Tế mặt dài. Người ta còn nói có Doãn Quốc Sỹ, có những thầy giáo này nọ... Có anh chàng họa sĩ nổi tiếng một thời vì vẽ hình Kissinger, Nixon. Anh chàng hạ sĩ tranh chính trị đó nghe nói một lần bị vào casô cho rệp thui cả tháng trời, rồi lại được thảnh thơi, bất ngờ như khi bị nhốt, ù ù cạc không hiểu nguyên liệu tại đâu. Có người tìm ra lí do hồi phục bên Mạc người ta làm cuộc trưng bày tân tếu-hoạ của anh. Gió thổi tai vạ bay thật quá xa!

Một nhân vật dễ thương hơn là bác sĩ nha khoa Phạm Huy Cơ, người cùng ứng cử Tổng thống với Lí Quốc Sủng. Ngày đầu phải khám phá, chúng tôi đã tìm thấy một ông tròn trịa, hơi thấp, tóc bạc trắng, mặc áo blu đi theo có thể bộ công an coi mặt thuốc, chúng tôi xầm xì với nhau: "Bác sĩ nguỵ hay đã cách mạng đấy?" Nhưng câu hỏi được giải đáp nhanh chóng khi tìm thấy bộ mã số của ông trước nhân viên công an. Có thật nhiều chuyện kể gây thất vọng về ông bác sĩ chính trị gia đình này. Thực ra cũng có điều quá Đòi hỏi ở ông, ví dụ về cách chữa bệnh (2004: mà ông chỉ là nha sĩ!) mà để cho quá nhiều người chết trong lúc miệng vẫn nói: "Không sao! Không sao!" Cũng là dân cải tạo, ông có thể làm được gì hơn với một phòng lao 3 người một giường? Không thể may mắn làm thân chủ của ông bao nhiêu lần nên không thể tiếp tục xúc động với ông, nhưng tôi cũng có thể tìm thấy cái típ của những người làm chính trị salon ở nơi ông - và suy ra có thể tìm thấy ở khá nhiều người làm chính trị chống đối quốc nữa, trong môi trường sinh hoạt "đế quốc". Tin phong thanh có người về làm bấm nhỏ không yên. Sau khi tìm thấy những người trả tiền đồ, ông đứng thờ, ngón tay. Cái tội không nằm ở con người yếu đuối tinh thần như ông. Cái tội ẩn ở cuộc sống câu cá xúi ông làm việc quá sinh vật!

Sáng chiều chiều chúng tôi đứng bên trong hàng rào người đi làm. Các cậu bé đã phân bì chúng tôi giúp đỡ cho người khác: "Mượn tiền khác mới nhập trại hôm nay sáng hôm sau sau khi mang cuốc đi làm. Các chú ở yên cả mười tám ngày, sướng quá!" Không có gì lạ. Chúng tôi đến vào ngày ông Táo chầu trời, Tết đến rồi. Với số đông, công việc thu thập bề bộ chắc chắn người ta phải dành thì giờ nhiều hơn để tổ chức nắm chặt chúng tôi đã khó khăn lại cũng nên nương tay chút ít cho "gà quen chuồng". Nói gà quen chuồng cũng là để nhanh chóng tiến tới một cuộc xung đột tập thể phát sinh từ lối sống khác với cai ngục mới. Cảnh báo trời c bách vạng lùa người vào phòng, mỗi người vào phòng nằm, có kẻ leo lên ranh giới trên đầu người khác, nhốn nháo, lu bu thật giống cảnh gà vào chuồng. Cũng như vậy, cái cảnh buổi sáng mở cửa, chúng tôi tôi ùa ra sân, có người tung tăng nhảy múa cho giãn gân cốt, có lừ đừ bước đi mặt ngơ ngơ như còn đang choáng trước tầm mắt vụt giãn ra, ánh sáng cũng sáng lấp loà, thật giống như đám gà vịt trên sân của ngày mới. Cho nên mối liên tưởng thật là tự nhiên tạo khi leo lên trang web không ai bảo ai mà đều cửa hàng tiếng "cúc cu rúc"... Sự đùa bỡn đó không được chấp nhận, nhất là đối với những người được đào tạo tin chết rằng có lẽ phải về mình, nhân hành mình, coi hành động đó như một sự việc cả nền và chân của chế độ, cả chân lí tốc độ đang: "À, các anh không muốn làm người phải không? Các anh muốn làm!"

Cửa mở, trật tự bên ngoài sân yêu cầu lãnh đạo phần ăn sáng của nhà bếp nấu sẵn từng gang từ hôm trước, trước khi họ vào chuồng - sau hơn chúng tôi. Thế rồi báo đi làm. Từng toán người - kiêu, túa ra sắp hàng ngồi làm hai lớp trên sân, quay mặt ra ngoài. Mỗi người xách tay một bình nước hay lon guigoz,phong cách chiêm ngưỡng. Phía sau bao giờ cũng có người thùng thùng để ra phòng làm nấu nước cho đội uống, gặp mùa khoai sắn, hay xin được gì đó thì nấu ăn - tất nhiên có phần dành riêng cho người coi tù. Theo quân là một quản giáo, có hai bảo vệ chế độ chờ sẵn bên ngoài. Phía góc hội trường, theo lối xuống bếp là chùm nhum những người khai bệnh. Cái cảnh ồn ào nơi góc nhỏ này bao giờ cũng nổi bật lên mỗi sáng. Người bạn y tế đến ghi từng người một với họ, chứng bệnh, mời lại cơn sốt xua đuổi cơn sốt trong tiếng van bướm của tên tù bệnh - phần lớn là đám trẻ gầy nhom nguy hiểm đứng co rút. Có đội trưởng đến người đi, quản lý dứng xa ra lệnh. Trật tự cũng có thể đấm vào đá, phun rải giẻ rách biết cử động ấy ra tới hàng quân (tù).

Lại hồi phục ở một nơi khác. Mỗi đội trưởng - hay đội phó, thư ký, đứng ở nơi dành sẵn, báo cáo về tổng số người trong đội, số người không đi làm với các lí do (bệnh, công tác trong, cuộc hành quân) và số người đi làm. Sau tiếng ồn của thành viên trực trại trên đài cao "Đi!", đoàn người lũ lụt ở phía ngoài sân, có người quản lý chế độ đếm số lượng thu được trong ngày. Ở đó quản lý sẽ bảo đảm đi hay còn chờ mượn dụng cụ chứa trong kho trên sân gạch phải. Cuối năm nay chúng tôi cũng phải sắp hàng báo cáo, ngồi tại phòng rồi chờ các toán khác đi xong mới lần vào bên trong khung rào le móng manh có tấm biển " Đến gần rào thì bắn", hay một câu tương tự.

Buổi chiều, lúc người đi làm về, chúng tôi ra khỏi báo cáo với tư cách là người "đi làm trong" (vòng rào) của các đội. Nhưng đứng để khán giả đuổi theo, nhếch nhác bơ phờ đi về cũng thấy được phần mình. Thực ra người về không giống nhau. Mệt mỏi nhất là các đội thuỷ lợi (đào ao), nông nghiệp, lò gạch nhưng tương đối có vẻ thảnh thơi hơn chút là các hiệp mộc, đan lát làm trong mát. Có đội đi về sớm hơn như anh hùng "Ho lao" - tôi không nhớ số hiệu mà chỉ biết rằng đó là số người bị bệnh lao nhưng vẫn đi được, không thể nằm ở bệnh xá đang tràn lũ mấy bộ xương, nên được chọn về trại thành đội riêng ra ngoài xông lặt nhanh. Cái ưu thế của đội này là có con vi trùng Koch: Quản giáo quản chế có kết thúc thì họ khạc ra một bãi đờm có lối chỉ đó rồi thả cuốc là vật ra! Cũng thuộc loại về sớm là những người đi làm "thông tầm", đi rừng cắt tranh. Tất nhiên họ phụ thuộc vào những người được cho là đáng tin cậy. Sáng sớm họ đi, tuy có quản lý quản chế theo nhưng tới nơi, những người này tìm thấy một chỗ ngồi quen thuộc còn họ tung vào rừng cắt tranh đến xế chiều thì bó về. Trong khoảng thời gian ấy, tuy nội quy cấm nhưng họ vẫn bẻ xương, đào hoa, nấu nướng, đi rộng hơn thì cũng có thể liên lạc với những người Thượng ở đấy mua con gà, bình rượu - tiền ở đâu thì có trời biết! - ăn xong, mép sạch rồi ra về. Họ được gọi là những người đi làm tự giá. Như vậy, những hành động bên ngoài đau khổ có thể được biết đến mà vẫn hiệu quả vì cần thêm công việc cho mệt mỏi. Họ chỉ phạt khi chính mắt bắt gặp, khi những người kia bị đồng bọn tội phạm. Và tính chất trừng trị cũng giống như bao chuyện ở đời khác: Bao bao nhiêu lần, bao nhiêu người tẩy mép sạch thì thôi, còn khi bị bắt thì trừng phạt muôn năm cũ lại với những hình phạt thật kêu. Họ bị đổi đi đội khác, không được "tự giác" nữa, hoặc vào nhà giam cho rệp chích, cho công an trực, trật tự tự lợi!

Cũng như các loại tự động thuộc một nhóm nhỏ hơn là những người được tính toán được lựa chọn để xem xét các đề tài sản xuất, kế hoạch trồng trọt, xây dựng trong trại. Gọi là Đội kỹ thuật, họ chỉ bao gồm các nhóm có 5, 6 người, chỉ cần báo cáo ở cổng trại là đủ. Tương đối thoải mái, chắc chắn lúc đó họ cũng thấy thích ứng với cuộc sống nơi đây. Sau này, lúc đi làm trở về, tôi thường gặp họ ngồi tụm ở bìa sân, nón lót đít, chân xoạc ra, bàn tán về mùa ngủ, cây cỏ, mẹo lại cho tôi hình ảnh ở quê khi các ông cậu, ông chú ông bác đi thăm về về. Nhưng thân phận chung của họ vẫn như chúng tôi: Người đội trưởng sau này Gmail vào một dịch vụ tố cáo tức cười về công việc tổ chức quân đoàn đón quân đội Trung Quốc đã phải nằm hộp, bê bết như tấm che!

Những người trật tự sau khi hoàn thành xong bộ trú ẩn trại tị nạn cũng sẽ trở về phòng của mình để ở bên ngoài khóa trái. Chỉ có hai, ba người không những ở ngoài ban đêm mà còn ở ngoài trại nữa: Đó là những người giữ nhiệm vụ đốt lò đốt gạch. Tất nhiên họ cũng được quản lý chế độ kèm theo nhưng ngoài đó tù cai một cõi, họ được quản lý chế độ đi luồng nhẹ, đào hoa mì, củ lang, Cải bắp. Tất nhiên là cho người quản lý nhưng cũng là cho họ nữa. Cho quản lý, bởi vì họ cũng khá đói. Sau này chúng tôi mới chứng kiến ​​cảnh mì Nhật đắng nghét, ăn nói đến nôn oẹ mà anh bạn hậu cần phải đều sáng chiều mài ra, cảm giác hấp lá cho quản chế, quản lý từng người một chút bột, không có muối, lạt đến độ tanh muốn nhợn lên! Trại cũng có cắt đặt một vài tên phóng xạ các sơ sắn, bắp, đậu. Tên câu lạc bộ nguy hiểm ăn trộm được tìm thấy có người canh thì không xốc Xáp tới nhưng công an thì cứ việc vặt bơ. Tên đam mê nông trại thì được trả lời: "Của gì của ông nội mà ông giữ?" Là một trò chơi chiến đấu thực sự được khai thác, các loại bãi rác được làm để che giấu? Hỏi, tên ổ gà mà quyết định không có tên nào nhận được thì người ta cũng hiểu ai là thủ phạm. Chuyện năm nay qua tháng mà các tên tù cứ bị hoài nghi. Thực sự cũng giống như ở Hóc Môn khi người ta nghĩ ra chuyện bắt chúng tôi gác đêm, hỗ trợ cực cho bảo vệ bình. Nhưng với bọn nguỵ ăn no ngủ kỹ lâu ngày quen thói thì việc quái gì mà canh với canh! Chỉ có các anh vệ binh ban đêm mò mẫm đi tháo gỡ mấy tấm che bằng nhôm, bằng tôn để về làm "hòm" thôi. Chúng ta phải làm sao? Đang vui vẻ một quản lý trả lời như đùa: "Giữ lại!" Trời đất! Một quản lý giáo dục khác: "Các anh lẻn lên báo cáo cho chúng tôi hay." Trời đất! Lại bị kích động. Gặp tên bảo vệ binh nó tương lai cho một phát rồi hô hô trại thì bỏ mẹ!

Vào lúc này ban ngày còn miễn phí rang như thế thì ban đêm chứng càng nhiều chuyện. Xúm nhau mà chiến đấu láo. Dân tứ xứ, tuy rằng chỉ trong một cụm Hóc Môn nhưng nhập lại cũng đủ chuyện để nói. Ác hại thay, thật ít chuyện của vài năm qua mà toàn là chuyện đời xưa. Cái đó, các anh công một người gọi là "luyến tiếc quá khứ". Mà đúng thật, tuy chỉ là để vui đùa, không phải để xem tập, tôi luyện thù hận, âm mưu như các anh lo đề phòng. Chuyện nhiều nhất là của các anh lái xe. Phong cách ăn chơi tạo họ có nhiều chuyện để nói, và còn đủ sức vui đùa lúc này. Đấu liên miên mà không ngờ - và cũng cần mong đợi, người ta đứng bên ngoài hóng chuyện. Trong một lúc nửa đêm, tôi thoáng nhìn thấy một người bóng tối ở góc tường bên ngoài, giả vờ mù sương mù tạt, tôi phun ngay về hướng dẫn rồi đi thật lanh. Hình như anh hùng đã hát một bên rồi lên tiếng gọi trưởng thành: "Anh hãy kiểm tra thái độ của cái anh vừa nước đó." Trong cái ồn ào ồn ào lúc mới bắt đầu, trưởng phòng cũng biết làm gì ngoài việc vâng dạ. Phần tôi, tôi nhớ tới câu chuyện lúc nhỏ nghe mẹ tôi kể cha tôi cũng đã giả thiết cầm nắm thau nước rửa sạch mặt tên mật mật Tây núp dưới lùm cây bên trong nhà. Thời thế đổi khác cho kết nối địa phương: Anh mật kín nín thinh chịu nhục, còn người công an ngày nay ầm ầm đòi trừng trị. Nhân danh phải chiến thắng trong tay.

Ngày Tết đến. Ngày thường chỉ cơm trộn khoai và chén nước mắm. Chưa thấy thiếu cơ sở vì việc ăn mang đồ vẫn được ẩn giấu. Trại cho giết bò heo để vui Xuân. Chúng tôi được cho biết nhà nước nuôi phạm là 12 đồng một người hình sự,

13 đồng một người cải tạo - nghĩa là cái giá cải tạo không hẹn ngày về hơn một đồng đối với người có quy định năm tháng ở tù. Ít ra là trên những mặt số, bởi vì tiền được nhập lại, mua gì ăn từng người, mỗi ngày rút một ít để dành ngày lễ lạt ra vật con heo, con bò cho mỗi người có một miếng để thấy thế nào là thịt. Mà ngày lễ chính thức của xã hội nghĩa thật hiếm hoi: Tết Dương lịch, Âm lịch, 1-5, 2-9. Ngôi đền mới mà! Thần cũ đổi mới, thần mới chỉ thưa thưa.

Tết có những trò vui xuân. Chúng tôi không dự vào cuộc thảo luận vì biết những mô tả nào mà tò mò. Việc tổ chức đã có đám đông người dân cũ và một lệnh cấm thi đua được đặt sẵn ở mỗi trại lửa. Dù sao băng 429 (người) này cũng thuần nhất hơn nên đá bóng, kéo co, đánh vôlây gì cũng được giải quyết hết. Cái tên còn hơi thịt, ăn no ngủ kỹ ở Hóc Môn lại đọ sức với bọn khát trên rừng! Đứng kéo co, hai tên Django, Kingkong quàng dây, một tên đứng đầu, một tên ở cuối quý khách hoàng anh hảng ra để bên ngựa hộp như thằn lằn lay cột đình. Có ai ngờ một tên kingkong sau đó biến thành bộ xương biết đi, luôn luôn ỉa lướt, kiết lị, phù thũng, gặp gì ăn mỗi người: khoai khoái, con mối, con trùng cây, con kiến ​​trúc, chín có sống có, không chậm gì cả!

Ngày vui qua mau. Mồng ba Tết chúng tôi được lệnh đi làm. Chúng tôi cũng không đáp ứng ý kiến ​​với cái giọng hò hò, hô hào thi đua lập công đảng, chào mừng năm mới, thắng lợi mới... của anh trưởng ban thi đua. Anh người Bình Định, là một trung sĩ cảnh sát nhưng vì ở nơi khỉ ho cò gáy này nên được làm trưởng cuộc, và vì thế vào hộp từ tháng 3, 4-75 gì đấy. Trại này trực thuộc trung ương nên đã ngâm trong người tứ xứ, phần lớn từ Sài Gòn chuyển ra như trường hợp chúng tôi, như của một số thuộc tính chính trị dân sự của T20 Gia Định (Phan Đăng Lưu), những đứa trẻ bụi đời được đưa về ngoại lạc lõng, và cũng có một phần không nhỏ những người xung quanh các địa phương: Plei Bon của Gia Lai - Kontum, Kim Sơn của Bình Định ứ giải toả ra. Cho nên tôi cũng cảm thấy một chút gì đó khá quen thuộc khi nghe lại cái giọng Nam Ngãi Bình Phú vắng từ lâu.

Đội tôi được dẫn ra ở một vùng đất trũng có phong cách một cái áo hình vuông đào nham kiệt. Nhưng phía dưới là những tảng đá lởm chởm, và có một nền đá liền kề. Không biết như thế này thì làm sao đào thành ao? Nhưng giống như những người làm dâu tươi, chúng tôi cần phải thắc mắc. Hãy tạm thu hẹp bờ biển lớp cát bồi, chắc chắn của mùa mưa năm trước khi đưa vào ki chuyển lên.

Hơn mười ngày ở không, ngày đầu làm việc phần lớn đều thể hiện vẻ ngoài hoa hái. Chờ hoàn thành. Những ảnh được mong đợi sau vì người quản lý đã nhắn tin trước khi bắt tay vào việc: "Những anh trước kia ngồi không ăn bám, nay ra lao động phải làm việc với nhiệt tình để chữa bệnh với nhân dân, để có được một nghề lương thiện sau này." Cái điệp khúc quen thuộc đã giảm nghe mấy năm rồi, nay nghe lại cũng có chút chút ưu phiền nhưng được coi là quan trọng. Có điều cái thành kiến ​​chúng tôi là dân nhậu nhác cũng đưa ra một cách sửa sai tức cười. Đã nói phía dưới lớp đất là nền đá nên người căng đất phải ngồi xuống để lộ ngang mới được thoát đất đầy, quản lý ngồi trên bờ biển tiết thông: "Anh kia, đứng dậy mà làm việc, đừng ngồi thế!" Một chút gì đó chán nản, đây chỉ mới là món ăn chơi đầu.

Món ăn chơi thứ hai là cách hô hô. Quen với ở quân quản lý, trong buổi tập luyện sinh hoạt, một người yên tay: " Thưa anh..." liền bị sẵn: "Anh gọi gì đấy? Anh học nội quy chưa? Xưng hô với có thể làm sao?" Có học nội quy thật sự nhưng cần phải nhớ, anh ta còn thiếu tự do thì người bên cạnh đã huých vào mình: "Thưa cán bộ..." Cũng như buồn bã gì cả. Chính vì khi một mẫu lý tưởng được cố gắng theo sát lại trở nên xa rời thực tế thì sự cao đẹp tất nhiên đã không thể hiện mà cả sự đi công cũng trở nên khôi hài, lốt bịch. Làm xong công việc chúng tôi được tập luyện lại học đạo đức xã hội chủ nghĩa. Những chàng trai khác kéo nhau ra tắm rửa ngang qua chúng tôi. Có toán, quản lý đã về trại. Đang thao thao bất tuyệt say sưa trao lại niềm tin mới cho cướp lạc đạo chúng tôi, viên quản lý bị một người đeo súng dài ngắt ngang: " Hãy bỏ, cứ nói phét mãi, đi rửa đi rồi còn về!" Hương vị biết anh quản lý có ngượng hay không chứa chúng tôi thì không viền mép. Rồi chúng tôi cũng sẽ quen nói không biết ngượng.

Chúng tôi được tắm thường xuyên mỗi buổi đi làm về. Tuy nhiên trên nguyên tắc là mỗi tuần chỉ được tắm hai lần nhưng khi ra rượt thì quần áo nhảy xuống kỳ đà mình mẩy còn mau hơn là vốc nước rửa chân tay lau cái mặt, vuốt cái đầu vũng bùn đất. Chúng tôi mới tiến tới còn biết ngượng và ở cái thế còn có cái quần đùi để tắm vòi sen nhẹ nhàng hộ. Xa những người khác, những đứa trẻ thật sự cần che giấu những gì. Và vì thế chúng tôi mới được tìm thấy những xương khô, những cái đít an toàn, những làn sóng da xám xịt ghẻ lở, những hình ảnh mà ngày trước chúng tôi chỉ mới tìm thấy trong sách vở, báo chí nói về các loại lửa tập trung Do Thái. Để hiểu thêm rằng làm sao con người có thể sống được trong những hoàn cảnh đó: Không có cách nào khác ngoài chút sinh khí nhưng lại bắt buộc người ta phải ăn uống, ỉa xói, tắm rửa.

Những đứa trẻ phần lớn không có người thăm nuôi. Chúng là những đứa trẻ bụi đời, ăn trộm, xì ke lang thang rồi đã sẵn sàng. "Ở trong còn nhiều điều hay" về những tội danh cho họ. Nhưng cứ dùng tội đã ghi thì thật cũng khó trả lời - Tất nhiên là đối với chính quyền mới - là tại sao tội buôn bán chợ trời, ăn trộm xe đạp, không có giấy tờ lại có thể vào trại trung đến tập 5, 6 năm mà chưa thấy ngày về. Có nhóm trẻ mang tội lớn của người: tội chính trị. Đặc biệt là một nhóm vài đứa trẻ bị bắt vì đã mở phiên tòa ngay trong lớp để xử lý Hồ Chí Minh. Toàn quan, cả bị cáo - dù biết làm sao có bộ óc dài để làm biểu tượng Cha già dân tộc - cả biện lý, cả luật sư bên bị... một vài quần chúng dự kiến ​​đều được nắm chóp hết, trẻ nhỏ nhất mới 15 tuổi! Một tội lỗi không thể được thực hiện. Nhưng chắc chắn lũ trẻ này tuy chỉ có thể lấy thân xác và tương lai để làm gương nhưng không thể dạy cho người cộng sản về một nếp sống dân chủ. Trong khi công tố cáo Hồ Chí Minh bán nước cho Nga, Tàu nhân danh một lý tưởng xa hoa để ghìm nước Việt trong một cuộc chiến dẫn đất nước đến suy trầm, kéo dài trong 30 năm thì luật sư bên bị anh hùng ngọc chữa về tinh thần yêu nước của thiết bị có thể, về lao chiến đấu cho nền độc lập của nước nhà... đại lặp lại những điều điều nghe thấy làm rối loạn cho cả thế hệ anh. Cái trò chơi nho nhỏ thật quá nguy hiểm này tuy nhiên đã kết thúc bằng bản xử lý tử Hồ Chí Minh, vẫn không mang lại chân lí sáng tỏ vì tình trạng tràn ngập có thể hiện diện trong diễn đàn của tòa nhà nhưng ít ra nó cũng được chứng tỏ là một thứ truyền thống sinh hoạt dân chủ mà những đứa trẻ con đã được lưu giữ trong quá khứ vừa phải của chúng. Thế giới Tây Phương mãi đến những năm 60 mới được một phiên tòa (nội bộ) ở xứ xã hội chủ nghĩa mà bị cáo là thủ tướng Khrouchtchev, không nhận tội và cực lực vật địa điểm quan điểm của mình. Bây giờ, ở đây, còn lâu mới có một hình ảnh sinh hoạt như vậy. Ôi các em bé trong sự tin tưởng tưởng thơ mộng ở một sinh hoạt dân chủ, các em đã trả giá giảm cho công việc mà đáng lẽ người phải làm!

Quản lý hay gọi nhiều người trong nhóm để "làm việc". Chữ "làm việc" cũng có ý nghĩa thực sự co dãn. Đó có thể là một buổi điều dưỡng gay đẩy nhứt đến một cách dò hỏi nhẹ nhàng gần gũi như có tính cách chăm sóc cho đời sống riêng tư, cá nhân của tù. Bởi vậy chỉ có chủ nghĩa xã hội mới có nhân viên và sắp xếp cùng loại với bộ giáo dục văn hóa. Chuyện ở ngành công nghiệp thì cách sắp xếp như vậy cũng là hợp lý tuy có chút chút mai khi nhiệm vụ văn hóa được coi không khác nhiệm vụ điều tra. Những câu chuyện trong buổi làm việc như vậy thường là hỏi về sinh hoạt cá nhân, gia đình trong quá khứ, nguyện vọng cần nêu ra, xen vào đó là những lời mớim hỏi về sinh hoạt của bạn bè trong đội để tip ý tố cáo. Nhưng có khi tò mò của quản giáo chỉ có cách tính riêng. Qua K3 có một quản lý kêu người này người nọ để hỏi chuyện xưa với lời mào đầu trấn an: "Đừng coi là một buổi điều tra, tôi ở Miền Bắc vào cần biết xưa kia các anh sống thế nào thôi." Quả đúng như vậy, công một phần rất lớn là người Miền Bắc. Có người đã hỏi tôi: "Anh có bao nhiêu nhà lầu, xe hơi?" Và khi nhận được câu trả lời là tôi chỉ có một chiếc xe honda phải "mại" vào thượng tuần tháng 5-75 thì người ấy không tin. Có gì chưa biết. Họ được giáo dục là bọn tội phạm chuyên bắn giết, đốt nhà cướp bóc đồng bào mà với sinh hoạt "phồn giả vinh tạo" họ còn thấy thì tin sao được người có "Giải thưởng Tổng thống" nhờ viết sách hỗ trợ chương trình Việt Nam hóa của như tôi mà lại chỉ có chiếc honda? Giá như là chuyện bạn bè thì tôi có thể mời ra để hướng dẫn chứng ông tá trung ở Tổng tham mưu chỉ có chiếc mobylette xập xệ, không cày đeo lon ngoài đường, chờ đợi vào cổng số 2 (cổng dành cho xe hai bánh) mới móc lên làm Quân cảnh phải lễ xin coi giấy tờ.

Chỉ có độ 10% là dân địa phương. "Bẩm có gì lạ ở điều đó. Trong khi đi làm tôi đã móc ra một bản máy, dấu phân tích khô. Đó là một bản báo cáo nhận xét về một số nhân công an không đủ tiêu chuẩn, có thể đề nghị chuyển khối. Một người Bình Định có lịch thật với cha, anh là tập tin dân gian, chưa có công việc độc hại nhưng chỉ có dấu vết là ng chính vô sản không thể chứa những người như vậy được. Có cái bất tiện từ đó mà ra là dưới tình hình cơ sở như vậy thì tính cách sử dụng đóng, chính phục của Miền Bắc thực sự không thể che giấu dưới mắt người dân bình thường. Một người đàn ông đã nhảy lộn trong xe đò khi nghe một người có trách nhiệm "cho Miền Bắc, Miền Nam, Lào, Kampuchia): " Các thứ, đi cái đã có.

Chỉ loay hoay ít ngày, chúng tôi lại nhảy qua một cái áo khác đã thành hình. Việc đầu tiên là đất thứ bùn rơi xuống trong các mùa mưa trước đó. Nhưng ao dược phẩm phải đóng gói ngay ngắn, vét theo một mẫu định sẵn, có "kĩ thuật" đúng tiêu chuẩn "lao động có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất". Đành rằng "nước sông sông cải tạo", không làm nơi này thì cũng phải làm nơi khác, không có việc phải kiếm ra việc mà làm, cái cống làm cho đúng kỹ thuật, cho có nghệ thuật (một yếu tố kỹ thuật đúng) là để kéo dài công việc ra. Nhưng qua cái cách làm việc này, người ta đã thấy được hình ảnh thứ hai của từ kỹ thuật mà người ta coi là phải cố gắng đạt tới để có danh hiệu văn minh. Đứng thang bờ ao chăng dây cho thẳng, miết đi miết lại cho sít từng phân từng li, luống khoai cũng chăng dây hải đầu để vun lại sao cho ngút một đường, hải đầu bồi ra hình thang sao cho cân, cho khéo. Nhưng rõ ràng lộ cái mục đích chứng minh - khoe khoang văn minh, đã làm tổn hại cả mục đích kỹ thuật tuy rằng nhân danh kỹ thuật mà làm việc: Kẻ cái bờ đất nép theo hình bậc thang chống mòn, có bao nhiêu cỏ mọc lên lại cũng đều giẫy, choạng, cho sáng thư giãn một công trình văn bản minh của người!

Ở cái ao mới, nền đá lởm tỉnh không có cách nào đào sâu cho được nhưng chúng tôi cũng phải chạm tới nó khi vét hết lớp bur ao. Đành phải đổi nghề thợ đá. Lấy xà beng hạ các tảng đá nhỏ vừa đủ góc, lên bờ biển. Các đá lớn thì dùng đập đập, nhờ đội rèn làm các con "cá" chèn vào để đập chúng ra. Hai tháng vật lộn với những hòn đá ở cái ao này, tôi đã trở thành một tay đập đá lành nghề, biết vũ chiều cầm cầm, biết cách kê phía dưới sao cho rìu làmtức đá, biết cách tìm các sớ nứt có sẵn để nhét con nêm vô. Hình như có ông già nho nào đấy - Huỳnh Thúc Kháng? - đã làm bài thơ "đập đá ở Côn Lôn", không biết có dang tay phang mạnh như mình không?

Tôi vốn không làm thơ vì thấy không có năng lực, vì sợ tình chất cảm cảm lấn át sự quân bình của tâm trí tổn thương cho việc nghiên cứu, nhưng biến động đến lớn trong đời cũng tạo cho mình vương miện nhỏ mướp mà cầm bút. Thời gian cũ ở quân quản lý cũng có chút rảnh rỗi để có hơi phát tiết. Còn ở đây, đừng khoanh tròn. Cả ngày quay cuồng còn thì giờ để suy nghĩ. Cách kiểm soát bất kỳ điều gì, liên tiếp, tỉ mỉ không chứa đựng một dòng chữ viết. Sau bao nhiêu lần trốn thoát để giấu bao bài thơ viết gọn trong tờ giấy bằng lòng bàn tay, tôi phải nghĩ đến một cách giấu vĩnh viễn trong thời gian ở đây - có thể đảm bảo trong quai của một túi xách, lúc về nhà giở ra chữ nhoè vì năm tháng, vì dấu kim quyết lên! Nghĩ cho cùng thì các bài thơ ấy thốt ra cái gì là hay, là quý nhưng hành động ấy có ý nghĩa như một phần đối lập, sáng ra cái gì, nhưng cũng là một đối lập - thành công!

Tôi liên tưởng đến xứ Sibérie của Nga hoàng khắc nghiệt đến thế nào ông Lénine có thể có tài liệu viết cuốn sách dày cột, có số thống kê chi tiết? Lướt trường hợp này ra thì người ta lại có dịp huênh hoang về khả năng làm việc của bậc Thầy vĩ đại, về tinh thần đồng chí của người Cách mạng, về năng lượng tổ chức của Đảng, kể cả tính chất bất lực của một chế độ suy không đủ sức mạnh Phòng một phong vũ nổi nổi, vân vân và vân vân. Đúng một chút, và tôi nghĩ thêm một điều: Người cộng sản rút kinh nghiệm nóng bỏng của bản thân để đi vào chi tiết đề phòng những âm mưu còn lại trong nước, đề phòng có hiệu quả nhờ các phương tiện mới trong tay, nhờ kinh nghiệm đàn ứng dụng để giữ chính quyền của các nhóm anh xuất thân từ các nước tổ sư đàn áp đến cả thế giới cũng nghiêng mình bái phục!

Một chút may mắn đầu tiên đến với tôi. Người em họ đã ở đây từ ngày 10-76. Chúng ta gặp nhau trong buổi tổng kết cuộc thi vào tháng 6 cuối năm. Ngày tổng kết thông qua năm mới có kế hoạch đua xe ngắn ngày của các thành viên Đảng 3-2. Chúng tôi không làm gì trong những ngày qua nhưng cũng phải tham dự như một cách học tập sinh hoạt. Một nền nếp sinh hoạt mới trong yên bình thật hô hào đích quân. Và kỳ lạ thay đó là tâm tính của con người. Một sinh hoạt rõ ràng không gây hưng khởi chút nào trong hoàn cảnh bức bách hàng ngày, trong cái cách cười chế độ lời hô hào của người trưởng ban thi đua, trong cái nắm tay uể oải lên liễu xuống ngoài sân theo khẩu hiệu: "Quyết tâm.., Tích cực...", cái sinh hoạt ấy lại trở nên ồn ào, sống trong cuộc bầu bé gái chuông nhau ở đây. Đội này thân thiện, đội kia trung bình, đội kề khá, thật cũng chật vật trong vị trí thứ ngoi lên, trụ xuống của mình.

Tôi ngồi đấy với tính cách đội phó, lắng nghe và nhìn một sinh hoạt mà tính cách khôn rè, sợ hãi dưới mắt người quản lý cũng không phủi ý muốn cạnh tranh, điều gì đó thân thiện hơn. Và khi nhìn lên tôi bắt gặp cặp mắt tròn vo ốc bưu của người em rể. Một chút bỡ ngỡ và một chút ấm áp buồn sầu. Nó đã ở đây từ năm 1976, từ lúc thành viên trại lửa - hãy gọi như vậy cho tốt đẹp, còn phải bẫy trên cây để nằm, lần cửa hàng để tự nhốt mình, rồi xây dựng để nhốt bạn bè, đồng loại. Chúng tôi nhìn nhau đau đớn. Quá khứ gia đình với những ngày yên vui cũ phản kháng với cuộc sống vô vọng rách nát hiện tại. Đồi đất trọc chung quanh, cây mùa đông tàn tạ khẳng định khiu, hàng tre le khô mục, trong cái tỉnh bình đó, tiếng trống lân nào khơi dậy được niềm vui?

Trại có ống loa hàng đêm truyền tin tức, chính sách để "học tập theo báo Đảng, theo đài..." Ống loa quá nhỏ không đủ công suất để vang khắp nơi, chỉ có một vài gian ở đầu là nghe được thôi. Các phía bên trong chỉ nghe tiếng nhiễu âm, tiếng vọng lại từ trên đồi nên suy nghĩ khó khăn chú ý. Cái thói quen mở theo quy tắc như vậy khiến người giữ máy không biết trước được tính chất tin tức để tính xem phải phổ biến cái nào. Cho nên tin Trung Quốc xâm lược đã tung ra một số dòng mới bị tắt đi. Đủ cho vài người nghe nhưng nhẹ nhàng cũng đủ rồi. Và từ đây chỉ có miệng tin. Radio tôi đặt cả năm ngày. Bọn tội phạm nói với chúng tôi: "Năm rực các chú không có ở đây để nghe chiến thắng Nông Pênh. Ra rả suốt ngày đêm. Mở vôluym đến lói cả đầu!"

Có lẽ chỉ có thị qua hồi phục hoàng mang nên người ta mở khóa học tập phản tuyên truyền, và đài phát thanh bắt đầu nổi tiếng trở lại. Thực ra cũng đã thành hình là các tập học, các bằng chứng sơ đồ không thừa một chữ, không thiếu dấu thứ tự của tờ Nhân Dân. Họ không thể làm được gì hơn. Nhưng cũng có gì để tuyên truyền nổi một dúm người tuyệt vọng. Người ta cũng biết thế nào và tăng tốc. Người ta nói bắt bóng dè dặt vẫn còn. Không biết ở đâu có tin rằng Trung Quốc từ năm rừng đã tràn qua biên giới luôn luôn một trại tập trung, mang theo một tá tá mở miệng cho họ chế độ tối ưu. Lời mật xác định rằng có một ước vọng được giải quyết khỏi vùng xa xôi cát này. Cái ước vọng thơ mộng làm quên những câu chuyện có thể xảy ra trong thực tế: Trước khi quân đội chiếm đóng doổ bộ, người ta có thể rời bỏ chúng tôi đi càng ngày càng xa trong hang cùng núi sâu. Và giả sử có một cuộc càn quét bất ngờ thì trước khi bỏ chạy, những người canh giữ chúng tôi Xin tiếc điều gì mà không tặng một loạt đạn để họ yên tâm ra đi?

Đó cũng là chuyện còn xa. Chuyện gần gũi hơn, là một âm mưu được phát giác. Một buổi sáng trong lúc chờ đợi công việc, chúng tôi đã tìm thấy người quản lý có thể bộ văn hóa giáo dục ở phía trước, tay cầm cuốn sổ. Đã quen, chúng tôi biết ai cũng có một dịch vụ kỷ luật. Thông thường, đó là một dịch vụ khác, liên hệ trái phép quản lý bên ngoài, đào khoai, công an được đọc lên chỉ khác có tên và líp người phạm tội điền mộc: "Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam... tên X, sinh ngày... quê quán...địa chỉ... xử danh... hạn... dù được thiết lập giáo dục nhiều lần, y vẫn cố gắng không cải tiến lịch tạo... (tội danh mới)... cùm một chân, cắt thăm nuôi 3 (/6) tháng. Đồng chí A là trại cai nghiện có nhiệm vụ quyết định điều này." Đọc xong thì được khai báo xếp hàng ngang chầu trước mặt mọi người, thủ tục theo trật tự tự động về phía phòng giam.

Các điều kiện khác đối với chúng tôi là số người phạm tội hôm nay có vẻ đông lạnh hơn. Điều chỉnh lại là lúc người ta đọc tội. Đến cả người liên luỵ đến âm mưu thiết lập một thời gian chính phủ phủ, lập một đoàn quân đón tiếp quân đội Trung Quốc. Đối với khu A của chúng tôi thì đó là những người xa lạ, những chuyện xa lạ. Với khu B, C thì chắc họ đã biết từ lâu vì là chuyện có liên quan đến nhiều đội ở đấy.

Phần lớn họ là những người ở T20 Lê Văn Duyệt Gia Định bị bắt vì "phản động" được đưa ra ở đây - phần lớn là dân văn nghệ sĩ, làm báo, thầy giáo, kể cả một anh giáo đến chơi nhà bạn bị bão lan! Một cái tên quen thuộc đối với trò chơi lớp học là Nguyễn Sĩ Tế. Một cái tên làm quà tặng của mình - chút ít thôi, cho những ai thích bon chen, cứ tưởng làm được tự giác là chỉ ở tù một-nửa: anh Đ. Đội trưởng Kỹ thuật. Hình phạt đến tối đa: "Cùm một chân vô thời hạn." Người trước móng ngựa lửa thì dưới số 10 nhưng người ấp ra vô hàng vài tháng thì không dưới 30!

Những người này vào đầu năm 80 sẽ là bạn đồng hành qua K3 với tôi. Và rì rầm rì từng chút một, câu chuyện được sáng tỏ. Âm mưu đó là cả một thiên sứ tiểu thuyết đầy đủ chi tiết hấp dẫn, sản phẩm của một đầu thần thánh hoạn, một anh thầy pháp ngoài quen thuộc đường biến không thành có, nhưng bằng cách sử dụng bản năng, kinh nghiệm nghề nghiệp anh trình bày những chi tiết có thực ghép lại thành một câu chuyện như thực, cuốn được đám công an đang hoang mang bối rối. Nhưng dù sao tiểu thuyết cũng không phải là thực sự nên chính người chủ mưu tiền tố và đồng bọn cũng đi ấp vì nghi ngờ có một âm mưu gây rối khác khi đưa ra tiền tố cáo kia. Và đơn giản nhất là đối với công an là nhốt cả hai phía!

Trên 20 người Gmailstyle đến nội dung sẽ qua K3 với tôi đầu năm 80 - té ra mình cũng quan trọng quá! Có người từ trại đặc biệt giam ra, có người đang nằm ở bệnh xá, có người đã về với nhóm nhưng phần lớn đều đi không nổi tiếng phải có người giúp đỡ, mặt sạch sẽ chưa hết vẻ kinh hoàng, yên tĩnh. Những người tốt cũng bị giam nhưng lại mời được mời ra cho ăn riêng, tạm thời chưa đủ. Họ Dược chuyển đi giam ở phân trại khác, chắc chắn là để trả thù phòng lúc đó. Nhưng ở nhà giam ấy họ cũng bị coi là tội phạm đã vào khu kỷ luật, điều này tôi được biết khi nhìn thấy thái độ của công an K3 vào thời gian chúng tôi được chuyển sang với một người trong bọn đã từng "lánh nạn" ở đây.

Tù biệt giam theo quy chế chỉ được hưởng 9kg Trà mỗi tháng. Chuẩn tiêu chuẩn

9kg này chúng tôi đã biết là phải là 9kg đâu! Trật tự xúc bao nhiêu thì hay bấy nhiêu. Cơm hay khoai được phát ăn vào khoảng 2 giờ chiều, trước mặt có thể trú trại. Phải ăn cả ngày và nhanh chóng. Tốc độ thì đòn đánh, một cú đá không thương tiếc trong khi còn độc cái cùm. Họ phải uống nước xung quanh như chuyện bình thường nhất. Rệp trong cùm chưa đủ, cứ bắt đầu bị khóa tại phòng, cũng không địa phương được thì họ phải nhìn từng phi đoàn rệp từ trong vách gióng trống mở cờ tiến về cái xác hôi thúi còn nóng của họ. Nghĩ về cái hình phạt cho kiến ​​trúc nói về một trong những sở hữu đó. Trời Tây Nguyên lạnh se chỉ có một man áo trong nhà đá cửa hàng đặc biệt bằng đá tảng cho chắc chắn. Cuộc đời trôi qua trong chịu đựng, lời kể lại có đôi chút kêu xin xót thương, tuy có nhận được sự chia xẻ nào đấy nhưng vẫn có cách biệt lớn giữa cái biết và cái sống. Chuyện chính mình trải nghiệm qua, được hồi tưởng lại có táo bạo cảm xúc nhạy cảm hơn nhưng sự bất lực của tâm trí cũng không cho phép thịt da bộc lộ hết, hay cảm nhận lại đầy đủ cái quá khức vuốt bi thương.

Có điều gì lạ lùng khi lũ nhà binh yên tĩnh nhất của chúng tôi đã tổ chức một cuộc tấn công cướp súng, trốn trại táo bạo độc nhất trong lịch sử nơi đây? Một hành động tuyệt vọng nhưng cũng đúng với bản chất con người từng cầm súng.

Chiều hôm nay chúng tôi phải làm việc ở ngoài cổng trại chờ các báo cáo khác của các đội, như thường lệ. Có một chút nổ súng ở phía bên phải. Mọi người nhỏm dậy nhưng được yên tĩnh. Thế rồi bạn có thể tạm trú lửa xông hơi qua cửa sổ leo lên cho các đội quân xông vào trong khi những người lính khác chạy súng bắn về hướng nhẹ nhàng. Trên đường vào chúng tôi vẫn còn nghe đường dây bắn súng. không biết ai đã kêu lên nho nhỏ: "Đội 11!" Đội 11 là nhóm của chúng tôi, chúng tôi đã chuyển hướng đặc biệt qua khu D hỗn lộn với các đội cũ.

Một giờ đi lấy cơm trước khi lên chuồng đủ để người ta thu thập tin tức. Chúng tôi cũng thấy đội 11 lừ đừ đi vào cổng, về phòng, cửa đóng sau lưng họ. Thực tế có cuộc cướp súng trú ẩn với chủ mưu là ban tự quản: đội trưởng, đội phó, thư ký, 4 tổ trưởng. Chuẩn kỹ thuật của họ khá kỹ. Trong hai tháng qua họ đã dành phần khoai của mình, phơi khô lương thực dự phòng. Thường đi ôn có mang theo túi đựng quần áo thay đổi, đến ngày khởi sự họ mang số lương khô theo mình. Họ không khởi động buổi chiều mà chờ đợi vào chiều tối. Lúc báo cáo thu thập cuốc xẻng, họ chia nhau ôm vật hai quản chế, một quản lý để cướp súng. Họ đã không thành công trong chớp mắt vì dây súng mắc vào người quản lý. Hữu động lâu người trưởng hô anh em chạy trước còn mình ở lại cùng cản trở với đội phó. Tất cả các nhiên liệu khi chạy sẽ chở hàng loạt đạn trước. Xác định họ nằm trên bờ biển, vỏ vung tung toé. Năm khác, một biến thể mất vào rừng bìa rừng.

Tôi hiển thị lại những người ở góc. Họ đều là những người trẻ. Đội trưởng là người gốc Hoa. Tôi vẫn nhớ nỗi ngạc nhiên khi bắt gặp anh "trâm" một hồi phục tiếng Tàu. Anh nói được mà không vi phạm nội quy vì có lẽ chúng tôi là dân dân mới, một phần khác ở đây dân Nùng, Hoa khá đông, họ nói tiếng đúng "mẹ sinh" thật chữ của nội quy. Đội phó là dân Sài Gòn. Trước đấy mấy ngày, đi tắm nắng, tôi bắt gặp anh đứng "chào cờ" trước mặt quản chế, tay còn nắm mấy cây cải trời, cải tàu bay lấy về "cải thiện". Tôi còn hình dung được cái phong cách lủi thủi của anh khi trở về đội. Không biết nỗi đau khổ phải chịu đựng có thêm phần thích hợp nào trong hành động quyết định của anh không. Chỉ biết hai cái xác chết để lại chứng tỏ giá trị của hai anh: xung phong làm đầu, cản trở phút giây, làm trải nghiệm phục vụ đàn anh của mình. Mớ bão vỡ tung toé trên bờ biển đất mềm vài ngày rồi cũng phải nhưng câu chuyẹn vẫn kéo dài giữa những người đồng cảnh dù rằng con người thật mau quên.

hôm nay, buổi đi làm nghe tiếng ồn ào của học sinh cán bộ giáo dục. Lại "bẻ ôm chống trời", lại "Hãy nhìn mấy cái xác đó mà làm gương, mà suy nghĩ..." Người ta cho đi nhìn để làm gương thực. Kết quả cũng rất nhiều. Ai cũng có người đi về như thóc. Cũng có lời giải thích gọn gàng hơn. Đội 11 có lệnh cấm tự quản lý mới đối với những người già tóc bạc. Những người trốn cũng không thể thoát ra. Một tháng sau có hai người bị bắt về, thương tích đầy mình. Họ bị thu hút và bị bắt trong một khu rừng nhỏ khóm. Không có súng ở tay họ xung quanh phong và chạy trốn. Ba người buồn. Những người bị bắt là nhà đá, chữa lành vết thương và ra đi làm như mọi người khác. Một người ở lại, một người qua K3 với tôi (2004: Nguyễn Mạnh Hùng) "Cứ từng lần gặp tôi là có con móng tay cái lên. Mắc cỡ quá!"

Một trường hợp phản ứng cá nhân cũng được giải quyết rút gọn. Từ Hóc Môn chúng tôi đã được nghe đồn về anh V. ở một T khác. Anh là dân nhà có tiền, tất nhiên đã từng du học, tiếng đồn khá cứng đầu. Trong hoàn cảnh o ép, cái gà ấy được coi là một biểu tượng chống đối oai hùng, giải toả được cái mặc cảm kiến ​​rè mít của những người khác. Nội quy cấm "nói (chuyện bằng) ngoại quốc", anh lảm nhảm đi qua đi lại nói một mình. Bịt vấn, anh trả lời tỉnh bơ: "Tôi nói với tôi chứ có nói chuyện với ai đâu!" Ở gần mới biết anh bất bình thường tuy ngày thường bày tỏ rất tốt, quá tốt để thấy rằng đó cũng là một biểu hiện bất bình thường. Điều đó hình như đã có từ trước, ngay ở gia đình. Ở Gia Trung, cái cảm giác kinh hoàng, sự ức chế ai cũng có nhưng phải để một người bất bình thường như anh mới bộc lộ được. Nửa đêm ngủ dậy, anh nổi cơn la hét.: "Tao chịu đi tới Hoàng Liên Sơn, tao sẽ tố cáo tội của chúng trước thế giới..." Cách xử lý của công an giản dị như thói quen của họ: Đêm hấp một đêm, hấp một ngày rồi thảnh thơi. Một buổi tham khảo đi làm về, chúng tôi thấy anh bị bắt đứng im nơi gốc mít,phong cách cận cảnh trong cái áo tự đan bằng bất cứ sợi bố nào anh nhỏ được trên đường đi làm, trong chậu rác, mắt khờ khạo sau đôi kính đeo treo trên mũi sống, như mục phù thuỷ trong các bức tranh của Tây. Và lúc đó tôi nghĩ đến nhân vật Đông Phương Bất Bại của Kim Dung. Chỉ ở cái hình thôi. Cái đàn bà ấy đã có ngay trong bản thân anh, chúng tôi biết được nhờ nghe lỏm anh nói một mình. Và vì mọi cái yếu tố bức bách ngọc lốn ấy mà anh làm cho mọi người không ưa. Anh mè, lộc sượng, chửi tất cả - kể cả những người tưởng là thân - có khi lăn ra nằm vạ như người đàn bà nhà quê chính hiệu mà tôi chỉ biết trong tiểu thuyết phong tục Miền Bắc. Cái bất thường khiến anh hành động vừa có lí vừa bất hợp lý, và vẫn thường xuyên chống chế độ cho cái vô lí của mình, cái lí sự có khi thiết lập cơ sở từ cơ bản kiến ​​thức rất cao, từ một quan niệm sống rất văn minh. Anh kiết tất cả rẻo vải dày, rút ​​ra rừng sợi có lúc không đầy gang tay mà ngồi tỉ tỉ xe, kết nối, đan từ cái với, mũ đội đầu đến cái áo lòi mối chỉ bù xù, rồi mặc như con mẹ ăn xin góc chợ. Anh thút các xương cá, xương bò heo để làm bộ sưu tập, thuốc cái này để làm cái hoa, cái kia làm cái kềm, thích thú với những hình thù quái quái của nó, và có khi đưa lên tuy nhiên thấy chút stub gân hay thịt còn gói vào đấy.

Cái cơn khát bộc lộ ở mức độ quá quắt nhất và cũng đã gây khó khăn cho nhiều người. Quản lý trong buổi tập đã nói với chúng tôi: " Các anh được 15 cân chứ chúng tôi làm việc cũng chỉ 16 cân thôi và nay mai sẽ chỉ còn 13 cân... Theo tiêu chuẩn chúng tôi có ½ Cân thịt mỗi tháng mà hai năm nay có gì đâu!" Có lẽ nên hồi phục nếu hiểu biết về tình trạng bên ngoài, chúng tôi sẽ giảm bớt vấn đề đó.

Nhưng làm sao đem cân các hoàn cảnh khác nhau trong đó cái thiệt hại của mình thì nêu ra còn cái ưu thế của mình thì giấu biến đi? Chúng tôi sẽ hiểu thật nhiều nỗi khổ cực của họ qua thời gian chung sống nhưng cũng có một minh chứng lẻ tẻ: Một người vừa được nuôi ban chiều thì đến tối một quản lý đến gần cửa sổ khều ra xin tí mỡ! Cả một chính quyền phiền muộn với một lý tưởng xa hoa, cuối cùng bất lực không giải quyết được cùng cực của dân dân chúng kiếm tiêu chuẩn là những đức tính thật đáng buồn của quá khứ phiền cùng khổ: kiên nhẫn, chịu khó, an bình lạc đạo (đạo cộng sản) - và có sẵn trong tay tất cả mọi dụng cụ đàn áp của thế giới văn minh giữ lại một thời xưa cũ mà mắt hướng về tương lai. Nhưng chúng tôi thì không biết chứ những nhân viên này sao lại không thấy cảnh xa hoa ở đô thị, cảnh các đồng chí của họ một bước lên xe xuống nhờ các cách làm ăn không xã hội chủ nghĩa chút nào? Lại trở về với bản tính con người thụ động, họ chỉ có thể nín lặng để suy bì, ganh tị - cả với lũ tù!

Đói vào lúc này thì đi nhẹ nhàng cũng có gì ăn. Kinh nghiệm cho biết sau Tết mùa ngủ đã xong, mì bắp cửa hàng vào kho, ngoài đồng chỉ lưua thưa những cây cải tàu bay, cải trời lẻ tẻ, chúng tôi bức bách những thứ đó đưa ra rửa sạch, bỏ vào lon, lấy đô uống nước đến quân đội múc nước đổ vào cho một chút rồi ăn. Tất nhiên phải khôn khéo lắm - hay ít ra là khéo léo để quản lý đừng thấy quá mức liễu. Tiện hơn cả là bứt các lá sung, lá cơm nguội ngay vào miệng.

Tôi vẫn nhớ mãi hình ảnh xúc động nhất trong thời gian ở đây. Một ông đại uý quê ở Tây Ninh bị lao nặng. Tính chất người ở tỉnh, lại là tỉnh Cao Đài, lớn tuổi, ăn sâu vào tâm tính thực thà, trong cách nói chuyện căn cứ trên các nguyên tắc đạo đức tạo ông phân tách chúng tôi một ít, ngoài cái nguyên liệu đức lao đã làm chúng tôi phải dè dặt. Ông bạc đã giải ngũ từ lâu, nhưng có bắt đi học tập cũng múc gì, đi ba năm không về cũng ngậm gì, mang thân ho lao có lên đất Gia Trung lạnh, khát khao khát sao lưu, lỗi không ở địa phương cũng không ở trung ương, với bọn chiến bại thì không có chữ "lỗi" ở người chiến thắng. Vậy thì ông đã lên đây để bứt cỏ ăn cầm hơi. Lúc đó chúng tôi đang lấy dây kẽm cột hàng rào - lớp hàng rào mới, phủ thêm bên ngoài lớp le cho chắc chắn từ khi có biến động chúng tôi gây ra. Kẻ đứng trên cột cao, người ngồi dưới cột. Và ông ta cũng ngồi. Chúng tôi phải tắm hơi xúm lại để che bớt tầm mắt của người quản lý từ phía trước của nhà kho. Ông bức lá tàu bay, lấy tay phủi vài cái, không phải để cho sạch mà là để bụi cát rời đi, rồi ăn ngon lành. Tôi cứ nhớ mãi cáistyle lom khom của ông, đôi mắt sáng rực lên sảng khoái trong khi hai thịt nướng má hõm phía dưới lưỡng quyền, nhúc nhích cử động theo nhịp thở. Not a object! Tôi đã thấy bò ăn cỏ, lừ đừ chậm tàu ​​khoan thai lúc đó, tôi đã thấy dê tung tăng chồm lên bụi cây nhào nhóm offlinep mà thăng ngang. Nhưng tôi không tìm thấy một con vật lấm lét ăn lá cây mà mắt sáng rực lên, sợ bị bắt gặp mà tiếng nhóm nhép cứ tuôn ra không giấu nổi. Ông bạn già hơn mười tuổi đã học cho tôi về sự thiện lương đó, ông có thấy đạo đức biến thành lá tàu bay không? Và hôm nay dù bị bắt gặp, bị gọi là hành động thiếu văn hóa mới, thiếu đạo đức mới, ông có ý nào so sánh trong khi ngủ giấc ngủ với đạo đức cũ của ông không?

Nếu nói đây là trại cải tạo, nơi đây là mẫu một tổ chức làm ăn với tính cách xã hội nghĩa là thì điều chúng tôi học tại đây, biết từ đây là tính năng quân hóa hóa của cuộc sống tập thể. Tổ chức thành từng đội, ăn ngủ theo tiếng kẻng và làm chung thì cũng ăn chia chung. Cái ăn chung mà chúng tôi đã tìm thấy ở Trại. Và còn thấy ngoài trại với những bữa ăn "cải thiện" chung mà hình như không được hoàng công khai lắm.

Như đã nói, nghĩ có gì ăn sau những ngày Tết. Tại thời điểm làm đất, chúng tôi đã có được một nơi trú ẩn sau đống lá. "Giữ lại nhóm." Hương ăn, chia nhau, tất cả đều có thành phần dành cho quản lý về chờ chín hơn. Số vỏ bỏ ra ít hơn số trái chia nhau. Dầu có gì lạ: Có người ăn cả vỏ. Số vỏ bỏ ra lại hao hoang lần nữa: Có người ăn sống về trại, lấy nước sôi được phát hiện, quậy chút bột giấu được, làm canh ăn ngon lành. Còn hơn là tàu bay đắng hay là cải trời nham phác thảo trong phong cách như bò ăn lá tre! Cũng là cái thói quen mà cũng có thể vì tình lân tuất đồng loại, quản lý, tùy người co dãn, có thể đi tìm nguồn cải thiện thiện cho chúng tôi. Họ cho phép một số người đang làm công việc tách ra hái rau lá, trồng rừng nấu canh chua, đi xin củ mì ở một khu nào đó, hay dẫn đội trưởng đi mua bánh tráng mì bán ở căngtin...

Chính vì còn sức mạnh ở Hóc Môn tích trữ nên chúng tôi đã làm việc tốt hơn những người ở đây. Lí do cũng còn vì là "dân mới" nên dè dặt, người nhìn cũng cuối cùng giải quyết hơn. Chúng tôi chưa được học và có người mãi mãi chưa được học cách sống ù lì cần thiết để bảo vệ cuộc sống của mình. Cái tính chất tiểu tư sản mà lí thuyết bài bác - tự ái rao vặt - Tất nhiên là cả sự sợ hãi nữa, được khai thác để đưa chúng tôi làm việc. Các cậu bé làm chung với chúng tôi đã kêu lên: " Các anh làm vừa vừa chớ. Ăn 18 ký khó lắm các anh ơi!" Tình thật lúc đầu không ai nghĩ tới chuyện đó. Có 3 cấp độ ăn được quy định: 15 ký một tháng là trung bình, 18 ký cho những người làm việc xuất sắc, 13 ký thư cho người nhớc, bê bối, vi phạm nội quy. Nhà nước cũng thiệt hại gì khi cho một người ăn 18 ký sinh vì số 3 kiệt cường lên đó là lấy của hai người bị trượt xuống 13 ký thư trầm!

Ở trại lửa có lần chúng tôi đã thoáng nghe chuyện này nhưng chưa thấy thực hiện. Ở một nơi tập trung, nghe nói bộ đội có ý thi hành nhưng không được vì trong cuộc bầu cử bán, mọi người đồng ý cho nhau ăn 15 ký không phân biệt. Ở công an, cái không khí bố bố đã làm trượt lớp sơn đoàn kết tinh tế đó. Sự thật không đủ dễ làm cho người ta bao dung, như thêm một chất trang điểm cho đời sống, ở đây thiếu khó khăn, người ta ngựa cựa nhau, tranh giành từng mảnh ăn, và chỉ cần một vài người như thế là đủ cho người cầm quyền có hôn can để thực hiện nguyên tắc và cho sự sợ hãi của lũ tăng cường lên. Bỏng hoặc còn có đội bầu bán cho ăn hết thì trước khi đi làm phải chịu tập trưng bày nghe "giũa" và được nghe quyết định của quản giáo. Người ăn 18 ký ức khá nhiều vì Sơn lại phần của hai người. Người 13 suy ngẫm bao nhiêu, chỉ khoảng một kề cơm thôi, nhưng là cả một đại họa vì có tha hiểu thía cái ý tưởng biên tế của kinh tế gia Keynes - kềm cơm trong đói! Điều xứng đáng hơn là nguy hiểm đè nặng lên tâm trí người xấu số, lúc buổi họp được nhắc nhở tới tên - phải có một con dê tế thần thánh để sáng ra buổi họp sâu. Quản giáo chỉ tay náo: "Anh có thấy nhục khi ăn 13 ký không?" Bị một lần phải nghe suốt cả tháng đến bình bầu cuối tháng, đến bình bầu hàng quý, hàng nửa năm, hàng năm! Thế mà cũng như các trường hợp vấp ngã khác, chưa ăn 13 kí lô (nói gọn cho 13 kiết lý) thì cứ tưởng chắc chắn là chết mất, nhưng đã vào vòng rồi thì thấy cũng có mồi nhò gì (kinh nghiệm bản thân đấy!) "Nhục" là thịt mà! Nhẫn nhục trong lúc thiếu thịt này thì cũng có hơn chứ! Có người còn tìm được ý nghĩa vui đùa: "Lãnh cơm 13 cân phát riêng, taotrít gọn vào chén, tém một cái là hết, leo lên ngủ trong lúc chúng mày lu bu chia chác, cãi cọ!"

Thực ra giải pháp chia sẻ mục tiêu đe dọa nhiều hơn, để quản lý người chặt chẽ hơn. Mức độ ăn tính theo đội không phải theo toàn thể trại bởi vì cuộc bầu cử bán diễn ra trong đội và do quản lý quân đội quyết định. Thành thử cái anh ăn 13 ký ức của đội này có thể còn làm việc tốt hơn anh ăn 18 ký ức ở đội khác. Đã lấy được một anh ăn 18 ký ức vì lí lẽ này nọ - mà lúc nào cũng phải có một anh như vậy để giữ tinh thần cạnh tranh, sừng cựa trong đội, thì phải móc ra hai anh bết bát. Vô phúc cho anh nào những ngày cuối tháng chống cuốc trời hay chán nản thốc cuốc được quản lý bắt bắt! Còn về phần chia cơm cũng có chuyện tức cười. Đội nào, tháng nào có nhiều người ăn 13 ký thì đau khổ vì cơm của những người này thật ít, nhưng nếu chỉ có một người thôi thì hầu như nghĩ thấy gì đá cả vì dưỡng - cũng là tù, làm cân bằng, nhẹ nhàng, cơm có thêm mấy miligam thương cảm nên có gì là ít, "không coi được". Vì thế mới có lời khuyên huênh hoang của anh bạn trên.

Và điều anh bạn phê bình đám ăn 15 ký lu bu kể cũng đúng. Đã nói bần cùng sinh đạo tặc mà! Thói quen chia cơm đã có từ Hóc Môn. Ở đây thành viên Phó giám thị - dân Bình Định, người đòi bắn sư xoa mang tai mà không râu đầu - có lần suối dò đến chỗ chia cơm xem cung cấp cách làm ăn của chúng tôi, hỏi: " Các anh để chung mà ăn, đừng chia có được không?" Không có câu trả lời bằng tiếng Anh, một phần vì ý nghĩ làm sao đành chỉ cười trừ, phần khác vì lom lom nhìn vào thằng chia cơm xem nó có giảm của mình, thêm phần của nó không. Có thật nhiều "sáng kiến" về việc chia sao cho "công bình" nhưng nghĩ có biện pháp nào lâu dài và cũng có suy nghĩ ai mãn mãn. Luân phiên nhau chia. Phần còn lại không thể đồng bằng bát phải chia nhỏ, hay phần mắm, thì đánh số rồi bắt người đứng ngoài xa đánh số cho người nào đó. Thứ tự luân phiên tương ứng là theo phòng nằm, theo hàng chén sắp, nhưng theo đường này còn phải định cho chén hay miếng cơm cái thứ tự đầu, cuối cùng. Chia cơm chén cũng không thể tùy tiện úp đổ vào ai cũng được. (Cơm đồng nặng hay nhẹ nhàng cũng có thể giành được phần mình hơn một kềm). Có giám đốc chỉ định nào phải thay đổi. Cũng chưa được vì người chỉ có khi sơ khai sớm hay muộn hơn làm ảnh hưởng đến căng cơ. Có đội, người kiểm tra chén sau chủ nghĩa trong cơn đói! Cãi cọ, sự kiện, Xem hành vi đến muộn. Nhiều lúc quản lý bí bách trầm ngâm om, nhưng đó lại là đích đến của họ mà! Chính sách "bao tử" ngoài đời đã thành công thì lí gì trong trại không thành công hơn?

Thành ra chỉ trong vài tháng mà chúng tôi đã xử lý nỗi đau hơn cả những người đến trước đó. Những kẻ chống đối, bất mãn vẫn chỉ có tính lẻ cách tẻ, riêng tư xoay quanh miếng ăn của những người không đủ sức làm việc, hay say sưa quen thói không thể phải thấy làm việc hùng hục như đòi hỏi. Những lần tập luyện ở hội trường, dù là để kiểm tra một cuộc đua nào đó hay để phổ biến tin tức chiến thắng bọn Trung Quốc bá quyền, thì chúng tôi cũng là chủ đề tài chính của thời gian nói thêm về cán bộ. Họ vẫn nhắc nhở tố tội đối với dân, với nước, với Đảng, vẫn mai cung cách lao động không xứng đáng với lí tưỡng mới: "Giơ cuốc lên trời, trời hoa, hạ cuốc xuống đất, đất trì." Ám chỉ đến một vài lời khuyên lừa dối, họ thành thực khuyên bảo mà không bỏ ý đe dọa gì? Chỉ tổn thương cho các anh thôi. Cứ im lặng đi rồi đợi chính sách giải quyết một khi tình thế sáng tinh, chờ ngày về..." À thì ra con người nhắn lại làm công việc một phút nhí nhảnh át con người lí tưởng lên gân, giúp họ Chúng tôi biết nhà nước giữ các anh lại là có phần trái đấy - nói chuyện khoanh hồng trước sau như một mãi cũng chán - nhưng tha hồ các anh nghĩ gì thì nghĩ, miễn đừng nói ra, đừng để chúng tôi nghe báo cáo, chúng tôi sẽ yên tâm cho các anh. Nhưng vượt lên tầm cỡ cá nhân, bỏ ra ngoài cái tính chất tay sai, làm công, thiên sứ ra, còn lí lẽ nào biện hộ nữa không? Chiến tranh vừa qua, ừ thì chúng tôi có tham gia, thua là giặc, có tội đòi nói làm gì, nhưng cuộc chiến mới, kiện ở ai? Đánh nhau 30 năm, đất nước điêu khắc còn lấy cái danh nghĩa là sơn hoa hoè ra tăng sức, còn có thể cung cấp sự kiện phục hồi từ nhóm người bên ngoài, phát triển, sung sướng - có khi nhờ cuộc chiến đó - sinh nên mặc cảm, ca hát người húc điên cuồng để giải toả mặc cảm, điểm trang chân lí, hay thường hơn, để chết, thế... húc tiền rồi húc bạn - dù sao cũng là bạn hôm qua, nhưng giới, lương tri, trí tuệ đang chứng kiến ​​cái gì thế? Trả lời cho một anh bạn ngây thơ, mềm yếu, hỏi: "Tại sao nước mình có chiến tranh mãi thế?" một người nửa đùa nửa thật trả lời: "Hàng xóm sống với một thằng du côn, huênh hoang dã lác thì có thể ở yên không? có chịu cho nó yên không? Cứ từ kết quả suy ra nguyên nhân. Sống mà ai cũng ghét, hục hặc với cả bạn bè hôm nay qua, cứ cho mình là trung tâm của cả trụ thì bị cứng phải là phải rồi. Lại quên mất được tiếng khen ho hen còn!" Tất nhiên sai không ở phòng suy luận theo tình cảm, ở tầm m từc hạn chế riêng tư nhưng ác một cái, người ta không chịu nhận có sai lầm nơi tính chất lí tưởng đến thành không tưởng và thô sơ mà người ta đeo đuổi. Từ cái câu trả lời rằng "khối đế quốc tan từng mảng" có người chêm vào: "Ừ,Và tôi nghĩ là đã hiểu được trạng thái của người bạn binh già, nay hàng ngũ này, mai ở hàng ngũ đối phản, vẫn không có mặt. cách xa mặt trận hàng ngàn cây số. Chúng tôi nghe có người cải tạo ở trận Tây Nam được thư giãn về vì đã tham gia, xin chào rằng đó phải như câu chuyện nghiên cứu bình ở Long Khánh, nhưng họ phải chịu như thế nào trước sự tấn công chà từ bên ngoài để bản năng tự bảo vệ thằn lằn, để những người canh gác họ cho họ có vũ khí, hay mất tinh thần đến phải cầu tới họ? dương - lời nói nhớ mất tiền mua mà Việt cộng lại vốn không có tiền! Chúng tôi cũng được thơm lan tỏa vì "sự việc đã được chứng minh rằng nguỵ binh dù sao cũng có tinh thần yêu nước kho tàng", và được khuyến khích cố gắng tinh thần cao đẹp ấy bằng cách tiếp tục học tập cải tạo. Ở tù là thực hiện một lý tưởng cao đẹp cho cả người nhốt mình! Ai phủ bảo dân tộc ta không văn minh, không phải là "lương tâm của nhân loại", "đỉnh cao của loài người" mà người cộng sản là tinh hoa tia ra từ đấy?"Đỉnh cao của loài người" mà người cộng sản là tinh hoa tia ra từ đấy?"Đỉnh cao của loài người" mà người cộng sản là tinh hoa tia ra từ đấy?

Cái đói, trong một thời gian, ở một số người có bồi dưỡng, được làm dịu dàng bằng những gói quà thăm nuôi. Nội quy không nói đến chuyện gửi quà có vẻ vì nơi xuất nội quy ấy không quen với đường gửi giản dị cho dân dân mà gây phiền phức cho nhà nước này. Vì thế, phải bổ sung vào quy định của trại giam là mỗi hai tháng được một gói bưu phẩm 3kg. Mối liên kết tiếp nối bên ngoài này cho chúng tôi biết một chút về khả năng tổ chức, điều hành của chính quyền mới. Nguyên tắc đã ra nhưng phải ai cũng bị ảnh hưởng đều. Các Tỉnh Miền Trung chỉ có Nha Trang là nơi nhận đồ gửi, những nơi khác không có liên lạc bưu điện với Gia Lai - Kontum. Các tỉnh Miền Nam lá đác có gửi nhưng cũng từ Sài gòn toả đi nên có người mang đồ lên Sài Gòn gửi thẳng. Và cũng phải Sài Gòn nhận hết và nhận bất cứ lúc nào. Có nhà viết thư nói rằng bưu điện không nhận hàng vì không có tên Gia Trung trong danh sách giao tiếp. Thế mà lúc này người cải cách của gia đình lại nhận được bưu phẩm! Nguyên tắc là 3kg mà người nhận được cả gói 5kg. Nguyên tắc hai tháng một lần mà người được nhận liền

5, 6 gói từ các bưu điện khác nhau ở Sài Gòn hoặc có thể cũng từ một chỗ mà thôi.

Trại ầm ĩ với những người này, đe dọa gìm bưu phẩm lại nhưng cuối cùng ai cũng nhận được hết. Chuyện thật ra cũng khá dễ hiểu. Tất nhiên Gia Trung không có bưu gửi riêng, hàng hóa thư đều được nhận từ Mang Yang về làm xe lửa của một tháng hai chuyến đi. Và đã về trại thì phải phát thôi.

Chế độ gửi quà này không kéo dài được lâu, chỉ một vài ba tháng là chấm dứt. Rất có thể điều này sẽ xảy ra vì chúng tôi, đám quân mới trỗi dậy. Bởi vì quy định gửi quà vẫn có từ trước, một số người ở khu B, C cũng nhận được quà (khu D toàn đám cầu bơ cầu bất kỳ), nhưng chỉ khu A là nhận quà quàt, chồng chất mà thôi. Một xe đi chuyển hàng hai lần trong tháng thật là chưa đủ. Cũng có thể vì chiến tranh đã xong nhưng đòn lâu mới kinh, lo dầu hao lo, người ta cắt bảo không nhận quà nữa. Thôi hết đi, những ngày lớn "trông mẹ về chợ".

Chuyện gửi quà cũng có ảnh hưởng đến chuyện thăm nuôi. Thực là thiên thiên vạn nan cho những người tận Miền Nam đi thăm chồng con ở đây. Cũng có những người đều hai tháng đến thăm một lần, sau này chúng tôi biết đó là những người đã nhận quà từ ngoại quốc hay còn có thể làm ăn được. Còn rơi rụng là những người sáu tháng, một năm một lần. Những người ở Bình Định, Quảng Ngãi cũng đều hai tháng vì tương đối tiện đường đất. Những người này mang tính chất của tỉnh lẻ, cung cấp những đồ tiếp tế sát thực tế của trại: một chồng bánh tráng một vài thành đủ no trong hai tháng, những khúc thịt, cá muối để dành ăn bố, gói thuốc rê to tổ... Có khi họ mang cả những phạm quy định, nếp đậu đó cũng là câu trả lời hợp lý cùng thực chân thật của họ được thành viên tổ chức văn hoá coi đó: "Nhà làm được cái gì thì mang cho nó cái, mùa này được công ngon ngon quá…” Và hầu như họ được tiếp nhận hết vào - khoảng năm kí vừa sức mang của gia đình. Nhóm dân cư Sài Gòn lại. Cũng theo thói quen quen thuộc cũ, họ vừa bột đậu nhăn, vừa phải, vừa phải (với con mắt ước lượng). Tôi đang đào đất trước nhà thăm nuôi, ngước mặt nhìn lên thấy anh bạn ỉu xìu bước ra, mong ngay cơ sự, liền nói với người đứng bên: "Thằng C. thua rồi!" Anh ta chỉ nhận được bộ quần áo, một ký xà bông và một gói mắm ruốc khô!

Nhà thăm nuôi được lập bên ngoài khu trại ở, đặc biệt là một mình trên sườn đồi. Nghe nói có lần người nhà đi thăm bị khiêu dâm ở đấy, nổi biết kiện tụng với ai. Thôi cũng là chuyện thường tình mà chỉ những con người quen thần thánh hoá mới không nhận mà thôi. Chung quanh nhà thăm nuôi có trồng đủ thứ hoa màu sắc sặc sỡ. Hoa của xứ lạnh thật đẹp. Hãy nghĩ tới những thùng hoa nhăn nhó của Sài Gòn mà khi về đó phải phát chủ đề. Chăm sóc cho vườn hoa tươi tốt là một phần của phạm nhân thuộc tổ văn hóa giáo dục. Người bên ngoài, người mới đến thoáng qua nhìn thấy cảnh hoa rực rỡ ven đồi, ai không thấy dịu lòng, ai không yên lên ý tưởng những người đã tổ chức một trại giam văn minh nơi đeo heo hút gió này? Có ai tip đến những khốn cùng của tù nhân, có ai chỉ những bộ xương kiệt, có ai vạch cho xem những chân cùm đến cánh thịt thì người ta dễ dàng gạt đi ngay, lấy thảo luận của mình "điều cần thiết bắt lực lượng của một trại giam" với lời phân trần của chủ nhân "đất nước ta còn nghèo" để tự thực lòng mình đang nói với cái lý tưởng vừa khám phá kia. Mọi đối xử ở nhà thăm nuôi đều được tính toán sao cho không có gì kích động, không có gì vui lòng gia đình phạm nhân. Chỉ có chuyện tức cười là ngồi tiếp người nhà có cái bàn rộng đến hai tầm tay với. Đừng sợ người chồng xa vợ qua lâu ngày "làm bậy" trước thanh thiên bạch ngọc. Mà chỉ là để câu chuyện trao đổi lại có thể kiểm soát được. Cho nên lắng nghe trước là phải nói to lên cũng thành thừa. Chúng tôi đào ao dưới chân đồi mà nghe tiếng nói của các cặp vợ chồng, anh em vang vọng xuống, như đám náo lộn, vang khắp núi rừng. Ở đó thăm sơ đồ nuôi dưỡng không được khám phá. Bên K3, sau khi người nhà mang đồ ra trưng bày lên bàn, phạm nhân được tự động tĩnh vào túi của mình. Chỉ khi đến trước cổng trại, khi gia đình đã yên trí chồng con mình sẽ không có vài tháng nữa thì người có thể mới bắt được bày ra, với con dao tổ bố chặt cái này, bổ sung cái kia, vọc cái nút để xem có gì giấu trong đó không. Bánh chưng, bánh tét dù theo dự định có thể ăn vài ngày cũng phải tiêu hết trong ngày. Đồ họa đục lỗ đáy ra xem có cái thư, khẩu súng nào sau vào đấy từ các máy mộc bên tây của người công nhân trưởng giả (chữø của Lénine đấy!) gửi cho bọn phản động động không. Bột, đường trộn với thuốc lào thuốc rê. Tất cả phải được thông minh, được làm hết cho gấp để tránh cái dao gõ trên đầu. Những người có kinh nghiệm bao giờ cũng mang theo miếng vải nilon để xịt cả vào đấy rồi về phòng sốt sau.

Mỗi người đi thăm nuôi được nhận 10 đồng. Tiền đó cũng như số tiền chúng tôi cung cấp từ Sài Gòn, đều được thu thập ở biên nhận cùng với đồng hồ, Vòng... Trên nguyên tắc được đổi ra phiếu bầu có đóng dấu trại lửa, nhưng thực ra các phiếu bầu cũng không nhiều nên chỉ phát cho mỗi người một ít thôi. Tôi nhớ lời người quản lý cũ khi thấy chúng tôi đoạt mua bánh chưng ở ngã ba Phú Tài: "Để dành tiền mai kia lên căngtin lửa mà mua. Khối gì!" Thực ra có nhiều khối đá. Trung tâm, tức là bộ chỉ huy cả trại Gia Trung mà chúng tôi là một phân trại gần hơn cả, trung tâm ở ngay trên ngọn đồi trước mặt, lâu lâu cũng có bánh tráng, kẹo bánh đem về nhưng ngoảnh đi ngoảnh lại trong ngày, chậm chân là không còn gì cả. Bánh tráng bột mì nướng lên vẫn còn hôi mùi hôi chua, nhưng không hề có gì, có thứ để cưỡi vào bụng là được.

Mỗi K cũng có tổ chức mua bán riêng để kiếm tiền chia nhau, lấy danh nghĩa gây phiền toái cho Đoàn (thanh niên CS). Ít khi có bánh tráng nhưng thường xuyên hơn là hạ bò nấu phở. Dịu dàng nửa tháng, ba tuần có một lần như vậy. Cũng không dễ thương có bò, có lúc phải đi mua trốn, "công an trốn công an" một quản lý đã nói như vậy khi câu hỏi sao lâu quá không thấy bán phở. Bò hạ xong, thịt hơi ngon được xắt ra làm món gọi là tái lăn, một đĩa 7, 8 miếng thịt gió bay như vậy giá 2 đồng. Lòng xào với bầu bí, su, su hào cũng 2 đồng một đĩa. Da bò đem thui nấu cho rục với nghệ, tên gọi văn minh là "sốt vàng". Bốn cái chân bò bán riêng. Phần còn lại dạy nấu phở. Mỗi tô một bồim bún bột mì, hai mảnh thịt bằng ngón tay với nước dùng, một ít ớt, rau trong các đợt đầu, đó là những gì đáng giá 1 đồng, 1 đồng yên rồi sau là 2 đồng! Thường thứ bảy có phở hay không được biết. Chiều vừa về đến cổng là trại trú trại vói theo: "Có ai mua phở thì ra mà mua!" Phở bán chủ yếu là chủ nhật nhưng không được mong đợi. Người xách tay lớn, người xách tay để sắp xếp hàng hóa. Lần đầu tiên tổ chức mua chung, mang theo cái thùng vẫn mang nước cho đội uống, mang về cùng chia. Sau đó được phép đi lẻ. Độ 10, 20 người làm toán, hay đội nào có quản lý ai ra nhận đệ tử cho ra trại, chỉ băng chuyền khúc vòng tập trung bên ngoài là tới quán phở. Chen chúc "tiền" qua một bài hát cửa trét đất: "Cán bộ cho tôi tô phở... cho tôi đĩa chiên...", lãnh cái vé in dấu "Phở" hay "Xào" hay "Tái lăn" trên giấy báo Nhân Dân, qua chen chúc bên kế căn cơ đưa lon, gà mèn của mình ract tô phở làm sẵn cho ăn chung với cơm cho có hơi thịt. Tiện hơn cả là bưng tô nó ra xó đang ngồi húp. Trộn bên ngoài hay trộn bên trong bao tử cũng vậy thôi. Tiền cải tạo, có bao nhiêu cũng ăn hết, bao bao nhiêu cũng ăn. Có người từng "làm" cả 10 tô! Chờ một khoảnh khắc, tập trung lại, báo cáo nhân số trở về cho toán khác sang.

Chưa có ai có thể thực hiện được công việc dễ dàng như thế. Quy luật hóa dù của thời điểm chuyển tiếp, thời gian vẫn còn được quy luật hóa cấp - dù là trong khoảnh khắc. Người có thể nhăn mặt phân trần, và trong cái nịt bụng nói cách bày tỏ công việc làm ăn của mình đã thú vị nhận được một nụ cười: "Nhà nước tiểu bò để nuôi dưỡng sức kéo nên chúng tôi phải mua của đám lôi kéo, và có chuyện tức cười là công an phải tránh công an, chúng tôi phải tránh né, lẩn mới được bò về hạ thịt đấy!"

Đến tháng 6-80 lại có chuyện hỗn hợp ngũ sắc. Đã thành thói quen nên ai đó nhắc nhở làm gì. Tôi chuyển qua phe 23 bên cạnh. Có điều lạ là những ban tự quản mới đều là dân không quân. Những người giám thị có bị hấp dẫn bởi danh từ binh chủng, bởi cái phong hào hoa cao thoáng của cái đám ăn chơi nổi tiếng này như những người thời xưa không? Cũng cần phải hỏi thêm. Công việc gần như mùa đông là xây dựng cái hội trường cho cán bộ K. Không cần thiết phải đi đâu xa, chỉ cần bước qua cái sân bánh đối diện là tới. Nhưng đó là điều tai hại trước nhất cho chúng tôi. Làm gần nơi cơ quan nên không thể về sớm. Cả mấy tiếng đồng hồ cứ loay hoay trong suốt công việc cho đến khi kẻ lừa thôi mới buông dụng cụ xuống, đi tắm rửa trong khi các đội khác đã về chầu chực trước sân rồi.

Người cán bộ coi đội cũ trong khi dũng cảm lười biếng đã nói: "Tiếng là ngày làm 8 giờ, nhưng giờ ra, giờ vào, giờ nghỉ, các anh thử xem đã làm được bao nhiêu cải thiện xã hội để bồi đắp cho sự tiêu phí mà dân cấp cho các anh?" Phải công nhận là những câu giới thiệu như thế này thực sự chặt chẽ và hấp dẫn. Nhưng nó chỉ chặt chẽ khi lời nói chỉ có một chiều. Chúng tôi may mắn gặp ở K3 an bộ thành hơn: " Chúng tôi nhìn coi các anh là nhìn coi về mặt tư tưởng, chính trị chứ không quan tâm mấy về mặt lao động. Có làm thêm cải thiện tốt, không làm được nhân dân cũng phải các anh..." Đổi đi một danh từ "Nhà nước cũng phải các anh..." sự thật thành thật còn gần hơn. Thực ra ở dưới tay cái đám tham công Xin lỗi, chúng tôi không làm đủ ngày 8 giờ là ngoài ý muốn của họ. Sắp xếp, tập họp, báo cáo cả trại đi hết cũng mất thứ bảy, thứ bảy phút. Sử dụng công cụ, đến nơi làm việc, trả công cụ cũng lấn vào 8 giờ vàng ngọc nhiều. Nhưng họ có chịu để cho chúng tôi tuôn ra, xô nhau vào trại không? Chiến lại sao cứ tính thời gian làm việc kể từ lúc cây cuốc lên? Mà thực tình cũng có sự ăn lấn vào 8 giờ vàng ngọc thật: chuyện của tù mà! Về phía chúng tôi là người uể oải, là người thích thú những phút giây rảnh rỗi để làm công việc chậm rãi. Về phía người trông coi thì cũng có những thứ anh muốn về sớm, dẫn đội đi xa mà không có đồng hồ để tính đúng đường đi cho vương tắm rửa, giao cho lửa nhanh đi rồi còn về buông cây súng đá trái bánh, ăn miếng cơm cho rồi.

Tôi sa vào một đội. Viên quản lý thuộc loại gương mẫu, một hình thức pha trộn giữa cái típ đầu tắt mặt tối và cái lý tưởng để tô điểm cho đời. Lừ đừ đẫn đội ra, lừ đừ nhìn từng người làm việc, lừ đừ hướng dẫn đội về theo đuôi cho săn - trong lúc quản lý khác mặc cho quản chế, chảy ngang vào nhà - lừ đừ từ cuối cùng vào lửa rồi mới về phòng, chắc lại lừ đừ nghiên cứu lưu lịch chúng tôi đối chiếu với báo cáo nhận được giá trị cho bất cứ điều gì hợp lý, đó là hình ảnh của quản lý đội đội 23. Đội 23 chỉ còn lại một ít ba người, thủ thủ thỉ: "Chán cái anh chàng quản lý này quá. Nghệ bảo khai chuyên ngành nghề liền khai là biết xây cửa hàng để đi qua đội khác, ai ngờ đội 23 là đội xây cửa hàng. Đúng là chạy trời không nắng!"

Không phải chạy ông quản lý mà tính năng chạy cho cả nhóm nữa. Kết quả này là một mô hình phóng đại, khó khăn cho những người thích tìm kiếm. Một mẫu người mà tính chất Huế - tính chất cũ đô - tính chất coi việc Xu thủ quy quy của đặt để như một niềm đam mê để mình phải theo, để bắt người khác phải theo, hoạnh hoẹ đồng tính Kích bắt người khác phải theo, một đầu hào hứng bày tỏ quyền uy dù ở bất cứ hoàn cảnh nào. Theo quy định đúng đắn, mỗi buổi đi làm lửa đều là báo cáo tốt nhất cho quản lý mọi việc xảy ra trong đội. Trong buổi họp đội mỗi tối, anh hùng gọi kẻ phạm tội đến đích trong ngày. Ngoài hiện trường Kiểm soát át đội trưởng, đích thân đôn công việc. Nhanh miễnu hơn cả đội trưởng: Cuốc cỏ tranh, bạch đi sau móc từng cộng tranh tàn - tranh rừng đấy! - rồi dí vào mặt thoáng chốc suy nghĩ. Giờ giải lao người ngồi xuống - có thể hiện tại đang làm việc phải lom khom xây dựng nền móng nên an toàn, cường độ cao từ bắt mọi người ngồi xuống, làm như vậy vị trí đứng dễ dàng chạy thoát tầm súng của người quản lý hơn là ngồi như vậy! Chuyển đá đến từng bước nhanh xem nặng nhẹ, bắt thêm chất không kể đoạn đường dài, xe giả đá nguy hiểm vẫn chưa vừa lòng. Chất được tiếp tế đầy đủ, mặt mũi hồng hào nên tha hồ chỉ trích việc vi phạm nội quy của những người thiếu cơ, kiếm ăn lặt vặt. Danh tiếng Đánh nổi tiếng từ Hóc Môn: Làm tổ trưởng, trong công việc trồng rau muống, để giành phần thưởng phân khan hiếm, đánh bắt cả tổ bỏ ngủ đi lấy phân về - vì chỉ thời gian mới còn phân! Phấn nổi danh là "Phước cứt" từ đấy và danh hiệu ấy được mang lên đây. Nơi cổng rào, chờ trật tự kêu tới phiên đi lãnh cơm, nhẹ nhàng ló đầu ra đã có tiếng ồn ào tới tấp nập: "Cứt như!

Tôi thực sự đã bỏ khá nhiều công việc để suy nghĩ về những người này. Để tuyên truyền thì những nhân vật mới có thể kéo ra một lô những danh từ "giác ngộ", "tiến bộ" để từ đó bóc diện về chân lí không chối cãi được của phe mình. Nhưng trong bụi tâm họ có tin những người này không? Trong quá khứ đã có một "anh Tư cải tạo" bỏ trốn rồi, còn bao nhiêu anh Tư khác tôi chưa biết nhưng chắc chắn có thừa hồ sơ. "Sử dụng giai đoạn thôi chứ cần gì!", tay nấu nước cho đội đã nghe lén các quản giáo quản chế nói với nhau về anh Cứt như vậy. Nhưng cứ từ phía chúng tôi thì thấy bạn hành động có vẻ rất thành thật, tự nhiên. Đầu óc ngắn không thể suy nghĩ sâu xa hay dối trá tình đến không tiết lộ một chút gì thành thật? Có lẽ phải nghĩ rằng bạn sống như đã sống: Một thói quen quen thuộc gia đình, địa phương uncunging cho một tinh thần bảo đảm theo đau đớn - cái mất đau tuy mới mà vẫn giống như mình, thay cho cái của mình - một chút ý thức con gái đã công lại quyền uy sai sai, hách dịch, còn làm việc mẵn bản chất của chú, chà vào vị trí đó, sau đó đi qua đi lại, giảm thân xác... 4 cải tiến tiêu chuẩn. Nhưng tôi vẫn chưa hết thắc mắc. Tại mình khoe cái thùng phức tạp của mình đã chụp lên Bên hay chính diện phức tạp đến nỗi khổ mình không đủ khả năng tìm hiểu?

Cả hai ba tháng chúng tôi loay hoay ở đâu trong suốt nền. Đất đắp nền từ sân cạnh. Mùa nắng đất cứng như đá, giang cánh cánh tay quất xuống chỉ tìm thấy cuốc giật lên, vài ba lần mới nứt ra từng đập, lại phải tốc rung ra. Muốn đất nền sẽ phải gánh nước từ sống sót, gánh lên bão kế phò mà xuống thì nghĩ sáng tạo đâu cả. Đá nện chân cột thì chuyển từ các ao cá lỗnổn, bằng xe cải tiến, bằng hộp sọ. Chuyện chuyển đá mệt mỏi hơn, đi xa hơn nhưng lại thấy cảm giác thích thú là được duỗi thẳng cẳng tay hơn tuy nhiên vẫn có người quản lý kè bên cạnh, rồi sau. Ôi tự làm!

Một khoảng thời gian ngắn, chúng tôi rào dây thép quanh trại. Các đùm dây cũ từ nơi xa do nhóm giác giác về, chúng tôi rút lui cho bung ra rồi đẩy vội vào các chân cũ. Từng cuộn còn mới tinh lấy trong kho ra, chắc chắn từ nhà máy của ông... Đám người bên B, C từng biết ông ta ở T20 Lê Văn Duyệt. Tôi đọc báo nghe ông ta bị 20 năm tù, chắc chắn chỉ trả ở dương thế vài năm thôi, số còn lại sẽ nhờ cụ Hồ tính.

Lại mang cuốc ra đồng lên giồng lang. Trời bắt đầu mưa, mùa yên phải chuẩn bị. Ban đầu chúng tôi chỉ có nhiệm vụ đến các khu đất trồng lang giống bên cạnh để cắt dây. Công việc nhẹ nhàng ở tay nhưng nặng ở chân và ở thắt lưng: Ngồi cả ngày trên gan bàn chân tê điếng cái lo, rã rời bắp chân, bắp vế. Vậy mà dậy thì chưa xong đâu. Cán bộ "nhận xét", tối về anh hùng thân ái của tôi lại ầm ầm gừ giải giải, khuyên nên quên cái quá khứ ngồi không ăn bám của mình đi. Anh không có dịp biết lời tán dương của những người đàn ông ở quê tôi: "Mấy mục đàn bà giỏi lành, minh bạch ngày khom cái phi cấy..."

Cắt xong, chúng tôi ra đồng. Đó là những khu đất lúa thấp trồng lang, lúa bắp, đậu. Nhưng chủ yếu là lang, bắp và đậu cần nhiều vốn hơn. Đất khoáng ngàn và người cũng đủ so với kiến ​​trúc. Chỉ dẫn công việc có những cơ sở vật chất kỹ thuật nhưng có nhiều tác dụng lắm. Quyền quản trị viên vẫn cao hơn, tất nhiên. Giồng phải làm theo đường thăng bằng kỹ thuật chống mòn nhưng quản lý bắt làm theo cách khác. Có thể là trong chốc lát anh ta đã quên, đã bảo vệ làm theo hướng dẫn một con đường phân lô nhưng lại không sửa đổi vì có lẽ để có thể tìm thấy cái sai của mình? Trời nắng, đất cuốc lên chỉ một hai ngày là khô, đáng lẽ vun giồng đâu dây dây tới đó để tới còn tác động ẩm mà sâu rễ chờ trời mưa - phạm nhân kỹ thuật nói như vậy, nhưng quản lý bảo vệ vun hết cả khu rồi mới đồng loạt rải sau. Có điều gì lạ, cách làm tiện lợi cho việc kiểm soát hơn vì lớp người cuốc, lớp langg dây về trồng, hoàng Võng hơn nhiều. Một chút gì đó, viên quản lý của tôi không cần thú vị với vấn đề an ninh phải đặt lên trên hết, đói bụng có nhà nước lo, hoặc ráng mà chịu!

Mùa mưa ở đây bắt đầu sớm hơn ở Nam, mưa cũng theo gió mùa tây nam. Gió mùa đông bắc chỉ đến cơn bão mà ít thấy mưa, có lẽ tuy ở gần biển nhưng nước đã trôi hết dưới miền xuôi rồi. Chúng tôi lại ở dưới một thung lũng nên gió quậy lộn vũng không theo một hướng nào rõ ràng, và mưa cũng thật thất vọng, từng khu vực nhỏ - chữ khu vực để chỉ một sườn đồi. Nên tính toán theo "lối làm ăn lớn" như mong muốn của kế hoạch, trở thành điều kiện khôi phục hài hòa. Có chút nắng mưa ẩm đất phải tung người hết ra để cắm cây, gieo hạt ngay. Để mưa thêm nữa, đất ngồi khó làm. Trời mù thì phun nghỉ - lỡ trốn nó thì sao? - Cố gắng lại bộ có thể tạo ra mưa ngoài? Nhưng oái oăm, trời lại nắng! Ở đây nắng chỉ một ngày, rau thuộc loại ăn sống, thằn lằn; nắng hai ngày, ớt cà rũ lá. Chất ẩm của đất mới cuốc lên bao dây lang, hạt đậu, bột vừa đủ chúng nẩy mầm. Vừa vươn ra không khí, gặp nắng là chúng tàn tàn lụi trong một tuần. Đất sao, gieo giống khác. Công tù thì không kể nhưng giống thì chạy hơi và biết chi phí cho giá vốn là bao nhiêu. đều, bắp đậu lên vụn mưat, mơn mở ra bông, luống cờ, đậu trái. Nắng nóng nửa tháng đã làm tiêu tan kỳ vọng ở hơn 100 mẫu bắp cải, chỉ trừ mười mẫu mọc sớm hơn ít ngày hay được sát bờ biển, hạn chế im bóng. Lời nói khác nhau: "Năm nay tha hồ ăn bắp" im bặt khi nhìn thấy màu sắc vàng phủ kín đồi. Cán bộ văn hóa giáo dục, sở nhân thi đua không hả hô hào nữa. Cũng không sao. Đất chỉ còn một lớp màu rất đậm, các nơi dọc bờ nước lộ ra dày một hai tấc, mưa lũ, nước cuốn xạ hương xuống sừng dê, chúng tôi vẫn phải biến đám đá (thật) thành lang, bắp.

Trong mùa thu hoạch, chúng tôi cũng giúp đỡ cơn đói cả tuần. Trận mưa cũng được cứu chữa một số mẫu bắp cải. Còn hơn 80 mẫu khác nghe nói phải đạp xuống đất trồng lang. Thu thập ít nhất nên cần nhiều đội. Chúng tôi được cung cấp cả nhà kho bắp cùng với ba bốn đội khác. Bắp chất tràn lên chỉ mới một hai ngày mà đã xông hơi nồng nặc. Chúng tôi từng rửa ra ngoài sân vườn bắp cải giống, bắp phơi ăn tăng dần và loại ra bắp sâu non để về súc ăn ngay hàng ngày. Theo nguyên tắc, sản phẩm thu hoạch là tài sản của trại lửa sẽ được tính vào phần xuất khẩu của chúng tôi để giảm chi phí cho chính quyền, có nghĩa là đậu bắp phải được bảo vệ để. Nhưng các hiệp sĩ ở ngoài nương thường nấu riêng từng bữa một hai thùng sắt để bồi dưỡng. Các đội trong kho khó lấy hơn vì sản phẩm đã thuộc về kho nhưng nếu quản lý chịu khó nói một tiếng thì cũng có cái ăn. Để tránh tiếng ồn một chút, ai chịu làm thông tầm, ở lại bên ngoài tầm nhìn khả năng phóng to, một mình một cõi còn được hưởng nhiều hơn. Nhưng cũng vì tính chất nguyên tắc kia quá hợp lý với người quản lý đội mà ít khi chúng tôi được hưởng ân huệ.

Song về chuyện nguyên tắc này thấy có hai điều đáng ngạc nhiên, một được giải toả ít lâu sau và mãi mãi vẫn là điều bí mật. Điều tự nhiên thứ nhất là sản phẩm thu hoạch được sản xuất gần như công khai, thế mà khi nói chuyện bảo vệ mùa yên, người có thể bộ văn hoá giáo dục yên tĩnh chúng ta sẽ là một làn sóng về việc làm xã hội tài sản xã hội chủ nghĩa. Có một vài kẻ cướp mồi, hấp thụ lại một số khoai khoái nhưng có nhắm nhò gì với số lương thực nấu trên bãi, sau nhà kho? Bất cứ món nấu nào, khoai tây trước quản giáo, quản chế? Sở dĩ họ cho chúng tôi được bồi dưỡng một phần vì thông cảm, vì thói quen nhưng chính họ cũng nhân dịp này bù đắp thêm khẩu phần hàng ngày. Điều này cũng là sự đồng ý bên trong của họ. Ở K3 có một khu trồng lang hơi bằng cách nào đó, dễ canh nhẹ nhàng giấu đút khi quản lý giáo dục (an ninh), tuần tiễu đi đến nên các đội yêu ở đây tha hồ... Điều đáng lưu ý là khi làm ở nơi khác, quản chế được thay hàng tuần, còn nơi đây quản lý đổi hàng ngày: Người ta muốn quản lý được thay bông hoa Đảng! Hăm he trừng trị là biện pháp phòng giải trí xảy ra cái tệ hơn nơi bọn tù không bao giờ hết biết đói. Còn tác dụng cảnh báo không ăn nhập gì với nhóm quản lý, họ thuộc về một cấp độ ngang hàng khác, nói rằng ai đó được ai, vì chúng tôi vẫn tìm thấy cả hệ thống bên ngoài.

Thắc mắc thứ hai vào anh đội phó yêu của tôi. Tuân theo nội quy "bảo vệ tài sản hoa màu của trại", anh không ngủ đến việc xin bồi dưỡng. Nội quy có câu tiếp theo "Bố cáo của kẻ xâm lược tài sản...", anh nhìn sang bên cạnh thấy bạn vừa đặt vừa nhóm nhép, Đội trưởng bạn bê cả thùng bồn tắm sau nấu ăn, anh chạy báo cáo với có thể giáo dục. Anh có thành thực tin vào lý tưởng trong sáng mà nội quy nêu ra không? Anh có ngu ngốc tin rằng thực hiện nội quy - vốn chỉ dành cho tù - một cách đúng đắn thì anh có thể vượt lên vị trí kho của mình để chỉnh sửa thu nhỏ quản lý vũ đạo khác, những người thuộc cấp dưỡng khác, cấp chiến thắng, cấp dưỡng cung đạo không? Đã nói anh vẫn là một bí mật đối với tôi.

Bắp nấu theo phần trong ngày chúng tôi sẽ bị ảnh hưởng bao nhiêu. Chỉ thấy nhỉnh lên chút xíu trong vài ngày đã hết. Các sâu thứ cấp được ăn chỉ trong hơn tuần. Bắp đều hạt, dù nhỏ cũng không tìm thấy bọt hơi trong các bóng mang về phân chia. Trở lại với mi khô. Bắp phải làm tương tự cho mùa sau. Vì mất mùa nên giống như dự trữ đã lấn qua bắp cải để ăn. Lại còn có tin buồn: Bắp phải chanh, phải chắt sức để có thể giúp đỡ Campuchia. Điều này thì cũng là dịp cho người ta khỏe khoang tinh thần quốc tế vô sản trong sáng, nhưng cũng thật đáng buồn: "Quốc tế" ai dây? Cái quốc tế cứ co tăng như mảnh da lừa đó còn ý nghĩa lí tưởng gì nữa không? Cứ đập đầu vào trong sự tranh chấp liên miên như vậy, người ta còn gì để biện hộ cho li tưởng còn lại là "vì dân tộc"? Mà "vì dân tộc" đâu có nghĩa là đập đầu húc càn bởi quáng mắt với hào quang chiến thắng? Chuyện phi thường của cơn mộng du chính trị mà Đảng dẫn qua 30 năm đến bây giờ chỉ còn làm lác mắt những kẻ bệnh hoạn mà thôi chứ trên cái thân thể đau như tăng dần này làm sao hướng được về tương lai?

Chúng tôi lại trở về với cái hội trường. Team 3 đã xây dựng xong gỗ. Bây giờ đến như tôi đã xây dựng. Cát, đá được những đội khác chuyển về đầy đủ rồi. Vôi cũng có tràn từ thời gian. Một vài bao xi măng với nước chứa bên dưới là hồ vừa đủ. Gạch phải chuyển từ đội 13 tới. Lại có chuyện anh đối tác với tôi. Đi về, đi về liên miên, 8 chuyến, 10 chuyến rồi 12 chuyến. Người quản lý cơ thể lười biếng, cho nghỉ dọc đường, chưa ngồi bồn tắm bồn tắm dậy lễ phép "xin cho được đi tiếp". Bực mình, con bò vàng tay: "Ừ, muốn thì đi!" Viết lên vai chúng tôi chứ vai tao đâu mà sợ! Hà tiện lợi, chúng tôi đã nhận được lệnh lấy đất về làm hồ. Đất đặt nơi làm việc, lấy cả lớp đất đội 13 đạp chân để vào đích. Muốn cho đám đông này thoát khỏi sự ngăn cản thì đội làm thông tầm buổi trưa trong lúc đội 13 trại lửa, tha hồ mà thông minh. Được rồi thì thôi!

Điều gì thì đi ra ngoài khu vực mình cũng được biết thêm là Đội 13, Đội làm việc nung gạch để xây dựng cửa hàng trong trại. Không phải chỉ định K1 mà K3 cũng qua đó bỏ về nữa. Cứ cái cách này thì người ta có thể vẽ ra cái tương lai xan lạn của một "công nông trường xã hội chủ nghĩa" trên vùng đất nhăng hoang vu này. Tất nhiên không phải chỉ chúng tôi mà những người khác cũng không nên bỏ qua các bức tường thành vây quanh trại, có hy vọng gác cao để phóng vượn trốn, cái hình ảnh không chối cãi được của sự phát triển nhà tù. Nhưng nếu còn lo ngại thì cái hình ảnh điền thế là công nông trường xã hội chủ nghĩa mới bi thảm làm sao! Có đủ khâu từ làm đất, đóng kín thành gạch, ra lò. Đất đi bằng chân của người, có lúc thêm hai con trâu nghé phụ giúp chân quần dưới bể. Cái hình ảnh hiện đúng một số bộ phận chung: Người và trâu quýt quay cuồng trong cái vòng không có dây kẽm gai của đất nhão mà không bước ra được.

Nghe nói cái lò gạch này là do cha một phạm nhân thiết kế. Ông ta là dân Phú Phong, cái đất làm gạch ngói ở Bình Định, ngay dưới đeo An Khe về phía đông. Trông coi việc xây lò, theo dõi việc làm thông thạo, nung lò cho ngựa khôn cả hàng hai tháng trời mới trở về quê hương, cái ông già tội nghiệp này bỏ công ra để nuôi thú tội cho con mình, mong con giúp mình đỡ khổ. Lối lợi ích người tinh vi đó của thời "phong kiến", yêu thì gọi là truyền thống hợp tác tốt đẹp, hợp tác mở rộng đến cả với những người bị xã hội xấu bỏ rơi, yêu là vì chính của "ta" làm, ghét thì gọi là bóc lột, tận hưởng lợi ích một trường hợp mắc cùng, bóc lột theo liên hệ họ hàng, tru di tam tộc người có tội. Ngoài ra, sao miễn là trại giam có một lò gạch để xây dựng chắc chắn hơn, có thể sống thuận tiện hơn, phù hợp với cuộc sống văn minh xã hội chủ nghĩa.

Gạch làm ra không được tốt lắm, khao khát, viên thành viên nhỏ, thơm cát sỏi, đã nung rồi mà cơn khát mưa là rã. Đất sao, của ta ta dùng mà. nghỉ ngơi cũng muốn làm tốt hơn. Có điều kiện làm việc có vẻ ít bị ràng buộc hơn. Giống như một sinh hoạt đã trở thành thành đều thì ít được chú ý hơn. Mẫu hàng rộng rãi của khu vực hoạt động nên đi sâu vào cần phải được phép. Góc đất còn dư nào cũng có thể trồng rau sống thêm chút chất tươi. Lò nung đã có sẵn mô-đun nấu ăn. Tất nhiên là có điều gì riêng nên có người lấy phần canh của mình để trong lò cho cạn đến thành kho! Kẻ nào bạo loạn - mà ở đâu lại không có? - thì cũng được lùi lại của lang, của mì. Nghe nói nhà văn Doãn Quốc Sỹ chứa đựng phần cát để áo dày, cứng cáp ngày ở dưới bờ biển nên tôi không gặp được. Kinh nghiệm mới có làm anh yên tứ nào để sửa đổi bộ truyện Khu rừng lau không? (2004: Bản gốc viết là "Thần tháp Rùa", chắc chắn là NM Giác đã sửa cho đúng hơn.)

Vào năm 1979, tôi chỉ tìm thấy một người về. Nhiều anh em cũ nói rằng hai năm qua họ cũng mới tìm thấy một người về. Không có gì lạ. Anh là một người đặc biệt. Từ hồi tháng 5 chúng tôi đã biết có một trường hợp thăm nuôi đặc biệt. Không cần phải ra thăm nhà mà hãy lên bộ căn phòng ở đó. Nghe nói người mang đồ ăn cho anh là một trung uý - người Phó K ở đây là một trung uý - anh trung uý kia là nhu cầu của ông Già đến thăm anh. Anh vác về è cổ, không phải chỉ có 3 ký tự mà trong đó có một ký giả phòng và áo quần. Thân nhân vừa rút ví vừa hỏi: "Cho nó được bao nhiêu?" Người có thể bộ văn hóa giáo dục khúm núm: "Dạ, Bác cho anh ấy bao nhiêu cũng được..." Người anh cả của phạm nhân là một người có thể ngoại giao cấp cao, từ nước ngoài chuyển sang bộ phận, nghĩa là tổ sư của công an.

Anh ta thầm thì với bạn thân là đến 2-9 thì anh ta về. Ngày 2-9 đã qua mà anh vẫn chưa về, nhìn anh hơi buồn. Cũng trong đội nên tôi biết điều đó. Anh hứa hẹn sẽ cho đi Pháp ngay để gặp vợ con đã qua bên ấy trước đó. Giấy tờ đã chuẩn bị sẵn, chỉ chờ anh về là chuyển đi ngay - ít ra thì đó cũng là lời anh thầm thì.

Thế rồi một tháng 10, trong lúc chờ đi làm, anh được gọi ra ngoài cổng. Anh trở lại, mặt mày tái sinh: anh đã được phóng to. Chúng tôi lại tiếp tục làm việc.