Bà Út đọc thầm những dòng chữ trên các biển hiệu. Tiệm kính 2002, Bạch tuộc chính gốc ngon nức tiếng, Quán ăn Odari, Đông y Lee Eun Mi, Xuất bản Daesung... Ít nhất cứ sáu tháng một lần, bà đi qua con đường này, nhưng không hiểu sao mỗi lần đi qua là lại một lần thấy dáng hình phố xá dường như đã thay đổi. Đã là năm thứ 8 bà ngồi trên xe của con gái và đi qua con đường này. Có ngày thì cười, có ngày lại khóc, có ngày thì chẳng thể nói được câu nào. Từng giây từng phút, bà luôn nhìn ra ngoài cửa sổ xe và đọc những dòng chữ trên phố.
Nếu theo như lời của bác sĩ thì đáng ra bà đã phải chết từ bảy năm trước rồi. Nhanh thì sáu tháng, lâu thì bà còn sống được từ một năm đến khoảng năm rưỡi, bác sĩ bảo bà như vậy. Bà cũng đã than khóc sao chuyện thế này lại có thể xảy đến với mình, bà cũng đã ghen tị với tất cả những người khỏe mạnh còn đang sống mà chẳng cần bận tâm đến cái chết. Thật may là việc phẫu thuật và điều trị chống ung thư đã có kết quả tốt. Bà Út làm theo lời bác sĩ dặn. Sáng bà dậy lúc 6 giờ, bữa sáng chủ yếu là ăn gạo lứt với rau quả, cứ hai tiếng lại đi bộ. Bà uống nước hãm nấm hương khô và ngày nào cũng hấp khoai lang rồi ăn cả vỏ. Ngay cả lúc phát buồn nôn lên rồi, nhưng nghĩ đến việc nếu đói thì sẽ chết, bà lại cố ép mình nuốt cho trôi. Thời gian đi ngủ và thức giấc, thời gian ăn, thời gian vận động... bà tuân theo nghiêm ngặt như một chiếc đồng hồ.
Năm năm sau, bà được thông báo là đã điều trị khỏi hoàn toàn. Nghe tin đó, người vui mừng nhất chính là cháu gái bà, Ji Min. Con bé phủ phục trong lòng bà mà khóc tu tu y như hồi còn bé. Vậy mà trong suốt quãng thời gian điều trị chống ung thư, không thấy con bé rơi một giọt nước mắt. Đến lúc ấy, bà mới nhận ra con bé đã khổ tâm như thế nào. Sáu tháng sau, tế bào ung thư lại di căn sang hướng khác, tình hình tiếp tục xấu đi. Và rồi hôm nay, lại một lần nữa, bà Út nhận được kết quả chẩn đoán bi quan từ phía bác sĩ.
Young Sook con gái bà đang lái xe, vẻ mặt con bé trông có vẻ tiều tụy hơn trước làm bà thấy bận lòng. “Con không khỏe ở đâu à?” – bà muốn hỏi như thế nhưng rõ ràng con bé sẽ hỏi lại bà “Giờ là lúc mẹ nói câu đó hay sao?”, vậy nên bà không nói gì cả. Con gái bà đang vừa lái xe vừa đưa mu bàn tay lau nước mắt trên má. Những lúc như thế này, không nói gì cả sẽ tốt hơn. Tám năm qua, con gái bà đã vì bà mà nặng gánh tâm tư, nghĩ đến chuyện đó bà lại thấy thật có lỗi và không biết phải làm sao để bù đắp lại cho con. Sinh ra làm con ai không làm, lại làm con bà nên Young Sook mới khổ đủ mọi đằng như vậy, vì thế, trước mặt con gái, bà thường chẳng biết phải nói gì.
Trong một năm rưỡi qua, Young Sook như đã trở thành một người hoàn toàn khác. Con bé gầy đi rõ rệt, nói chuyện điện thoại nhiều lúc cũng lan man vô nghĩa. Trước đây một tuần chỉ gọi điện được một lần, vậy mà giờ con bé thường xuyên gọi điện, hết chửi con rể Park rồi lại chửi những người ở công ty với chửi khách hàng. Con bé chửi rủa pha lẫn những lời đầy sát khí, hình ảnh Young Sook lạ lẫm như vậy làm bà thấy lo lắng trong lòng. Thỉnh thoảng con bé còn uống rượu rồi giữa đêm gọi điện cho bà, gọi “Mẹ ơi, mẹ ơi...”, sau đó òa lên khóc mãi. Bà cũng chỉ biết gọi tên con “Young Sook à, Young Sook à…”, chứ không biết phải nói gì. Nói chuyện qua điện thoại với con xong, bà cảm thấy nguyên vẹn cảm xúc của Young Sook, ngực bà nghẹn lại, mồ hôi vã ra đầy trán. “Hôm trước gọi điện sao con lại khóc như thế hả?”, bà hỏi thì Young Sook thanh minh một cách đáng ngờ, “Mẹ, con chẳng nhớ gì hết cả. Xem ra triệu chứng mãn kinh của con nghiêm trọng nhỉ.”
Nghĩ lại mới nhận ra Ji Min đi Trung Quốc cũng được một năm rưỡi rồi.
Bà Út sống cách nhà con gái bà hai giờ đi xe buýt. Trước đây bà sống cùng một nhà với con gái, sau đó bố của Ji Min chuyển việc lên Seoul nên bà ra ở riêng. Ji Min cũng đã học lớp 9 rồi, không còn là trẻ con cần phải trông nom nữa. Bà chăm Ji Min là do con gái bà đi làm nhờ bà trông cháu. Từ lúc còn ẵm ngửa đến giờ, Ji Min lúc nào cũng dính chặt lấy bà, giờ phải xa con bé, ruột gan bà như dao cắt, nhưng nhà cửa ngày càng chật chội, bà thấy mình mà theo lên ở nhà con gái trên Seoul thì sẽ thành gánh nặng cho chúng nó.
Buổi sáng hôm chuyển nhà, Ji Min cầm một tờ báo cùng với cái bấm móng tay đến ngồi trước mặt bà. Bà Út bấm móng tay với móng chân cho Ji Min một cách hết lòng hơn bất cứ lúc nào.
“Tay cháu vừa thon vừa dài thế này, sau này sẽ nhàn lắm. Chứ không khổ như bà đâu.”
“Suốt ngày bà nói thế.”
“Cháu làm cô giáo đi, Ji Min à. Rồi dạy dỗ bọn trẻ.”
Bà nhớ lúc ấy bà định nói thêm gì nữa nhưng nước mắt cứ chảy ra nên bà nghẹn cả lời. Mắt bà mờ đi, không còn nhìn thấy rõ bàn tay xinh xắn của Ji Min nữa. Nhìn bà Út yếu lòng như vậy, Ji Min cũng khóc. Đó là một ký ức buồn, nhưng nghĩ lại thì thấy đó cũng là một thứ hạnh phúc. Từ đó về sau, ngày nào bà Út cũng thương nhớ Ji Min. Đang ngủ cũng gọi tên con bé, đám học sinh cùng tuổi mặc đồng phục đi ngang qua, bà cũng nhìn theo tìm cháu. Thỉnh thoảng định lên gặp cháu, vậy là từ hôm trước bà đã không sao ngủ được.
Bà Út hết lòng hết dạ thương cháu. Bà băm thịt bò nấu bột cho cháu ăn dặm, bà chọn vải đẹp, ngồi máy khâu may cho cháu chiếc váy chỉ có một trên đời. Con bé là con một, cả hai bố mẹ lại đều đi làm, bà sợ cháu tủi thân lủi thủi một mình nên bao nhiêu tình cảm đều dồn hết cho cháu. Đó là điều mà bà đã không làm được cho Young Sook con gái bà.
Young Sook lên năm tuổi thì bố con bé qua đời. Con bé xinh đẹp suốt ngày gọi mẹ ơi mẹ ơi đó, bà Út đành đem gửi nhà người chị dâu bên chồng và bắt đầu đi làm việc ở quán ăn. Con bé nhỏ như cái kẹo mà sớm chững chạc, cư xử như người lớn, hình ảnh đó làm bà Út đau đớn mãi. Vì lẽ đó mà bà Út muốn Ji Min được nuôi nấng theo kiểu hồn nhiên đúng với một đứa trẻ. Bà muốn chăm cho con bé như một đứa trẻ con nhõng nhẽo hay làm trò con nít, đến cả móng tay mình cũng không tự cắt được cho đúng cách.
Ji Min đi học, con bé biết viết tên mình, và biết viết cả chữ Hán “nhất, nhị, tam, tứ, ngũ…”. Con bé tập viết chữ trên cuốn vở kẻ ô vuông, bà Út cẩn thận gọt sẵn bút chì thật đẹp cho cháu. Biết đọc biết viết rồi, Ji Min đọc tất cả những chữ lọt vào mắt nó. Chung cư Samho! Nhà trẻ trung tâm! Đường một chiều! Tuyển tạp vụ! Nhìn con bé ríu rít với niềm vui biết đọc đó, bà thấy thật mãn nguyện trong lòng.
Hôm Ji Min lần đầu tiên được 100 điểm [32] , bà Út một tay cầm tờ giấy kiểm tra, tay kia nắm tay Ji Min dẫn ra chợ và khoe một thôi một hồi.
“Chị xem này. Con bé là cháu tôi đấy, chị xem giấy kiểm tra của nó này.”
“Ôi chao, bà có cháu giỏi thế.”
“Con bé thông minh sáng dạ lắm. Không phải vì là cháu tôi mà tôi nói vậy đâu nhé.”
Ở hàng rau quả cũng thế, ở hàng cá tươi, hàng cá khô cũng thế, không ai hỏi mà bà Út cứ túm lấy người ta rồi khoe. Đến cửa hàng giày cũng y như thế. Đúng lúc bà cũng định ghé vào mua cho Ji Min một đôi giày thật đẹp, nhưng khoe xong thì lại xảy ra chuyện cãi vã không đâu.
“Bà Jo cũng cứ thích làm quá lên nhỉ. Cái này đâu phải kiểm tra gì chính thức đâu. Nhiều lắm cũng chỉ là được 100 điểm chính tả thôi mà, đem khoe người ta cười cho đấy.”
“Ơ hay, cái này không phải kiểm tra chính thức thì là cái gì chứ?”
“Vâng vâng, thôi được rồi. Cũng phải, vì là bà Jo nên cũng có thể coi là như thế.”
“Bà Kim vừa nói cái gì vậy? “Vì là bà Jo” là sao?”
“Bà Jo không biết chữ nên mới thấy cái này là giỏi giang lắm, chứ thực ra có gì là ghê gớm đâu.”
“Bà đã nói xong chưa đấy hả?”
Cãi nhau một trận xong, bà Út kéo tay Ji Min ra khỏi chợ. Người đàn bà ở cửa hàng giày là người mặt mũi đẹp đẽ nhưng hay nói ra những điều khiến người khác lộn ruột mà vẫn tỉnh bơ. Bà ta bảo hồi đó cũng đi học trường cao trung, và hay tự hào khoe tấm ảnh chụp mình mặc áo trắng, váy đen. Dù tỏ ra bình thản, nhưng mỗi lúc như vậy, người chưa bao giờ đặt chân lên ngưỡng cửa nhà trường như bà Út lại thấy đau nhói trong lòng. Mỗi khi các bà các cô trong xóm nói chuyện về thời đi học, bà Út lại đầy mặc cảm tự ti vì lạc lõng khi bọn họ gạt hẳn bà sang một bên. Nghe nói ở thành phố lớn cũng có cả trung tâm dạy chữ cho người lớn, nhưng với người đang sống ở thị trấn nhỏ như bà thì đó chỉ là chuyện hão huyền mà thôi.
Một buổi tối, Ji Min đưa cho bà một miếng kê vở khi viết.
“Bà, bà xem cái này đi.”
“Là cái gì thế?”
“Chỉ cần học cái này xong là bà cũng sẽ biết đọc như cháu.”
“Thật hả?”
Bà Út im lặng nhìn miếng kê vở mà Ji Min đưa. Các hình vẽ in trên đó trông tứ tung tản mát đến chóng cả mặt.
“Chỉ cần học với cháu mười buổi tối thôi bà.”
Ji Min đưa ngón tay bé bỏng chỉ vào một hình vẽ và nói:
“Đây là A. Bà đọc theo cháu đi. A.”
Ji Min nói I, bà Út cũng nói I, Ji Min nói O, bà Út cũng nói O. Giờ nghĩ lại vẫn thấy thật lạ thường, cái cảnh một đứa trẻ chỉ mới tám tuổi đầu ngồi dạy ABC cho người lớn. Ji Min giải thích thật rõ ràng, bà Út nghe là hiểu ngay. Bà có đọc sai con bé cũng không làm bà ngượng, bà không tiếp thu được nhanh, con bé cũng không hối thúc bà. Sau khi bà đã nhớ chỗ sai rồi, con bé hỏi lại, bà trả lời đúng là con bé liền khen bà. Đúng như lời Ji Min nói, sau mười đêm, bà đã đọc được hết tất cả các chữ cái tiếng Hàn in trên miếng kê vở, thời gian trôi qua, bà đã bập bẹ đọc được cả những chữ viết trên báo và tờ rơi quảng cáo. Điện thoại không dây đúng nghĩa là phải gập lại được! Điện tử Maxon! Cửa hàng tiện lợi 24 giờ Thirty House. Hướng dẫn tham gia chuỗi cửa hàng nhượng quyền.
Chữ ở khắp nơi. Những hình vẽ vô nghĩa giờ đây đã trở thành con chữ đến bên và nói chuyện với bà Út. Bà đọc sổ liên lạc Ji Min đem về và kiểm tra ngày đi dã ngoại của con bé. Trên bìa quyển vở kẻ ô vuông, bà viết tên mình “Jo Mal Ja” [33] rồi cùng Ji Min làm bài tập. Với đứa cháu như vậy, bà Út cũng không biết phải nói thế nào để thể hiện lòng biết ơn của mình.
Bây giờ bà Út vẫn còn nhớ hồi bằng tuổi Ji Min, bà đã muốn đi học biết bao. Lúc bà đòi đi theo anh trai lẻn vào trong lớp học, giáo viên chủ nhiệm của anh bà đã chuẩn bị một chiếc ghế cho bà. Tên em là gì? Cô hỏi, giọng nói và ánh mắt cô thật là ấm áp. Là Jo Mal Ja ạ, bà trả lời, đầu cúi gằm, cô giáo đưa bà một tờ giấy và một chiếc bút chì, bảo bà vẽ tranh đi. Từ cô giáo tỏa ra một mùi thơm mà lần đầu tiên trong đời bà từng ngửi thấy. Biết đâu cô chính là cô tiên bước ra từ trong truyện cổ tích cũng nên. Nước da trắng trẻo, ăn vận xinh đẹp, ngồi chơi đàn phong cầm – hình ảnh cô giáo khi đó, đến tận bây giờ, khi đã bảy mươi tuổi, bà Út vẫn còn nhớ rõ. Bà nhớ cả cái cảm giác thân mình êm ái và nhẹ bỗng như thể đang bay trên mây, nhớ cả những hình vẽ chó con, cây hồ đào, ngôi nhà và bức tường bà đã vẽ trên tờ giấy khi ấy.
Hôm đó, vừa về đến nhà bà Út đã bị mẹ cho ăn tát. Lý do là vì cái đồ con gái con đứa không biết thân biết phận lại dám đến trường chơi. Nắng tháng Năm chói chang. Trên luống cải thảo kéo dài thành hàng, bà Út ngồi sụt sịt cố nuốt nước mắt. Từ đó về sau, bà không dám lảng vảng đến gần trường nữa. Có việc gì phải đi ngang qua trường, bà cũng tránh dù phải đi đường vòng thật xa. Vậy nhưng bà đã không thể nói hết mọi sự tình với Ji Min. Rằng cháu chính là cô giáo đầu tiên của bà, là người đầu tiên khen bà đầy ấm áp như vậy.
2.
Con gái bà trải chăn ra phòng khách, vừa đặt lưng xuống là đã ngáy rồi. Bà im lặng nhìn khuôn mặt Young Sook đang ngủ. Mái tóc nhuộm đen, phần chân tóc bạc đã mọc ra quá dài át cả phần tóc đen, đỉnh đầu lưa thưa trơ ra đến mức phát ngượng. Hồi còn con gái, tóc con bé dày tới mức dây chun chỉ buộc hai vòng là đã chặt căng. Đã vất vả từ bé, đến lúc sinh con lại cũng chẳng có thời gian ở cữ, vì vậy mà từ ngoài ba mươi tuổi trở đi, trên người Young Sook sờ đâu cũng có bệnh.
Con rể Park của bà là con trai cả trong một gia đình có ba con trai. Sau khi sinh Ji Min xong, Young Sook không có con được nữa, bà thông gia nhiếc móc con bé không để đâu cho hết. Người đàn bà đó cứ hở ra là gọi điện chì chiết Young Sook tội nghiệp không sót một chuyện gì. Do tình cảnh đang ở nhờ nhà con rể nên bà không thể mặc sức mà cãi nhau tay đôi một trận với bà thông gia được. Cứ như tính bà thì chắc hẳn bà đã lập tức cho bà thông gia biết mặt rồi, nhưng nghĩ đến Young Sook, bà không thể làm thế được. Thỉnh thoảng, người đàn bà đó nói những lời khó nghe, dù trong bụng ruột gan đang sôi lên sùng sục nhưng bà Út vẫn phải luôn miệng “Vâng, vâng, thưa bà thông gia...” để xoa dịu tâm trạng bà ta.
Năm ba mươi hai tuổi, Young Sook làm phẫu thuật cắt bỏ tử cung.
“Mày đã làm cái nhà này tuyệt tự.”
Sau cuộc đại phẫu đó, Young Sook vẫn còn nằm trên giường bệnh, người đàn bà đó chẳng cần biết đâu là chuyện có thể nói, đâu là chuyện không thể nói, bà ta đã bảo Young Sook như vậy.
“Con dâu nhà người ta đẻ vèo vèo hai, ba đứa con trai kia kìa. Từ khi cái ngữ như mày về làm dâu nhà này ấy.”
Lúc đó, bà chỉ muốn xông vào làm một trận sống mái với con mụ kia, nhưng bà không nói một lời. Bà tin rằng, vì Young Sook con gái của bà, vì sự yên ổn trong cuộc sống hôn nhân của nó, người làm mẹ như bà phải nhẫn nhịn. Bà bước về phía bà thông gia đang lên cơn kích động, định làm cho bà ta bình tĩnh lại thì chợt bà thấy Ji Min đang ngồi co ro ngay bên cạnh bà thông gia.
“Cháu ngồi đây từ bao giờ thế?”
Ji Min không quay đầu về phía bà.
“Cháu à, cháu ở đây từ bao giờ vậy?”
Ji Min đang cúi đầu khóc. Làm sao mà trước mặt trẻ con lại có thể mở miệng nói ra những lời như thế chứ, đầu bà như bốc hỏa bừng bừng vì giận dữ. Vì đó là mẹ chồng của Young Sook nên bấy lâu nay, bà chưa một lần bênh vực được cho con mà lúc nào cũng chỉ dặn con cố làm vừa lòng mẹ chồng. Bà đã tưởng đó là cách làm một bà mẹ đẻ sáng suốt. Có mỗi mụn con gái, vậy mà nó phải chịu sự khinh miệt như ngày hôm nay mà bà cũng vẫn cứ im lặng – như vậy mà là sáng suốt sao? Chẳng phải không những bà đã không bảo vệ được con gái, mà đến cả đứa cháu gái cục vàng cục bạc của bà cũng đã bị tổn thương đấy sao?
“Bà thông gia, giờ bà làm ơn thôi đi cho. Bà không thấy con bé nghe thấy rồi đang khóc kia hay sao?”
Dù đã cố giữ bình tĩnh nhưng bà vẫn không thể giấu được giọng nói đang run lên của mình.
“Bà nói tuyệt tự là sao? Cháu nội bà ngồi đây là từ trên trời rơi xuống sao? Tôi ấy à, có đưa mười đứa cháu trai ra đây tôi cũng không đổi lấy một Ji Min của tôi đâu, thưa bà.”
“Con bà làm được trò trống gì mà dám lớn tiếng thế hả?”
“Nó đau ốm nên mới phải cắt bỏ cả dạ con, như vậy là có tội hay sao? Trước mặt người bệnh ai lại ăn nói hàm hồ như vậy. Đến loại đàn bà ít học như tôi đây còn biết là không được làm như thế đấy ạ.”
Bà muốn nói thêm nhiều nữa, nhưng lưỡi bà cứng đờ lại không sao nói nên lời. Sao bà dám cứa dao vào lòng con gái tôi, sao bà dám nói những lời như thế trước mặt cháu gái tôi hả? Đứng đó thêm chút nữa thì không biết bà sẽ nói ra những lời gì, bà Út túm lấy cổ tay Ji Min và lôi con bé ra ngoài hành lang bệnh viện. Bàn tay nhỏ bé của Ji Min vừa lạnh vừa ẩm ướt. Không dám nhìn vào mặt con bé, bà Út dẫn cháu xuống căng tin bệnh viện ở tầng một.
“Cháu muốn ăn gì nào? Muốn ăn gì cứ nói ra. Bà sẽ mua cho cháu hết. Cháu uống nước nho nhé, hay là nước cam?”
Bà Út nắm tay Ji Min dẫn ra ngoài bệnh viện. Mỗi khi Ji Min khóc, bà lại cùng con bé đi dạo như vậy. Bà biết vừa đi hóng gió bên ngoài, vừa ngắm phong cảnh thay đổi, nỗi đau buồn trong lòng sẽ nguôi ngoai bớt. Bà mong Ji Min sẽ sống như một đứa trẻ không phải biết đến buồn khổ. Bà mong cháu bà sẽ không phải rơi những giọt nước mắt không cần thiết, không phải trải qua những nỗi đau không cần thiết. Bà mong con bé sẽ không phải chịu ngược đãi và khổ đau vì cuộc đời. Ji Min phải trở thành người vui vẻ tận hưởng cuộc sống, chứ không phải thành một người chịu đựng cuộc sống này.
“Này này, Ji Min à, cháu đừng nghĩ ngợi gì nhé.”
Nước mắt đã thôi rơi tự lúc nào, Ji Min tựa đầu vào cánh tay bà.
“Sau này cháu lớn lên, sẽ không còn phân biệt gái trai gì cả. Ai mà bảo cháu là con gái nên không được thế này thế nọ, thì cháu cứ coi đấy là những lời ngu ngốc mà cười cho qua nhé. Cháu có thể trở thành người như cháu muốn, và có thể làm bất cứ việc gì cháu muốn làm. Thời của cháu, dù gái dù trai, chỉ cần là người tử tế thì sẽ đều sống tốt cả.”
Khi quay về phòng bệnh thì bà thông gia đã đi. Bà Út lại gần Young Sook, con bé đang nằm đó, mặt mũi sưng vù. Young Sook nhìn bà và khẽ mỉm cười, lông mày cau lại. Bà Út cứ ngồi xoa đầu Young Sook mãi cho tới tận khi Young Sook ngủ. Ji Min ngồi ở cái giường xếp, im lặng nhìn mẹ và bà.
3.
Trong lúc Young Sook ngủ, bà Út đi sang phòng Ji Min.
Căn phòng vẫn giống y như lúc con bé đi Trung Quốc. Con rể Park vốn tính sạch sẽ, ngày nào cậu ấy cũng lau dọn nên tất cả mọi thứ đều sạch sẽ sáng bóng. Cái giá 5 tầng sách xếp thành hàng chật cứng, phía trên giá sách vẫn còn nguyên chỗ sách con bé dùng khi ôn thi. Bà Út ngồi xuống chiếc ghế ở bàn học của Ji Min, nhìn mấy bức ảnh và giấy nhớ dán trên bức tường. “Trước khi mặt trời mọc chính là lúc trời tối nhất.” “Chưa phát điên thì vẫn là chưa đủ.” “Tỉnh táo lại đi, Ji Min à...” Những tờ giấy nhớ viết những dòng đó giờ đã bạc cả màu vì ánh nắng. Ở đó cũng dán cả bức ảnh con bé chụp cùng học trò trong dịp làm giáo viên thực tập. Bức ảnh chụp bọn trẻ đang đưa tay làm hình trái tim bên cạnh Ji Min đang đứng trước bàn giáo viên. Ji Min đang cười tươi đến mức không còn thấy mắt mũi đâu nữa.
Con bé cũng đã từng nghĩ hay là đi làm ở công ty bình thường, nhưng sau khi đi thực tập về, Ji Min bảo đã quyết định sẽ trở thành cô giáo.
“Bà ạ, cháu thích bọn trẻ. Ở bên bọn trẻ, cháu thấy khỏe hẳn lên.”
Bà nhớ lại khuôn mặt Ji Min với đôi mắt sáng ngời lúc nói câu đó. Bên cạnh bức ảnh vừa rồi là bức ảnh chụp với bọn trẻ ở trường đầu tiên mà con bé được phân công về dạy. Trong ảnh, Ji Min đang tươi cười cùng bọn trẻ đứng giơ ngón tay chữ V trước cây hoa anh đào. Mấy đứa trẻ đang đứng khoác tay Ji Min trông vẻ mặt cũng thật rạng rỡ.
Bà Út nhìn cả những bức ảnh lồng dưới mặt kính ở bàn học. Phần lớn là ảnh chụp với học sinh ở trường. Có cả những bức thư bọn trẻ cùng viết chung trên giấy viết thư màu hồng. “Trong số các thầy cô, em thích cô Ji Min nhất.” “Cô Ji Min vui ghê. Tiết khác em toàn ngủ, chỉ có giờ cô là em không ngủ. Cô khen em đi cô.” “Cảm ơn cô Ji Min lần trước đã mua bánh ở căng tin cho em. Em sẽ cố gắng lần kiểm tra sau làm bài thật tốt ạ.” “Cô Ji Min Anpanman [34] , em yêu cô. Kekeke.”
Có cả bức tranh bọn trẻ vẽ khuôn mặt Ji Min giống như nhân vật truyện tranh. Có lần bà hỏi “Anpanman là gì thế?”, Ji Min vừa cười vừa tìm ảnh trên điện thoại cho bà xem. Đó là một cậu con trai có khuôn mặt là chiếc bánh, mặc áo choàng bay trên trời.
“Ơ hay nhỉ, Ji Min cháu nhìn xem cháu giống cái cậu đầu trọc này ở chỗ nào nào?”
Tự dưng bà nổi cáu, còn Ji Min thì cười khanh khách. Đột nhiên bà Út thấy nhớ đến khắc khoải cái thời ngồi nói đủ thứ chuyện cùng Ji Min trong căn phòng này.
Có cả ảnh bà chụp cùng với Ji Min. Một bức là ảnh chụp trước cổng nhà trẻ vào cái ngày mà Ji Min bắt đầu đi học. Trong ảnh, Ji Min mặc áo khoác len mới mua, quần bó màu trắng và đang ngoáy mũi. Bà Út đang nói gì đó với Ji Min, chắc là nói mấy câu như “Cháu cứ ngoáy mũi thế là chảy máu mũi đấy.” Thời gian trôi nhanh thật, bà Út đã bảy mươi, còn Ji Min đã hai mươi tám tuổi. Mới ngày nào con bé còn dính chặt lấy bà suốt, vậy mà giờ đã đi đến nơi đất khách quê người, chẳng có một tin tức gì cả.
Thời gian đã thay đổi tất cả, nhưng cảnh tượng trong bức ảnh kia dường như vẫn có thể chạm vào được. Những việc như tắm rửa cho con bé, sau đó mặc quần áo, chải tóc, xỏ tất vào đôi bàn chân bé bỏng của con bé; Ji Min cứ hở ra là lại ngã sõng soài toạc cả đầu gối, lo cho cháu nên bà cũng chạy đuổi theo sau; Ji Min gắt ngủ, bà đặt con bé vào giường, nằm vỗ cho cháu ngủ rồi cả bà cũng ngủ luôn lúc nào không biết... tất cả những việc đó dường như vừa mới diễn ra ngày hôm qua mà thôi.
Bức ảnh còn lại chụp khi bà đi chơi đảo Jeju vào mùa thu cách đây hai năm. Khi ấy, để kỷ niệm việc điều trị khỏi hẳn ung thư, bà Út cùng Ji Min và Young Sook, ba mẹ con bà cháu đã đi du lịch bốn ngày ba đêm. Bà đã cưỡi cả ngựa, đi xem cả bảo tàng gấu bông, lại còn ngắm hai cái thác nước lớn. Bà đã ăn cả bì heo mọi nướng, ăn cả kem đậu phộng, cả bánh gạo omegi. Young Sook thì lái xe, Ji Min thì tìm hiểu trước chỗ ăn ở, những nơi sẽ đi thăm thú, bà Út chỉ việc đi theo hai mẹ con.
Bức ảnh được chụp trên bãi biển cát trắng ở đảo Udo. Đó là lần đầu tiên bà được thấy cát trắng với nước biển xanh màu trời. Ji Min bảo san hô đã vỡ vụn ra thành cát trắng như vậy. Bà bảo muốn bước chân xuống nước, Ji Min liền cởi tất rồi bước xuống biển trước. Hai bà cháu đứng cười ở chỗ nước ngập đến cổ chân, và Young Sook đã chụp lại hình ảnh đó.
Nhìn khuôn mặt Ji Min đang khoác tay bà và ríu rít nói chuyện trong bức ảnh, ngực bà nghẹn lại. Khi ngồi trên tàu từ Udo quay về bến Seongsan, bà nhìn Ji Min và nói:
“Ji Min à.”
“Dạ.”
“Đây là lần cuối đấy.”
“Cái gì cơ ạ?”
“Lần cuối cháu đưa bà đi chơi ấy.”
“Bà nói thế là sao?”
“Sau này có thời gian với tiền thì cứ làm những thứ cháu thích đi.”
“Bà này.”
“Ừ.”
“Khi nào thành cô giáo thật rồi, cháu sẽ đưa bà đi chơi nhiều nơi đẹp hơn nữa.”
“Cháu không phải cô giáo thật thì là gì? Trên đời này còn có cả cô giáo giả hay sao?”
“Cháu vẫn đang là giáo viên hợp đồng thôi mà.”
“Giáo viên hợp đồng là cái gì?”
Ji Min lấy bút viết lên tờ giấy ăn mấy chữ “giáo viên hợp đồng.”
“Cháu vẫn chưa đỗ kỳ thi làm giáo viên chính thức mà.”
Bà Út nhìn mãi vào mấy chữ “giáo viên hợp đồng” đó. Nhìn kiểu gì cũng chẳng hiểu đó nghĩa là gì, nhưng bà cứ thế gật đầu như thể đã hiểu. Giáo viên thì là giáo viên thôi, chứ hợp đồng hợp điếc là cái gì mà phức tạp thế, bà chịu không hiểu nổi.
Ngồi ở bàn học của Ji Min, bà hình dung ra cảnh tượng trên con tàu du lịch đang chạy về phía bến Seongsan. Bà như nhìn thấy hình ảnh Ji Min với mái tóc dài tung bay vì gió mạnh, thấy cả những ngón tay nhỏ và mũm mĩm của con bé vén mấy sợi tóc vương vào mặt. Con bé tự coi mình là người lớn, nhưng trong mắt bà, Ji Min chỉ là một đứa trẻ trước ngưỡng cửa cuộc đời. Một lúc nào đó, bà sẽ phải rời xa cháu mà đi, nhưng bà không lo lắng gì cả. Đứng trên boong tàu, bà Út đã nghĩ như vậy. Chắc cũng sẽ có khó khăn vất vả, nhưng nếu là cháu thì sẽ vượt qua được hết, cháu sẽ trở thành người được hưởng phần hạnh phúc của bản thân thôi. Khi ấy, bà Út đã tin như vậy. Nhìn khuôn mặt trong trẻo đang nhoẻn cười rạng rỡ của Ji Min, bà đã thực sự tin như vậy.
4.
Lâu ngày mới gặp, khuôn mặt của con rể Park nhìn gầy xọp hẳn đi. Lúc cậu ấy ngáp, bà tình cờ nhìn thấy trong miệng cậu ấy đã lác đác rụng mất mấy cái răng hàm.
“Con rể Park, mẹ nhìn nhầm hả? Con bị rụng răng sao?”
Con rể Park không đáp, Young Sook trả lời thay:
“Có tuổi rồi nên vậy thôi mẹ.”
“Con rể Park này...”
“Giờ là lúc mẹ lo cho con hay sao ạ? Xin mẹ làm ơn nghĩ tới sức khỏe của mẹ đi.”
Con rể Park phải cái tật là cục tính. Thường thì người ta cáu lên mới cục tính, còn cậu Park thì lúc ngượng cũng cục, lúc vui cũng cục, lúc bị bất ngờ cũng cục. Hồi mới ở chung, mỗi lần như vậy bà lại giật mình thon thót, nhưng sống chung lâu rồi mới thấy chẳng có vấn đề gì. Kiểu cậu ấy là cứ tự dưng quát lên một câu rồi bỏ ra ngoài hút thuốc, sau đó quay vào nhà rồi lại để ý nét mặt ba mẹ con bà cháu xem thế nào. Đã cao to vạm vỡ, vẻ ngoài lại trông có vẻ đáng sợ, cậu Park rất hay bị người khác hiểu lầm.
Cậu Park cầm thuốc lá đi ra ngoài, dáng lưng cậu ấy nhìn không còn như trước nữa. Thắt lưng với đùi tóp lại khiến cái quần trông rộng thùng thình và cả thân hình như nhỏ đi. Làm sao chỉ trong một thời gian ngắn mà người ngợm đã tiều tụy ra thế kia, bà thấy nhói lên trong lòng.
Một lần, bà đi bệnh viện về, đang ngủ trong phòng Ji Min thì nghe thấy có tiếng cửa ra vào mở, sau đó có cái gì đổ đánh rầm trên sàn. Hốt hoảng chạy ra thì thấy con rể Park say bí tỉ, giày cũng không kịp cởi đang nằm gục ngay lối vào. Cậu Park uống rượu hiếm khi có kiểu say bê bết thế này. Người như vậy mà giờ loạng choạng lảo đảo, đến đứng cũng không vững làm bà thấy giật mình, bà cố trấn tĩnh lại.
“Young Sook à, Young Sook à!”
Cậu Park lớn tiếng gọi Young Sook rồi lặng lẽ nức nở.
“Mình, đã khóc thì cứ khóc to lên. Không phải ngại gì cả. Mình cứ khóc trước mặt em còn tốt hơn. Sao mình lại phải giữ kẽ với cả em thế hả?”
Young Sook đấm lưng cho cậu Park vài cái. Thấy ngại vì xâm phạm vào không gian riêng tư của hai đứa nó, bà quay về phòng. Bà nghe thấy tiếng Young Sook đưa cậu Park vào trong phòng, bà nằm xuống giường nhưng không sao ngủ được.
“Ji Min đi Trung Quốc rồi. Đi làm giáo viên ở một làng bên đó rồi.”
Nằm trên giường, trước mắt bà chập chờn hiện lên khuôn mặt đỏ tía của cậu Park khi cậu ấy nói câu đó.
Sinh nhật năm nay của Ji Min, bà trộn miến xào rồi mang đến nhà con gái. Bàn ăn đã chuẩn bị canh rong biển thịt bò với miến xào, sò trộn, củ cải trộn, toàn những món Ji Min thích. Năm ngoái, nghe nói hai vợ chồng đã đi đâu đó du lịch vào dịp sinh nhật của Ji Min. Young Sook bảo đằng nào thì cũng chẳng có nhân vật chính ở đây nên đã quyết định không làm cơm sinh nhật nữa.
Khi tất cả bày biện xong, mọi người ngồi vào bàn rồi mới thấy mọi việc đều chỉ là vô nghĩa. Như thể đã hẹn trước, cả ba đều chẳng ai nói gì, cậu Park chỉ múc vài thìa canh rồi về phòng. Young Sook trộn cơm vào canh rồi phùng mang trợn má xúc ăn, bà nhìn Young Sook.
“Mẹ lấy thêm canh cho nhé? Không nghẹn à?”
Young Sook chỉ nhìn xuống bát canh và tiếp tục xúc ăn, rồi con bé bị sặc, phun hết cả cơm trong miệng ra bàn.
“Mẹ, con xin lỗi.”
Young Sook hoảng hốt vừa dọn chỗ cơm rơi vừa nói. Xin lỗi mẹ, xin lỗi mẹ.
Làm sao mà phải xin lỗi như thế chứ, ngay cả chuyện nhỏ nhặt mà lần nào con gái bà cũng nói xin lỗi như vậy, bà thấy thật bực mình. “Vậy nên ăn uống phải nhai cho từ tốn rồi hẵng nuốt chứ!” – bà định nói thế nhưng không sao nói được. “Young Sook à!” – bà muốn gọi tên con như thế thôi mà cũng không thể cất lời. Thay vào đó, bà múc thêm canh vào bát cho Young Sook. Young Sook thổi canh phù phù rồi chầm chậm tiếp tục ăn cơm. Bà Út cũng nhai thật chậm sợi rong biển nấu mềm rồi mới nuốt.
Ăn cơm xong, Young Sook bảo ra ngoài một lát để mua bánh. Bà rửa bát, gấp quần áo, hút bụi xong mà Young Sook vẫn chưa về. Bà ngồi ở sofa xem ti vi khoảng một tiếng rồi quay về nhà mình. Sinh nhật Ji Min mà ông trời lại đổ mưa thu lạnh lẽo, thật là vô ý tứ. Không phải là Young Sook bị mắc mưa lạnh cóng ở đâu rồi đấy chứ, bà thầm nghĩ, đi ra ga tàu điện ngầm mà bước chân bà nặng như đeo đá. Về đến nhà rồi, bà gọi điện nhưng Young Sook không nghe điện thoại.
Ji Min sang Trung Quốc được nửa năm rồi mà vẫn chẳng có tin tức gì. Nghe nói lúc đi cũng gấp gáp nên con bé không kịp chào bà. Giữa lúc tình hình như vậy, Young Sook gọi điện và cho bà biết tin tức của Ji Min. Young Sook bảo mãi mới gọi được cho Ji Min.
“Mẹ, nghe nói chỗ Ji Min sống là ở một vùng hẻm núi. Vậy nên mới không gọi điện viết thư được.”
“...”
“Trung Quốc ấy mẹ ạ, con bé bảo đất rộng nên có cả những ngôi làng mà người đưa thư không tới được.”
“Rộng chứ, Trung Quốc mà.”
“Việc ở trường có vẻ cũng bận lắm. Con bé kể ở đó còn chẳng được nghỉ hè.”
“Ra là vậy.”
“Vậy nên con bé bảo bà ngoại đừng lo lắng gì, nhớ giữ gìn sức khỏe.”
“Con bé khỏe không?”
“...”
“Tất nhiên rồi, Ji Min nhà mình khỏe chứ nhỉ.”
5.
Bà Út mở cửa tủ quần áo của Ji Min. Trong tủ có mấy chiếc áo khoác mùa đông, áo khoác nhẹ xuân thu, mấy bộ vét mặc hồi đi làm, áo khoác len dệt kim, váy dài, bên cạnh đó là mấy chiếc váy liền mùa hè. Tủ nhỏ nên quần áo treo ken chặt, bà định lấy một chiếc cardigan len ra thì hai bộ váy mùa hè tuột khỏi móc rơi xuống. Chiếc cardigan màu lông chuột có ba cúc áo đằng trước. Chiếc áo có chất len không ấm, lại xù hết cả lông rồi nhưng Ji Min suốt ngày mặc nó. Dù có bảo đem vứt cái áo đi bao nhiêu lần, Ji Min vẫn nhất quyết không chịu nghe lời bà.
Chiếc áo vừa cũ vừa nặng, được dệt bằng sợi tổng hợp rẻ tiền. Bà Út hai tay ôm chiếc áo đó vào lòng như thể đó là con người. Ji Min không ở nhà, đây là dịp tốt để vứt chiếc áo xấu xí này đi, vậy nhưng bà Út không thể làm như thế được. Bởi khi nào về, chắc hẳn Ji Min sẽ tra hỏi chiếc áo của cháu đâu rồi. Sau khi Young Sook và con rể đi ngủ, bà thường lén lấy chiếc áo Ji Min thích ra khoác lên người. Phần lớn bà chỉ mặc trong phòng, nhưng khi nào thích, bà cũng mặc luôn ra ngoài, và trong số đó, bà cũng mang vài bộ về nhà mình để ôm khi đi ngủ.
Bà Út mặc chiếc cardigan của Ji Min vào và nhìn hình ảnh mình trong chiếc gương ở tủ áo. Một bà già gầy như que củi đang đứng lom khom trong gương. Hai mắt trũng sâu, lông mày lại chẳng có, bà già đó chỉ im lặng đứng nhìn nhưng trông như đang làm vẻ mặt giả ngây. Lâu rồi bà không nhìn hình ảnh mình trong gương. Kể từ sau khi gầy đi, bà sợ nhìn mặt mình nên chẳng bao giờ nhìn thẳng vào gương. Bà Út lấy chiếc khăn màu be của Ji Min ra quấn quanh cổ. Chỉ là mặc áo và quấn khăn của Ji Min thôi mà bà thấy toàn thân mình như bủn rủn, hai chân run lên lẩy bẩy. Bà Út nằm xuống giường của Ji Min.
Bác sĩ thận trọng cho biết rằng dù có phẫu thuật đi nữa thì có thể cũng không còn hy vọng gì. Nếu trước đây thì bà đã tan nát cả cõi lòng khi nghe vậy, nhưng giờ bà lại thấy bình thản. Bà không muốn phẫu thuật, không muốn điều trị kháng ung thư nữa. Bà chẳng còn biết mình phải kéo dài cuộc sống vì cái gì, và cũng chẳng còn lưu luyến gì nữa. Thà thế này có khi lại tốt hơn. Nói như vậy không có nghĩa là bà không sợ chết, nhưng bà cũng sợ phải sống chẳng kém gì chết. Giấu nỗi niềm đó trong lòng, bà không biết phải tỏ ra thế nào trước mặt Young Sook. Bà Út trằn trọc trên giường. Bà không ngủ được.
Bà ơi.
Sau khi Ji Min đi, nhiều lần bà bị ảo giác nghe thấy tiếng Ji Min. Không phải tiếng gì khác, mà nhất định chỉ là tiếng gọi bà ơi. Đó là giọng nói bà muốn nghe thấy nhất trên thế gian này. Vậy mà thời gian trôi qua, bà không còn nghe thấy giọng Ji Min nữa. Bây giờ bà còn không nhớ chính xác giọng nói của Ji Min là như thế nào. Làm sao mà bà lại có thể không nhớ ra giọng của Ji Min, rút cuộc đây là cái thể thống gì chứ, chắc bà sẽ bị trời phạt mất thôi. Mỗi khi giọng nói của Ji Min trở nên phai mờ, mỗi khi con bé lại như xa xôi thêm, bà Út thường gọt bút chì thật cẩn thận rồi viết thư cho Ji Min.
Bà Út ngồi dậy, đi ra bàn học của Ji Min.
Ji Min à,
Cháu ở bên đó có khỏe không? Dạy bọn trẻ bên đó tốt chứ hả? Đừng lo cho mọi người. Ở nhà tất cả vẫn khỏe.
Hồi bé cháu hay khóc lắm. Cả đời bà chẳng thấy đứa bé nào hay khóc như cháu cả. Lúc đầu, bà cứ ấm ức vì có tuổi rồi còn phải đến nhà con gái trông cháu. Mỗi lần cháu khóc đến xé tai là bà lại nghĩ không biết mình mắc tội mắc nợ gì mà lại phải gánh lấy cháu thế này. Những đêm cháu khóc ấy thật là dài, Ji Min à. Bà vốn chẳng phải là người yêu trẻ như những người khác. Vậy nhưng chẳng hiểu sao lại thành ra như thế. Ai hỏi bà cũng chẳng biết phải nói gì.
Ji Min à, bà sợ phải yêu quý người khác. Vì yêu quý người khác rồi sau này sẽ đau khổ mà. Tính bà vốn hay sợ nên chẳng biết từ lúc nào, bà đã sợ điều đó. Vậy nhưng bà tưởng già rồi sẽ không như thế nữa. Nhưng mà không phải. Mắt có mờ, tai có kém, tay chân có khô đét như vỏ cây rồi đi nữa thì tình cảm trong lòng vẫn thế. Ji Min à, cái áo này cháu mặc không thấy lạnh sao? Biết cháu hay bị lạnh mà bà vẫn không mua được cho cháu cái áo tử tế để cháu mặc. Chỗ cháu ở là vùng núi, chắc trời gió lắm, ở đó cháu mặc áo xống thế nào? Đông sang, bà lại nghĩ đến cháu nhiều hơn. Lỡ bên đó cháu lại mặc mấy cái áo như thế này rồi run cầm cập thì sao, bà lo lắm.
Hồi nhỏ tính cháu tò mò lắm. Bà ơi! Cháu hay gọi bà như vậy hỏi đủ thứ vui lắm. Lũ kiến có đắp chăn ngủ như cháu không? Ai là người bật tắt công tắc bầu trời mỗi khi ngày và đêm tới? Nghe cháu hỏi những câu như vậy, bà lại thấy không biết cháu ở đâu ra mà thần kỳ thế. Bà nghĩ, hơn bốn chục năm cuộc đời bà sống không có cháu, lúc đó cháu đã ở đâu hả. Cháu ở đâu ra mà lại nói những câu thần kỳ như thế.
Cháu còn nhớ lúc bà bị cúm phải vào viện không? Đi học về, cháu đeo cặp một mình chạy đến thăm bà. Đầu gối chiếc quần thể dục của cháu đầy vết cỏ giập. Bà hỏi cháu đến đây làm gì, cháu liền đưa bà thứ cháu đang cầm trên tay. Là ba cọng cỏ bốn lá. Cháu đặt thứ đó vào tay bà rồi bảo bà đừng chết, bà đừng ốm nhé. Cháu đáng yêu quá làm bà bật khóc, vậy là mắt cháu cũng giàn giụa nước. Ji Min à, lạ thật đấy, giờ nghĩ lại lúc đấy mà ngực bà vẫn nghẹn lại. Bà là gì mà cháu phải bò tìm thứ đó tới mức quần đầy vết cỏ như vậy. Bà là gì mà mắt cháu lại rưng rưng như thế. Cục cưng của bà, cháu yêu của bà.
Tay bà đuối dần, càng ngày chữ viết càng khó đọc, vậy nhưng bà Út vẫn không ngừng viết thư. Bởi vì dù chữ bà có nguệch ngoạc đến đâu đi nữa, chỉ cần là Ji Min thì chắc hẳn sẽ đọc được thôi.
Bà Út ôm bức thư vào ngực – bức thư này, bà sẽ chuyển đến nơi mà người phát thư không đến được, tới cái nơi mà bức thư nào cũng không phát được, bà sẽ đích thân chuyển tới Ji Min.