Con ngựa phóng như điên, chỉ lát sau đã đưa tôi tới địa phận đồn điền. Tôi không cho ngựa nghỉ, tiếp tục phóng theo đường rừng, về nhà.
Tôi gặp một người hàng xóm da trắng đi ngược chiều. Anh ta muốn nói chuyện với tôi thì phải, tất nhiên là về tai họa vừa giáng xuống nhà tôi, nhưng tôi không dừng lại. Tôi đã hay tin, nghe bấy nhiêu là đủ lắm rồi, tôi chỉ muốn mau chóng về tới để nhìn tận mắt. Tôi thuộc từng chỗ con đường gấp khúc, và sốt ruột phi đến chỗ có thể nhìn thấy rõ khu nhà.
Tôi phóng đến chỗ đó, ghìm ngựa nhìn về. Hỡi ôi, Chúa nhân từ! Ngôi nhà không còn nữa! Tôi kinh hoàng, căng mắt nhìn kỹ bình địa mênh mông. Nhưng vô ích - ngôi nhà đã biến mất! Hay tôi đi nhầm đường? Không, nhầm thế nào được, cây uất kim hương cuối đường vẫn đứng kia, xa nữa là đồng cỏ xavanna, là những vạt ngô, vạt chàm. Xa chút nữa vẫn những ngọn đồi bao quanh hồ nước…
Toàn bộ cảnh quan dường như thay đổi hẳn. Ngôi nhà ân cần vẫy gọi với những bức tường vôi trắng, những khung cửa màu xanh không còn nữa. Thềm hiên thoáng mát, những dãy nhà phụ, khu lán trại da đen, thậm chí cả hàng rào - tất thảy đều biến mất. Nơi thềm cũ từng cuộn khói dày đặc bốc lên, che kín mặt trời, khiến vầng dương đờ đẫn như một chiếc đĩa sành đỏ ối. Cả bầu trời dường như nhăn nhó thấy tôi về.
Tim tôi thắt lại, đau đớn và ngỡ ngàng xót xa. Tôi đau đớn tột cùng, tưởng như không còn sức đau hơn được nữa.
Tôi thúc ngựa phóng như bay qua cánh đồng.
Hàng trăm người đi lại thấp thoáng trong khói lửa. Họ không có vẻ bàng hoàng hay xúc động gì cho lắm. Họ đi lại thong thả, nhiều người ngồi im lìm như những khán giả thờ ơ. Không một ai trong số họ có ý định dập tắt đám cháy. Đến gần, tôi thấy lửa khói dữ dội. Xung quanh nhiều người cỡi ngựa đang cố bắt giữ những con bò, con ngựa vừa thoát ra ngoài hàng rào rừng rực lửa. Nhất thời, tôi không nhận ra những người đó là ai.
Người báo tin cho biết nhà tôi mới bị đốt phá lúc tảng sáng. Bây giờ còn rất sớm, mặt trời lên chưa quá một tiếng đồng hồ - chúng tôi lên đường từ đêm, vì muốn tránh nóng nực ban ngày. Vậy có lẽ bọn cướp vẫn đang tiếp tục đốt phá? Và những người đang bắt giữ bò ngựa kia là bè đảng của chúng chăng? Trong ánh lửa tàn nhẫn, tôi nhìn rõ chúng đang ra sức vây bắt gia súc, có lẽ định lùa đi.
Nhưng không, người báo tin đã nói rõ là chúng rút rồi. Mà đúng phải như vậy. Nếu không, làm sao mọi người đã biết rõ mọi chi tiết của thảm họa đau thương, biết mẹ tôi bị giết, em tôi bị bắt cóc? Làm sao họ biết được, nếu bọn cướp da đỏ vẫn đang hoành hành, đốt phá?
Hay bọn chúng rút đi tạm thời, rồi bây giờ quay lại cướp đồ đạc, gia súc và đốt nhà? Tôi vẫn phóng hết tốc, tay lăm lăm khẩu súng nạp sẵn đạn.
Tôi sôi máu trả thù. Tôi sẽ lao bổ vào đám súc vật mọi rợ, sẵn sàng sống mái với chúng. Tôi không đơn độc: anh chàng cận vệ da đen trung thành vẫn bám sát gót tôi.
Chúng tôi đã đến gần đống hoang tàn mờ mịt khói lửa. Và đến đây tôi mới biết mình lầm. Những bóng người chập chờn trong đám cháy không phải kẻ thù, mà là bè bạn. Họ đón tôi bằng im lặng cảm thông, không ai nói một lời.
Tôi xuống ngựa. Mọi người vây quanh, nhìn nhau khó hiểu. Họ vẫn im lặng. Họ biết lúc này nói gì cũng bằng thừa.
Tôi là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng chết chóc. Giọng khản đặc, không ra tiếng, tôi hỏi cộc lốc: “Đâu?”.
Mọi người hiểu ngay. Một người hàng xóm nắm tay lôi, thận trọng dắt qua đám cháy đang tàn. Tôi theo sau như một cái máy. Người hàng xóm im lặng chỉ tay ra hồ nước. Bên hồ mọi người xúm đông hơn ở chỗ nhà cháy. Họ đứng thành một vòng cung, quay lưng về phía tôi và cùng nhìn vào một chỗ. Tôi hiểu, chỗ đó là mẹ tôi.
Khi tôi tới, mọi người lặng lẽ giãn ra. Người hàng xóm dẫn tôi qua đám đông. Thi hài mẹ tôi đặt đó, bên cạnh là thi hài ông bác cùng mấy nô lệ da đen trung thành đã bảo vệ mẹ tôi đến cùng.
Bọn cướp tàn bạo đã bắn mẹ tôi… Và đâm chém… Khuôn mặt Người méo mó vì những nhát dao…
Ôi! Người Mẹ tội nghiệp của tôi! Vĩnh viễn từ nay đôi mắt đã dại đờ kia không còn ánh lên nụ cười đón chào tôi nữa… Vĩnh viễn từ nay tôi không còn được nghe những lời dịu dàng âu yếm từ đôi môi đã nhợt nhạt, héo khô!…
Lòng tôi tan nát như điên dại. Tôi không thể kìm hơn được nữa, nức lên. Tôi nhào xuống, ôm hôn đôi môi lạnh toát ngậm hờn của đấng sinh thành.