Quý và Vân ở với mẹ trong thị xã Đồng Hới. Nhà của chúng bé nhỏ, lợp cỏ tranh. Mảnh sân bằng cái chiếu trồng toàn hành với tỏi. Không còn chỗ cho hai anh em chơi bi chơi đáo. Mẹ bảo:
— Nhà mình nghèo, phải trồng thêm rau để đỡ tiền mua!
Hai anh em lúc nào cũng ước một ngôi nhà thật rộng rãi, đẹp như nhà ông cụ Chủ ở phố trước. Cái nhà ấy mới đẹp làm sao! Nền lát toàn bằng gạch men xanh nhạt, chỉ nhìn đã thấy mát rượi, lại có nhiều cây cột đúc xi-măng tròn xoe, gắn những mảnh bát cổ lóng lánh. Còn trước sân nhà là mảnh vườn trồng toàn hoa. Hoa hồng vàng xinh xẻo như những bông nhài nhuộm nắng, hoa hồng nhung to bằng miệng bát ăn cơm màu đỏ thắm, hoa cúc bạch xòe những ngón tay trắng thon thả, hoa mào gà lắc lư cái mào ngổ ngáo... Sân còn có một khoảng rộng xây gạch phẳng lì, chỗ ấy cho ông cụ uống trà, cũng là chỗ hai anh em Vân và tụi trẻ trong phố sang chơi bi nhờ...
Mẹ biết Quý với Vân thích mảnh sân ấy lắm, mẹ bảo:
Bao giờ hết chiến tranh, bố đi bộ đội về, mẹ sẽ xây cho các con sàn gạch to hơn thế nữa. Bây giờ chưa ổn định, chưa thế làm gì được.
Mẹ nói thế rồi xách túi đi họp. Dạo này mẹ bận lắm, đi làm việc cơ quan rồi lại họp cả đêm. Vắng mẹ, hai anh em cứ thơ thẩn sang nhà cụ Ché chơi. Nhưng cả ông và bà cũng không thấy ngồi trước sân uống nước nữa, hai người cứ thu dọn hòm xiểng cả ngày, hình như các cụ sắp dọn nhà đi đâu thì phải, bà ưng mang thứ này, ông lại thích thứ kia. Buổi sáng hôm đó giặc Mỹ bắt đầu ném bom, hai quả đầu tiên rơi xuống cầu Dài. Mẹ đã dặn từ trước: Quý bình tĩnh dắt em Vân xuống hào giao thông, còn ông bà Ché luống cuống chui xuống gầm chiếc phản gụ.
Thế là chiến tranh rồi đây, Quý đã hiểu vì sao mấy tuần nay mẹ cứ đi họp, tập quân sự rồi đào hào giao thông cả ngày cả đêm. Đến trưa máy bay giặc cút, ông bà Ché gọi ngay anh con trai lớn lái xe bên Ty giao thông về, thế rồi suốt buổi trưa ấy ông con hì hục khiêng đồ dọn nhà đi sơ tán. Ông lão nhát thật, chưa có lệnh đã bỏ đi trước. Lúc lên xe cụ còn ngoái lại bảo Quý:
— Này! Trông nhà cho ông nhé!
Thế là bỗng dưng Quý và Vân trở thành chủ nhân của ngôi nhà đẹp nhất thị xã. Hai đứa bé đứng giữa nhà hét:
— U oa... u oa... a... a...
Tiếng những bức tường vọng lại:
— U oa... u oa... a... a...
Như tiếng một người khổng lồ vô hình. Hai anh em đuổi bắt nhau trong gian phòng rộng thênh thang rồi chơi đùa trên những phiến gạch xanh bóng lên, vươn vai. Ồ! Đã mấy khi được thỏa thích. Con mèo nằm thế ngồi trên nóc chiếc tủ thờ cao lênh khênh giương đôi mắt trong suốt nhìn chúng, những tia đồng tử màu xanh lấp lánh. Quý với Vân lăn lộn trên sàn nhà như hai chú mèo con vờn nhau buổi sớm.
Nhưng nắng đã nhạt dần, chiều xuống lúc nào không biết. Rồi một cơn gió mạnh thốc vào đập cánh cửa gỗ đánh sầm.
Cái chốt cửa bằng sắt sập xuống, thanh sắt dài cắm sâu vào lỗ khoét trong sàn. Con mèo ngoao lên một tiếng và nhảy phóc sang ô cửa tròn thông hơi sát trần nhà. Thế là chỉ còn lại hai đứa bé trong căn nhà kín, thoạt đầu con mèo còn gừ gừ trên ô cửa cao, sau nó lỉnh đi đâu không rõ. Vân bắt đầu sợ, cô bé kéo áo anh:
— Về, anh Quý!
Quý phủi quần áo đứng dậy, chú cao hơn em chỉ một ngón tay thôi, nhưng giờ đây là người có sức mạnh và quyền hành nhất với bé Vân.
— Lặng im, anh khắc mở cửa!
Nắm đấm cửa bằng sắt cao đúng chỏm tóc Quý. Chú kiễng chân, hai tay cầm chặt quả đấm vặn. Cái chốt cửa lâu ngày không bôi dầu rít kèn kẹt, thanh sắt gài nặng quá, Quý nín môi mắm lợi xoay nó cũng chỉ khẽ nhích lên một tí, có lẽ chỉ bằng một hạt kê thôi. Chao, ước gì có sức mạnh như chú Kim, cái chốt cửa nào chú khẽ động ngón tay cũng bật ra hết. Quý vã mồ hôi đầy mặt, hai tai nóng bừng. Cửa vẫn đóng im ỉm, trời tối sập xuống, gió thổi ù ù trong căn nhà thênh thang nghe rờn rợn. Vân mếu máo gọi:
— Mẹ! Mẹ ơi!
Cô bé nắm chặt lưng áo anh, khóc tí ti. Giá như lúc khác thì thế nào Quý cũng mắng cho Vân một trận, nhưng bây giờ chú thấy thương em quá. Vả lại, chính chú cũng buồn, cũng sợ và cũng nhớ mẹ làm sao. Gian phòng đã tối mịt, mấy con dơi ngoài vườn bay vào kiếm mồi kêu chít chít. Quý buông cái chốt cửa ra và ôm em. Cái Vân lại nức nở:
— Em đói bụng, anh Quý ơi!
Quý bỗng nhớ nhà, cái nhà tranh bé nhỏ của mẹ. Mọi hôm giờ này ở nhà đã lên đèn và mẹ dọn cơm ra chiếc bàn thấp bằng gỗ kê gần cửa thông ra bếp. Ăn cơm xong mẹ lại có món khoai khô nấu với đỗ rắc đường.
Rồi mẹ rút quần áo phơi ngoài sân vào gập, vừa làm mẹ vừa khe khẽ ngâm thơ, một bài thơ dài về thành phố biển trong đó có câu:
Hoa phượng rung rinh rắc nắng trên đầu
Cánh buồm trắng gọi biển về trước ngõ...
Quý thích bài thơ ấy lắm, nhất là đoạn tả những con cá chuồn bay là là mặt sóng, những con cá ve sáng ngời lấp lánh giống những đàn đom đóm nước. Mẹ vừa ngâm thơ xong là đến giờ đài phát thanh ca nhạc... Buổi tối ở nhà mới vui vẻ làm sao!... Còn bây giờ thì hai anh em ngồi thu lu như con mèo trong xó bếp. Gió lùa qua ô cửa trần kêu u u, u u. Ánh điện ngoài đường hắt vào những khe hở thành những vệt sáng.
mờ vàng nhạt. Chiếc đui đèn ông cụ Chè tháo bóng đi rồi giở đánh lắc lư cái đầu đen thui kỳ dị. Quý ôm em, chứ thấy hai anh em trơ trọi quá, và chỉ một chút nữa thôi là chú cũng oà lên khóc. Đúng lúc ấy có tiếng chân người bước, tiếng người nói lao xào. Cái Vân đứng bật dậy:
— Mẹ!
Con bé thính thật. Quý nghe tiếng mẹ nói với một người nào đó:
— Tôi tìm khắp nơi rồi; chỉ còn đây thôi. Có thể các cháu sang chơi từ lúc chưa có báo động.
Quý mừng rơn, và hét to đến nỗi choáng cả người:
— Mẹ ơi! Con ở đây.
Mẹ chạy, tiếng dép vội vã trên sàn gạch, rồi mẹ áp má sát vào cánh cửa. Quý nghe rõ hơi thở của mẹ bên ngoài:
— Các con có sao không? Em Vân có khóc không?
Cái Vân nghe mẹ hỏi tủi thân nức nở:
— Mẹ! Mẹ ơi...
Dù sao nó vẫn cứ là con gái. Còn Quý, Quý cứng rắn hơn nhiều, chú dõng dạc bảo em:
— Nín đi, để anh nói cho mẹ nghe.
Rồi chú kể lại đầu đuôi: Từ lúc giặc ném bom, chú dắt Vân xuống hào giao thông ra sao, rồi cụ Chè đi sơ tán như thế nào, và hai anh em vào chơi trong nhà cụ bị gió sập cửa nhốt cho đến tận giờ. Cuối cùng chú báo:
— Chúng con chỉ bị đói thôi, còn không sao hết, mẹ mở cửa cho chúng con về nhà mình đi!
Mẹ thở phào cười:
— Thế mà mẹ hết cả hồn.
Rồi mẹ gọi mấy chú tự vệ, chắc từ nãy vẫn đứng ngoài vườn:
— Các chú nạy cửa cho các cháu ra. Hai cô cậu vào nhà cụ Chè chơi thích quá không biết lối về bị gió đóng cửa nhốt lại.
Chú Kim nói tiếp, giọng ồm ồm như tiếng động trong chiếc thùng tôn ở góc bếp mỗi lần Quý thò cổ vào hét, chẳng hiểu chú nói với mẹ hay với anh em Quý:
— May mà tìm ra lũ nhóc, không có đêm nay Mỹ nó quay lại ném bom thì hết chuyện.
Các chú đi tìm xà-beng cạy cửa, mẹ nói với anh em Quý:
— Các con chịu khó chờ một tí nhé rồi về nhà ăn cơm, hôm nay mẹ mua cá nục về luộc, có cả dưa chua nấu giầm nữa.
Quý im lặng, thương mẹ quá, chắc mẹ cũng đói bụng rồi. Đi làm về lại lo tìm con. Quý không dắt em vào chơi nhà cụ Chè thì đâu đến nỗi... Chú Kim ấn xà-beng vào chân cửa, cạy một nhát là cửa bung ra, hai anh em ôm chầm lấy mẹ. Mẹ bế em Vân và dắt Quý về. Chả đứa nào quay lại nhìn cái nhà rộng thênh thang và tối om hai cánh cửa mở toang hoác sau lưng.
Tối hôm đó Quý và Vân mệt, ăn cơm xong hai anh em đi ngủ sớm. Khi máy bay địch đến và tiếng còi báo động rúc lên trong thành phố thì chúng vẫn ngáy pho pho, mẹ phải lần lượt bế cả hai xuống hầm.
Mãi đến lúc những đợt bom dội, những ngôi nhà trúng bom đổ sập trong phố làm rung chuyển cả không gian thì Quý mới tỉnh dậy. Vừa giụi mắt chú đã nghe tiếng mẹ thì thào:
— Bom nổ to quá, con không ngủ được phải không?
Hơi thở mẹ êm ấm nhè nhẹ mơn man trên má, mấy sợi tóc của mẹ khẽ cọ vào mang tai Quý. Lúc ấy, Quý mới thấy mẹ không nằm ôm chú mà mẹ đang ngồi, hai tay mẹ chống xuống sàn lát hầm, hai đầu gối cũng vậy. Cả Quý và Vân nằm lọt thỏm trong lòng mẹ, lưng mẹ che cho hai anh em. Quý nhỏm dậy:
— Mẹ làm gì thế?
Mẹ mỉm cười hôn lên má Quý:
— Mẹ làm nhà cho các con trú ẩn.
À, Quý hiểu. Phải ngồi thế này, nếu hầm sập, lưng mẹ đỡ cho hai anh em, và mẹ sẽ đứng dậy được dễ dàng không bị đất đè nặng.
Quý giụi đầu vào ngực mẹ gà gà ngủ tiếp. Bom vẫn nổ rền, đất rơi rào rào trên lưng mẹ từng đợt. Hai anh em Quý và Vân vẫn ngủ ngon lành. Đã có mẹ chở che. Mẹ là ngôi nhà vững chắc nhất. Mẹ là ngôi nhà êm ấm nhất.
Trên kia, những ngôi nhà gạch trong phố trúng bom đã sập hết. Cả nhà cụ Chè to đẹp là thế cũng đổ nát rồi. Con mèo tam thể bị mảnh bom sát thương chết nằm dưới chân chiếc tủ thờ. Con mèo xinh xắn mọi ngày vẫn chơi với anh em Quý. Tội nghiệp nó quá, nó chẳng có mẹ mà...
