Tháng Hai năm 1975.
Sau bữa tối, Dick Bowden rót cho lão một ly cognac mà Dussander thầm đánh giá là dở tệ. Nhưng tất nhiên, lão nở nụ cười thật tươi và tâng bốc nó lên mây. Vợ của Bowden đem cho thằng nhóc ly sữa lắc sô cô la mạch nha. Suốt bữa ăn hôm nay, lạ thay, thằng bé câm như hến. Băn khoăn ư? Phải. Vì lý do nào đó, thằng nhóc có vẻ băn khoăn.
Dussander đã chiếm cảm tình của Dick và Monica Bowden ngay từ giây phút lão cùng thằng nhóc đến nơi. Thằng nhóc bảo với bố mẹ nó rằng thị lực của ông Denker rất kém (nên ông cụ Denker tội nghiệp rất cần một Con chó Dẫn đường, Dussander vô cảm nghĩ), vì điều đó giải thích lý do tại sao bấy lâu nay, thằng bé cần mẫn đọc sách cho cụ. Dussander thận trọng dựng màn kịch, và lão nghĩ mình không sơ hở chỗ nào.
Hôm ấy, lão mặc bộ com lê trang trọng nhất, và dù tối hôm ấy, thời tiết ẩm ướt, nhưng chứng viêm khớp của lão lại im hơi lặng tiếng đến lạ – thỉnh thoảng mới nhói một cái. Chẳng rõ giở chứng gì, thằng nhóc lại muốn lão để dù ở nhà, nhưng Dussander quyết cầm theo cho bằng được. Nhìn chung, lão đã có một bữa tối dễ chịu và rất vui. Cognac ngon dở ra sao cũng không thành vấn đề, bởi đã chín năm nay lão mới ra ngoài ăn tối.
Trong bữa ăn, lão trò chuyện về Nhà máy Động cơ Essen, công cuộc tái thiết Đức hậu chiến – Bowden hỏi vài câu rất thông minh về chủ đề này, và có vẻ ấn tượng trước câu trả lời của Dussander – rồi nói về các tác giả Đức. Monica Bowden hỏi lão cơ duyên gì mà lão đến đất Mỹ khi tuổi đã xế chiều, thế là Dussander bèn trưng ra bộ mặt buồn thương đầy phù hợp, kể lể về việc người vợ hư cấu của mình nhắm mắt xuôi tay. Như chạm trúng huyệt, Monica Bowden tỏ ra hết sức thông cảm.
Và rồi, sau ly cognac ngu xuẩn, Dick Bowden đặt câu hỏi: “Thưa ông Denker, nếu ông thấy câu hỏi riêng tư, thì ông cứ bỏ qua... nhưng thú thật, tôi rất thắc mắc không biết ông làm gì vào thời chiến.
Cả người thẳng nhóc khẽ sựng lại.
Dussander mỉm cười, lần mò tìm thuốc lá. Lão thấy nó rõ mồn một, nhưng không được chủ quan ở chi tiết vụn vặt quá. Monica đặt mấy điếu thuốc vào tay ông.
“Cảm ơn phu nhân. Bữa ăn ngon tuyệt trần. Cô nấu ăn tài quá. Ngon như bà nhà tôi năm xưa.”
Monica cảm ơn ông, trông có vẻ bối rối. Todd nhìn mẹ với vẻ khó chịu.
“Không riêng tư gì đâu,” Dussander nói, châm điếu thuốc rồi quay sang nhìn Bowden. “Tôi nằm trong lực lượng dự bị từ năm 1943 trở đi, giống tất cả những người đàn ông còn lành lặn nhưng đã quá tuổi để trực tiếp tham chiến. Lúc đó, ai cũng đã thấy trước kết cục lụi tàn của Đệ Tam Đế chế [26E] cũng như những kẻ loạn trí tạo ra nó. Nhất là kẻ mà tất thảy đều biết là ai.”
Lão thổi tắt diêm, khuôn mặt nghiêm nghị.
“Ai nấy đều thở phào nhẹ nhõm khi Hitler sa cơ thất thế. Vô cùng nhẹ nhõm. Hẳn rồi,” ở đây, lão nhìn Bowden với ánh mắt bộc bạch của hai người đàn ông với nhau, “người ta phải cẩn thận không thể hiện cảm xúc như vậy thành lời.”
“Tôi đồ là vậy,” Dick Bowden kính cẩn nói.
“Phải,” Dussander trang nghiêm. “Không được phép nói thành lời. Tôi còn nhớ đêm nọ, nhóm bạn chúng tôi, đâu đấy bốn năm người, ghé vào uống một ly ở Ratskeller trong vùng sau khi đi làm về − thời điểm đó không phải lúc nào cũng có rượu Schnaps , ngay cả bia còn không có chứ đừng nói, nhưng tình cờ thế nào, đêm ấy có cả. Chúng tôi biết nhau hai chục năm có lẻ. Một trong đám chúng tôi, Hans Hassler, loáng thoáng bảo có lẽ Lãnh tụ đã đi sai nước cờ khi khai mở mặt trận thứ hai chống lại Liên Xô. Tôi vội vàng, Hans, lạy Chúa trên cao, ông cẩn thận kẻo vạ miệng! Ông bạn Hans tội nghiệp mặt xanh như tàu lá, chuyển ngay sang chủ đề khác. Thế mà ba hôm sau, ông ấy mất tích. Tôi chưa một lần gặp lại ông ấy, và theo như tôi biết, tất cả những người ngồi ở bàn chúng tôi tối đó cũng vậy.”
“Khủng khiếp quá!” Monica thảng thốt. “Ông Denker, ông có muốn uống thêm cognac không?”
“Không, cảm ơn cô.” Lão mỉm cười với cô. “Bà nhà tôi học được một câu từ cụ thân sinh: “Thứ tuyệt hảo, tuyệt không quá trớn.”
Nét chau mày phiền muộn trên mặt Todd lại sâu thêm một chút.
“Ông có nghĩ ông ấy bị giải tới trại không?” Dick hỏi. “Người bạn Hessler của ông?”
“ Hassler ,” Dussander nhẹ nhàng sửa. Mặt lão u uất. “Rất nhiều người bị như thế. Trại tập trung... chúng sẽ là nỗi nhục muốn đời của người Đức. Đấy quả thật là di sản thật sự mà Hitler để lại.”
“Ôi, nói thế nặng lời quá,” Bowden châm tẩu rồi phả ra làn khói Cherry Blend dày đặc. “Theo như những gì tôi từng đọc, đa phần người Đức không biết tình hình đang xảy ra. Dân cư sống quanh Auschwitz cứ tưởng đó là nhà máy xúc xích.”
“Trời ơi, kinh khủng quá,” Monica nói, nhăn mặt với chồng như muốn nói đến đây là quá đủ rồi. Đoạn cô quay sang Dussander và mỉm cười. “Tôi rất thích mùi tẩu thuốc, ông Denker ạ, ông có thấy thế không?”
“Tôi cũng vậy, phu nhân ạ,” Dussander đáp. Cơn buồn hắt hơi suýt chút nữa đã thắng thế, nhưng may sao lão kiểm soát kịp.
Bowden chợt vươn tay qua bàn, vỗ vai cậu con trai. Todd giật nảy. “Sao tối nay con im như thóc thế. Con có ổn không đấy?”
Todd nở nụ cười kỳ dị với cả bố nó và Dussander. “Con thấy ổn ạ. Con đã nghe hầu hết những chuyện ấy rồi, bố mẹ nhớ không”
“Todd!” Monica thảng thốt. “Như thế thật...”
“Cậu bé chỉ đang nói thật thôi mà,” Dussander đỡ lời. “Đấy là đặc quyền của trẻ con mà đàn ông thường phải từ bỏ. Anh Bowden nhỉ?”
Dick cười, gật gù.
“Có lẽ bây giờ, tôi xin nhờ Todd đưa tôi về nhà thôi,” Dussander cáo từ. “Để cậu bé còn học bài nữa.”
“Todd là một học sinh rất ngoan,” Monica kể, câu nói thốt ra gần như tự động, ánh mắt cô nhìn Todd có phần bối rối. “Thường thằng bé toàn đạt điểm A và B. Học kỳ trước, con tôi có bị điểm C, nhưng thằng bé đã hứa sẽ cải thiện tiếng Pháp lên để kéo phiếu liên lạc tháng Ba lên. Nhỉ, Todd con yêu?”
Todd lại nở nụ cười kỳ dị ấy rồi gật đầu.
“Ông không cần đi bộ cho cực,” Dick đề nghị. “Tôi rất vui nếu được chở ông về nhà.”
“Tôi đi bộ vừa để hít thở khí trời, vừa tập thể dục luôn,” Dussander nói. “Thật đấy, tôi không khách sáo gì đâu… trừ khi Todd không muốn.”
“Ấy không, con cũng muốn đi bộ,” Todd nói, nghe đến đấy, bố mẹ nó cười tươi như hoa với nó.
Hai người bọn họ gần đến khúc quanh nhà Dussander thì lão phá vỡ bầu không khí im lặng. Trời lất phất mưa bụi, và lão cầm dù che cho cả hai. Lạ chưa, căn bệnh viêm khớp vẫn im làm ngủ. Thật kỳ diệu.
“Cậu giống căn bệnh viêm khớp của ta quá,” lão nói.
Todd ngẩng đầu lên. “Gì kia?”
“Tối nay, cả cậu và căn bệnh ấy đều im hơi lặng tiếng. Thứ gì ăn mất lưỡi của cậu vậy, nhóc? Mèo hay chim cốc đế?”
“Chẳng có gì,” Todd lầm bầm. Họ vòng xuống đường nhà Dussander.
“Có khi ta đoán được đấy,” Dussander nói, giọng vẩn chút ác ý. “Khi cậu đến đón ta, cậu sợ ta phạm sai lầm chứ gì… như ở đây, người ta hay bảo giấu đầu lòi đuôi. Nhưng cậu vẫn phải cắn răng qua bữa ăn tối, vì cậu chẳng còn lý do nào để bàn lùi với bố mẹ nữa. Giờ thì cậu lúng túng khi mọi thứ trôi chảy đến thế. Có đúng không?”
“Ai thèm quan tâm kia chứ?” Todd nói và sưng sỉa nhún vai.
“Sao không trôi chảy được?” Dussander chất vấn. “Ta diễn kịch từ trước khi cậu sinh ra trên đời. Ta phải công nhận cậu biết giữ mồm giữ miệng đấy. Riêng chuyện này, ta không tiếc lời khen cậu. Nhưng cậu có thấy ta tối nay không? Ta thu phục nhân tâm bố mẹ cậu rồi. Thu phục hoàn toàn!”
Todd bất ngờ thốt lên. “Ông việc gì phải làm thế!”
Dussander đứng sững lại, trân trân nhìn Todd.
“Không phải làm thế ư? Cái gì kia? Ta tưởng đó là điều cậu muốn! Chắc chắn sau này, bố mẹ cậu sẽ không phản đối gì nếu cậu tiếp tục đến đọc cho ta nghe.”
“Ông giỏi xem nhiều thứ là điều dĩ nhiên nhỉ!” Todd gay gắt. “Có thể tôi đạt được tất cả những gì tôi muốn từ ông. Ông nghĩ có ai ép tôi đến căn nhà nhếch nhác của ông, ngắm ông nốc rượu như đám bợm chính hiệu lảng vảng quanh sân ga cũ à? Ông nghĩ vậy phải không?” Nó lên giọng, gần như rít ré, chênh vênh. “Vì chẳng có ai ép được tôi cả. Tôi muốn thì tôi đến, tôi không muốn thì tôi không đến.”
“Hạ giọng xuống đi. Kẻo người ta nghe thấy.”
“Ai thèm quan tâm?” Todd bất cần, nhưng đã bước tiếp. Lần này, nó cố tình bước ra ngoài phạm vi chiếc dù.
“Không, không ai ép cậu phải đến cả,” Dussander nói. Đoạn sau khi cân nhắc, lão đánh liều đi nước cờ: “Thật ra, cậu cứ việc giữ khoảng cách. Ta bảo cậu nghe, ta chẳng ngại gì việc uống rượu một mình. Một chút cũng không.”
Todd khinh miệt nhìn lão. “Chắc ông khoái như vậy lắm à?”
Dussander chỉ lập lờ mỉm cười.
“Chà, đừng kỳ vọng gì.” Họ đã đến trước lối đi trải bê tông dẫn tới hiên nhà Dussander. Lão lần mò trong túi tìm chìa khóa. Cơn đau tựa ánh đỏ lóe lên trong các khớp ngón tay rồi dịu bớt, chực chờ. Giờ thì Dussander nghĩ lão hiểu nó chờ cái gì: chờ lão chỉ còn một mình. Lúc đó nó sẽ lộ diện.
“Tôi bảo ông này,” Todd lên tiếng. Giọng nó nghe hổn hển lạ thường. “Nếu họ phát hiện chân tướng của ông, nếu tôi nói cho họ biết, họ sẽ phỉ nhổ ông rồi đá đít đuổi lão già ốm o như ông đi.”
Dussander nhìn Todd thật lung dưới màn đêm lấm tấm mưa giăng. Khuôn mặt thằng nhóc ngước lên ngang ngược, nhưng làn da nó tái nhợt, bọng mắt thâm quầng, hơi trũng – nước da của kẻ thao thức đêm dài trong khi thế gian chìm sâu trong giấc ngủ.
“Ta chắc chắn họ sẽ không thấy gì ngoài kinh tởm ta,” Dussander nói, dù lão thầm nghĩ ông bố nhà Bowden có thể nén nỗi kinh tởm ấy đủ lâu để hỏi rất nhiều câu hỏi mà con trai anh ta từng đặt ra. “Chẳng có gì ngoài cảm giác kinh tởm. Nhưng họ sẽ cảm thấy gì về cậu hả nhóc, khi ta nói với họ rằng cậu đã biết chân tướng của ta tám tháng nay... mà không hé răng?”
Todd á khẩu trợn mắt nhìn lão trong bóng tối.
“Thích thì cứ đến gặp ta,” Dussander lãnh đạm, “nếu không thì ở nhà. Ngủ ngon nhé nhóc.”
Lão đi thẳng đến cửa chính, mặc Todd đứng trong mưa nhìn theo, há hốc mồm.
Hôm sau, lúc ăn sáng, Monica nói: “Bố con quý ông Denker lắm đấy Todd. Bố bảo ông khiến bố nhớ về ông ngoại.”
Vừa ăn bánh mì nướng, Todd vừa lầm bầm gì đó không rõ. Monica nhìn con mình và tự hỏi gần đây thằng bé ngủ có ngon không. Trông sắc mặt nó kém quá. Chưa kể, điểm số còn tụt hạng khó hiểu. Trước đây Todd không bao giờ lãnh điểm C nào.
“Dạo này con có ổn không, Todd?”
Nó ngẩn ra nhìn mẹ một lúc, đoạn nụ cười tỏa nắng quen thuộc lại bừng nở trên khuôn mặt nó, khiến lòng cô reo vui... tưới mát tâm hồn cô. Trên cằm thằng bé dính chút mứt dâu. “Dạ có,” nó đáp. “Chuẩn chỉnh luôn.”
“Todd con yêu,” cô nói.
“Mẹ Monica yêu,” nó đáp, cả hai mẹ con cùng phá lên cười.
