ÔNG kia có vẻ sửng sờ. Hai người đối diện nhau và cùng nhìn vào mắt nhau. Như thế trong chốc lát, rồi bỗng nhiên, Veltchaninov nhận ra người khách.
Và, cũng ngay lúc ấy, người khách quyết đoán là Veltchaninov biết mình: điều đó hiện ra trong đôi mắt. Chỉ trong chốc lát, nét mặt của ông kia như dãn ra trong một nụ cười khả ái.
— Chắc chắn là tôi đang được cái hân hạnh tiếp chuyện với ông Aléxéi Ivanovitch? Ông ta thốt ra với một giọng ngọt ngào và thanh tao, tạo thành
một sự mâu thuẫn rất ư là khôi hài với cảnh ngộ lúc bấy giờ.
— Ông đúng là Pavel Pavlovitch Trossotzky chứ ? Veltchaninov hỏi lại, giọng kinh ngạc.
— Cách đây chín năm, ở tỉnh T..., chúng ta đã từng quen biết nhau, và, nếu anh cho phép tôi nhắc lại, sự giao thiệp của chúng ta rất là thân thiết.
— Vâng... có thể là thân thiết... nhưng… bây giờ đã ba giờ khuya rồi, và anh đã thử trong mười phút để mở cửa nhà tôi...
— Ba giờ rồi ! Ông vừa la lớn vừa rút đồng hồ trong túi ra xem và ngạc nhiên lắm. Ba giờ thật rồi nhỉ ! Thứ lỗi cho tôi, Aléxéi Ivanovitch, đáng lý tôi phải nghĩ đến điều này khi bước vào đây, tôi lấy làm áy náy lắm. Lần khác, tôi xin trở lại và giải thích anh rõ, và bây giờ...
— À không! Nếu muốn giải thích, xin anh giải thích ngay bây giờ, Veltchaninov đáp lại. Xin mời anh vào, phòng ở bên cạnh đấy thôi. Chắc chắn là anh muốn vào nhà tôi chứ đâu phải đến đây trong đêm hôm khuya khoắt chỉ để thử ổ khóa...
Ông ta xúc động và đồng thời hơi bối rối, và ông cảm thấy mình không thể nào tập trung nổi tư tưởng. Ông cũng cảm thấy hổ thẹn nữa : chả có gì là bí mật, là nguy hiểm cả; tất cả ảo giác đó chỉ còn sót lại có khuôn mặt đần độn của một tên Pavel Pavlovitch nào đó. Tuy nhiên, ông cũng không tin chắc là tất cả chỉ giản dị có thế: ông tiên đoán một cách mơ hồ và lo ngại là có điều gì kỳ lạ đây.
Sau khi mời khách ngồi vào cái ghế bành, ông ngồi trên giường, cách cái ghế độ một bước, mình hơi cúi về phía trước, lòng bàn tay đặt trên đầu gối, ông sốt ruột chờ ông kia nói trước. Ông quan sát kỹ lưỡng ông kia và tập trung kỷ niệm. Nhưng điều kỳ lạ, ông khách vẫn im lặng và hình như không có gì chứng tỏ là ông ta sắp nói ‘‘ngay tức thì’’. Trái lại, ông nhìn chủ nhà với một vẻ dò hỏi như là đang chờ đợi một điều gì. có thể chỉ vì ông ta sợ, còn cảm thấy lúng túng như một chú chuột vừa sập bẫy. Nhưng rồi Veltchaninov phát cáu hét:
— Thế nào, tôi nghĩ rằng anh không phải là một giấc mơ, cũng chẳng phải là một con ma kia mà! Phải chăng anh đến đây để chơi trò ma ? Hãy giải thích dùm đi, cha nội!
Người khách cựa mình, mỉm cười và bắt đầu nói một cách dè dặt:
— Điều làm anh kinh ngạc nhất là tôi đến vào giờ này và... trong một hoàn cảnh quá đỗi đặc biệt... Nhớ lại những gì đã xảy ra giữa hai chúng ta và vì lẽ gì chúng ta xa nhau, theo ý tôi thật lạ lùng... Vả lại, tôi không nghĩ đến chuyện vào nhà anh, và nếu việc này có xảy ra thì cũng chỉ là một sự tình cờ...
— Sao, tình cờ à? Nhưng từ cửa sổ, chính tôi thấy anh đang rón rén băng qua đường kia mà !
— À ! Anh đã thấy tôi! Như thế hẳn anh biết rõ hơn tôi về tất cả những việc đó! Nhưng tôi chỉ làm cho anh bực mình... Đây chuyện như thế này : Từ ba tuần nay tôi đã ở đây để lo một công việc riêng... Tôi là Pavel Pavlovitch Troussotzky như anh đã nhận biết. Tôi đang vận động để thay đổi chỗ làm và được bổ dụng vào một nhiệm sở khác, giữ một chức vụ quan trong hơn... Tuy nhiên, đó chẳng phải là việc đáng nói... Việc chính, nếu anh muốn biết, là tôi đã mất ba tuần lễ ở đây và ngay chính tôi, hình như thế, đã kéo dài công việc, công việc bổ nhiệm của tôi; và thật ra, nếu công việc có xong xuôi chăng nữa, tôi tin là tôi cũng sẽ quên rằng công việc đã có kết quả mỹ mãn vì tôi sẽ không thể nào rời Pétersbourg với tâm trạng như hiện nay. Tôi lang thang đây đó như là mất hẳn mục tiêu và hầu như sung sướng vì sự mất mát đó; trong tâm trạng hiện nay của tôi...
— Trong tâm trạng nào, Veltchaninov nôn nóng ngắt lời...
Ông khách ngước mắt nhìn ông ta, tay cầm chiếc mũ và với một cử chỉ trang trọng, ông chỉ vào cái băng tang :
— Vâng, đây là tâm trạng của tôi.
Veltchaninov thẩn thờ hết nhìn mầu vải tang rồi lại nhìn người khách. Đột nhiên, mặt ửng hồng, ông hỏi:
— Sao? Natalia Vassilievna ?
— Vâng, Natalia Vassilievna, tháng ba vừa qua... Bệnh lao, và rất chóng, trong khoảng hai, ba tháng thôi... và như anh đã thấy, tôi như thế này đây.
Thốt ra những câu ấy, người khách rất xúc động, ông dang rộng vòng tay, bàn tay trái cầm chiếc mũ tang, và cúi rất thấp chiếc đầu sói xuống như thế ít ra là cả chục giây.
Cảnh đó và dáng điệu đó như đột nhiên thức tỉnh Veltchaninov: một nụ cười nửa châm biếm, nửa khiêu khích thoáng hiện trên làn môi, nhưng chỉ trong chốc lát thôi: cái tin người đàn bà kia chết (người đàn bà mà ông quen đã lâu rồi và ông đã hoàn toàn quên) hiện giờ gây nên trong tâm hồn ông một sự dao động bất thần.
— Có thể như thế sao ! Ông khẽ nói, nói những câu vừa đến trong trí. Nhưng tại sao anh không tìm gặp tôi ngay và kể tôi nghe chuyện ấy?
— Tôi xin cảm ơn tấm thịnh tình của anh; tôi cảm thấy là anh có cảm tình đối với tôi mặc dù...
— Mặc dù... ?
— Mặc dù đã nhiều năm nay, chúng ta không gặp nhau mà anh vẫn còn để ý đến nỗi đau đớn của tôi, mà anh đã tỏ lòng ưu ái đối với tôi như thế thì thật tôi không biết nói gì hơn, làm gì khác hơn là hoàn toàn biết ơn anh. Đó là tất cả hhững gì tôi muốn nói với anh. Và không phải là tôi nghi ngờ gì những người bạn khác, vì tôi có thể tìm được ngay tức thì ở thành phố này những người bạn rất ư chân thành (như Stépane Mikhailovitch Bagaoutov chẳng hạn) nhưng sự giao thiệp giữa chúng ta, anh Aléxéi Ivanovitch ạ (tôi muốn nói là tình bạn của chúng ta, thứ tình bạn mà tôi nhớ đến với tất cả lòng cảm bội) đã mất liên lạc cả chín năm nay rồi ; anh không đến nhà tôi và chúng ta cũng chẳng thư từ thăm viếng gì nhau...
Người khách nói như đọc bài học, nhưng trong khi ông thao thao thì mắt lại nhìn chết xuống đất, dù chắc chắn là ông thấy tất cả những gì đang xảy ra chung quanh ông. Trong lúc ấy, Veltchaninov đã dần dần trấn tỉnh.
Ông nghe và quan sát Pavel Pavlovitch với một cảm giác kỳ lạ, và cảm giác này càng lúc càng trở nên mãnh liệt và khi người khách ngừng tiếng thì những tư tưởng vô cùng hỗn tạp, vô cùng bất ngờ bỗng dưng xâm chiếm trí não ông.
— Nhưng tại sao mãi đến bây giờ tôi mới nhận ra anh ? Ông la lớn với phần nào giận dữ ; chúng ta chạm trán đến những năm lần kia mà!
— Phải, tôi cũng nhớ thế; anh có mặt thường xuyên trên đường tôi đi, hai lần, ba lần, có thể là...
— Không, trái lại thế, chính anh đã thường xuyên có mặt trên đường tôi đi!
Veltchaninov đứng dậy, và đột nhiên cười rộ. Pavel Pavlovitch sửng sờ trong giây lát, nhin chăm chú ông ta, nhưng rồi tiếp lời tức thì :
— Anh không nhận ra tôi là chuyện dĩ nhiên: anh có thể quên tôi và hơn nữa, từ hồi đó, bệnh đậu mùa đã để lại ít nhiều chấm rỗ trên mặt tôi.
— Bệnh đậu mùa ? Đúng thế, anh lên đậu! Nhưng vì sao, trời đất quỷ thần... ?
— Vì sao bệnh nó lại vớ phải tôi chứ gì? Rồi chuyện đó đến, Aléxéi Ivanovitch ạ! Ngoài ý muốn, tự dưng người ta bị bệnh vớ phải!
— Tuy nhiên, cũng kỳ cục thật ! À ! Mà này ông bạn, cứ tiếp tục đi, anh hãy kể tiếp đi !
— Mặc dù tôi đã gặp anh...
— Khoan ! Tại sao lúc nãy anh nói : ‘‘Bệnh nó vớ phải anh ?’’ Tôi muốn diễn tả lịch sự hơn kia. À thôi, anh hãy kể tiếp đi, kể tiếp đi.
Có Trời biết tại sao, ông ta càng lúc càng trở nên vui vẻ; sự xúc cảm lay chuyển tâm trí ông lúc này đã nhường chỗ cho một tình tự hoàn toàn khác biệt.
Ông đi qua, đi lại với nhịp bước vội vàng.
— Vậy thì, mặc dù tôi đã gặp anh và mặc dù khi đến đây, ở tỉnh Pétersbourg này, tôi đã có ý đến tìm anh nhưng, tôi xin lập lại một lần nữa, tôi ở trong một trạng thái tinh thần... từ tháng ba đến bây giờ, tôi bị khủng hoảng tinh thần đến nỗi...
— À phải! Anh bị khủng hoảng tinh thần từ tháng ba. Chờ chút, anh không hút thuốc à!
— Anh biết đó, từ ngày còn Natalia Vassilievna..
— Phải phải, tôi biết, nhưng từ tháng ba đến bây giờ...
— Cho tôi xin một điếu thuốc, có lẽ hay đấy.
— Thuốc đây; anh hút đi và kể tiếp tôi nghe ! Anh kể tiếp đi, anh làm cho tôi hết sức...
Và sau khi đốt một điếu xì gà, Veltchaninov đột nhiên ngồi xuống giường. Pavel Pavlovitch dừng bước:
— Nhưng chính anh, sao anh có vẻ bồn chồn thế? Anh có khỏe không?
— À ! Thây kệ sức khỏe của tôi ! Veltchaninov la lớn, anh kể tiếp đi!
Về phía ông khách, dù chủ nhà có vẻ dao động ông vẫn càng lúc càng trở nên tự chủ và tự tin.
— Nói thế nào nhỉ? Anh Aléxéi Ivanovitch, trước hết anh hãy hình dung một người đã chết, chết hẳn đi, có thể cho là như thế. Một người mà sau hai chục năm hôn phối, đã thay đổi tận gốc rễ cuộc sống và giờ đây lang thang gần như là vô ý thức trên những con đường bụi bặm như là đi giữa cánh đồng hoang, không có chủ đích rõ rệt, và người đó đã tìm thấy trong chính sự vô ý thức kia một lạc thú nào đó. Lẽ tự nhiên là nếu trong những giây phút đó, tình cờ tôi thấy một người bạn quen hay một người bạn thân, tôi sẽ tránh ngay để khỏi phải gặp họ. Nhưng trong những khi khác, những kỷ niệm lại thôi thúc đến độ mình khao khát được gặp lại một nhân chứng nào đó, một trong những người đã tham dự vào cái quá khứ gần đây nhưng đã mất hẳn, và con tim khi nhớ lại những kỷ niệm ấy thúc giục mình đến đỗi phải chạy tìm ngay nhân chứng kia, người bạn kia, dù là ngày hay đêm, dù cho phải liều đánh thức ông ta lúc ba giờ sáng. Tôi chỉ lầm về ngày giờ, nhưng không lầm về cách đối xử của bạn, vì hiện giờ tôi đang được tưởng thưởng xứng đáng đây. Về giờ giấc thì thật ra tôi tưởng mới nửa đêm vì tôi không quen ngủ sớm. Người ta uống chính nỗi phiền muộn của mình và rồi người ta vì nó mà say túy lúy. Và thật ra cũng không phải là nỗi phiền muộn mà là cái gì mới lạ đang dày vò tôi.
— Anh diễn tả hơi cao kỳ đấy! Veltchaninov nhận xét với vẻ ủ ê và đột nhiên ông trở nên nghiêm trọng.
— Phải, tôi diễn tả hơi khúc mắc...
— Và ... anh không đùa đấy chứ?
— Đùa à ? Pavel Pavlovitch ngạc nhiên một cách đau đớn, la lên, đùa đúng lúc tôi muốn báo cho anh biết...
— À ! Xin anh khoan nói đã...
Veltchaninov đứng dậy và lại bước dọc khắp phòng. Năm phút trôi qua như thế. Người khách nhớm người định đứng dậy theo, nhưng Veltchaninov kêu lên: ‘‘Cứ ngồi yên! Cứ ngồi yên ! và ông kia ngồi lại ngay trong chiếc ghế bành.
— Anh thay đổi nhiều ! Veltchaninov tiếp tục nói và đột nhiên ngừng lại trước mặt người khách như là bị ý nghĩ kia bất thần đánh xuống. Thay đổi kinh khủng! Thay đổi tột độ! Có thể nói anh hoàn toàn là một con người khác!
— Điều đó không lạ ! Chín năm qua rồi còn gì !
— Không, không, không ! Tuổi tác không thành vấn đề! Cũng không phải vóc dáng của anh thay đổi đến như thế; cái khác kia.
— Phải, chuyện đó cũng có thể; chín năm rồi!
— Chứ không phải là mới bắt đầu từ tháng ba sao?
— Hì hì ! Pavel Pavlovitch cười một cách tinh quái! Anh có ý nghĩ khôi hài đó. Nhưng, nếu tôi có thể mạn phép... Cái gì cho thấy sự thay đổi đó ?
— Ờ, ờ! Thành thật mà nói... thì... trước kia anh là một Pavel Pavlovitch đáng kính, đàng hoàng, một Pavel Pavlovitch biết điều và giờ đây là một Pavlovitch không ra gì cả.
Sự bực tức của ông đã lên đến độ mà người dè dặt nhất cũng phải thốt ra những lời không nên.
— Không ra gì? Anh nhận thấy như thế à? Và lại không biết điều nữa? Chẳng biết điều chút nào cả? Pavel Pavlovitch vừa nói vừa cười ra chiều thỏa thích.
— Chẳng biết điều chút nào cả? Bây giờ có lẽ anh quá thông minh là đằng khác.
‘‘Mình mất dạy thật. Veltchaninov thầm nghĩ và tên khốn kiếp này lại còn xấc xược hơn cả mình nữa... Nhưng... hắn ta nhằm mục đích gì đây?
— Ồ ! Ông bạn thân của tôi ơi! Anh Aléxéi Ivanovitch quý mến ! Người khách, như bất ngờ xúc động, kêu lên và trăn trở trên ghế. Đối với chúng ta, việc đó ăn thua gì? Hiện giờ chúng ta không còn ở trong giới thượng lưu, trong xã hội thượng lưu hào hoa phong nhã nữa I Chúng ta là hai người bạn thân, rất thành thật và giờ đây cùng nhau họp mặt với tất cả tấm lòng chân thành, có thể nói như thế, để cùng nhau gợi lại mối liên lạc bền chặc mà người vợ quá vãng của tôi đã là một vòng xích đẹp nhất.
Và xem đó như là một lời tán dương, ông lại cúi đầu như lúc nãy và giấu mặt sau nón. Veltchaninov nhìn ông ta với sự chán ngấy và e ngại.
‘‘Biết đâu được ! Hắn ta có lẽ chỉ là một thằng hề, ông tự nhủ thầm. Nhưng mà không, không phải thế! Mình tin là hắn ta không say. Có thể là hắn say ở chỗ khác : mặt hắn ta đỏ hồng. Và cho dù hắn ta say đi chăng nữa thì chuyện đó cũng thế thôi. Hắn mưu tính chuyện gì đây ? Tên khốn kiếp này muốn cái gì đây?
— Anh nhớ không ? Anh có nhớ không ? Pavel Pavlovitch vừa kêu lên vừa xê dần dần chiếc nón ra và như bị những kỷ niệm lôi cuốn,— anh có còn nhớ đến những chuyến du ngoạn ở đồng quê, những dạ hội, những dạ vũ và những buổi chơi bài ở nhà Đức Ông rất mực hiếu khách là Ngài Sémione Sémionovitch ? Và những tối họp mặt tay ba, và lần đầu chúng ta gặp nhau, vào một buổi sáng, khi anh đến nhà tôi để hỏi thăm về một công chuyện làm ăn ; và anh đã bắt đầu nổi giận nữa chứ. Nhưng Natalia Vassilivena đã xuất hiện đúng lúc, và mười phút, sau anh đã làm người bạn thân của gia đình tôi; và sự thân thiết đó đã kéo dài cả năm trời, giống đúc như tình tiết trong với kịch ‘‘Nàng thôn nữ’’ của Tourguénev.
Veltchaninov thong thả bước, mắt nhìn xuống đất; ông lắng nghe với một sự nôn nóng, với một sự ngấy chán nhưng ông vẫn chú ý lắng tai nghe.
— Tôi chưa hề nghĩ đến với ‘‘Nàng thôn nữ’’, ông cắt ngang với đôi chút bối rối, và trước kia, tiếng anh nói cũng chưa hề gay gắt đến thế và anh cũng chưa hề nói với một giọng điệu... không phải là của anh. Tại sao vậy?
— Đúng thế, Pavel Pavlovitch nhanh nhẩu tiếp lời, trước kia thường thường là tôi ngậm miệng; tôi muốn nói tôi là người ít lời. Anh biết đó chứ, trước kia khi vợ tôi nói thì tôi thích nghe hơn là đối đáp. Anh cũng nhớ là tài nói chuyện của nàng như thế nào chứ? Còn về chuyện vở ‘‘Nàng thôn nữ’’ và đặc biệt là Stoupéndiev ; anh có lý đấy : chỉ về sau này, sau khi anh đã rời tỉnh khá lâu, khi nghĩ về anh, trong sự bình tĩnh, chúng tôi, nhà tôi và tôi, mới so sánh cái buổi gặp gỡ đầu tiên của chúng mình với với kịch của Tourguénev... Vả lại, về vấn đề Stoupéndiev...
— Stoupéndiev nào? Trời đất quỉ thần! Veltchaninov la lớn và ông dậm cả chân nữa kia, lòng bối rối vì cái chữ Stoupéndiev kia gọi cho ông một kỷ niệm nào đó đã xa rồi.
— Stoupéndiev? À, đó là một nhân vật của vở hài kịch, là ‘‘người chồng’’ trong vở ‘‘Nàng thôn nữ’’, Pavel Pavlovitch nói với giọng ngọt ngào và dịu dàng nhất. Nhưng việc này lại liên quan đến một chuỗi kỷ niệm đẹp đẽ và thân thiết khác; những kỷ niệm đã có sau ngày anh rời tỉnh, khi Stépane Mikhailovitch Bagaoutov, giống hệt như anh, đã cho chúng tôi cái vinh hạnh được làm bạn nhưng lại trong những năm năm dài...
— Bagaoutov? Sao? Bagaoutov nào? Veltchaninov ngừng ngang chết trân tại chỗ.
— Bagaoutov, Stépane Mikhailovitch, người đã cho chúng tôi cái vinh hạnh được làm bạn, sau anh đúng một năm... và cũng giống hệt như anh...
— À ! Chúa tôi ! Tôi biết chuyện đó, Veltchaninov la lên sau khi đã hiểu: Bagaoutov ! Anh ta là một công chức trong tỉnh...
— Phải, phải ! Anh ta là tùy viên của Ngài Thống Đốc. Đó là một người có tất cả những gì là lịch sự nhất của giới thượng lưu Pétersbourg, Pavel Pavlovitch nói tiếp với giọng đầy hứng khởi.
— Vâng, vâng! Tôi chỉ nghĩ ở đâu đâu ! Anh ta cũng đã...
— Anh ta cũng đã như vậy, anh ta cũng đã như vậy, Pavel Pavlovitch lập lại với giọng đầy hứng khởi như lúc nãy sau khi bắt chợt câu nói hớ hênh của kẻ đối thoại. Anh ta cũng vậy ! Và đó là lúc mà chúng tôi đang diễn vở ‘‘Nàng thôn nữ’’ trên một sân khấu tài tử ngay tại nhà Đức Ông rất mực hiếu khách là Ngài Sémione Sémionovitch; Stépane Mikhailovitch thủ vai bá tước, tôi vai ‘‘người chồng’’, và vợ tôi, vai ‘‘nàng thôn nữ’’; nhưng rồi theo lời yêu cầu của nàng, người ta không cho tôi đóng vai ‘‘người chồng’’ nữa ; họ bảo là tôi không đủ khả năng diễn xuất...
— Nhưng tên quái quỷ nào gán cho anh vai Stoupéndiev ? Trước hết anh là Pavel Pavlovitch Troussotzky và tuyệt nhiên không phải là Stoupéndiev; Veltchaninov cộc cằn la lớn không chút ngượng ngùng và gần muốn run lên vì bực tức. Ngoài ra, anh cho phép tôi nói: Anh Bagaoutov hiện có mặt ở đây, ở Pétersbourg này; hồi mùa xuân này, chính tôi đã thấy anh ta. Vậy, tại sao anh không đến gặp nốt anh ấy?
— Suốt trong ba tuần lễ, tôi đã đến nhà anh ta từng ngày một đó chứ, nhưng người ta không tiếp tôi. Anh ta đau nên không thể tiếp tôi được. Và, anh thử tưởng tượng xem, theo nguồn tin chắc chắn, anh ta đau nặng thật. Một người bạn thân thiết đến như thế! À ! Anh Aléxéi Ivanovitch này, tôi đã nói và tôi xin lập lại một lần nữa với anh rằng: với tính khí hiện nay của tôi, đôi khi tôi muốn chui xuống tận đất đen cho mất tích hẳn. Nhưng có những khi khác, mình lại sẵn sàng tay bắt mặt mừng những nhân chứng cũ, nếu có thể nói như vậy, một trong những người đã dự phần vào cuộc sống không còn của mình nữa, và độc nhất là để cùng khóc với nhau, tôi nói thật đấy anh ạ, chỉ để cùng khóc với nhau mà thôi! — Thôi được rồi, hôm nay thế là tạm đủ rồi chứ? Veltchaninov hỏi một cách phũ phàng.
— Vâng quả đủ rồi, quá đủ rồi ! Và Pavlovitch đứng dậy tức thì. Đã bốn giờ rồi và nhất là tôi đã làm phiền anh một cách quá đáng.
— Này: chắc chắn tôi sẽ đến thăm anh; và lúc đó, tôi mong rằng... Anh hãy nói thật, trả lời không úp mở đi: có phải hôm nay anh say không?
— Say? Không hề bao giờ có !
— Trước khi đến đây hay trước hơn nữa, anh không uống rượu sao ?
— Aléxéi Ivanovitch, anh biết đó chứ, đúng là anh lên cơn sốt rồi đấy.
— Ngay ngày mai, trước một giờ trưa, tôi sẽ đến anh.
— Nãy giờ tôi nhận thấy hình như anh gần nói sảng đó, Pavel Pavlovitch cắt ngang lời Veltchaninov với một niềm thích thú và cố ý nói riết về vấn đề này. Tôi thật lấy làm bối rối về sự vụng về của tôi. Tôi đi đây, tôi đi đây. Và anh, hãy đi nằm đi và ráng mà dỗ giấc ngủ.
Nhưng, Veltchaninov sực nhớ, vội kêu vói, anh chưa nói cho tôi biết anh ở đâu?
— Tôi chưa nói cho anh biết à ? ở khách sạn Pokrovsky.
— Khách sạn đó là khách sạn nào vậy?
— Nó nằm gần nhà thờ Pokrov, trong một ngõ hẻm, tôi quên mất tên đường cũng như số nhà, nhưng mà nó ở bên cạnh nhà thờ…
— Tôi sẽ tìm ra !
— Xin nghênh tiếp người khách quý!
Ông ta đã bước xuống cầu thang.
— Này anh ! Veltchaninov lại hét. Anh không ‘‘chuồn’’đó chứ ?
— Sao gọi là ‘‘chuồn’’? Pavel Pavlovitch đã xuống được ba bực thang, quay lại với cặp mắt ngạc nhiên nhưng với nụ cười trên môi.
Để trả lời, Veltchaninov đóng mạnh cửa, rồi cẩn thận khóa lại và cài then. Khi quay lại phòng, ông khạc xuống đất với vẻ nhờm tởm như chính ông bị ô uế vậy.
Ông đứng im ngay giữa phòng khoảng năm phút, rồi thì không thèm thay cả áo quần, ông vật mình xuống giường và ngủ ngay tức thì. Trên bàn, ngọn nến ông quên tắt, cháy dần cho đến hết.
