Tôi đã không nói điều này trước mặt hai người kia, song cho đến tận lúc này, tôi cũng không biết đi đâu, chẳng có ai chờ đợi tôi hết, cũng chẳng có dự định gì. Tôi không chồng, không con, không việc làm, không tiền bạc, không nhà cửa và thậm chí không có cả quê hương đất nước. Tôi là người cô đơn nhất trên cõi đời này. - Vừa nói nàng vừa gõ những ngón tay lên mặt kính - thực sự là người cô đơn nhất trên đời này!
- Chị hãy ở lại đi, đợi một thời gian nữa xem sao, - Aurore nói với nàng và chợt nhận ra mình đã chuyển sang cách xưng hô thân mật. - Có thể tôi cũng sẽ ở lại, Aurore nói thêm, nếu như sở thú nhận tôi vào làm việc.
- Nhưng chị có ai chứ gì?
- Tôi không biết liệu có thể gọi đó là ai được không?
Thoạt tiên, chị không ưa ông ta. Chễm chệ sau bàn làm việc, ông ta muốn cho chị hiểu rằng chị đang là kẻ đến quấy rầy, sau đó ông ta còn bắt chị nghe một bài diễn văn dài lê thê đầy tính giáo huấn mà ông đang cố nhồi nhét vào đầu lũ trò nhỏ trước khi cho chúng vào thăm khu chuồng khỉ. Ông ta đã muốn làm một cửa ra vào bằng cao su, trên đó được vẽ những hình ảnh của vượn người, đười ươi và các loài tinh linh. Như vậy khi con người bước vào thì in hình mình giữa bóng của các con vật dạng người khác, hơi nhỏ hơn loại vượn người một chút, gần giống với loài đười ươi, và nếu như đó là một đứa trẻ thì chỉ như bóng con tinh tinh. Giữa chúng và loài người, sự khác nhau chẳng đáng là bao, Người Quản Đốc sở thú nói. Và nhìn thẳng vào mặt chị để khiêu khích: Chúng và ta thì cũng cùng một nguồn gốc cả.
Ông ta đã cho dỡ hết đi các loại hàng rào sắt. Mỗi con khỉ đều có một tên gọi, một dòng họ và một lịch sử, chúng sống đàng sau những lớp kính nhưng không một ai có quyền động chạm đến chúng, trừ những người dạy thú. Aurore cho rằng những điều kiện sống của loài khỉ đã được cải thiện nhiều hơn so với thời thơ ấu của chị, kể từ một buổi sáng dạo nào khi mẹ mang Delice về cho chị, mẹ của nó đã bị những người thợ săn bắt được, sau đó lại bị những người dân làng đánh chết. Một người đàn bà đã cho nó bú. Sau này, cũng có lần Aurore nhìn thấy những con lợn con bú sữa từ bầu vú những người đàn bà để có thể tiếp tục sống, để được vỗ béo rồi lại bị ăn thịt. Chị đang ở cách xa Người Quản Đốc sở thú hàng kỷ nguyên ánh sáng, con người này có lẽ sẽ không thấy choáng váng khi thấy một bà mẹ, một con người lại cho một con khỉ bú, song ông ta lại thấy gai gai khó chịu khi thấy rằng nhu cầu buộc người phụ nữ này phải ăn thịt "cái" mà chị ta đã từng nuôi nấng chăm sóc. Mẹ của Aurore đã cứu sống Delice khi chuộc lại nó bằng chính giá trị của nó, một kg thịt.
Bằng cách nào đi nữa thì chị cũng không thể gặp chúng, bởi hôm nay là ngày học của những con tinh tinh, lối vào khu chúng ở chỉ dành riêng cho những nhà nghiên cứu. Ông ta chỉ cho chị xem những tập hồ sơ tài liệu về loài khỉ ở trên bàn và, một cách miễn cưỡng ông bấm máy hỏi xem trong giờ ra chơi của Mabel, người ta có thể vào thăm nó được không: Đó là một con bé con mà chúng tôi vừa nhận được từ vườn thú Atlenta. Aurore nói chị không muốn làm phiền, chị đã tin rằng mình có thể tìm lại được ở nơi này niềm sung sướng hạnh phúc thời thơ trẻ khi lần đầu tiên chị được bế Delice trong vòng tay. Kỷ niệm về Delice còn sống lâu hơn tất cả mọi thứ khác. Nó còn lấn át cả những kỷ niệm về mẹ mình. Nó hồi sinh lại một cách sống động trong gian phòng này khiến chị không còn muốn gặp Mabel hay bất kỳ một con tinh tinh nào khác để cố gắng giữ cho được trọn vẹn cái cảm giác lâng lâng đã bị mất đi nhưng sau đó thấy lại cảm giác của cái bụng tròn lẳn dưới lớp lông đen, bàn tay quá hẹp, và thật dài, dấu ấn nhỏ như một cánh hoa hồng: Delice thật sống động đáng yêu.
Lúc này, khi linh cảm là chị muốn bỏ cuộc, Người Quản Đốc thấy hối hận. Nếu như Aurore có thể ở lại thêm được vài tuần, hẳn là ông sẽ cho nhận chị tham dự chương trình "Một thứ ngôn ngữ cho loài tinh tinh" với tư cách là một nhà văn. Ngày hôm sau chị đã đi.
- Chị có việc phải đi à? - Ông ta hỏi chị.
- Không, - Aurore trả lời. - Thế thì sao?
Ông cầm mũ đứng dậy. Đó là một chiếc mũ bằng vải mỏng màu be nhạt với một chiếc đuôi báo lủng lẳng thay cho dải ru-băng. Làm sao mà có thể cho rằng một gã quấn quanh mũ của mình một chiếc đuôi báo rồi chạy ngược chạy xuôi trong vườn thú của mình cứ như là diễn viên Indiana Jons là người nghiêm túc được.
- Tôi sẽ dẫn chị đi thăm, - ông ta vừa nói vừa giữ cửa cho chị.
- Gogo-del-sol, Gosier-de-soleil, - chị nói thế khi đứng trước mặt một cái lồng sắt, nơi lũ khỉ đang khua khoắng khá là thoải mái để những vị khách tham quan ngắm nhìn chúng mà chẳng cần phải có những chỉ dẫn.
- Chị cũng biết nói thứ tiếng đó à! - Ông ta thốt lên với vẻ thán phục. Đúng, chị biết tiếng ấy và còn biết cả những từ như: Baba de moca, salive-de-demoiselle. Những từ dịu ngọt như đường, rôn rốt như vị quả cây.
- Thế còn những con này? - ông ta hỏi và đưa tay chỉ vào một bầy khỉ nhỏ chỉ cao khoảng 30cm với hai túm lông hung đỏ ở hai bên.
- Có thể đó là loài Ouistitis có bàn tay đỏ chăng?
- Ô không, - ông nói, - đó là những chú lùn đấy, ông phát âm tên chúng theo kiểu Pháp. Aurore không biết rằng từ ấy lại được áp dụng cho những con khỉ. Chị thấy hình như ngày xưa từ đó được dùng để chỉ những cậu bé con.
- Đó là những chú khỉ sóc đấy, - Người Quản Đốc nhấn mạnh thêm. Ông giải thích cho chị hay rằng chính tại vườn thú nơi ông làm việc người ta đã nghiên cứu về hệ thống sinh sản của chúng. Một chú khỉ lùn chỉ được chào đời nếu như trước đó có ba thế hệ khỉ lùn liên tiếp giống thế hệ đang tồn tại, đó là người mẹ nhỏ bé của chú, sau đó là bà ngoại trẻ trung và sau cùng là cụ ngoại đầy hiểu biết. Chỉ cần một trong ba thế hệ giống cái ấy bị thiếu thì sẽ không có khỉ lùn con. Con khỉ mẹ trẻ không thể đối diện trực tiếp với cuộc đời làm mẹ mà không cần đến sự trợ giúp của mẹ nó, trong khi đó thì con khỉ mẹ này vẫn phải chịu sự giám sát của chính người mẹ của mình! Ba thế hệ cái này luôn chăm chút không bỏ qua một chi tiết nhỏ nào để duy trì dự án hết sức khó khăn của công việc sinh sản. Cả ba thế hệ luôn luôn ở trong tình trạng báo động để cho một sinh linh bé nhỏ chỉ khoảng 5 cm chào đời vẫn còn đang được bao bọc một lớp lông tơ đo đỏ.
Theo ý ông ta thì không ít những người phụ nữ phải nhìn vào đó mà noi theo. Ông xin lỗi chị vì lúc đầu đã tỏ ra rất bất nhã đối với chị bởi vì, ngoài việc chị dược Hiệp hội Nghiên cứu về nữ quyền giới thiệu đến, ông đã chán ngấy cảnh nhìn những người đàn bà hiếm con tới từ khắp mọi miền nước Mỹ, những người này luôn lấy cớ là nghiên cứu này nọ để có dịp ẵm trong tay mình một con khỉ vượn người vừa được sinh ra hay một con tinh tinh nào đó vừa mới chào đời. Các bà không chịu lùi bước trước bộ quần áo đồng phục đã được tẩy trùng mà người ta phải mặc cho các bà, hay một đêm trắng chờ đợi để được tận mắt chứng kiến phút vượt cạn của con vật. Ông thường bắt họ đứng thành từng hàng dài trước khu nhà hộ sinh để ghi nhận từng phút một những gì họ thấy được. Cuối cùng, khi con vật giống cái này thả cái bọc nhỏ ra khỏi mình nó, và lau rửa cho con thì những người đàn bà này, có lẽ sẽ khó có thể hình dung ra sự chào đời của chính đứa con của mình, khóc nức lên vì xúc động.
Đối với những trường hợp quá khó khăn, ông thậm chí phải tổ chức những khóa hộ lý, ở đó, những con người chính hiệu mặc áo blue tẩy trùng, đi ủng, đeo mặt nạ, đội mũ rồi bò lồm cồm, chú khỉ con mới sinh đậu trên lưng. Các cô làm những điều mà những người mẹ không còn muốn làm nữa. Ông gọi những buổi thực hành như vậy là sự giáo dục quay về với cuộc sống hoang dã. Khi con vật sơ sinh lớn thêm lên, ông còn đề nghị những nữ hộ lý bám tay treo lơ lửng trên những vòng tròn, trên những bánh xe để dạy cho con vật tập nhảy trên những cành cây.
Trái đất quay như thế nào nhỉ? Aurore tự hỏi. Những người lính không còn đi chiến trận nữa mà họ lại đi gây dựng hòa bình, cảnh sát không còn bắt bớ bỏ tù nữa mà chỉ tìm những biện pháp phòng ngừa tội phạm. Còn ở đây những người gác vườn thú lại trở thành những quản đốc. Chị còn nhớ những lần đi thị sát địa hình đầu tiên của mình: tất cả, phải bắt sống tất cả: 20 năm sau, họ lại cần đến ống máy camera của chị để quay cảnh trả lại tự do cho các con vật. Thời nay, những vườn thú lại cung cấp thú cho những khu rừng hoang.
- Baba de mosa, - ông vừa nói vừa nhìn chị với ánh mắt trìu mến.
Ông đã khoác tay chị. Tôi sẽ đưa chị đi thăm khu trạm xá. Họ cùng trèo lên chiếc ô tô hiệu range rove mui trần của ông để tới đó, nằm ở phía bên kia khu vườn, trong một khu nhà hẻo lánh. Ông đẩy nhẹ một cánh cửa và ngay khi họ bước vào, chỉ có một tiếng kêu rền rĩ kéo theo một tiếng kêu hy vọng khi những con bệnh nhận ra Người Quản Đốc. Từ sàn cho tới trần nhà chỉ còn là những tiếng ngân nga thân ái, tiếng kêu của sự trìu mến sốt ruột, sự thái quá tao nhã. Người Quản Đốc thò tay qua những tấm lưới sắt xoa bụng con này, sờ đầu, sờ lưng con kia. Con vật nào cũng muốn gọi ông ta để được âu yếm.
Khu vườn thú thể hiện hai dáng vẻ, mặt sáng và vẻ bề ngoài, nơi đó đằng sau những tấm lưới sắt, những con thú tìm cách lẩn tránh bằng chính sự thờ ơ đối với những cái nhìn của loài người, còn mặt tối và phía bên trong, những con vật cất tiếng nói. Trong bóng tối của khi trạm xá, chúng nói lên sự nóng lòng của mình: không phải chỉ có cái đói, nhu cầu lẩn trốn hay ham muốn được giao cấu mà là một cái gì đó khẩn thiết hơn, cấp thiết hơn nhiều và hung dữ hơn, chúng cần một tình yêu mà nếu không có nó, chúng cũng sẽ chết. Ông ta quả là có khiếu, Aurore tự nhủ - một thiên tư tuyệt đối và tuyệt vời, những con vật biết điều đó. Chị đang chứng kiến một cảnh tượng yêu thương tha thiết. Những con vật kêu lên niềm yêu thương, và chị cảm thấy như dễ chịu hơn, ngẩn ngơ trong một niềm ham muốn người đàn ông này và một tình yêu của loài thú.
- Đã bao giờ chị đứng gần một con tê giác chưa?
- Chưa, - chị lắc đầu phủ nhận và điều đó như một sự thiếu hụt không thể tha thứ trong cuộc đời chị.
- Thế thì đến đây đi, - ông nói. Và thế là cả hai lại nhảy lên chiếc xe range rove để đi về phía hang đá tuyệt đẹp, nơi những con vật thuộc bộ nhai lại đang nghỉ ngơi.
Khu vườn thú rộng hơn Aurore tưởng nhiều và chặng đường đi dài hơn. Khi đi ngang qua khu hồ rộng, nơi cá sấu và rùa đang nằm phơi nắng bên vệ cỏ giữa những con cò trắng của vùng nhiệt đới Amazone, ông giải thích cho chị biết là khi mẹ ông qua đời, ông đã cho hỏa táng và rắc tro hài cốt ở nơi đây. Thỉnh thoảng, ông tới đây cầu nguyện vì đây là nơi mặt trời thường trút xuống những tia nắng cuối cùng trong ngày, ông đưa tay chỉ cho chị hướng đi về phía Arkansas, nằm phía sau một thảo nguyên mọc đầy những bụi cỏ cây lúp xúp.
Họ bước vào trong một khu lô-cốt rộng lớn bằng một con đường mòn kín đáo. Ngay sau lúc cánh cửa khép lại sau lưng, họ như chìm trong một hương vị nồng nàn của nước tiểu, hương vị thật mạnh mẽ và tràn trề được nhân lên bất tận như thể do tiếng vọng mà vùng mũi tìm lại được mùi vị phảng phất xen kẽ những mùi hương khác nhau. Mùi vị bao trùm lên tất cả, chị nhận ra những cụm rau cỏ khô cắt vụn do hương vị có mùi hăng hắc của rau cải, cải củ - những thứ dùng làm thức ăn chủ yếu cho những con vật, nhưng những con vật này còn mang trong da, trong bụng mình những hương vị xa xưa hơn, mùi vị của những vỏ cây miền nhiệt đới, hương thơm cô đặc của những bụi cây dại, mùi nhựa sống của những cây xương rồng, những giọt sương trên những cây có gai. Và Aurore còn hít nhẹ thấy cả mùi hạt giống có vị ngòn ngọt của hoa vi-ô-lét.
Nhìn nghiêng từ trên thành đá, con tê giác là một bức tranh tuyệt hảo. - Chị đứng yên đấy nhé, Người Quản Đốc nói, rồi ông ta tróc lưỡi mấy cái. Như thể đang có một trận động đất làm một tảng đá đồ sộ nhất tách ra khỏi thành đá, lăn về phía chị. Bóng đen tách ra khỏi vầng tối để trườn xuống chân chị. Đứng gần con vật, cam chịu để bị nhai nghiến ngấu giống như những cô gái trẻ trong bộ váy trắng tinh mà người ta đặt bên thềm đá của mê cung để làm vật tế dâng cho quái vật có sừng, lúc này chị chỉ còn là một bó củi khô, một ôm lá xanh.
Khi bàn tay chị trườn nhẹ lên mình nó, có lẽ là phần bả vai, chị hiểu ngay rằng chị sẽ không có thể vuốt ve nó. Và không còn bao giờ nữa, chỉ bằng một cử chỉ duy nhất chị còn có thể mang theo được hình thể kết cấu và hơi nóng của nó. Trượt trên lớp da sần sùi, bàn tay chị cũng mù lòa như thể chị đã buộc phải chinh phục một đỉnh núi cao trong khi chỉ cầm có một hòn đá bé. Khi đụng tay vào con vật khổng lồ đó chị đã làm nó tan biến mất.
Những ngón tay chị lần sờ một cách vô thức, bàn tay chị, đang luồn lách như gió. Aurore nhận ra một phong cảnh đẹp mênh mông của vùng sa-san khi mà những cơn mưa mùa đến chậm, những ổ già cạn khô, nứt nẻ; khi mà những tảng đá đen lăn trên cát. Chị còn tìm lại được cả những tổ mối đỏ au vươn lên trên bầu trời; chị xác định được cả khu vườn đầy bụi cây lúp xúp, chị nhìn thấy mõm những con trâu trắng liếm muối và bàn tay chị đang nóng rực nắm chặt túm vải của chiếc váy của mẹ mình.
Viên Quản Đốc lại cầm cả cánh tay chị rồi đẩy bàn tay chị về phía mõm con tê giác. Aurore cảm thấy trong lòng bàn tay mình, mõm con vật đã giống như một cái vòi; đôi môi rộng mềm mại, rắn chắc có thể cầm nắm được đang âu yếm vuốt ve chị. Hoảng hốt, chị nửa sống nửa chết giữa một bên là thân thể một người đàn ông và bên kia là cái đầu của con vật đang lục lọi thổi phì phì vào bàn tay chị. Chị không còn đứng vững trên đôi chân của mình nữa, để mặc cho mình trượt trong đôi tay của Người Quản Đốc. Anh ôm hôn chị. Con tê giác đã biến mất trên bức tường của hang động cùng với những con bò rừng ô-rốc và những con voi ma-mút.
Bên ngoài mặt trời đang lặn dần, cả vòm trời rộng lớn của vùng Kansas đỏ hồng giống như trong trảng cỏ vào những giây phút yên bình, từng đàn những con vật khổng lồ đi tìm nước uống, một con voi đột nhiên ré lên và tuổi trẻ đã trở lại nguyên vẹn trong chị (Ở châu Phi hay ở những miền sa mạc hoang vắng những con vật to lớn như voi, tê giác, lợn rừng… hay đi uống nước từng đàn, chúng chạy rầm rập làm bụi có màu đỏ ối bay mù mịt giống như màu trời lúc hoàng hôn). Arkansas - chị nhắc đi nhắc lại cái tên vừa xa lạ vừa thân thương này, nó giống như cầu vồng hiện ra trong đêm. Khu vườn thú đã đến giờ đóng cửa, họ bước đi giữa những luống đất hoang vắng có rào chắn xung quanh nằm trong những đám cỏ anh-điêng dài bị gió thổi nằm rạp xuống mặt đất. Có phải chị muốn ở lại đây không? Anh hỏi chị. Khi hai cơ thể ép sát nhau, môi kề môi, chị có cảm giác giống như một con vật đã sa bẫy, ý tưởng kết thúc cuộc đời trong một hang đá tối mờ lẩm xẩm, vừa say sưa vừa sốt sắng rên rẩm chờ đợi anh về làm chị thấy có vẻ thú vị. Trong suốt cả cuộc đời, chị cứ tìm kiếm hoài cái cơ hội không thể có được ấy.
