Lại có thêm thay đổi trong công việc của chúng tôi, tăng chóng mặt từ khi tôi đầu quân về Bệnh viện St George’s: mức độ stress trong mỗi phiên tòa chúng tôi tham dự.
Các chuyên gia pháp y trong quá khứ từng là những cái tên được biết đến rộng rãi, không độc giả nào giữa hai cuộc chiến không nghe đến tên Sir Bernard Spilsbury, giống như Sherlock Holmes của y khoa. Mỗi lần ông xuất hiện trong bất cứ vụ khởi tố nào, các phân tích sắc sảo của ông đều khiến bị cáo bị kết án. Khá lâu sau khi ông qua đời, các vụ án của ông được đưa ra xem xét lại, logic của ông đôi khi không sắc bén kiểu Sherlock Holmes. Tuy nhiên vào thời điểm đó, không ai nghĩ đến việc đánh đố ông.
Hậu sinh của ông chính là người hùng của tôi từ lâu, Giáo sư Keith Simpson. Trong giai đoạn cuối sự nghiệp của Simpson và khởi đầu sự nghiệp của tôi, tôi đã nín thở quan sát quá trình giải phẫu pháp y của ông, một người đàn ông bằng xương bằng thịt, nhân văn và hài hước hơn Spilsbury rất nhiều. Nhưng Simpson làm việc trong thời kỳ các nhân chứng chuyên môn ít khi bị đánh đố tại tòa.
Những năm đầu sự nghiệp của tôi, quá trình làm chứng tại tòa vẫn chưa quá tệ hại. Những tháng đầu, tôi cố tránh các vụ án gây quá nhiều tranh cãi nếu có thể, dù cũng khá khó khăn để dự đoán trước vụ nào sẽ biến thành “rạp xiếc”. Nói chung, luật sư chỉ muốn nghe sự thật từ các chuyên gia pháp y, sau đó vẫn có, nhưng chỉ là sự tôn trọng từ quá khứ.
Khi tôi chuyển đến Bệnh vi St George’s, các luật biện hộ bắt đầu coi báo cáo khám nghiệm tử thi như những kẽ nứt trên khiên giáp của đối phương, và xem những lời khai của nhân chứng chuyên môn như cơ hội để xiên dao vào đối thủ. Vẫn có những chuyên gia pháp y thích thú điều này. Những đấng nam nhi muốn sự chú ý sẽ coi tiếng la ó trên tòa như những buổi đấu tối thứ Bảy, rất nhiều người sẵn lòng xắn tay áo lên nghênh chiến. Chứng kiến các buổi khẩu chiến trên tòa của họ luôn khiến tôi há hốc miệng và cũng đầy hoài nghi.
Luật sư (LS): Ý anh là anh chắc chắn những vết thương bị gây ra khi nạn nhân đang nằm ngửa?
Đồng nghiệp tự tin (ĐNTT): Đúng vậy.
LS: Anh chắc chứ?
ĐNTT: Tôi chắc chắn.
LS: Nhưng anh có biết chúng ta có hai nhân chứng khai họ nhìn thấy nạn nhân lần cuối khi đang đi bộ trên đường Old Kent?
ĐNTT: Tôi biết các lời khai của nhân chứng.
LS: Vậy anh có tán thành khả năng...?
ĐNTT: Tôi sẽ không làm thế.
LS: Thậm chí anh sẽ không nói có thể...?
ĐNTT: Tôi xin lỗi phải nhắc ông hôm nay tôi đã tuyên thệ sẽ chỉ nói toàn bộ sự thật và không gì khác ngoài sự thật. Chính vì thế, ông có thể đưa ra một nhân chứng nói nạn nhân đang chơi Giải Ngoại hạng Anh hoặc đang đi bộ trên đường Old Kent hay bất cứ điều gì, nhưng nghĩa vụ, lời thề, bổn phận của tôi với tư cách nhân chứng chuyên môn là nói ra sự thật và chỉ sự thật như tôi thấy. (hiên ngang) Và vì thế tôi nói ông biết người đàn ông này đã bị đâm khi đang trong tư thế nằm ngửa.
Tôi ghen tị với đồng nghiệp này biết bao. Tôi biết mình sẽ chẳng bao giờ được như anh ta. Trong các trường hợp đó tôi chẳng thể làm gì khác ngoài thừa nhận vẫn có khả năng, dù mong manh thế nào, rằng tôi có thể sai, rằng vẫn có những cách giải thích khác, những phiên bản khác của sự thật. Ấy vậy mà cũng chính công việc của tôi yêu cầu tôi phải đưa ra kết luận đúng đắn nhất.
Phiên tòa yêu thích nhất của tôi, ít nhất về mặt lý thuyết, là những phiên xử không đối kháng và thoải mái: phiên tòa của chuyên viên điều tra vụ án. Ngồi ở đây là chuyên viên điều tra, người tổ chức một cuộc thẩm tra để tìm ra sự thật. Ngồi đằng kia là vợ nạn nhân, hai mắt đỏ ngầu, vẫn còn sốc sau nhiều tháng trời, thấp thỏm trước giờ được nghe sự thật và cũng sợ phải nghe. Ngồi phía này là các con của nạn nhân, nhòa lệ, giận dữ, nói với chuyên viên điều tra họ nghĩ đây không phải tai nạn, họ nghĩ họ biết ai có liên quan. Rồi phía kia là những người bạn của nạn nhân, ngượng ngùng, nhiệt tình giúp đỡ, cũng hết sức kinh sợ quang cảnh tòa án.
Tôi quay sang người thân nạn nhân, giải thích nguyên nhân tử vong của nạn nhân một cách đơn giản, dịu dàng và rõ ràng nhất có thể, hạn chế gây thêm tổn thương nhất có thể. Tôi trả lời các câu hỏi của họ, gật đầu cảm thông. Việc hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi xảy ra khá thường xuyên, như thể họ không nghe được câu trả lời dù đã rất cố gắng chăm chú. Chuyên viên điều tra cảm ơn tôi rồi tôi trở về chỗ ngồi.
Trên đường ra, vài người thân của nạn nhân chặn tôi để hỏi lại những câu hỏi giống nhau. Một lần nữa, tôi trả lời họ rằng không, ông ấy không đau đớn, kết thúc đến rất nhanh, có lẽ ông ấy không đủ thời gian để hiểu chuyện gì đang xảy ra, ông ấy cũng trong tình trạng sức khỏe tốt, không, không có dấu hiệu của ung thư cũng như các cơn đau tức ngực ông ấy thường than phiền, không phải do bệnh tim.
Thường sau đó chuyên viên điều tra sẽ đưa ra nhận định của mình. Tử vong do tai nạn, tự sát, nguyên nhân tự nhiên hay giết người bất hợp pháp... Người thân nạn nhân ra về trong sự khô kiệt cảm xúc nhưng đồng thời cũng hiểu rằng các thủ tục của cái chết đã xong. Họ lắng nghe và hy vọng đã được lắng nghe. Trường hợp của người quá cố đã được khám xét công khai, nguyên nhân hoặc sự thật về cái chết cũng đã được tuyên bố chính thức.
Chỉ ước tòa án hình sự cũng có mức độ nhân đạo như vậy. Thật hiếm có nghề nghiệp nào khiến bạn phải đứng trước đám đông để bảo vệ ý kiến chuyên môn của mình rồi hứng chịu lại sự công kích cá nhân. Dĩ nhiên cũng có những nhân chứng chuyên môn nổi tiếng với việc nói dối thành thần. Tôi không giống họ, vì thế tôi không thích bị các cố vấn pháp lý đối xử theo cách đó khi hỏi tôi có muốn thay đổi quan điểm của mình một chút hoặc xóa bỏ một đoạn văn gây phiền hà trong bản báo cáo của mình không. Khi tôi chọn theo nghề này, tôi đã nghĩ mình sẽ là người phát ngôn của sự thật mà người chết muốn người ở lại được biết, và người còn sống sẽ biết ơn vì điều đó. Giờ đây khi bước vào thiên niên kỷ mới, tôi lại cảm thấy mình như con chó trung thành, hãnh diện nhả khúc xương dưới chân chủ để đổi lại cái đá yêu cho những nỗ lực của mình.
Bất chấp những điều này, tôi luôn có mặt ở tòa án đầy tự tin. Tôi hiểu nhiệm vụ của tôi, những kết quả tôi tìm được cũng như các kết luận. Nhưng một khi đã bước lên bục nhân chứng với lời tuyên thệ, quyền điều khiển không còn thuộc về tôi. Các luật sư toàn quyền, khi họ yêu cầu tôi đứng lại để trả lời các câu hỏi, nếu thẩm phán không can thiệp gì, nghĩa là tôi phải làm vậy.
Không bao lâu sau khi đầu quân về Bệnh viện St Georges, tôi có trải nghiệm tồi tệ khi đứng trên bục nhân chứng, tới mức tôi đã mất ngủ rất nhiều đêm. Nó cũng là điềm báo cho những điều sắp xảy ra. Tôi không hề hay biết khi tôi khám nghiệm tử thi một “trai bao” tuổi thiếu niên, vụ án sẽ chẳng đơn giản chút nào. Cậu bé được tìm thấy vào đêm hôm trước và chết trong bệnh viện. Thi thể cậu bé thật lạ thường, bị phủ kín những vết bầm, tôi nói sự thật khi dùng từ “phủ kín”. Cậu bé gần như là minh chứng cho lời đe nẹt của người lớn “Tao đánh mày bầm người bây giờ!”
Tôi đếm được 105 vết bầm và rất, rất nhiều trầy xước. Hung khí là một vật kim loại hình trụ lấy từ bộ tạ. Thanh kim loại có những đường chéo ở hai đầu và để lại dấu trên một vài vết thương của nạn nhân. Những vết trầy xước cũng có, dường như đầu tròn của thanh kim loại đã được dùng để đâm nạn nhân.
Thật không bình thường khi người ta chết vì những vết bầm, nhưng cậu bé này đã bị đánh nhiều lần. Tôi đưa ra nguyên nhân tử vong là đa chấn thương do lực cùn. Thực tế, khi nạn nhân được chuyển đến khoa cấp cứu đã xuất hiện đông máu rải rác trong mạch, là cách cơ thể phản ứng lại với những chấn thương dẫn đến cơ chế đông máu bị quá tải, máu chảy khắp nơi trong cơ thể, kể cả các bộ phận quan trọng nhất, sau đó nạn nhân bị sốc, nhiều trường hợp còn tử vong.
Tôi đến căn hộ nơi sự việc diễn ra. Cậu bé được tìm thấy ở tầng ba, nhưng đã bị đánh trước đó ở tầng chín và bằng cách nào đó đã xuống 74 bậc thang trước khi ngã gục. Tôi đo các bậc thang, có thể thấy những vết thương trên người cậu bé đa phần do bị đánh, chỉ trừ một hai vết thương có lẽ do vấp ngã.
Bị cáo cũng 19 tuổi và cùng “nghề”, là bạn thân của nạn nhân, cùng nhận được sự giúp đỡ của một “người chú” dẫn mối, hoặc “trợ cấp”, hoặc cả hai. Tôi rất ngạc nhiên khi sau nhiều năm hành nghề tôi thường xuyên thấy những người đàn ông sẵn lòng giết bạn thân mình. Anh em giết nhau còn thường xuyên hơn. Trong vụ án này, nạn nhân đến nhà bị cáo. Họ uống với nhau cả chiều tối hôm đó, nồng độ cồn trong máu nạn nhân gấp đôi mức cho phép lái xe. Phải đến nửa đêm, một cư dân ở tầng ba mới gọi xe cấp cứu khi phát hiện nạn nhân bị thương nằm trước cửa căn hộ cô ấy. Cậu bé được chuyển đến bệnh viện và qua đời chưa đầy 12 tiếng sau đó.
Chuyện gì đã xảy ra?
Theo ý kiến của tôi, người bạn đã đánh nạn nhân và không thể dừng lại. Sau cùng, nạn nhân chạy khỏi căn hộ, xuống cầu thang. Nếu kẻ tấn công muốn lý luận, bị cáo hẳn sẽ khai không nghĩ người ta có thể chết vì những vết bầm do bị đánh được – đây chỉ là ngụy biện.
Tôi nhận được tin báo tôi được bên truy tố gọi đến làm nhân chứng chuyên môn. Đó là thủ tục. Tôi cũng cảm thấy đây là một vụ án có tính thủ tục. Tôi biết luật sư bên bị, đó là một cái tên tôi nhận ra, một con cọp lì đòn. Một con cọp già lì đòn thì đúng hơn, và không phải không có nanh. Tay này nổi tiếng rình rập các nhân chứng chuyên môn, nhưng tôi không quá lo ngại. Vụ án không quá phức tạp, tôi đã nghĩ mình có thể bước lên rồi xuống khỏi bục nhân chứng trong vòng vài giờ.
Tại cuộc họp trước phiên tòa với bên công tố, luật sư nói ông ta muốn cùng tôi dò lại từng vết thương trong tổng số 105 vết thương. Tôi đã hy vọng sau “cuộc chạy marathon” như vậy, bồi thẩm đoàn sẽ hiểu lý do vì sao cậu bé này bị thương và tôi sẽ được phép ra về.
Tôi bước lên bục, bắt đầu tuyên thệ. Phiên tòa đã được cung cấp thêm các hình ảnh quá trình khám nghiệm tử thi, không hẳn sạch sẽ như những bức ảnh ngày nay, nhưng cũng không quá khủng khiếp, mỗi vết thương đều được ghi chép và đánh số. Như thường lệ tôi đã chuẩn bị trước những bức ảnh đó cho Cơ quan Khởi tố Hoàng gia từ rất lâu, nhưng bất cứ khi nào có sự xuất hiện của hình ảnh là có “biến”. Các viên chức nhầm lẫn hình này với hình kia, người này chuyền ảnh cho người nọ. Chứng kiến tất cả, tôi phải nén nụ cười kích động vì sự thiếu tổ chức trầm trọng này.
Luật sư công tố bắt đầu quy trình bằng cách ru ngủ mọi người với công thức chúng tôi đã bàn trước đó: miêu tả chi tiết từng vết thương trong số 105 vết thương. Trong quá trình này, tôi phạm hai lỗi nhưng đều được luật sư công tố sửa nhẹ nhàng. Đầu tiên là vết thương số 11 ở phần lưng bên phải.
Tôi: ... Một lần nữa chỉ ra rằng vết thương đó bị một vật dài, cùn có cùng kích thước với vật đã gây ra vết thương ở phần ngực trái gây ra.
Luật sư công tố (LSCT): Khi anh đề cập đến phần ngực, có phải ý anh là phần lưng không?
Tôi: Ồ, thành thật xin lỗi, vâng, ý tôi đúng là như vậy. Những vết thương tôi vừa đề cập đến chính là những vết thương nổi bật ở phần lưng.
Một sai lầm ngớ ngẩn và ngu dốt, nhưng chẳng bao lâu sau tôi lại lặp lại.
Tôi: ... Ông cũng có thể thấy vết thương số 71 là vết bầm sâu 10 x 3 cm.
LSCT: Và anh đã không tìm thấy thêm bất cứ điều gì ngoài những vết thương đánh số trên à, như trong báo cáo của anh?
Tôi: Kỳ thực, một lần nữa, tương tự phần ngực, tôi cũng tìm thấy những chỗ bị thương tích ở hai chân.
LSCT: Tương tự phần lưng?
Tôi: Tương tự phần lưng. Tôi xin lỗi. Vâng, ông hoàn toàn đúng, tôi bị nhầm lẫn giữa lưng và ngực. Ở phần lưng chúng ta có ít nhất ba chỗ bị thương song song nhau...
Xét cho cùng, nếu so sánh với tầm vóc tội ác chúng tôi đang đối mặt, những sai sót đó không quá lớn. Tôi nói nhầm lưng với ngực và đã được chỉnh lại. Tôi không nghĩ mình khiến quan tòa, bồi thẩm đoàn, công tố viên hay bị cáo bối rối. Luật sư bên bị dù vậy hẳn đã chuẩn bị sẵn sàng nghênh chiến.
Khi quan tòa hỏi phía bị cáo cần bao nhiêu thời gian cho phần câu hỏi vì ông dự định cho bồi thẩm đoàn nghỉ, “con cọp” lão luyện nói như báo trước điềm gở rằng vừa xuất hiện thêm thông tin mới, tốt hơn tất cả nên nghỉ giải lao bây giờ.
Thế là có 20 phút giải lao. Đối với những người đánh cờ, đây là quãng nghỉ mang tính chiến lược. Tôi thử nghĩ xem những “thông tin mới” đó là gì. Liệu có phải điều gì tôi đã nói không? Tôi nghĩ đến tiếng tăm của luật sư bào chữa, và chắc chắn rồi, chỉ vài phút sau khi chúng tôi trở lại phòng xử án...
Luật sư bào chữa (LSBC): Anh đã hai lần nói đến phần ngực, trong khi tôi nghĩ anh có ý nói đến phần lưng?
Tôi: Đúng là vậy, vâng.
LSBC: Đó là sai lầm dễ mắc phải, đúng không?
Tôi: Vâng, đúng là khá dễ nhầm lẫn. Tôi có khuynh hướng hay nói phần sau của ngực và trước ngực.
LSBC: Nhưng Bác sĩ Shepherd, đó không phải những điều anh đã nói.
Tôi: Đúng vậy. Tôi đã nói nhầm thành ngực khi tôi muốn nói đến lưng.
LSBC: Một lỗi khá lớn, không phải sao?
Tôi: Ờm, đó là một lỗi, nhưng tôi không chắc lỗi “lớn” là thế nào.
LSBC: Chí phải. Một khi anh có thể chi tiết hơn, chắc anh sẽ kỳ vọng mức độ chính xác lớn hơn. Chẳng hạn trọng lượng của thanh kim loại (ý nói hung khí) là 450g. Có đúng không?
Tôi: Đó là thông tin trong các ghi chép của tôi.
LSBC: Được rồi, chúng ta sẽ được nghe lại với độ chính xác hơn, nó nặng 421g. Không khác nhiều về trọng lượng, nhưng tôi muốn nói đến độ chính xác.
Tôi cảm thấy mặt mình đỏ lựng lên. Nhầm lẫn giữa ngực và lưng có thể không quá nghiêm trọng, nhưng ghi nhận sai trọng lượng hung khí có thể khiến tôi trở nên bất cẩn trong mắt bồi thẩm đoàn. Chẳng có nhiều thời gian nghĩ thêm về điều đó vì luật sư bào chữa đã nhanh chóng đổi chủ đề.
LSBC: Nếu một người uống rượu, liều lượng anh ta uống và việc anh ta có quen uống chất có cồn hay không có thể ảnh hưởng đến độ ổn định trong dáng đi của anh ta?
Tôi: Có thể.
LSBC: Nếu người đó bị chấn thương thể chất - những cú đánh cũng không khiến tình hình tệ hơn nữa, phải không?
Tôi: Tôi nghĩ tùy vào cú đánh.
LSBC: Vậy thì, Bác sĩ Shepherd, anh nói nạn nhân đã bị khoảng 100 cú đánh, phải không?
Tôi (hết sức cẩn thận): Đó là... ước tính.
LSBC: Giờ anh vui lòng nghĩ lại một cách logic nhé. Anh là bác sĩ, được gọi đến một căn hộ tầng chín. Anh đã được thông báo trước và có thể thấy một thiếu niên... hãy để chúng tôi tận dụng tối đa bằng chứng của anh... bị đánh 105 lần. Cậu ta nói: “Tôi muốn đi bộ xuống tầng ba. Tôi biết tôi đã uống say?” Có tổng cộng 74 bậc thang và 8,5 chiếu nghỉ. Liệu anh có nói “Được rồi, bé bự, đi tiếp đi, hẹn gặp lại ở tầng dưới” không?
Nếu trước đó không tuyên thệ và phải đưa ra bằng chứng, chắc tôi đã phá ra cười. Có thật là luật sư bào chữa gọi nạn nhân trẻ tuổi làm trai bao là “bé bự” không? Nhưng nỗi lo thật sự của tôi là: Rồi màn này sẽ đi đến đâu?
Sau một tràng các câu hỏi thêm về “nếu”, “làm thế nào” và “vì sao” tôi lại đỡ một thiếu niên say xỉn xuống tầng ba vào giữa đêm, luật sư bào chữa bất ngờ bùng nổ hệt cái cách bố tôi làm ngày trước.
LSBC: Để tôi nói thẳng vào vấn đề và không thảo mai nữa. Chẳng phải bác sĩ đã muốn chắc chắn nạn nhân không ngã khi xuống 74 bậc cầu thang à?
Tôi: Đó cũng là một trong những lo ngại của tôi, vâng.
LSBC: Vâng. Nếu một thiếu niên được chẩn đoán chấn thương với từng đó thương tích như bác sĩ nói, cậu ta có thể đã bị ngã chứ, đúng không?
Tôi: Rõ ràng, bất cứ ai trong hoàn cảnh đó cũng có thể ngã.
LSBC: Cảm ơn bác sĩ. Nếu cậu ta ngã xuống những bậc thang không trải thảm, cậu ta có thể gây thương tích cho chính mình chứ?
Tôi: Chắc chắn, một cú ngã xuống những bậc thang ở dưới thấp cũng có thể gây thương tích.
LSBC: Đúng vậy!
Quỷ tha ma bắt! Đừng nói với tôi tay luật sư bào chữa này muốn cãi rằng tất cả 105 vết thương trên người nạn nhân đều do ngã cầu thang chứ? Chắc ông ta không muốn thử thuyết phục bồi thẩm đoàn rằng đây chẳng phải vụ gây thương tích chết người bằng thanh kim loại mà chỉ là cú ngã liên hoàn không may đâu nhỉ? Ý tưởng này quá điên rồ.
Luật sư yêu cầu tôi mô tả thật chi tiết các bậc thang, mặc dù bồi thẩm đoàn đã được xem ảnh. Tôi không còn đếm được bao nhiêu lần ông ta lặp lại số bậc cầu thang. Tôi nghĩ tất cả những người có mặt trong phòng xử án đêm đó sẽ nằm mơ về số 74. Một cú ngã liên tiếp xuống 74 bậc cầu thang là việc nghiêm trọng, ông ta nhấn mạnh. Tôi không thể phủ nhận, nhưng tôi không tin những chấn thương của nạn nhân, hoặc ít nhất là chấn thương gây chết người, lại do bị ngã.
Rồi ông ta rà lại danh sách những vết thương, từng vết một. Lại lần nữa. Tất cả 105 vết. Từng vết một, ông ta yêu cầu tôi chứng minh nó không phải do té ngã, và hễ tôi nói, ông ta sẽ thách thức ngược lại.
Màn kiểm tra chéo này khiên tôi kinh ngạc. Nạn nhân là một kẻ lang bạt, phần lớn tuổi thơ thiếu sự quan tâm chăm sóc, rất có thể đã có thời gian sống lang thang và được tại ngoại gần đây. Gia cảnh của bị cáo cũng tương tự. Nếu chỉ một trong hai người nhận được chút tiền trợ cấp xã hội, sự quan tâm và chú ý, tôi không tin có vụ án mạng này.
Đối với luật sư bào chữa, không nghi ngờ gì nữa, ông ta đang cố sức bảo vệ một thành viên bị gạt ra ngoài lề xã hội. Ông ta đã bao giờ vượt qua ai đó nằm chui rúc ở lối đi, liếc nhìn một cái và rồi thảy cho một đồng xu chưa? Nhưng giờ cậu thiếu niên này đang bị xử tội giết người, những lý lẽ luật pháp lại có vẻ thâu tóm hết sức lực của luật sư. Ước gì ông ta có thể làm công việc của mình mà không tấn công uy tín của nhân chứng chuyên môn. Nhưng tôi hiểu trong một vụ án khác với một ban bồi thẩm khác, thay vì công kích tôi, ông ta sẽ quay sang xưng tụng những kỹ năng, kinh nghiệm của tôi.
Màn kiểm tra chéo kéo dài suốt hôm đó, sang cả sáng hôm sau. Rồi chiều hôm sau. Rồi sáng hôm sau nữa. Giờ thì luật sư bào chữa không những biện hộ rằng tất cả các vết thương trên người nạn nhân đều do bị ngã, mà dấu chéo của thanh sắt hằn lên da nạn nhân là dấu hằn do những sợi vải của áo cotton nạn nhân mặc.
Sau rất nhiều buổi giải lao, khi tôi bước lại lên bục nhân chứng, tôi quan sát ông ta huênh hoang đi vào, hai tròng mắt đảo láo liên dưới lớp tóc giả. Tôi hiểu con cọp đã chuẩn bị vồ mồi.
LSBC: Nếu anh có chất cồn trong máu, tôi đoán anh sẽ dễ chảy máu hơn bình thường?
Tôi: Trong những trường hợp nghiện rượu nặng, gan có vấn đề đông máu, thì vâng, đúng như vậy. Nhưng tôi không thấy giống trường hợp này. Tôi tin chất cồn chỉ gây ảnh hưởng rất nhỏ.
LSBC: Anh có hiểu biết về nó với tư cách bác sĩ lâm sàng không?
Tôi: Không.
LSBC: Không biết về nó?
Tôi: Về phần đó, không hẳn.
LSBC: “Về phần đó, không hẳn”, ý anh là sao? Anh có biết gì về nó không?
Tôi: Theo kinh nghiệm của mình, tôi không biết trường hợp nào người đã uống rượu dễ bị bầm tím hơn so với người tỉnh táo.
Nhưng đó không phải câu trả lời luật sư muốn nghe. Ông ta tranh cãi không ngừng với tôi rằng chất cồn sẽ làm nở các mao mạch gần bề mặt da - tôi không tranh cãi điều này, và rằng những người có cồn trong máu sẽ dễ bị bầm tím hơn người bình thường, điểm này tôi không đồng ý. Tôi không nhớ bao nhiêu lần ông ta dẫn dắt tôi qua logic đầy lỗi lập luận của ông ta rằng nạn nhân bị nhiều vết bầm trên người đơn giản chỉ là vì đã uống rượu. Thật sự tôi đã bắt đầu cảm thấy ngờ vực ai mới là người bị đánh bằng thanh sắt, nạn nhân hay tôi? Nhưng tôi vẫn cương quyết bám vào sự thật khoa học. Cuối cùng, luật sư nổi cáu.
LSBC: Anh lấy thông tin này ở đâu? Sau đêm nay anh có thể đưa thêm chứng cứ không?
Tôi: Tôi có thể tham khảo các đầu sách cận lâm sàng về những ảnh hưởng của chấn thương trên da.
LSBC: Vậy anh nghĩ tôi nên đọc thêm đầu sách nào tối nay?
Tôi: Tôi đề nghị ông đọc bất cứ cuốn sách sinh học phân tử nào, nhưng tôi e mình không thể đưa ra một cái tên.
LSBC: Anh không biết cuốn nào à?
Tôi: Có thể một cuốn sách giáo khoa do Guyton biên soạn sẽ hữu ích, tôi không thể cho ông biết ấn bản nào cập nhật nhất, lần tái bản thứ ba hay thứ tư gì đó. Nhưng bất cứ cuốn sách giáo khoa nào về xuất huyết đều nói đến phần này.
LSBC: Có tác giả nào về xuất huyết anh nêu được tên không?
Tôi: Tôi không biết cái tên nào cụ thể.
Quan tòa: Vậy luật sư bào chữa sẽ phải đọc bao nhiêu trang, Bác sĩ Shepherd?
Tôi: Tôi e tôi không thể giúp gì trong việc này.
LSBC: Việc này ngoài khả năng của tôi, nhưng tôi sẽ cố tìm.
Quan tòa: Vâng, và vui lòng cho tôi mượn một bản sau khi đọc xong, luật sư.
LSBC: Nhất định tôi sẽ làm vậy, thưa Ngài.
Lúc này tôi thấy ghét cả luật sư lẫn quan tòa, tôi ngờ rằng họ đều là thành viên của cùng một viện hoặc một câu lạc bộ nào đó ở London. Trong một lần khi quan tòa tỏ vẻ thiếu kiên nhẫn với bị cáo, luật sư đã xin được trình bày với quan tòa mà không có sự hiện diện của bồi thẩm đoàn. Bồi thẩm đoàn, báo giới, những người tham dự và tôi đã theo nhiệm vụ ra khỏi phòng xét xử trước đó. Khi quan tòa và luật sư nói chuyện theo cách này, thường có một chi tiết luật nào đó họ bất đồng, và khi quay trở lại, mọi người đều cảm thấy một bầu không khí lạnh lẽo trong phòng xử, một luật sư cười còn người kia sưng sỉa. Nhưng các luật sư lần này và quan tòa đều cười tươi như hoa khi chúng tôi quay trở lại.
Bên bị cáo cố lái vấn đề khỏi vụ đánh chết người mà thuyết phục bồi thẩm đoàn nạn nhân đã ngã cầu thang (ngã 74 bậc cầu thang) và trong quá trình đó đã bị bầm dập vì cậu ta có cồn trong người. Tôi dành cả buổi tối, phát sốt gọi điện thoại cho bạn bè để thảo luận về hiện tượng bầm tím và tra cứu thư viện bệnh viện tìm cuốn sách giáo khoa về vấn đề đó.
Ngày tiếp theo chúng tôi nói lại về vấn đề này. Đó là tất cả những gì tôi có thể làm để dằn lại những linh cảm muốn giết người của mình.
LSBC: Anh giới thiệu cho tôi và quan tòa cuốn sách của Guyton.
Tôi: Chính xác.
LSBC: Anh có mang theo cuốn sách không?
Tôi: Tôi có một bản đây.
LSBC: Anh có đoạn thông tin dùng để chứng minh không?
Tôi: Tôi đã đánh dấu các trang sách giải thích chuyện gì sẽ xảy ra trong cơ thể sau những chấn thương mạch máu.
LSBC: Anh có ở đây chứ?
Tôi: Tôi có, trong ấn bản này, chương 36.
LSBC: Ấn bản nào?
Tôi: Tôi chắc là lần tái bản thứ tám.
LSBC: Hmmm. Vậy mà anh giới thiệu với chúng tôi ấn bản thứ ba hoặc thứ tư.
Tôi: Tôi nghĩ tôi đã nói tôi không chắc ấn bản nào cập nhật nhất.
LSBC: Tôi có thể xem qua không?
Nhưng tôi nghĩ ông ta đã xem qua một bản trước đó rồi. Ông ta hỏi tôi không ngớt về tiểu cầu và máu đông với mong muốn chứng tỏ luận điểm của mình, đến nỗi bồi thẩm đoàn sắp ngủ gục và quan tòa phải cắt ngang.
Quan tòa: Thứ lỗi cho tôi, nhưng tôi muốn hỏi Bác sĩ Shepherd, ở chương ông dùng làm thông tin tham khảo, có phần nào nói đến việc cồn dễ gây bầm tím không?
Tôi: Đó là phần bị thiếu trong sách này, thưa Ngài, cũng như những cuốn sách khác tôi tham khảo về vấn đề cồn gây bầm da. Điều này không được nhắc tới.
Quan tòa: Bởi vì nếu điểm này có căn cứ, chắc ông đã tìm ra thông tin về nó trong những cuốn sách trên?
Tôi: Chắc chắn là vậy, thưa Ngài.
Nhưng vậy vẫn chưa khiến luật sư bào chữa dừng lại. Ông ta tiếp tục chứng minh luận điểm sai lầm của mình bằng nhiều cách khác, một lần, hai lần rồi ba lần, rằng độ cồn trong cơ thể làm tăng khả năng dẫn máu của mao mạch dẫn đến bầm tím.
Sau một tuần lễ ròng kẹt trong phiên tòa đó với tư cách nhân chứng chuyên môn, cuối cùng tôi cũng được thả. Nhẹ nhõm làm sao.
Vụ án này minh chứng có nhiều sự kiện thực tế và cũng có nhiều cách đi đến kết luận. Trong hoàn cảnh tất cả bị thả vào một lòng chảo đối kháng như phòng xử án, sự thật biến thành một loại “hàng hóa” dễ uốn nắn, mang sắc thái cá nhân. Đó là nguyên nhân khiến tôi chịu áp lực khi phải diễn dịch các sự kiện có thật theo cách tôi không thoải mái. Bào chữa là một nghệ thuật mà ở đó luật sư bảo vệ thân chủ của mình. Nghệ thuật bào chữa không bàn đến lương tâm và các trường luật hẳn cũng đồng tình có nhiều vụ án chính trực lại thua vì bào chữa tồi, và ngược lại. Sau cùng, cán cân công lý dựa trên một khái niệm đã phục vụ xã hội Anh nhiều thế kỷ: mười hai con người được chọn ngẫu nhiên, không có kiến thức chuyên môn về luật có thể ngồi nghe các bằng chứng và hình thành đánh giá riêng.
Trong vụ án này, bồi thẩm đoàn thấy bị cáo phạm tội giết người, cậu ta vào tù. Tôi thắc mắc liệu cậu ta có nhiều đêm mất ngủ bằng tôi không? Nhưng ít nhất mọi thứ cũng qua rồi...
Không hẳn vậy. Sau khi thân chủ thụ án được vài năm, tay luật sư yêu cầu mở phúc thẩm bản án vì ông ta có chứng cứ mới. Chứng cứ đó lại chính là việc tôi không thể trình bày một cuốn sách khác có những thông tin phản biện lại lý thuyết cồn dễ gây bầm tím da sau khi nạn nhân ngã. Ông ta liệt kê nhiều điểm khác, kết tôi vào tội thiếu chuyên môn.
Giờ tôi chắc chắn phải thắc mắc ai mới là người bị xét xử: tôi hay kẻ bị kết án giết người. Dù sao tôi cũng kịp kêu gọi vài sự hỗ trợ. Một chuyên gia huyết học dày dạn kinh nghiệm sau khi đọc bản sao báo cáo của phiên tòa đã viết một báo cáo với kết luận: “Chức năng dẫn máu của mao mạch tăng lên do ảnh hưởng của chất cồn chỉ đóng vai trò không đáng kể trong xuất huyết da (bầm tím). Chi tiết đánh lạc hướng này của phía bị cáo dưới danh nghĩa thường thức, nhưng những hình ảnh gợi lên từ các mao mạch bị trương phình với máu là điều gây hiểu lầm.
Chúng tôi chờ tòa phúc thẩm khá lâu trước khi trường hợp của bên bị được xử lý. Rồi tất cả kết thúc nhanh chóng mặt. “Bằng chứng mới” không xác thực được các nhà chức trách đọc, bản kháng cáo không được phê chuẩn.
Tôi ngưỡng mộ sự kiên gan của luật sư đó để đấu tranh cho thân chủ mình – một thiếu niên gia cảnh không thể khiêm nhường hơn. Nếu sau này nhỡ tôi bị cáo buộc tội giết người, tôi rất muốn ông ta bảo vệ tôi. Tuy nhiên, dưới danh nghĩa nhân chứng chuyên môn, tôi lại cảm thấy ông ta đã thể hiện một khả năng đáng kinh ngạc, đó là thản nhiên bỏ qua những thông tin y học ông ta cho rằng không có lợi cho vụ án.
Kể từ đó nếu tôi phải hầu tòa và phiên tòa trở nên phức tạp, cách đối phó của tôi là Alexander Pope. Những dòng chữ bố tôi đã viết nắn nót trong cuốn từ điển tặng tôi năm ấy hướng dẫn tôi phải nói khác đi ngay cả khi tôi chắc chắn mình đúng, phải sẵn lòng thừa nhận mình có thể sai sót, phải kiểm tra những lỗi sai và thừa nhận nó, phải chỉ dạy hay sửa chữa những lỗi sai của người khác dựa trên sự tôn trọng những cảm xúc của họ, không bao giờ đồng ý giả lả những điều mình biết chắc là sai và phải chấp nhận sửa chữa khi nó phù hợp. Bất chấp tính đối kháng và thiển cận mà chế độ dung dưỡng cùng cung cách thường xuyên từ chối nghe sự thật, tôi cố gắng nắm chắc vào các nguyên lý của Pope.