Presto đã tới ở nhà John Barry như thế.
Sáng sáng, Tonio bận đọc sách và suy nghĩ. Anh đọc sách về lịch sử của điện ảnh Mỹ, suy nghĩ về những mặt thật và mặt nạ của những nghệ sĩ nổi tiếng, nhằm tìm ra con đường của mình. Tối đến anh trò chuyện với ông gác rừng bác học và cô cháu gái của ông.
Ban đầu Ellen còn bẽn lẽn. Nhưng Presto mang theo nhiều cuốn sách mới lạ. Ellen tỏ ra rất thích thú. Vài ngày sau cô đã tranh luận với Presto về những tiểu thuyết đã đọc, khiến anh phải ngạc nhiên về những nhận xét sắc sảo và độc đáo của cô. Hóa ra cô biết tường tận các nhà văn cổ điển châu Âu và văn học Mỹ. Có lần cô đã đọc cho anh nghe lời độc bạch của Desdemona [21] , sau đó đã biểu diễn cảnh Ophelia [22] bị điên. Presto kinh ngạc. Dĩ nhiên, Ellen có tài diễn kịch rồi. Sao nhỉ, nếu làm cho cô thành diễn viên điện ảnh, thành người bạn diễn trong những bi kịch cao cả?
Đến sáng hôm sau, Ophelia đã biến thành người quét dọn, người rửa bát đĩa, người nấu bếp rồi.
Presto vừa ngủ dậy đã thấy Ellen xuất hiện với những cái xô, giẻ lau và bàn chải cọ sàn, cô đuổi anh và con Pip ra vườn rồi bắt đầu lau dọn phòng.
Presto nằm trên gò đất, dưới gốc thông, đưa mắt ngắm trộm cô gái. Tất nhiên như thế là không hay. Nhưng anh biện bạch cho mình rằng việc quan sát những người xung quanh là nhiệm vụ nghề nghiệp của anh; quan sát có thể có lợi cho công việc.
Ellen gấp nếp chiếc váy ngắn kẻ sọc lên tới đầu gối, thắt lại, rồi cúi xuống bắt đầu lau rửa sàn. Khi quét mạng nhện và bụi trên trần nhà, cô rướn toàn thân lên cao, hơi ngửa người ra sau. Những tư thế của cô thay đổi từng phút một. Presto nhìn Ellen và nghĩ: “Giá mà Hoffmann nhìn thấy cô ta! Anh ấy sẽ khâm phục sự xoay chuyển này. Mình chưa bao giờ ngờ rằng những động tác lao động bình thường tự nhiên lại có thể duyên dáng và đẹp đẽ đến thế. Thật kinh ngạc! Những nghệ sĩ trứ danh, những ngôi sao màn bạc của chúng ta phải cầu cứu đến biết bao mánh khóe, tư thế giả tạo, những biến hóa xảo thuật để phô bày một cách có lợi hình dáng của họ, vẻ đẹp những đường nét của eo, của mông, của lưng, cái chân kiều diễm, để che giấu những khuyết tật tự nhiên! Tất cả những cái đó nhất định gò bó sự tự do vận động của họ, biến họ thành những người máy đẹp đẽ, những hình nhân làm mẫu. Đạo diễn phải tốn bao công sức để đem lại cho những cử động của họ tính tự nhiên và giản dị!”.
Presto nhớ lại, một đạo diễn đã dạy nữ diễn viên làm đi làm lại một cử động thông thường của chân hàng chục lần, tốn phí khoảng vài trăm mét phim mới đạt được điều mong muốn. Còn ở Ellen thì “mọi sự trôi chảy, không một cử chỉ nào là vô ích”.
“Không, không nên làm cho cô ta thành những Ophelia và Desdemona. Cô ta sẽ phải tập luyện khắc nghiệt, phải làm cho quen những cử chỉ không quen làm, phải suy nghĩ về những động tác của mình, và với Ellen sẽ xảy ra đúng như với con đa túc trong truyện kể của Wilde [23] , nó vẫn đi lại thoải mái trước khi người ta yêu cầu nó giải thích lúc đi nó đưa chân nào lên trước chân nào lên sau. Con đa túc ngẫm nghĩ và… không thể bước được nữa. Ellen vẫn phải là cô ta. Nghĩa là, sẽ phải có những kịch bản khác…”
Dòng suy nghĩ của Presto bị Ellen cắt đứt. Cô nhìn ra cửa sổ và gọi to, bởi khoảng cách khá xa:
- Ông Smith! Tối nay ở rạp chiếu bóng cạnh khách sạn Rossetti chiếu bộ phim có Tonio Presto đóng.
- Cô đi chứ? - Presto hỏi.
- Nhất định rồi! - Cô gái đáp. - Thời gian qua ít thấy phim của ông ấy. Mọi người nói là ông ấy biến đi đâu mất hoặc đã gặp chuyện không hay. Nếu thế thì thật khủng khiếp!
- Cô yêu thích Tonio Presto?
- Ai mà không yêu thích ông ấy? - Ellen đáp.
Nghe thấy thế Presto cảm thấy khoan khoái, nhưng những lời nói tiếp của cô gái lại làm anh hơi buồn phiền.
- Người nào cũng thích vui cười, mà ông ấy nom nhộn thật. Tôi thật sự say mê ông ấy.
- Và sẽ lấy làm chồng, nếu như ông ấy ngỏ lời cầu hôn?
Ellen ngạc nhiên vì câu hỏi này.
- Lấy ông ấy à? Làm chồng à? - Cô kêu lên với vẻ kinh tởm và thậm chí có phần tức giận vì bị hỏi một câu như thế. - Không đời nào!
- Tại sao vậy? - Tonio hỏi, vừa đoán chừng ý cô. Nhưng Ellen không chỉ nghĩ về một điều anh không ngờ tới.
- Tôi tưởng rằng điều đó thật dễ hiểu. Người mẹ nào lại muốn có những đứa con quái dạng?
“Không phải bản thân sự xấu xí và quái dạng khiến cô ta từ chối, và cô ta không nghĩ tới bản thân mà nghĩ về những đứa con! Tất cả cái đó khác lạ biết bao với những lý do của Hedda Lux! Thật là một quan niệm lành mạnh về hôn nhân”, - Presto suy nghĩ và dường như tiện thể nói:
- Nhưng, người ta bảo là ông ấy giàu kinh khủng.
- Không sự giàu có nào đền bù được nỗi buồn của người mẹ có những đứa con bất hạnh! - Ellen đáp. - Chết, tôi đã ba hoa với ông mà chưa dọn dẹp xong.
- Cô Ellen, tôi cùng đi xem phim với cô có được không?
- Được ạ! - Ellen đáp một cách độ lượng từ tít trong góc phòng.
Rạp chiếu bộ phim “Gã chăn bò Presto”, một trong những phim sớm nhất do anh độc lập dàn dựng.
Ngồi cạnh Ellen trong gian phòng tối, vừa nhìn lên màn ảnh, Presto vừa nhớ lại thời kỳ xây dựng bộ phim này. Tên tuổi Presto đã vang dội. Những ông chủ hãng phim đã cố quyến dỗ anh, các nhà báo theo dõi từng bước đi của anh. Sebastian canh giữ nghiêm ngặt các lối vào nhà, như người gác cổng dữ tợn và khó mua chuộc nhất. Ông chủ hãng phim không cho phép một người lạ mặt nào bước vào khu vực xưởng phim. Nhưng vào lúc dàn dựng một cảnh quần chúng với đa số diễn viên phụ đóng những người chăn bò, một nhà báo thông minh đã tinh ranh đóng bộ quần áo chăn bò, cưỡi ngựa đi vào khu vực cấm và nhập vào đám diễn viên phụ. Tại đây, vừa lúc giải lao giữa hai cảnh quay, anh ta đến trước chỗ Presto và định phỏng vấn anh. Mưu mẹo này khiến Presto bật cười, song dù sao anh vẫn không trả lời một câu hỏi nào của anh nhà báo; vậy mà vẫn không ngăn được anh chàng tháo vát này cho đăng một bài phỏng vấn dài dòng trên tất cả các báo hàng ngày. Chẳng còn thiếu điều gì trong bài phỏng vấn đó: Cả cuộc hôn nhân dự định của Tonio Presto với bà góa triệu phú, tiểu thư W. cả bản hợp đồng mới mà dường như hãng phim lớn nhất đã đề nghị ký với ông Presto: hãng này hứa với ông ấy một món tiền lương “gấp ba lần tiền ngự dụng của vua nước Anh”, cả những kế hoạch sáng tác của Presto, đang viết kịch bản cho bộ phim mới “Sự sáng tạo thế giới” và sẽ đóng vai Adam,… Tất cả những chuyện đó đều rất vô lý man dại và khó tin đến mức Presto thậm chí không viết bài bác bỏ. Nhưng công chúng Mỹ vốn thèm khát mọi chuyện giật gân, trong mấy ngày liền chỉ có nói về cuộc phỏng vấn này. Hứng thú đối với Presto càng tăng lên thêm… Còn hiện nay? Hiện nay anh chẳng là gì cả, “tay trắng”, một cái bảng bị cạo sạch trơn, trên đó hãy còn chưa biết viết gì…
Trong phòng chiếu vang lên những trận cười. Và Ellen gần như đã cười nhiều hơn mọi người.
Khi thay đổi hình dáng của mình, liệu Presto đã làm đúng chưa? Phải chăng đây là một sai lầm vô cùng nguy hại?… Oằn người lên vì cười, Ellen lúc lắc mình và vai cô chạm vào vai Presto. Sự va chạm này khiến Presto đột nhiên cảm thấy lập tức thân thể của anh trẻ trung, khỏe mạnh. Giữa anh và Ellen, giữa anh và những người đàn bà trên toàn thế giới, giữa anh và tình yêu mà anh rất thiếu trong cuộc đời, bức tường quái dạng đã không tồn tại nữa. Vì điều này cũng đáng hy sinh nhiều thứ, kể cả vinh quang. Bản thân sự quang vinh không thể cho ta biết hạnh phúc và khoái lạc như tình yêu! Mà vinh quang thì, có thể hiếm được một lần nữa, chỉ cần tìm thấy được mặt mình!
Thậm chí ở đây, trong rạp chiếu bóng, anh tiếp tục tìm kiếm con đường mới. Hài kịch hay bi kịch? Anh phải gây ra tiếng cười hay tiếng khóc bằng diễn xuất của mình?… Anh cảm thấy anh đang phân vân chỉ giữa hai con đường này thôi, không quyết định nổi đi vào đường nào. Tiềm thức của anh hoạt động phức tạp và căng thẳng.
Anh xuất thân từ dân hạ lưu. Đã trải qua tuổi thơ cay đắng, đói rét. Anh hiểu rõ những ngang trái trong cuộc đời, sự phụ thuộc của con người tầm thường vào ý muốn thất thường của những kẻ làm chúa tể. Tất cả cái đó đã tạo nên những mối đồng cảm và ác cảm, đã đưa tới sự lựa chọn những hiện tượng trong cuộc sống. Những sự việc thoáng qua, những cảnh xảy ra trên đường phố mà anh buộc phải chứng kiến, những số phận và ý nghĩ của người khác đọc được trong sách sau khi thoáng hiện trong ý thức của anh đã rơi vào đáy sâu tăm tối của tiềm thức và tại đây chúng được xử lý và hệ thống hóa. Tới khi đã tích lũy được đủ chất liệu, tới khi tất cả những sự việc, ý nghĩ, ấn tượng rời rạc ấy đã tạo thành một nguyên khối, chúng đột ngột nổi lên trên mặt của ý thức thành một quyết định sẵn sàng.
Đó là chuyện xảy ra với Presto trong rạp chiếu bóng vào cuối buổi chiều. Anh chưa nắm chắc được cái ý nghĩ mới này trong toàn bộ những chi tiết của nó, nhưng đã tìm ra điều chủ yếu. Phải, anh đã tìm thấy bộ mặt mới của anh! Niềm vui to lớn xâm chiếm lấy anh đến mức anh bật kêu lên, giống như Archimedes khi tìm ra quy luật trọng lượng riêng:
- Eureka! Tìm ra rồi!
Phòng chiếu đang rung lên vì tiếng cười, tiếng kêu của Presto chìm trong cảnh ồn ào. Chỉ có người ngồi bên phải anh đưa mắt nhìn với vẻ thắc mắc, còn Ellen thì hỏi:
- Ông đã mất và tìm thấy cái gì thế?
- Phải; ổn cả rồi, - Presto đáp và thở dài thật sâu. - Tôi đã tìm thấy trọng lượng riêng của mình! - anh thốt lên khe khẽ.
Những ngày do dự khổ sở, những buổi trầm ngâm suy nghĩ của Presto mới đã chấm dứt. Tưởng như anh lại tái sinh. Không một khó khăn nào làm anh sợ hãi nữa.
- Hết rồi! - Ellen nói vẻ tiếc rẻ khi đèn bật sáng.
- Bắt đầu! - Presto vui vẻ đáp lại. Trước cái nhìn dò hỏi của Ellen, anh giải thích: - Một nhà thông thái Ấn Độ đã nói rằng sự kết thúc đồng thời là sự bắt đầu - bắt đầu một cái gì mới.
Suốt dọc đường về nhà Tonio sôi nổi và vui vẻ khác thường. Ellen nhận thấy điều đó.
- Tôi không biết là ông ngộ nghĩnh đến thế, - cô nói, - Tưởng như người ta đã đánh tráo ông, hay tưởng ông đã bắt được cái ví nhét đầy dollars.
- Cả đánh tráo, cả bắt được ví!- Presto thốt lên. - Xem này, cô Ellen, những vì sao kỳ diệu làm sao, đêm kỳ lạ làm sao!
- Ông còn là nhà thơ à?
- Dĩ nhiên, nhà thơ. Cô có thích tôi làm thơ tặng cô không? Ellen! Cô có muốn chính mình đóng phim không? Có muốn thành diễn viên không?
- Đóng phi..im? Tôi còn không biết cả bước đi nữa! - Cô gái bật cười đáp.
- Chỉ cần cô cứ giữ được mãi như bản thân mình. Diễn viên điện ảnh kiếm được nhiều tiền…
- Không, tôi không muốn làm diễn viên điện ảnh. - Ellen đáp, - Tất cả bọn họ đều kỳ quặc làm sao ấy. - Và Ellen liền bắt chước những “sư tử cái” ở các phòng khách thượng lưu, ngọ nguậy hai vai một cách hài hước, khiến Tonio cười rũ rượi.
- Có lẽ cô là người phụ nữ duy nhất trên thế giới không muốn làm nghệ sĩ điện ảnh. Vậy cô muốn làm gì? Cô có nghĩ đến tương lai của cô không?
- Việc gì phải nghĩ tới nó? Chẳng có những ý nghĩ của tôi nó cũng vẫn đến, - cô gái đáp, - Những ngày tốt đẹp hơn sẽ đến, cậu tôi sẽ lại nhận chân giáo viên, tôi sẽ tìm được công ăn việc làm…
- Rồi sau đó?
- Sau đó tôi sẽ lấy chồng và nuôi dạy con cái.
“Đây là tất cả tính lạc quan của người Mỹ bình thường! Cô bé khốn khổ! Biết bao nỗi thất vọng đang chờ cô đấy!” - Presto nghĩ bụng rồi nói:
- Phải, những ước muốn của cô sẽ được thực hiện.
