Dần dà, mấy cảnh hiện trường vụ án và khám nghiệm tử thi trở thành “nét đẹp lao động” của tôi. Tôi được giao những ca dễ dễ khi mới bắt đầu. Mặc dù chúng khác nhau nhưng đều không phức tạp. Đầy tính thủ tục. Trớ trêu thay, đối với các vụ hình sự, chẳng có gì mang tính thủ tục cả, chỉ là cách chúng ta làm cho chúng trông có vẻ như thế. Một thi thể, đôi khi bị “xẻo” man rợ, nằm bất động giữa một mớ những chuyển động tất bật của các chuyên gia vừa tận tâm chăm chú vào công việc vừa cố gắng giữ thái độ lãnh đạm nhất có thể.
Ở ngoại biên của cái mớ trên, vừa đủ xa, là những đau đớn, chấn động của thân nhân người vừa qua đời. Các nhà nghiên cứu bệnh học đều hiểu rõ, ngay cả với những ca ít phức tạp nhất vẫn có những chấn thương tâm lý liên đới tới một ai đó. Trong giai đoạn ấy tôi làm mọi cách có thể để không dây vào những cảm xúc đó, dù tôi biết sớm hay muộn tôi vẫn sẽ phải đối diện với những người ở lại.
Còn ở nhà, tôi có một người vợ bận tối mặt với hai con thơ. Tôi là người đàn ông của gia đình, điều này khá khác vào thời đó. Nhưng tôi đã được lớn lên bên cạnh một người bố như vậy và điều này hình thành trong tôi ưu tiên lớn lao phải dành thời gian cho các con.
Dù hiểu vậy, tôi vẫn phải học cách từ biệt các cảnh trí trong nhà xác khi đặt chân lên cửa nhà. Tôi phải tập quên đi các cảnh vật, các thứ mùi đi kèm, quên đi nạn nhân của những vụ giết người tôi vừa khám nghiệm, và hơn hết, học cách quên đi chiếc mặt nạ bình tĩnh đến lãnh đạm tôi vẫn đeo khi làm việc. Tôi phải quên tất cả những điều đó khi bước ngược trở lại thế giới thường nhật, thế giới của trẻ con. Lẽ tất nhiên, chẳng dễ dàng gì. Mặt nạ của tôi bám chặt lắm. Có lẽ tôi cũng không thường thành công tháo nó ra, vì vợ tôi – cô ấy không chịu nổi nó nữa. Jen nói cô ấy hiểu vì sao tôi cần mang nó, nhưng tôi mang nó quá thường xuyên. Mang nó ở nhà. Mang nó vào cuộc hôn nhân của chúng tôi – cuộc hôn nhân đang căng thẳng.
Vài năm trước, Jen vốn vẫn muốn trở thành y tá và chuyên viên thăm khám tại nhà, đột nhiên thỏ thẻ với tôi trở thành bác sĩ mới là ước mơ của cô ấy. Jen học không tốt lắm hồi còn ở trường vì bố cô ấy có những tư tưởng khá bảo thủ, nếu không muốn nói là “thực dân” khi nhất quyết cho rằng luôn có những loại nghề ngỗng và trình độ học vấn phù hợp với phụ nữ. Jen mắc chứng khó đọc, dù không nghiêm trọng nhưng cũng ảnh hưởng đến việc học của cô ấy.
Tôi không chút nghi ngờ khả năng và sự thông minh của Jen, thành thử khi nghe tâm tư của vợ, tôi đã hứa sẽ hết lòng phò tá ước mơ của cô ấy trước những năm tháng đầy thử thách. Tôi vô cùng tự hào khi thấy Jen lấy được bằng ở Đại học Mở để vào nơi tôi lấy bằng cử nhân – Đại học London. Jen đang trên đà tiến thẳng tới ước mơ làm bác sĩ.
Hẳn là vậy, nhưng cũng đồng nghĩa với việc chúng tôi bị đặt dưới áp lực kinh khủng về thời gian và tiền bạc. Đồng lương của tôi cũng khá, nhưng tiền thuê vú em rất đắt mà Jen thì vẫn chưa kiếm ra tiền. Lịch làm việc của tôi đụng giờ học của Jen thường xuyên, lúc nào một trong hai cũng phải hy sinh. Cuộc sống gia đình của chúng tôi tất tả, phức tạp, mối quan hệ giữa chúng tôi oằn mình dưới sức nặng của công việc. Một cuộc “giải phẫu pháp y” cho mối quan hệ này sẽ bóc trần từng mảng trao đổi rời rạc, người này chạy vào người kia phóng vọt hướng ngược lại, nội dung giao tiếp quay quanh những ngày những tháng, những cuộc họp phụ huynh, những ngày hội thể thao ở trường, việc đi lại. Vẫn duy trì tương tác, nhưng lãnh đạm.
Buổi sáng Chủ nhật đẹp trời nọ, hai đứa trẻ lao ra vườn khi tôi vừa mở cửa hậu. Ông bố của chúng là tôi, một chuyên gia bệnh học mặt mũi tươi tỉnh lúc nào cũng trong tư thế sẵn sàng lao ra cửa trước đến hiện trường mỗi khi có cuộc gọi. Jen vợ tôi lúc nào cũng bận học, lúc này chuẩn bị trở thành một bác sĩ.
Tôi vừa chuẩn bị làm bữa sáng.
Bên ngoài, hai đứa trẻ la hét: “Ui chu cha!”
Điện thoại reo. Giờ này, buổi sáng, chỉ có một việc duy nhất.
Tôi cân nhắc tất cả các khả năng có thể xảy ra. Sáng Chủ nhật, có thể là một tai nạn ẩu đả tại quán rượu đêm hôm trước. Tôi biết trên lầu Jen đang thở dài, cùi chỏ chống lên bàn, mặt cố vùi vào hai bàn tay.
Tôi cảm thấy áy náy. Tôi đã hứa với Jen sẽ trông coi hai đứa trẻ hôm nay. Đó là khi điện thoại chưa reo. Nhưng nó đã “reng” và giờ thì Jen sắp phải “ôm sô”.
Một giọng nói cho tôi biết nạn nhân là thanh niên trẻ da trắng. Hẳn là cuộc ẩu đả tại quán rượu rồi. Trừ một chi tiết. Người gọi tự giới thiệu là chánh thanh tra. Viên chánh thanh tra kết thúc cuộc điện thoại bằng việc thông báo sẽ đợi tôi tại nhà xác cùng một sĩ quan thanh tra. Siêu cớm. Vào cuối tuần. Có gì đó bất thường rồi.
“Nhà xác nào?” Jen hỏi khi ngước mắt lên khỏi cuốn sách. “Westminster?”
“Swindon.”
Cô ấy vờ kinh ngạc.
“Swindon? Ở Wiltshire?”
Tôi gật đầu.
Cô ấy thở dài. “Vậy tối nay gặp lại nhé.”
Lúc tôi đến Swindon, hai tay thanh tra kỳ cựu đã ngồi chờ từ khi nào cùng phía cảnh sát và các nhân viên điều tra.
Nhân viên nhà xác rót cho tôi tách trà, viên thanh tra bắt đầu lên tiếng.
“Thanh niên. Lái xe có cồn quá tốc độ, cua gắt ở một làn đường ngoại ô. Bạn gái ngồi ghế phụ và căn bản là... Nè John, anh có tờ khai của cô ta ở đây không?”
Viên thanh tra gật đầu, mở một tập hồ sơ. Ông ấy lướt qua những trang đánh máy.
“Rồi... Anh ta làm việc cả đêm thứ Sáu và có lẽ đã thức cả ngày thứ Bảy, uống mấy ly, đến sáu giờ vừa mệt vừa say. Đường sáng nhưng hơi ướt. Anh ta đón cô gái, đưa về nhà mình, sửa soạn cho một buổi tối cuối tuần ấm cúng. Họ đang vòng qua một khúc quanh khi chiếc xe tải này trờ tới ngược chiều, và cô gái bảo sao nhỉ.”
Đầu ngón tay ông ấy rà theo những dòng chữ.
“Tôi hét lên, ‘Chúa ơi Michael, coi chừng!’ anh ấy lập tức ngoặt lái về bên trái. Phía Michael đụng vào phía ghế lái xe tải. Tôi nhắm nghiền mắt khi cú va chạm xảy ra. Lúc tôi mở mắt ra, cả hai chiếc xe đều đứng im, các mảnh kính vỡ tung tóe trong xe. Tôi nhìn Michael, đầu anh ấy ngả về sau, cơ thể bất động. Tôi lay anh ấy, anh ấy giật bắn người thẳng dậy như thể tôi vừa đánh thức anh ấy.”
“... Tôi thấy tài xế xe kia bước ra. Rồi thêm người đàn ông này nữa, tôi không biết ông ta từ đâu rơi xuống. Ông ta mặc quần dài, cởi trần, rám nắng. Trông ông ta như dân lao động tay chân.”
Viên sĩ quan thanh tra lên tiếng: “Thật ra ông ấy đang làm việc trong khu vườn gần đó và nghe thấy tiếng đụng xe.”
Vị đồng nghiệp gật đầu, tiếp tục đọc.
“... Người đàn ông này hỏi thăm chúng tôi. Michael bò ra khỏi xe từ cửa sổ, đi tới phía đầu xe. Anh ấy nhặt những mảnh vỡ, đá đấm và trông rất giận dữ. Tôi cũng vậy. Tôi như bị kích động. Michael cứ khoa tay múa chân loạn xạ và nổi đóa.”
“... Tôi bước ra ngoài, châm điếu thuốc rồi đưa Michael, người đàn ông cởi trần này bảo ‘Đừng châm thuốc, đằng sau xe đang có xăng kìa.’”
“.. Michael bảo ông ta đừng lèm bèm việc người khác, ông ta đáp trả gì đó tôi không nghe rõ, nhưng có vẻ đã châm cơn thịnh nộ của Michael, cuộc ẩu đả bắt đầu.”
Viên thanh tra ngừng đọc, ngước lên nhìn tôi. Cả hai đều nhìn tôi như thể chờ tôi nói điều gì đó.
“Thật sự chuyện gì đã xảy ra vậy?” Tôi hỏi.
“Michael cố đấm người đàn ông cởi trần nhưng trượt. Ông ta đấm lại. Chỉ có vậy.”
Lý nào chỉ có vậy? Thế quái nào tất cả bọn họ đều có vẻ dè dặt khi nói huỵch toẹt ra với tôi thế? Tôi hỏi tiếp: “Vậy cô bạn gái nói gì?”
Viên thanh tra đọc: “Người đàn ông cởi trần giơ nắm đấm, tọng một quả vào giữa mặt Michael, trúng mũi hoặc miệng. Một gã khác tóc rẽ luống xuất hiện, đỗ xịch xe lại, khóa tay Michael từ phía sau. Đột nhiên sắc diện Michael biến đổi kỳ cục, thành một màu đỏ tía, rồi ngất xỉu. Người đàn ông buông ‘huỵch’ Michael xuống đất.”
Viên thanh tra lại dừng. Và tôi biết vẫn còn điều gì đó.
“Còn miêu tả nào nữa không?” Tôi nhắc tuồng.
“Lúc này trời bắt đầu mưa nặng hạt. Người đàn ông cởi trần lắc mạnh Michael mong anh ấy có phản ứng. Ông ta bảo ‘Thôi nào, tỉnh lại đi!’ nhưng Michael không trả lời, tôi thấy anh ấy bị rất nặng, trông anh ấy vô cùng tệ. Những vệt đỏ tim tím nhạt dần. Bọn họ không thể lay Michael tỉnh lại. Một người đàn ông lớn tuổi lái chiếc Sierra dừng lại, đắp áo khoác của ông ấy lên người Michael để giữ nhiệt cho tới khi xe cứu thương đến. Khi xe cứu thương của tôi rời đi, xe cứu thương của Michael vẫn ở đó.”
Viên sĩ quan thanh tra tiếp lời: “Nạn nhân không tỉnh. Từ Swindon chuyển lên Oxford để chụp CT đầu rồi lại từ Oxford chuyển ngược về Swindon. Anh ta chết tại đó sáng nay.”
Ông ấy đưa tôi xem vài ghi chú y khoa từ Oxford. Tôi đọc, gật đầu. “Vậy là giờ mấy ông muốn biết mình đang có trong tay một vụ tai nạn giao thông hay một vụ giết người?”
Tôi thấy họ do dự khi nghe tới từ “giết người”. Tôi thầm thắc mắc vì sao lại có siêu cớm dính tới vụ này. Nạn nhân là người nổi tiếng? Quan hệ rộng?
Viên sĩ quan thanh tra bảo: “Cô bạn gái đang làm to chuyện, bảo rằng gã cởi trần đã giết Michael và bây giờ thì cả gia đình cũng đang làm rùm beng lên.”
Tôi đứng dậy. “Được rồi, để xem tình hình anh ta nào.”
“Được.” Viên cảnh sát nói rồi chúng tôi cùng bước vào căn phòng nơi thi thể nạn nhân đang nằm chờ. “Đây là Michael Ross.”
Tôi không nhận ra cái tên nhưng tôi đã hy vọng mình nhận ra gương mặt nạn nhân. Tôi thấy những vết cắt, vết bầm nhưng tôi cũng thấy nạn nhân có vẻ ưa nhìn của một ngôi sao nhạc rock, tóc đen, xoăn lòa xòa trước trán. Ngoài những chi tiết đó, không có gì khác quen thuộc về người này.
“Anh ta bao nhiêu tuổi?”
“Hai mươi tư.”
Tôi bắt đầu ghi chép, khi tôi ngẩng lên, nhiếp ảnh gia đã tới và đang chờ tôi cho biết tôi muốn những góc ảnh nào.
“Toàn thân chính diện. Sau đó chụp cận cảnh mặt, cổ và các vết bầm trên đầu gối. À, và trận ẩu đả anh ta dây vào...”
“Trận ẩu đả bị đổ vấy” Viên sĩ quan thanh tra nhanh nhảu.
“... Làm phiền chụp lại hai bàn tay anh ta, chúng ta cần xem các khớp tay.”
Tôi ghi lại:
Những vết trầy da không tự nhiên, đa phần dọc theo trán, sống mũi và phía trái cằm. Những vết bầm mới (8 x 2cm) nằm chéo qua cổ chếch phía dưới bên phải.
Tôi đánh dấu những vết thương của Michael trên tấm phác thảo cơ thể. Tôi nhìn kỹ răng anh ta.
“Không có dấu hiệu bị đánh vào miệng.” Tôi nói. Căn phòng có vẻ lao xao một chút nhưng khi tôi ngước lên mọi người đều im bặt.
Có những vết bầm khác, cũ hơn và sẹo trên người anh ta, tôi cũng ghi lại, tôi ghi lại cả những hình xăm. Phần lưng anh ta không có vẻ gì bị tổn thương. Chúng tôi chụp hình rồi lật anh ta lại, bắt đầu khám nghiệm tử thi. Phía thanh tra và cảnh sát quan sát với vẻ mặt sắt đá. Luôn có một người tái mét vào thời điểm đó, kỳ này lại là ông sếp sòng.
“Tôi sẽ phải làm quen lại với tất cả những chuyện này thôi, tôi đã không đến dự những buổi như thế này lâu lắm rồi.” Ông ấy có vẻ hối lỗi. “Tôi vừa từ biệt đội chống gian lận quay về.”
Kể từ khi viên cảnh sát trẻ nôn mửa trong buổi giám định đầu tiên của tôi, tôi đã suy nghĩ rất nhiều về lý do mọi người đều hãi mấy buổi khám nghiệm pháp y.
Tôi tự hỏi vì sao tôi chưa bao giờ cảm thấy như vậy. Câu trả lời: Vì tôi quá bị cuốn vào công việc, bị cuốn vào cơ thể người và cụ thể là những phát hiện của mình. Tôi nghĩ nếu mình có thể chia sẻ niềm yêu thích này với những người có mặt, nó sẽ giúp họ vượt qua nỗi sợ. Lý thuyết của tôi là nếu tôi cố gắng “lôi kéo” họ đồng hành với mình trong suốt quá trình khám nghiệm để có cùng kiến thức và sự am hiểu về công việc, họ sẽ không còn là những người chầu rìa bất lực và sợ hãi nữa.
Sự im lặng căng thẳng trong căn phòng và trận nôn ói của viên cảnh sát trẻ lần trước hẳn không phải tình cờ. Tôi đã tự nhủ với mình lần tiếp theo chỉ cần ai đó trông có vẻ bồn chồn, tôi sẽ thực hiện kế hoạch của mình, vừa làm vừa nói. Càng thầm thì càng dễ khiến người khác xấu hổ, nhìn gương mặt xanh như đít nhái rồi quan tâm “Nè ông cớm, ông ổn không?” đâu có được!
Lấy một tông giọng tôi nghĩ là đầy trấn an, tôi lên tiếng: “Như một số người trong chúng ta đã biết, giờ tôi sẽ tiến hành kiểm tra nội tạng nạn nhân, không chỉ để trả lời các câu hỏi liên quan tới cú tông xe cũng như vụ xô xát, mà còn để rà lại tất cả các nguyên nhân tự nhiên khác nữa, có thể chúng không dễ thấy đâu. Nào, giờ tôi sẽ xem xét nội tạng nhé.”
Viên sĩ quan thanh tra gật đầu. Chậm chạp. Tôi cảm thấy như thể ai đó vừa phủ một tấm khăn mang tên thinh lặng lên cả căn phòng.
“Ai có tí nhạc không?” Tôi hỏi các nhân viên nhà xác. “Nhạc cổ điển là hay nhất luôn.”
Họ bật Radio 1. Tôi liếc nhìn viên sĩ quan thanh tra. Những âm thanh không lời giúp thần kinh ông ấy dịu lại chăng. Tôi nhờ vặn nhỏ âm lượng một chút.
Rạch da người chết cũng gần giống rạch da ở sụn gà: dễ, nếu dùng dao sắc. Vướng, không phải do độ khỏe mà do độ đàn hồi của da. Là thanh niên, da Michael Ross có độ đàn hồi đó. Đến đoạn tôi xẻ lớp mỡ mỏng dưới da Michael dù là người béo hay mảnh khảnh, như Michael chẳng hạn – đều có cả. Tôi liếc nhìn lên. Viên sĩ quan thanh tra trông không ổn lắm. Radio 1 có vẻ không giúp được gì nhiều rồi. Đã đến lúc tôi nên lên tiếng để kiểm tra lý thuyết của mình rằng thông tin, bất cứ thông tin nào cũng có tác dụng xoa dịu tinh thần vào lúc đó.
“Tôi đang tiến đến hốc ngực. Từ lúc này trở đi, không đụng chạm gì tới danh dự của Michael hết, mọi người có thể quên đi việc tôi đang mổ một con người. Mọi người cũng thường xuyên cắt thịt trước đây mà, giờ chẳng khác gì cả, cả màu sắc lẫn tính đồng nhất. Lá gan không khác mấy những lá gan mọi người mua ở Sainsbury’s. Hai quả thận cũng vậy. Búi cơ tôi đang rạch đây thì giống một miếng bít-tết ngon.”
“Ai muốn ăn thêm khoai tây chiên không?” Viên chánh thanh tra hỏi giỡn giỡn.
Không ai trả lời nhưng viên sĩ quan thanh tra cố nặn một cái gật đầu nhẹ, như thể chúng tôi đang cố nặn ra những câu chuyện để nói với nhau. Dù vậy ông ấy không thể giữ phép lịch sự mà nhìn vào mắt tôi vì mắt ông ấy đang dán chặt vào Michael Ross mất rồi.
Tôi tiếp tục công việc của mình. Cảnh sát trưởng ráng lờ đi vẻ khó coi của ông sếp, trong khi chuyên viên điều tra thì hào hứng ra mặt.
“Không sao đâu, anh chàng này chẳng cảm thấy gì đâu. Ông ấy nói với viên sĩ quan thanh tra đang run. “Cái chết là thuốc mê loại thượng hạng đấy.”
Tôi lại liếc viên sĩ quan thanh tra. Tiếp tục nói vậy.
“Dĩ nhiên tôi cũng phải kiểm tra não và cổ của Michael. Theo hồ sơ y khoa, tôi có thể sẽ tìm thấy ở đây những thương tổn do cú va chạm và vụ ẩu đả gây ra. Ý tôi là vụ ẩu đả bị đổ vấy. Nhưng tôi chỉ theo dấu hướng dẫn của hồ sơ chứ không chịu ảnh hưởng của nó. Tôi vẫn phải xem xét tất cả các bộ phận thật kỹ phòng khi bác sĩ bỏ sót điều gì?"
Không ai trong phòng, kể cả chuyên viên điều tra khi nãy nghĩ rằng quá trình xem xét bộ não của Michael có gì hấp dẫn. Vậy nên tôi quyết định không nói họ nghe quá trình này thú vị nhường nào.
Michael là một thanh niên khỏe mạnh, dù vậy thói quen uống nhiều rượu đã bắt đầu có hậu quả. Tim anh ta hơi phình đại, gan có mỡ, chính là dấu hiệu của việc tiêu thụ chất có cồn. Tôi chắc chắn bộ não còn cho thấy nhiều điều thú vị hơn, khi tôi nhấc nó ra khỏi hộp sọ, nó đầy máu. Cánh cửa đóng sầm. Không cần nhìn tôi cũng biết ai vừa ra khỏi phòng.
Tôi yêu cầu nhiếp ảnh gia chụp một tấm toàn bộ não vì tôi biết sẽ phải rạch nó ra sớm. Nhiều khả năng tôi sẽ nhờ một đồng nghiệp chuyên khoa thần kinh xem xét các mẫu bệnh. Tôi cũng phải tiến hành giải phẫu kiểm tra cổ Michael kỹ lưỡng – hết sức kỹ lưỡng trong một buổi khám nghiệm tử thi như này. Những viên cảnh sát còn lại trong phòng dạt ra vì mùi formalin nồng nặc xộc lên khi tôi lật cơ thể lại, cẩn thận dỡ bỏ cấu trúc cổ mà không làm đứt các động mạch chính. Tôi đặt tất cả vào một cái hộp chuyên dùng cho khám nghiệm tử thi, cố gắng không làm kinh động cột sống.
“May là tôi lái xe đến đây, tôi có thể bỏ cái thùng này vào cốp xe.” Tôi nói khi nhân viên nhà xác mang cái thùng đi niêm phong.
“May hơn nữa là anh không phải mang nó lên tàu điện nhỉ?” Cảnh sát trưởng đế thêm vào.
“Có lần bị rồi.” Tôi thú nhận: “Tôi chỉ cầu mấy hành khách đi cùng tưởng tôi bắt được lũ nòng nọc to ở dưới quê. Mà chắc cũng chả ai đoán được trong thùng là gì, trừ phi họ ngửi thấy mùi.”
“Xong ha.” Nhân viên vui vẻ của bên nhà xác lên tiếng. “Mọi người uống trà không?”
Tôi đi thay đồ và rửa tay. Những viên cảnh sát còn lại lấp đầy phòng thân nhân để uống trà vì căn phòng giờ đang trống. Tôi bước vào, thấy họ đã ngồi thành vòng tròn. Đó là một căn phòng lớn lại bợt bạt. Có một hồ cá, hai con cá bơi tung tăng trong thinh lặng. Tôi không hiểu phòng thân nhân lúc nào cũng có hồ cá để làm gì.
Viên sĩ quan thanh tra nhìn vẫn trắng bệch. Ông ấy ngồi mé mép ghế, trông chẳng có vẻ gì là muốn nói chuyện với ai. Ông ấy hướng mắt về phía viên chánh thanh tra.
“Bác sĩ nghĩ sao?”
“Sẽ mất kha khá thời gian để có được bản báo cáo hoàn chỉnh, tôi còn cần nhiều lần tiến hành kiểm tra cả đầu và cổ nạn nhân nữa. Nhưng nếu các anh muốn, tôi có thể chia sẻ một nhận định chung, không chính thức.”
“Vui lòng” Viên chánh thanh tra liến thoắng, liếc mắt nhìn viên sĩ quan thanh tra. Có khúc mắc gì trong vụ này mà mấy ông siêu cớm lo lắng vậy nhỉ?
“Tôi không nghĩ cú đấm – cú đấm bị đổ vấy ảnh hưởng đến nguyên nhân tử vong của Michael. Anh ta tử vong do cú va chạm xe.” Tôi nói.
Viên chánh thanh tra khó khăn giấu đi nụ cười nhưng không thể. Ông ấy cười, đưa mắt nhìn viên sĩ quan thanh tra lúc này dù đang uống trà cũng đã kịp nhoẻn miệng cười.
“Anh chắc không?” Viên chánh thanh tra phấn khởi. “Sao biết chắc được nhỉ?”
“Chỉ cần nhìn cách Michael thắng gấp xe và những tổn thương mà dây an toàn để lại bên phải cổ anh ta. Tôi tin cú thắng gấp đã gây sang chấn cực mạnh lên cột sống của anh ta, và theo lời khai của cô bạn gái, anh ta đã đánh lái cực gắt, có thể xương sống của Michael đã hứng thêm tổn thương từ cú xoay đó, rồi các động mạch, ít nhất là một trong số chúng, động mạch chạy dọc xương sống Michael đã đứt. Một động mạch đứt đã khiến máu đổ vào khu vực đặc biệt quanh não, anh ta bị xuất huyết dưới nhện (*) và đó chính là nguyên nhân tử vong.”
“Sang chấn. Tại sang chấn” Mắt viên chánh thanh tra sáng lên, nhìn viên sĩ quan thanh tra.
“Một cơn xuất huyết não...” Viên sĩ quan thanh tra lẩm bẩm yếu ớt. “Gây ra bởi cú va chạm xe.” Viên chánh thanh tra tiếp lời.
“Vẫn có những trường hợp xuất huyết não do di truyền, tôi không thể chắc chắn 100% các vấn đề gốc rễ. Nhưng xuất huyết cũng có thể xảy ra do chấn thương nặng, trong trường hợp này, gần như chắc chắn chấn thương là do vụ tai nạn.” Tôi nói.
Viên cảnh sát trưởng trông có vẻ căng thẳng hơn mấy ông sếp nhiều. Nãy giờ ông ấy vẫn chăm chú nhìn mấy con cá bơi qua bơi lại.
“Bác sĩ... Làm thế nào anh biết sang chấn này không phải do chấn thương từ vụ ẩu đả, ý tôi là vụ ẩu đả bị đổ vấy ấy?”
“Nếu những tấn công trong vụ ẩu đả đủ lực gây ra xuất huyết, tôi đã tìm thấy nhiều vết thương nhỏ ở phần mềm rồi, nhưng chỉ có một vết bầm trên mặt tôi nghĩ do nắm đấm thôi nhưng tôi sẽ xem xét kỹ hơn khi kiểm tra phần cổ. Còn lại các vết trầy khác tôi tin là vết thương của kính xe."
“Nhưng gia đình bên kia đang làm loạn lên, sao Michael có thể chui ra khỏi xe, đi vòng quanh, nói chuyện, hút thuốc, đánh nhau nếu anh ta bị xuất huyết não? Cho tới khi gã cởi trần đánh anh ta?” Viên thanh tra nói.
“Cái chết từ từ là dấu hiệu thường gặp nhất trong trường hợp này. Nó có thể diễn ra trong vài phút, thậm chí vài giờ, tùy trường hợp, để máu kịp trào qua động mạch bị thương rồi tràn vào hộp sọ. Anh ta có thể làm mọi việc trong khoảng thời gian tỉnh táo ngắn ngủi trước khi cái chết do xuất huyết não ập đến.”
Tất cả bọn họ nhìn nhau.
“Thế... anh chắc là cuộc ẩu đả không có nghĩa lý gì chứ?”
“Tôi nghĩ vậy. Kiểu xuất huyết này có thể xảy ra sau những cuộc ẩu đả quán rượu lẫn tai nạn xe cộ, thành thử tôi phải tiến hành nhiều lần kiểm tra nữa trước khi chắc chắn mình đúng. Tôi tin các kết quả kiểm tra sẽ cho thấy Michael đã là một xác chết di động ngay sau cú va chạm và cuộc ẩu đả chả có nghĩa lý gì.”
Đó là những gì tôi nghĩ. Thời điểm diễn ra sự việc, dù vậy, lại hết sức bất lợi. Anh ta chết sau khi bị đấm. Tôi sẽ phải kiểm tra rất nhiều để chứng minh lý thuyết của mình và cũng phải chuẩn bị để thay đổi nó. Tôi biết sẽ có cuộc giám định pháp y thứ hai.
Phía cảnh sát như dính mông vào ghế và nhìn nhau.
“Nếu các anh định cáo buộc gã ở trần về tội danh giết người, tốt nhất là rút lại đi, tôi nghĩ không được đâu. Tôi nghĩ các anh chỉ nên cáo buộc tội tấn công thôi.”
Không ai lên tiếng.
Tôi lại hỏi: “Michael Ross có ngoại hình của một ngôi sao ca nhạc. Anh ta nổi tiếng không vậy?”
Bọn họ lắc đầu.
“Vậy thì... sao chúng ta lại có sĩ quan thanh tra và chánh thanh tra cùng ở đây trong một buổi sáng Chủ nhật?”
Viên sĩ quan thanh tra nhìn tôi. Viên chánh thanh tra cũng vậy, ông ấy ngừng lại rồi nói: “Ngoài biên bản nha bác sĩ, chúng tôi ở đây vì chúng tôi sợ mình sắp gặp phiền phức.”
Tôi chờ đợi. Mấy viên cảnh sát trông có vẻ không thoải mái. Sau cùng viên sĩ quan thanh tra lên tiếng.
“Tay cởi trần, gã đấm Michael ấy, là một cảnh sát đang trong ngày nghỉ.”
Thế là đã rõ.
“Chúng tôi không nói anh biết từ đầu vì chúng tôi không muốn ảnh hưởng đến anh.”
Tôi lạnh lùng: “Các anh không ảnh hưởng đến tôi được đâu. Bệnh học pháp y tự kể câu chuyện của nó.” Nói năng gì nghe sai quá. Quá đại ngôn. Nên tôi thêm vào: “Mà kể cả tôi có muốn tránh né sự thật khó nuốt nào đi chăng nữa, vẫn còn buổi khám nghiệm tử thi lần hai mà, nên tôi sẽ không làm vậy.”
Nhưng viên sĩ quan thanh tra không thèm nghe. Ông ấy vẫn trắng bệch và thì thầm: “Anh không biết tôi đã mất ăn mất ngủ vì vụ này thế nào đâu. Nó sẽ bôi nhọ danh tiếng của lực lượng cảnh sát, đã có rì rầm giữa chúng tôi về viên cảnh sát này trong quá khứ, anh ta đã nổi cơn tam bành. Chúng tôi không muốn tin anh ta đã giết người nhưng hồ sơ lại nói điều ngược lại. Thế nên những gì anh vừa cho chúng tôi biết đúng là nhẹ cả người.”
“Chuyện là,” một viên cảnh sát trẻ, rõ ràng biết gã cởi trần, nói: “tôi có thể thấy được việc này xảy ra như thế nào. Tài xế, Michael, là một thằng ngu đã hút thuốc gần chiếc xe đang rỉ xăng ra đầy đường, khi Mitch cố khuyên hắn, hắn cãi lại. Vậy nên Mitch buộc phải dừng hắn lại.”
“Thuyết phục nạn nhân vụ tai nạn giao thông là một chuyện, lên cơn với anh ta lại là chuyện khác.” Viên sĩ quan thanh tra trả lời.
Sau khi biết hành động của viên cảnh sát không phải nguyên nhân gây ra tử vong, họ có vẻ thả lỏng hơn, bắt đầu cởi mở về vấn đề. Thậm chí viên sĩ quan thanh tra cũng tham gia vào câu chuyện.
“Anh ổn chứ?” Tôi hỏi khi rời đi.
Ông ấy gật đầu nhưng tôi có thể thấy gương mặt ông ấy vẫn còn tái và buồn rầu. Tôi thắc mắc việc có mặt trong phòng khám nghiệm pháp y lại trở thành trải nghiệm chấn động vậy sao. Tôi phải bảo đảm nó không như vậy. Tôi đã làm tốt nhất hôm nay rồi còn gì, tôi làm gì hơn được nữa?
Tôi vẫn nghe thấy tiếng bàn luận sôi nổi của phía cảnh sát khi rời khỏi đó. Tôi lái xe về nhà cùng chiếc thùng kỳ lạ trong cốp.
“Chu cha bố ơi, bố có mùi kỳ quá.” Con gái tôi lên tiếng. Anna chưa bao giờ là đứa trẻ có khả năng dùng ngôn từ tốt. Jen gục đầu thấy thương xuống những cuốn sách, tôi nấu bữa tối. Khi không còn trong nhiệm vụ nữa, tôi bị mấy đứa trẻ thuyết phục dắt chó đi dạo công viên cùng chúng.
Tôi chất cả ba lên xe.
“Anna, thắt dây an toàn vào con.”
“Không.”
“Dây an toàn.”
“Con ghét dây an toàn.”
“Luật có bắt thắt dây an toàn đầu bố.” Chris đế vào. “Bọn con đang ngồi ghế sau mà.” Trong thời gian đó, điều này là sự thật.
“Là luật đó.” Tôi nói cứng. “Ở trong chiếc xe này, thắt dây an toàn. Ngay bây giờ, hoặc không đi đâu hết.”
Michael Ross không được dây an toàn cứu sống, nhưng tôi đã thấy rất nhiều ca tử vong đáng ra sẽ tránh được nếu thắt dây an toàn. Ngồi trên xe mà không có dây an toàn là mối rủi ro tôi sẽ không bao giờ phạm phải.
“Con không thắt!” Anna tuyên bố. “Không công bằng, Dilly đâu có phải thắt.”
Dilly nghe thấy liền quẫy đuôi.
Tôi nói: “Được rồi, vậy khỏi đi đâu hết.” Và để con bé thấy tôi sẵn lòng ngồi đợi trong xe cho tới khi con bé thắt dây an toàn, tôi lôi điếu thuốc ra, châm lửa hút, đợi con bé đồng ý với luật-sức-khỏe-và-an-toàn của ông bố. Cuối cùng chúng tôi cũng lái được xe đến được công viên. Tôi biết, tôi biết, nhưng ít ra tôi cũng mở hết kính xe.
Từ chuyện này mọi người chắc đã hiểu thái độ của tôi đối với việc chấp nhận rủi ro – cho chính tôi và các con tôi, đó là điều lúc nào tôi cũng áp dụng tới mức gần như “ngứa nghề.” Tiếp xúc quá nhiều với cái chết, tôi nhận ra nó có thể đến bất cứ lúc nào, do đó tôi rất trân trọng những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Buổi chiều hôm đó tôi tận hưởng cảnh đẹp trong công viên, tận hưởng những tiếng cười trong khi tắm cho mấy đứa trẻ, tận hưởng những trang sách tôi đọc lúc ru con vào giấc ngủ.
Sau đó Jen nghỉ giải lao một lúc và ngồi cùng tôi trong vườn. Mỗi Chủ nhật chúng tôi thường rà nhật ký công việc cùng nhau, xem làm thế nào có thể giải quyết được hết những trách nhiệm khác nhau. Chúng tôi không chi nổi cho dịch vụ trông trẻ sau giờ làm việc nên tuần nào cũng phải bàn tính giờ giấc.
Xong xuôi, chúng tôi dựa lưng vào thành ghế với điếu thuốc trong tay. Buổi chiều đặc quánh tới nỗi những làn khói trở thành đường thẳng hướng lên trời. Thật dễ chịu khi được thư giãn ngắm mặt trời dần lặn. Thật không thể tưởng tượng nổi sẽ phải thư giãn thế nào nếu không có mấy điếu thuốc. Tôi hiểu tác hại của chúng. Tôi đã nhìn những lá phổi với lớp gỉ chết chóc nhưng đẹp đẽ kỳ lạ trên bề mặt. Nhưng chúng tôi xem những điếu thuốc như một phần thiết yếu trong cuộc sống bận rộn của mình.
Hôm sau tôi nghiên cứu thêm về xuất huyết dưới nhện. Thường các nạn nhân tỏ ra hung hãn trong quãng thời gian họ trông có vẻ đang hồi phục, thời gian giữa cuộc va chạm và tử vong, khi Michael Ross đánh nhau. Các chất có cồn thường đóng vai trò trong những vụ xuất huyết, khiến huyết áp tăng nhanh, tổn thương do đứt mạch máu dễ dàng hơn.
Trông như Michael là một ca kinh điển nhưng tôi vẫn còn nhiều việc phải làm. Không những phải chụp X-quang vết thương sang chấn, còn phải kiểm tra một mạch các mẫu cắt ngang của động mạch xương sống, xem hậu quả do mạch máu đứt và vì sao nó gây ra xuất huyết.
Viên sĩ quan thanh tra gọi điện thoại cho tôi.
“Gia đình Michael Ross muốn tiến hành cuộc khám nghiệm tử thi lần hai. Họ nghĩ chúng ta đang bao che nhau và nếu chúng ta không buộc tội ngộ sát với vị cảnh sát đó, họ sẽ đưa anh ta ra tòa án dân sự.
“Anh có giải thích rằng tôi tìm thấy...”
“Họ không muốn nghe bất cứ điều gì tôi nói. Họ có bác sĩ pháp y riêng.”
“Cũng không quá ngạc nhiên.”
Ông ấy nói tên vị bác sĩ gia đình bên kia mời đến.
Tôi thấy mừng. “Ồ tôi biết, tay này rất giỏi đó.”
Viên sĩ quan thanh tra kém vui hơn: “Muốn tiến hành khám nghiệm ngày mốt.”
“Tôi sẽ có mặt.”
Buổi khám nghiệm tử thi lần hai thường diễn ra khi các luật sư bảo vệ thân chủ khỏi án giết người, bác sĩ pháp y thứ nhất không cần có mặt. Tôi nghĩ sẽ vừa hữu ích vừa thú vị khi có dịp thỉnh giáo đồng nghiệp đáng kính kia.
Trước buổi khám nghiệm lần hai, tôi xem xét lại bộ não lần nữa để chắc chắn không có nguyên nhân tình cờ hay phình đại mạch máu nào gây ra vụ xuất huyết não. Tôi tiếp tục khám nghiệm kỹ lưỡng các động mạch đốt sống, chụp hình từng công đoạn cho đến khi tìm được đoạn đứt gây ra xuất huyết. Tôi gửi các mẫu bệnh cho bác sĩ pháp y mà gia đình Michael mời tới, một bản cho bác sĩ chuyên khoa bệnh học về não, người cũng tham gia buổi khám nghiệm lần hai.
Sau cùng, cả vị chuyên gia lẫn bác sĩ pháp y của gia đình Michael đều viết một bản báo cáo chi tiết, xác nhận các kết quả của tôi. Bác sĩ bệnh học đồng tình rằng sang chấn do cú thắng gấp và cú đánh lái mất hồn đã khiến xương sống Michael lệch vị trí, làm đứt động mạch dẫn máu lên não, do đó gây xuất huyết não.
Việc nạn nhân đi lại, nói chuyện, hút thuốc, cãi nhau và đánh nhau có thể đã đẩy nhanh quá trình xuất huyết, nhưng nếu không có những việc đó, tử vong vẫn không thể tránh khỏi. Sau vài phút, lượng xuất huyết đã khiến Michael bất tỉnh và tử vong.
Công cuộc khám nghiệm tử thi của tôi khiến phía cảnh sát hài lòng, nguyên nhân tử vong chẳng còn gì phải bàn cãi nữa sau lần khám nghiệm thứ hai. Nhưng giả sử các chứng cứ không quá rõ ràng và phía cảnh sát gây áp lực cho tôi để chạy tội giúp đồng nghiệp? Chỉ cần một chút chơi chữ ở phần cuối bản tường trình (“Có khả năng là...” thành “Khó có thể xảy ra việc...”) cũng đủ để Cơ quan Khởi tố Hoàng gia tuyên án. Sẽ thật khó khăn nếu yêu cầu đó đến từ lực lượng Cảnh sát Đô thị đi kèm hy vọng của các đồng nghiệp tôi cùng làm việc mỗi ngày.
Tôi tự nhắc bản thân, mình chọn con đường bác sĩ pháp y để theo đuổi sự thật. Nghĩa là tôi phải đứng lên bảo vệ sự thật bất chấp bao nhiêu áp lực bủa vây. Giờ nhìn lại, tôi thấy đây quả là suy nghĩ cao thượng của một thanh niên trẻ nhiệt tình chưa nhiều kinh nghiệm. Tôi chưa kinh qua nhiều để hiểu được khái niệm “sự thật” dễ bị bẻ cong hoặc diễn dịch theo những cách khác nhau như thế nào, kể cả những điều tưởng như là thông tin khoa học. Tôi thấy đã có những cách diễn dịch khác nhau của sự thật. Trên tòa, ví dụ vậy. Nhưng tựu chung, tôi vẫn tự phỉnh bản thân rằng sẽ có những hướng đi hợp đạo lý, hướng đi tất cả mọi người đều thấy vừa rõ ràng vừa chuẩn xác.