“Có ai cắt nghĩa được cho thầy đây là thứ gì không?” thầy Yamada hỏi, ngụ ý tới mảnh giấy hình vuông màu trắng nhạt dưới chân.
Vị sư già đang ngồi trong tư thế xếp bằng quen thuộc trên chiếc bục cao bên rìa Đại Phật Đường, hai bàn tay ông khép hờ trên đùi. Làn khói mỏng từ nén nhang chập chờn lơ lửng như tấm màn, cuộn lẫn cả vào chòm râu xám mượt như tơ khiến hình ảnh vị thầy môn Thiền xuất hiện trước mắt các học viên như một linh hồn có thể dễ dàng bị cơn gió nhẹ cuốn đi lúc nào không hay.
Lúc này các học viên đang ngồi trong tư thế nửa kiết già cũng dõi mắt quan sát những mảnh giấy vuông như những bông tuyết khổng lồ đặt sẵn trước mặt.
“Một mảnh giấy ạ, thưa thầy,” tiếng Nobu mỉa mai vang lên từ cuối võ đường, sau đó cậu ta quay sang phía Kazuki cười toe toét chờ đợi sự hưởng ứng. Tuy nhiên Kazuki chỉ lắc đầu như thể không tin nổi tên chiến hữu lại dốt nát như thế.
“Đừng bao giờ nghĩ những thứ trước mắt là thật, Nobu ạ,” giọng thầy Yamada cất lên. “Đây đúng là mảnh giấy, nhưng nó còn nhiều ý nghĩa hơn thế. Và đó là gì?”
Nobu lập tức nín bặt dưới cái trừng mắt của thầy Yamada. Vị thầy môn Thiền tuy đã cao tuổi nhưng Jack biết ông đã từng là một tăng binh. Tăng binh là những võ tăng khét tiếng tài giỏi của Duyên Lịch Tự, nơi từng là ngôi chùa Phật Giáo hùng mạnh nhất đất nước Nhật Bản. Tương truyền những vị tăng sư ở đây mạnh mẽ đến mức có thể hạ gục đối thủ bằng nội lực.
Thầy Yamada vỗ hai tay vào nhau rồi hô, “Nhập tâm!” ra hiệu buổi tọa thiền bắt đầu. Câu thiền vấn của hôm nay sẽ là: “Nó là một mảnh giấy, nhưng nó còn là gì nữa?”
Jack yên vị trên tấm đệm và chuẩn bị tọa thiền. Hai mắt khép hờ, nó thở chậm dần và để cho đầu óc dần trống rỗng.
Là người theo đạo Cơ Đốc, dĩ nhiên Jack chưa bao giờ được biết đến thứ gọi là thiền hay Phật Giáo cho đến khi nó bước chân vào Nhật Bản. Hồi đầu nó cảm thấy quá trình nhập tâm và những khái niệm trong tọa thiền thật khó hiểu và khó thực hành. Nó cũng từng tự vấn bản thân rằng với tư cách là một người theo đạo Cơ Đốc, liệu nó có nên sẵn sàng để cho những ý tưởng này du nhập vào đầu óc hay không. Tuy nhiên có ba lí do đã làm thay đổi suy nghĩ của nó.
Thứ nhất, khi nó nói với thầy Yamada về sự mâu thuẫn giữa đức tin của nó với tín ngưỡng ở đây, vị sư già đã giải thích rằng Phật Giáo là triết lí sống không phân biệt tôn giáo tín ngưỡng. Vì thế mà người Nhật có thể cùng lúc theo Thần Đạo - tín ngưỡng bản địa của họ - và Phật Giáo, hay thậm chí cải đạo sang Cơ Đốc Giáo.
“Tất cả đều là những tấm thảm trải bước dẫn lối cho con người,” thầy Yamada nói, “chỉ là khác nhau về màu sắc thôi.”
Lí do thứ hai là Jack đã nhận ra quá trình tọa thiền cũng khá giống với cầu nguyện. Cả hai đều cần tập trung cao độ, xung quanh yên tĩnh, và người thực hiện phải luôn tự vấn bản thân mình đã sống ra sao và sẽ tiếp tục sống như thế nào. Vì thế Jack đã quyết định rằng nó sẽ coi quá trình tọa thiền đơn giản chỉ là cách thức khác để cầu nguyện với Chúa.
Lí do thứ ba, trong quá trình tọa thiền trước đó, nó đã thấy ảo mộng hình ảnh của con bướm chiến thắng một con quỷ, ảo mộng này sau đó đã giúp nó thắng được trận đấu Thể Thuật trong sự kiện Tha Lưu Tỉ Thí.
Đó chính là bằng chứng thuyết phục Jack thu nhận những tiềm năng và thành quả của Phật Giáo, dù tận sâu trong trái tim nó vẫn là một tín đồ Cơ Đốc Giáo.
Thông qua tập luyện hàng ngày, tọa thiền đã trở thành một việc quen thuộc với nó. Vì vậy chỉ chốc lát, nó đã hướng được tâm trí tập trung hoàn toàn vào mảnh giấy trước mặt và bắt đầu nỗ lực tìm lời đáp cho câu thiền vấn bí hiểm của thầy. Mặc dù không bao giờ câu trả lời xuất hiện ngay trong đầu nhưng điều đó đã không còn khiến Jack phải lo lắng. Nó biết sự giác ngộ mà thầy Yamada gọi là satori luôn đòi hỏi lòng kiên nhẫn cùng quá trình tập trung cao độ.
Dù vậy, có nhìn đi nhìn lại mảnh giấy thế nào nữa thì nó vẫn thấy đây chỉ là một mảnh giấy bình thường.
Nén nhang vừa tàn thì thầy Yamada cất tiếng ra hiệu ngừng tọa thiền, đến lúc này Jack vẫn chưa có bất cứ biểu hiện nào là sắp sửa đạt được giác ngộ.
“Ngừng nhập tâm!” vị võ sư già nói và vỗ hai tay vào nhau lần nữa. “Thế, con đã có thể trả lời ta chưa hả Nobu?”
“Chưa ạ, thưa thầy,” Nobu lúng búng trả lời và cúi xuống xấu hổ.
“Các bạn khác thì sao?” thầy lại cất giọng khuyến khích.
Kiku ngập ngừng giơ tay. “Có phải là cây dâu không ạ, thưa thầy?”
“Điều gì đã khiến con nghĩ vậy?”
“Vì giấy được làm từ gỗ cây dâu ạ,” Kiku giải thích.
“Một lời gợi ý hay đấy, nhưng suy nghĩ của con vẫn còn nặng về nghĩa đen. Thế nếu ta làm thế này thì sao?”
Thầy Yamada nhặt mảnh giấy lên rồi gập lại vài lần. Mới đầu ông gập mảnh giấy thành một hình vuông nhỏ, sau đó ông tiếp tục gập thêm mấy lần nữa phức tạp hơn. Chỉ lát sau, mảnh giấy phẳng lì ban đầu đã biến hình thành một con chim nhỏ.
Vị thầy đặt hình gấp bằng giấy xuống sàn cho cả lớp cùng thấy.
“Vậy đây là gì nào?”
“Chim hạc ạ!” Emi hào hứng lên tiếng. “Biểu tượng của sự thanh bình.”
“Tốt lắm Emi. Việc gấp một con hạc giấy cũng giống như hành động tạo ra sự thanh bình vậy - sẽ có những bước chúng ta thấy khó khăn. Lúc đầu có thể tưởng chừng như không thể nào gập được. Tuy vậy, lòng kiên nhẫn rồi sẽ mang lại kết quả tốt đẹp. Đây chính là nghệ thuật gấp giấy origami.”
Thầy Yamada lấy một tờ giấy khác từ chồng giấy nhỏ phía sau.
“Ta điều chỉnh lại câu thiền vấn lúc nãy để các con tọa thiền. Giờ câu thiền vấn sẽ là: origami dạy chúng ta điều gì? Tuy nhiên trước tiên hãy nhìn ta gập lại thật kĩ lần nữa để các con có thể tự tạo ra những con hạc của mình.”
Thầy Yamada thực hành lại những nếp gấp phức tạp để tạo nên con chim nhỏ. Có tới hơn hai mươi bước gặp. Khi thầy thực hiện xong bước cuối cùng là kéo hai góc hình gấp ra để tạo nên đôi cánh thì cũng là lúc con hạc nhỏ được hoàn thiện trên lòng bàn tay ông.
Nhưng thứ trong tay Jack lại là nhúm giấy nhàu nhĩ.
Jack nhận ra nghệ thuật gấp giấy origami khó hơn nó tưởng tượng. Nó nhìn sang các học viên khác trong lớp. Nỗ lực của Yamato và Saburo xem ra vẫn chưa làm nên điều gì, thậm chí cả mô hình giấy của Akiko cũng không cân xứng bởi một cánh bên này của con chim to hơn hẳn cánh bên kia. Học viên duy nhất trong lớp gập được con hạc hoàn hảo là Yori. Lúc này Yori đang kéo phần đuôi hạc làm cho đôi cánh của nó cử động.
“Xem ra các con vẫn cần luyện tập thêm,” thầy Yamada lên tiếng sau hồi lâu quan sát cả lớp, tiếp đó thầy chọn mảnh giấy khác để xuống trước mặt. “Vậy ai có thể nói cho thầy biết đây sẽ là gì nào?”
“Một con hạc ạ!” cả lớp cùng đồng thanh đáp lại.
“Không!” thầy Yamada nói vẻ khiển trách khiến mọi người càng hoang mang bối rối thêm. “Hãy dùng đôi mắt trong tâm chứ không phải đôi mắt trên khuôn mặt để nhìn.”
Nhặt mảnh giấy lên, ông lại tiếp tục gấp, các ngón tay khéo léo điều khiển mảnh giấy biến thành những hình thù càng lúc càng phức tạp. Sau khi hình gấp đã hoàn tất, cả lớp đều kinh ngạc há hốc miệng.
“Đây rõ ràng là một con bướm đấy chứ,” vị sư già cất tiếng với nụ cười hóm hỉnh, trên tay ông là một bản sao y như thật của một con bướm, thậm chí có cả hai râu. “Tối nay ta muốn tất cả các con thực hành gấp hạc như ta đã chỉ. Trong lúc gấp, hãy tọa thiền và suy ngẫm về những gì origami chỉ dạy cho các con.”
Các học viên trong lớp cầm mảnh giấy của mình lên rồi lần lượt từng người bước ra khỏi Đại Phật Đường.
“Hãy nhớ rằng câu trả lời nằm trong mảnh giấy!” thầy Yamada nói với theo sau các học viên.
Duy chỉ có Jack là đứng yên tại chỗ. Nó đợi cho tới khi mọi người về hết rồi mới lại gần vị sư già.
“Có điều gì làm con phiền lòng phải không Jack?” thầy Yamada hỏi và lụi cụi xếp hình con bướm và chim hạc vừa gấp đặt lên bệ dưới chân điện thờ tượng Phật.
Jack thu hết can đảm thổ lộ về nỗi sợ của nó. “Con vừa nghe tin một thầy tu Cơ Đốc Giáo bị lãnh chúa Kamakura giết. Chuyện đó có thật không, thưa thầy?”
Thầy Yamada khẽ gật đầu buồn bã. “Ta cũng đã nghe tin này. Thật là một trường hợp không may.”
“Vậy ông lãnh chúa đó định giết tất cả những người theo đạo Cơ Đốc ở Nhật sao ạ?” Jack hỏi vẻ hoảng hốt khi biết lời đồn là sự thật.
“Ai nói với con điều đó?” thầy Yamada ôn tồn, cặp lông mày nhướn lên ngạc nhiên. “Theo như ta hiểu thì cái chết của thầy tu đó không bắt nguồn từ vấn đề tôn giáo. Vị tu sĩ đó đã hối lộ một phụng hành thị quan [11] và vì thế mà bị trừng phạt. Quả thật chuyện này chưa từng có tiền lệ, lãnh chúa Kamakura cũng không có vẻ gì là có hiềm khích với người nước ngoài. Chuyện này không có nghĩa là tất cả những người theo đạo Cơ Đốc đang bị đe dọa đâu con à.”
“Nhưng con nghe nói lãnh chúa đó sẽ dùng vũ lực trục xuất tất cả người nước ngoài ra khỏi Nhật Bản,” Jack vẫn khăng khăng khẳng định. “Nghĩa là bao gồm cả con nữa!”
“Đừng lo lắng,” thầy Yamada đáp lại với nụ cười ấm áp. “Nếu ngài Masamoto thấy con đang bị nguy hiểm, ngài ấy sẽ có những hành động cần thiết đảm bảo an toàn cho con.”
Jack nhận ra rằng thầy Yamada nói đúng, ý nghĩ sẽ một mình bỏ trốn tới Nagasaki của nó đúng là ngớ ngẩn và thừa thãi khi nó vẫn còn thầy Masamoto ở bên bảo vệ. Tuy nhiên Jack cũng ý thức được luật lệ thứ hạng hà khắc của người Nhật. Với tư cách là lãnh chúa tỉnh Edo, ngài Kamakura là một người đầy quyền lực. Nó tự hỏi liệu thầy Masamoto có đủ quyền thế để bảo vệ nó khỏi tầm ảnh hưởng của một lãnh chúa có quyền hạn cao hơn không.
“Nhưng lãnh chúa có quyền lực cao hơn samurai,” nó nói, “liệu thầy Masamoto có thật sự bảo vệ được con trước ông ấy không?”
“Người chúng ta đang nói đến là ngài Masamoto đấy. Một người có thể coi là kiếm sĩ vĩ đại nhất hiện còn sống,” thầy Yamada trả lời, thầm mỉm cười với ý tưởng vừa nêu. “Hơn nữa, dù lãnh chúa Kamakura có suy tính về một ý niệm ngốc nghếch như vậy thì ngài ấy cũng sẽ không được sự ủng hộ nhiều đâu. Nước Nhật cần người nước ngoài vì họ mang tới cho chúng ta những hàng hóa tốt.”
Thầy Yamada đứng dậy rồi từ tốn dẫn Jack đến lối ra của Đại Phật Đường. Từ bậc trên cùng của dãy thềm đá, ông chỉ về phía đỉnh Thành Nijo.
“Như con đã biết, lãnh chúa cai quản ở Kyoto là ngài Takatomi. Tuy nhiên lãnh chúa Takatomi không chỉ chịu trách nhiệm một vùng này đâu. Ngài ấy được chỉ định cai quản cả nước Nhật dưới tư cách là đại thần nhiếp chính [12] của triều đình, ngài ấy cũng có được cảm tình của các samurai lãnh chúa khác nữa. Bản thân ngài cũng có cảm tình với những người theo đạo Cơ Đốc và người nước ngoài. Sự thật là ngài ấy yêu mến họ đến nỗi có tin đồn tự thân ngài đã cải đạo theo đạo Cơ Đốc nữa cơ. Vì thế nhất định ngài sẽ không cho phép bất cứ chuyện gì tương tự như vậy xảy ra ở đây đâu.”
Thầy Yamada mỉm cười, đoạn ông đặt tay lên vai nó trấn an.
“Jack à, con vẫn đang an toàn tuyệt đối.”